Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Mengücekliler

| MengüceklilerMengüçlü Beyliği |
| --- |
| 1071-1252 |
| 1200 yılında Anadolu, Mengüçlü Beyliği, Anadolu Selçuklu Devletinin (Sultanate of Rome) doğusunda görünmektedir. |
| Başkent | Erzincan Divriği |
| Yaygın dil(ler) | Türkçe |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 1071-?  | Mengücek Gazi |
| • 1245-1252  | Melik Müeyyed Salih |

 |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 1071 |
| • Dağılışı  | 1252 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Büyük Selçuklu Devleti
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Anadolu Selçuklu Devleti
 |  |

 |

 |
| Günümüzdeki durumu |  Türkiye |

**Mengüçlü Beyliği** ya da **Mengücekliler**, Malazgirt Savaşı'ndan sonra Anadolu'da Erzincan merkez olmak üzere, Kemah, Divriği, Şebinkarahisar, Tunceli, Elazığ yöresinde kurulmuş bir beyliktir. Kurucusu Malazgirt Savaşı'na Selçuklu Sultanı Alparslan'ın komutanı olarak katılmış Mengücek Gazi'dir. Mengücek (Mengücük) ismi ebedi manasına gelen Türkçe Mengü ve -cek (-cük) küçültme ya da sevgi ekinden gelmektedir.

Mengücek Gazi, Anadolu'nun fethi sırasında Erzincan, Kemah, Divriği ve Karahisar'ı zapt etmişti. Kendisi bu çarpışmalarda öldü. 1142 yılında Mengücek Gazi'nin oğlu İshak'ın iktidara gelmesiyle Erzincan kolu ve Divriği kolu olmak üzere ikiye bölündüler. Erzincan kolu, 1228 yılında Erzincan'ı ele geçiren I. Alaeddin Keykubad tarafından ortadan kaldırıldı. Divriği kolu da 1252 yılında Anadolu Selçuklu Devleti'nin yönetimi altına girdi. Anadolu Selçuklu Devleti'ne bağlanan son Türk beyliğidir.

Divriği Ulu Camii kapısı
Divriği'de bulunan bazı eserleri zamanımıza kadar gelmiştir. Divriği'deki Kale Câmii bunlardandır ve 1180'de Şâhin-şâh Süleymân tarafından yaptırılmıştır. Yine Divriği'deki Ulu Câmii ve Darüşşifası Mengücüklerden Ahmed Şâh tarafından 1228-29 yılında inşa ettirilmiştir. Bu câminin kapıları sanat tarihi bakımından oldukça değerli kabul edilir. Ulu Câmiyi minberini ve hisarın kapılarından birini de Ahmed-şâh yaptırmıştır. Behrâm Şâh'ın kızı Turan Melek tarafından Ulu Cami'ye bitişik olarak yaptırılan Dârüşşifâ da önemli Mengücekli eserlerindendir. Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası 1985 yılında Dünya Mirası listesine alınmıştır.

## Beyler

Malazgirt Savaşı'ndan sonra Anadolu'da Erzincan, Gümüşhane, Kemah, Divriği, Şebinkarahisar yörelerinde 1071-1228 tarihleri arasında merkezi Erzincan olarak ve Anadolu Selçuklu Devleti'ni metbu tanıyarak hüküm süren Türkmen beyliğinin beyleri sırasıyla şu şekildedir:

| Bey
 | Hüküm Süresi
 | Notlar
 |
| --- | --- | --- |
| Mengücek Gazi | 1080-1220 | Beyliğin kurucusu.
 |
| Emir İshak Bey | 1220-1228
 |

|  |
| --- |
| **Erzincan-Kemah Kolu**
 |
| Bey
 | Hüküm Süresi
 | Notlar
 |
| Melik Davud | 1142-1168 |  |
| Melik Fahreddin Behramşah | 1168-1225 |  |
| Melik Alaeddin Davud | 1225-1228 |  |

|  |
| --- |
| **Divriği Kolu**
 |
| Bey
 | Hüküm Süresi
 | Notlar
 |
| Melik Süleyman | 1142-1170 |  |
| Melik Seyfüddin Ebu'l-Muzaffer Şehenşah | 1170-1205 |  |
| Melik II. Süleyman | 1205-1220 |  |
| Melik Hüsamüddin Ebu'l-Muzaffer Ahmed Şah | 1220-1225 |  |
| Melik Müeyyed Salih | 1245-1228 |  |

## Kaynakça
# Dilmaçoğulları Beyliği

**Dilmaçoğulları Beyliği**, 1085-1192 yılları arasında Bitlis ve Erzen'de (Batman-Kozluk-Oyuktaş Köyü-Yeşilyurt Mezraası) egemen olan Türk beyliğidir. Kurucusu, Büyük Selçuklu hükümdarı Alp Arslan'ın komutanlarından Dilmaçoğlu Mehmed Bey'dir (Hükümdarlığı: (1085-1104). Kuruluş döneminde Büyük Selçuklu Devleti'ne biçimsel bağlılığını sürdüren Dilmaçoğulları, Toğan Arslan döneminde (1104-1137) en parlak yıllarını yaşadılar. Saltuklular ve Artuklular ile birlikte Haçlılara ve Gürcülere karşı savaştılar.

Beyliğin kurucusu Dilmaçoğlu Mehmed (Muhammed) Bey, Sultan Alp Arslan devrinde Bekçioğlu Afşın, Ahmed Şâh gibi Türkmen beyleri ile Bizans idaresindeki Anadolu'ya akınlarda bulunuyordu.

Malazgirt Savaşına da iştirak eden Dilmaçoğlu Mehmed Bey, daha sonra Selçuklu ordusunun Halep çevresinde gerçekleştirdiği fetihlere katıldı. 1085 yılında Diyar-ı Bekir (Diyarbakır) alındıktan sonra Bitlis ve Ahlat'ta Selçuklu kuvvetleri tarafından zaptedildi. Bitlis ve havalisi Mehmed Bey'in idaresine bırakılarak ona iktâ (kullanım hakkı) edildi. Bu suretle Dilmaçoğulları Beyliği kurulmuş oldu. Önce Kılıç Arslan'a, onun ölümünden sonra da Ermenşahlar'a (Ahlatşahlar) bağlandı. Togan Arslan daha sonra Artuklular'dan İl Gazî'ye tâbi olmuş ve bu hükümdarla beraber Haçlılara ve Gürcülere karşı savaşmıştı.

Hüsâmeddîn Kurt zamanında (1137-1143), Irak Selçuklu sultanı Mes'ûd, kardeşi Selçuk-şâh'a Ahlat, Malazgird ve Erzen bölgesini iktâ etmişti. 1138 Selçuk-şâh bu bölgeyi tahrip ettiği gibi, halkına da kötü davranmıştı. 1192 yılında Ermenşâhlardan Begtimur, Bitlis'i zapt etti. Bundan sonra Dilmaçoğulları Beyliği Erzen ve havalisinde 14. yüzyılın sonların kadar hüküm sürmüş, muhtemelen Akkoyunlular devrinde tarihe karışmıştır.

## Beyler

| Bey
 | Hüküm Süresi
 | Notlar
 |
| --- | --- | --- |
| Dilmaçoğlu Mehmed Bey | 1085-1104 |  |
| Şemsüddevle Togan Arslan | 1104-1138 |  |
| Hüsamüddevle Kurtı | 1138-1146 |  |
| Şemsüddevle Yakut Arslan | 1146-1148 |  |
| Fahrüddevlet Şah | 1148-1180 |  |
| Fülân Bey | 1180-1192 |  |

## Kaynakça
# İnaloğulları Beyliği

**İnaloğulları Beyliği** veya **Yinaloğulları Beyliği** 1098-1183 tarihleri arasında Diyarbakır ve çevresinde küçük bir bölgede hüküm süren Türk beyliğidir.

1092 yılında Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah'ın ölümünden sonra bölgedeki Türkmen beylerini yenerek Amid şehrinin valisi olan Sadr tarafından kuruldu. Sadr'ın ölümünden sonra oğlu İnal bağımsızlığını ilan etti. Ancak İnal'ın kısa bir süre sonra ölmesi üzerine beylik varlığını çevredeki büyük ve güçlü Türk beyliklerinin hakimiyeti altında devam ettirdi. İl-Aldı döneminde beylik tekrar bağımsızlığına kavuştu. İl-Aldı, Ahlatşahlar Beyliği ile savaşarak topraklarını genişletti. 1124 yılında da İsmaililerle savaştı. 1133 yılında Zengilerle yapılan savaşın İl-Aldı'nın yenilmesiyle sonuçlanmasına rağmen beylik varlığını devam ettirdi.

İlaldı'nın 1142 yılında ölmesinden sonra beylik, topraklarının çoğunu ele geçiren Artukluların hakimiyetini kabul etmek zorunda kaldı. Beyliğe, 9 Mayıs 1183 tarihinde Eyyûbîler tarafından son verildi.

## Beyler

| Bey
 | Hüküm Süresi
 | Notlar
 |
| --- | --- | --- |
| Sadr Bey | 1095-1096 |  |
| İnal Bey | 1096-1098 |  |
| Fahrüddevle İbrahim Bey | 1098-1110 |  |
| Ebumansur Sadidevle İlaldı | 1110-1142 |  |
| Cemaleddin Şemsilmülük Mahmud | 1142-1183 |  |

## Kaynakça
# Erbil Beyliği

Erbil Beyliği döneminden günümüze kalan yerleşim yeri
**Erbil Beyliği**, **Erbil Atabeyliği** veya **Begteginliler,** 1146-1233 yılları arası Irak'ın kuzeyindeki Erbil ve çevresine egemen olan Türk Atabeyliğidir. Devlet adını kurucusu olan Zeynüddin Ali Küçük'ün babası Begtegin'den almıştır.

## Tarihi

Begtegin, Büyük Selçuklu Devleti'inde ordusunda bir komutandır. Oğlu Zeynüddin Ali Küçük, Zengilerin emri altına girmiş ve bu devletin hükümdarı İmadeddin Zengi tarafından 1144 tarihinde Musul valisi olarak görevlendirilmiştir. 1146 yılında İmadeddin Zengi ölünce Zeynnüddin Ali Küçük, Musul valiliği ile birlikte Şehrizor, Hakkâri, Sincar, El-Hamidiye, Tikrit ve Harran'ı kapsayan bölgeyi egemenliği altına almıştır. Böylece merkezi Erbil olan Erbil Beyliği'ni kurmuş ve bu devletin ilk atabeyi olmuştur.

Zeynnüddin Ali Küçük, 1167 yılında Musul valiliğini Kutbeddin Mevdud'a bırakarak Erbil'e çekilmiştir. Bunun karşılığında oğlu Muzafferüddin Kökbörü'nün kendinden sonra yerine geçmesi garantisini almıştır. Muzafferüddin Kökbörü'nün arası Mücahidüddin Kaymaz ile açılmıştır. Devletin başına Yusuf bin Ali Küçük geçmiştir. 1190 tarihinde Yusuf 'un ölmesi ile Muzafferüddin Kökbörü yeniden hükümdar olmuştur. Önce Zengiler hükümdarı II. Seyfeddin Gazi'nin hizmetine girmiş, ardından Selahaddin Eyyubi'nin hizmetine girerek Urfa'yı almıştır. 1232 yılında Muzafferüddin Kökbörü ölünce kendinden sonra varisi olmadığı için beylik, vasiyet gereğince Abbasiler'e bağlanmıştır.

## Kaynakça

* Muzafferüddin Kökbörü (1156-1232):Yetimlere sütanneler tayin eden devlet adamı
* "Ana Britannica", c.5 sf.57.
# Salgurlular

**Salgurlular**, 1148-1286 tarihleri arasında İran'ın Fars bölgesinde hüküm süren Türk hanedanıdır. Hanedan adını yirmi dört Oğuz boyundan biri olan Salgur'dan (Salur) alır. Selçukluların Fars meliki Melikşah b. Mahmûd'un bölgede yaşayan Salgurluların reisi olan, atabeyi Muzafferüddin Sungur b. Mevdûd'un kardeşini suçsuz yere öldürmesi üzerine Atabeg Sungur isyan etti. 1148'de Melikşah'ı yenilgiye uğratıp Şiraz'ı ele geçirdi ve Salgurlular veya Fars Atabegleri adıyla bilinen hanedanın temellerini attı.

Zaman zaman hakimiyetleri Kirman (1204-1213), Umman, Hürmüz ve Bahreyn'e (8 Ağustos 1236'dan sonra) da genişledi. Salgurlular 1157'ye dek Büyük Selçuklu Devleti'ne, 1194'e dek Irak Selçuklu Devleti'ne tâbi oldular, 1194-1218 arasında bağımsız yaşadıktan sonra, 1218-1231 arasında Harezmşahlar'a bağlandılar. 1231'de İlhanlılar'ın egemenliğini kabul ettiler. 1286 yılında İlhanlılar Salgurluları tamamen hakimiyeti altına aldılar. Hanedan, Abış Hatun'un 1286'da Tebriz'de İlhanlılar tarafından öldürülmesiyle sona erdi.

## Atabeyler

* Sungur bin Mevdud (1148-1161)
* Zengi bin Mevdud (1161-1178)
* Tekele bin Zengi (1178-1198)
* Sa'd bin Zengi (1198-1226)
* Ebu Bekir Kutluğ Han bin Sa'd (1226-1260)
* Sa'd bin Kutluğ Han (1260-1262)
* Muhammed Şah bin Salgur Şah bin Sa'd (1262-1263)
* Selçuk Şah bin Salgur Şah (1263)
* Abiş Hatun bin Sa'd (1263)
* Abiş Hatun / e. Mengü Temür bin Hulagû (1264-1286)

## Kaynakça
# Doğu Çağatay Hanlığı

| Doğu Çağatay Hanlığı *Cete* |
| --- |
| 1347-1570 |
|

Bayrak |
|  |
| Başkent | Almalık |
| Yaygın dil(ler) | Çağatay Türkçesi |
| Hükûmet | Irsî monarşi |
| Han |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 1347-1359  | Tuğluk Timur |
| • 1363-1390  | İlyas Hoca |

 |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 1347 |
| • Dağılışı  | 1570 |

 |
| Para birimi | Kebek |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Moğol İmparatorluğu
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Doğu Çağatay Hanlığı
 |  |
| Batı Çağatay Hanlığı
 |  |

 |

 |

**Doğu Çağatay Hanlığı** ya da **Moğolistan Hanlığı**, Tuğluk Temür 1363 yılında oğlu İlyas Hoca'yı Çağatay Hanlığı'na bağlı Doğu Çağatay Hanlığı'nın başına getirmiştir.

### Tarihi

Yunus Han'ın ölümünde sonra onun bölgeleri onun oğullarına bölünür. Ahmet Han (1487-1503), doğu Moğolistan ve Uyguristan'ı alır, Oyrat'lara karşı başarılı savaşlar düzenler, Çin bölgesine baskın yapar ve batı Tarım Havzasını Duğlatlar'dan ele alamaya girişir, sonuçta tamamen başarısız olur.

### Doğu Çağatay Hanları

* Toğluk Temür, önce Doğu Çağatay Hanlığı 1347-1359, daha sonra Çağatay Hanlığı 1359-1362
* İlyas Hoca, 1363-1390; Toğluk Temür'ün bir oğlu.
* Hıdır Hoca, 1390-1399; Toğluk Temür'ün diğer bir oğlu.
* Şem-i Cahan, 1399-1408; Hıdır Hoca'nın oğlu.
* Muhammed Han, 1408-1416; Şem-i Cahan kardeşi.
* Nakş-ı Cahan, 1416-1418; Şem-i Cahan'ın bir oğlu.
* Sultan Üveys Han, 1418-1421 ve tekrar 1425-1428; Şir Ali bin Hıdır'ın bir oğlu.
* Şir Muhammed, 1421-1425; Şah Cahan bin Hıdır'ın bir oğlu.
* II. Esen Buğra, 1428-1462; Üveys Han'ın bir oğlu.
* Yunus Han, 1462-1481; Üveys Han'ın diğer bir oğlu.
* Sultan Mahmud Han, 1486-1508; Yunus Han'ın bir oğlu.
* Mansur Han, 1502-1543; Moghulistan hanı Yunus Han'ın bir torunu.
* Sultan Said Han, 1514-1532; Mansur Han'ın bir kardeşi, aynı zamanda Altıshahr (Yarkand Hanlığı) Hanı.
* Abdürreşid Han, 1544-1570: Said Han'ın bir oğlu.

## Ayrıca bakınız

* Turpan Hanlığı
* Yarkand Hanlığı

## Notlar

## Kaynakça

* Svat Soucek, *A History of Inner Asia*, Cambridge University Press (Februar 2000) ISBN 978-0-521-65704-4 (İngilizce)

## Dış bağlantılar
# İnançoğulları Beyliği

**İnançoğulları Beyliği** veya **Ladik Beyliği**, 1261-1368 arasında Denizli ve Ladik çevresinde hüküm süren II. Dönem Anadolu Türk Beylikleri'ndendir. Moğol istilasından kaçarak Ladik, Honaz ve Dalaman yörelerine gelen Türkmenlerin uç beylerinden Mehmed Bey, 1261'de Anadolu Selçuklu sultanı II. İzzeddin Keykavus’a karşı ayaklandı. Aynı yıl İlhanlı hükümdarı Hülagü Han’a bağlı olarak İnançoğulları Beyliği'ni kurdu. Ama Hülagü’nün huzuruna çıkarak ona bağlılığını bildirmeyi kabul etmeyince, 1262’de damadı Ali Bey'in de yardım ettiği İlhanlılar tarafından yakalatılarak öldürüldü. Beyliğin başına Ali Bey geçti. Türkiye Selçukluları'na bağlanan Ali Bey, 1277 yılında meydana gelen Cimri Olayı'nda Alaeddin Siyavuş'u desteklediği için hapse atıldı. Bundan sonra Ladik'in yönetimi Sâhib Ataoğulları’nın eline geçti. 1310 yılına doğru Germiyanoğlu I. Yakup Bey, Ladik’i alarak hapiste ölen Ali Bey'in oğlu İnanç Bey'i beyliğin başına geçirdi. Beyliği yeniden güçlendiren İnanç Bey'den sonra oğlu Murad Arslan'ın ve İshak Bey'in yönettiği İnançoğulları, Germiyanoğulları Beyliği’nin 1368'de Lâdik'i almasıyla ortadan kalktı.

## Beyler

| Bey
 | Hüküm Süresi
 | Notlar
 |
| --- | --- | --- |
| Mehmed Bey | 1261-1262 |  |
| Ali Bey | 1262-1305 |  |
| İnanç Bey | 1305-1335 |  |
| Murâd Arslan | 1335-1362 |  |
| İshâk Bey | 1362-1368 |  |

## Kaynakça
# Sâhib Ataoğulları Beyliği

| Sâhib Ataoğulları Beyliği |
| --- |
| 1277-1327 |
|  |
| Başkent | Afyonkarahisar |
| Yaygın dil(ler) | Türkçe |
| Hükûmet | Monarşi |
| Bey |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 1275-1277  | Taceddin Hüseyin Nusreddin Hasan |
| • 1287-1341  | Nusreddin Ahmed |

 |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 1277 |
| • Dağılışı  | 1327 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Anadolu Selçuklu Devleti
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Germiyanoğulları Beyliği
 |  |

 |

 |

**Sâhib Ataoğulları Beyliği** Anadolu Selçuklu Devleti'nin yıkılmasında sonra Afyonkarahisar ve çevresinde kurulan II. Dönem Anadolu Beylikleri'ndendir. Anadolu Selçuklu Devleti veziri Sâhib Ata Fahreddin Ali'nin oğulları tarafından kurulan beylik, 1275-1341 yılları arasında varlığını sürdürdü.

Birkaç Anadolu Selçuklu hükümdarına vezirlik yapan Sâhib Ata Fahreddin Ali, III. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde (1265-1282) Anadolu'yu denetimi altına alan İlhanlı hükümdarı Abaka Han tarafından 1272 yılında Moğollara karşı Memlüklerle iş birliği yaptığı gerekçesiyle vezirlikten uzaklaştırılarak tutuklandı. 1275 yılında hapisten kurtulan Sâhib Ata, Abaka'nın huzuruna çıkarak yeniden vezir olma hakkını kazandığı gibi, oğulları Taceddin Hüseyin ile Nusreddin Hasan'a Afyonkarahisar (Karahisar-i Sâhib) ve yöresinin has olarak verilmesini sağladı. Böylece Sâhib Ataoğulları Taceddin ve Nusreddin'in ortak yönetimi altında kurulan beylik, 1277 yılında Karamanoğlu Mehmed Bey ile düzmece Selçuklu şehzadesi Cimri'nin Konya'yı ele geçirmeleri üzerine onlara karşı harekete geçti. Karamanoğulları ile yapılan Değirmençayı Savaşı'nda, Taceddin Hüseyin ve Nusreddin Hasan ölünce, Hasan'ın oğlu Şemseddin Mehmed beyliğin başına geçti. Şemseddin Mehmed de 1287 yılında Germiyanoğulları'nın bir saldırısını önlemek için giriştiği savaşta ölünce, oğlu Nusreddin Ahmed beyliğin başına geçti. İlhanlıların Anadolu genel valisi Timurtaş, kendisine başkaldıran uç beylerini denetim altına almak için sefere çıktığında Nusreddin Ahmed Germiyanoğulları'na sığındı. Karahisar'ı kuşatan Timurtaş, babası Emir Çoban'ın İlhanlı hükümdarı Ebu Said tarafından öldürülmesi üzerine 1327 yılında kuşatmayı kaldırıp Mısır'a kaçınca, yurduna geri dönen Nusreddin Ahmed, Germiyanoğulları'nın egemenliğini tanıdı. Onun 1343 yılında ölmesinden sonra da toprakları Germiyanoğulları beyliğine katılan Sâhib Ataoğulları ortadan kalktı.

Şu anda da Afyonkarahisar ilinde beyliğin adını taşıyan bir mahalle (Sahipata Mahallesi) mevcuttur.

## Beyler

| Bey!
 | Hüküm Süresi
 | Notlar
 |
| --- | --- | --- |
| Taceddin Hüseyin

---

 Nusreddin Hasan | 1275-1277 | İkili Yönetim
 |
| Şemseddin Mehmed | 1277-1287 |  |
| Nusreddin Ahmed | 1287-1341 |  |

## Kaynakça
# Pervâneoğulları Beyliği

| Pervâneoğulları Beyliği |
| --- |
| 1277-1322 |
|  |
| Başkent | Sinop |
| Hükûmet | Monarşi |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 1277 |
| • Dağılışı  | 1322 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Türkiye Selçuklu Devleti
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Candaroğulları Beyliği
 |  |

 |

 |

**Pervâneoğulları Beyliği**, Sinop ve Karadeniz kıyılarında 1277 yılında kurulmuş II. Dönem Anadolu Beyliği'dir. Kurucusu Muînüddin Süleyman'ın oğlu Muînüddin Mehmed'dir.

Beyliğin adı, Muînüddin Süleyman'ın pervanecilik görevinden gelmektedir. Süleyman'ın babası Deylem bölgesinden Mühezzebüddin Ali ed-Deylemî olup, II. Gıyâseddin Keyhüsrev'in vezirlerinden biriydi. 1243 yılında yaşanan Kösedağ Muharebesi'nde Anadolu Selçuklu Devleti büyük bir mağlubiyete uğramış ve İlhanlılar'a vergi ödeyen bir devlet haline gelmişti. 1256 yılında Anadolu Selçuklu Devletinde pervane görevine getirilen Muineddin Süleyman, 1266 yılında Sinop'u ele geçirdi. Sonrasında İlhanlılar'ın da onayı ile Selçuklu hükümdarı tarafından Sinop kendisine mülk olarak verildi. Muineddin Süleyman görevi nedeniyle yerine oğlu Muînüddin Mehmed'i idareci olarak Sinop'ta bıraktı. Muineddin Süleyman, Elbistan Muharebesi'nde ihanet ettiği suçlamasıyla Abaka Han tarafından 1277 yılında öldürülmesiyle oğlu Muînüddin Mehmed bağımsızlığını ilan ederek müstakil bir beylik kurdu.

İlhanlılar ile iyi geçinerek topraklarını güvence altına almaya çalışan ve pervanecilik görevi de verilen Muînüddin Mehmed'in 1296 yılında ölümünden sonra yerine oğlu ya da kardeşinin oğlu Mühezzebüddin Mesud Bey geçti. Mesud Bey, Cenevizlilerle ticari anlaşmazlık sebebiyle esir edilmişse de 1298 yılında serbest bırakılmak için önemli bir bedel ödeyerek serbest bırakıldı. Mesud Bey'de İlhanlılar'a iyi geçinmeye çalışmış ve 1300 yılında ölene kadar beyliği yönetmiştir.

Mesud Bey'in ölümünden sonra yerine oğlu Gazi Çelebi beyliğin başına geçti. Gazi Çelebi, Trabzon İmparatorluğu ve Ceneviz Cumhuriyeti ile savaştı. Ceneviz idaresindeki Kefe taraflarına sefer düzenledi. Topraklarını Ceneviz ve Trabzon İmparatorluğu saldırılarına karşı başarıyla savundu. Erkek çocuğu olmayan Gazi Çelebi'nin 1322'de ölümünde sonra kızı Sinop'ta beyliğini ilan etse de Candaroğulları tarafından aynı yıl içerisinde ele geçirilerek beyliğe son verildi.

## Beyler

| Bey
 | Hüküm süresi
 |
| --- | --- |
| Muînüddin Mehmed | 1277-1297
 |
| Mühezzebüddin Mesud | 1297-1300
 |
| Gazi Çelebi | 1300-1322
 |

## Kaynakça
# Eşrefoğulları Beyliği

| EşrefoğullarıEşrefoğulları Beyliği |
| --- |
| 1280-1326 |
| Anadolu Beylikleri Haritası |
| Başkent | Beyşehir |
| Yaygın dil(ler) | Eski Anadolu Türkçesi |
| Etnik gruplar  | Türkmen Yörük |
| Dinler  | Sünni İslam |
| Hükûmet | Monarşi |
| Bey |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 1280-1302  | Eşrefoğlu Süleyman Bey |
| • 1302-1320  | Mübarizüddin Mehmed Bey |
| • 1320-1326  | II. Süleyman Bey |

 |
| Yasama organı | Toy |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 1280 |
| • Dağılışı  | 1326 |

 |
| Para birimi | Eşrefoğlu sikkesi |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Büyük Selçuklu
 |
|  | Anadolu Selçukluları
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| İlhanlı
 |  |
| Karamanoğulları Beyliği
 |  |

 |

 |
| Günümüzdeki durumu |  Türkiye |

**Eşrefoğulları Beyliği**, 13. yüzyılın sonları ile 14. yüzyılın başlarında hüküm süren Anadolu Türk beyliklerinden birisidir.

Eşrefoğulları Beyliği, Anadolu Selçuklu Devleti'nin uç beylerinden olan **Eşrefoğlu Süleyman Bey** tarafından 1280 yılı başlarında Beyşehir'de kurulmuştur. Beyliğin kurucusu olan Eşrefoğlu Süleyman Bey, Anadolu Selçuklu Sultanı III. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde (1264-1283) Selçuklulara bağlı bir uç beyi olarak görev yapmıştır. Ölüm tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte, Beyşehir'de yaptırdığı Eşrefoğlu Türbesi üzerindeki kitabeye göre Hicri 701 (Miladi 1301) yılından sonra öldüğü anlaşılmaktadır.

Beylik, 1302'de babasının yerine geçen Mehmet Bey'in döneminde genişleyerek, Bolvadin ve Akşehir bölgesini de topraklarına kattı, Mehmet Bey, 1314 *yılında* İlhanlılara bağlılığını bildirmesinin ardından 6 yıl daha hüküm sürmüştür.

Bağımsızlık arayışında olan Süleyman Bey'in torunu II. Süleyman Bey İlhanlıların Anadolu Valisi Timurtaş tarafından Beyşehir Gölü'ndeki Kirse Adası'nda yakalandı ve bedeni göle atıldı. Öldürülmesinden ardından Eşrefoğulları Beyliği 1326 yılında yıkılmıştır.

## Eşrefoğlu Beyleri

| Beyler
 | Beylik yılları
 | Ünvan
 | Notlar
 |
| --- | --- | --- | --- |
| Eşrefoğlu Süleyman Bey | 1280-1302 | Bey | Beyliğin kurucusu.
 |
| Mübarizüddin Mehmed Bey | 1302-1320 | Bey | Bolvadin ve Akşehir Bölgesini topraklarına kattı, İlhanlı'ya bağlılığını bildirdi.
 |
| II. Süleyman Bey | 1320-1326 | Bey | İlhanlı Anadolu Valisi Timurtaş tarafından öldürüldü.
 |

## Kaynakça
# Tâceddinoğulları Beyliği

| Tâceddinoğulları Beyliği |
| --- |
| 1346-1425 |
|  |
| Başkent | Orduköy (Çarşamba) Niksar |
| Yaygın dil(ler) | Eski Anadolu Türkçesi |
| Hükûmet | Monarşi |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 1346 |
| • Dağılışı  | 1425 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | İlhanlılar
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Osmanlı İmparatorluğu
 |  |

 |

 |

**Tâceddinoğulları Beyliği**, 14. ve 15. yüzyıllarda günümüz Samsun, Ordu ve Tokat (kuzey kısmı) yörelerinde hüküm süren Türk beyliği. Anadolu beyliklerinden biri olarak sınıflandırılmakta olup Orduköy ve Niksar merkezli olarak yönetilmiştir. Taceddinoğulları Beyliği yine sınırdaş bir beylik olan Haciemiroğulları gibi Çepni boyuna mensuptur.

## Tarihçe

1346-1425 seneleri arasında merkezi Niksar olmak üzere Bafra, Orduköy, Kelkit havzası, Çarşamba ve Canik bölgelerinde hüküm süren Anadolu Türkmen beyliği, Emir Tâceddin Bey tarafından kurulmuştur. Tâceddinoğulları Beyliği'nin 1346 yılında kurulduğu kabul edilmekte olup, Bafra-Orduköy (Çarşamba) arasında güneyde Niksar'a kadar olan bölgede hüküm sürmüştür. Bir görüşe göre de Samsun-Trabzon'u çevreleyen bölgede Hacı Emir İbrahim'le birlikte birer beylik kurmuşlardır. Bu beylikler Canik bölgesindeki Hristiyanlara karşı hududların emniyetini sağladığı gibi bu bölgenin Türkleşmesine de katkı yapmıştır. Tâceddin Bey hayatının tamamını Kadı Burhaneddin ile mücadele ederek geçirmiştir.

Payitahtı Niksar'da olan Tâceddin Bey başlangıçta bu bölgenin ileri gelen yerlilerindendi. Rum tahtına bağlı olup, divan'ın kararlaştırdığı malı, vergiyi ve askerî temin ederdi. Devlette gevşeklik ve zayıflık baş gösterince emirleri dinlemez oldu. Kendi başına hareket edip kuvvet toplamaya başladı ve en nihayetinde kendi beyliğini kurdu.

Tâceddinoğlu ile aynı dönemde kurulan Hacı Emirli Beyliği bir süre sonra kendi aralarında (oğlu Süleyman bey) de güç mücadelesine girdi. Bunun haricinde ileriki dönemlerde Eretna Devletinin tahtına oturmuş olan Kadı Burhanedin ile de sık sık karşı karşıya gelerek savaştı. Hacı Emir Bey'i hastalanıp yerini oğlu Süleyman Bey'e bırakmış, iyileştiğinde tahtı geri almak istemişti. Bu nedenle baba oğlun arası açılınca bunu fırsat bilen Tâceddin Bey onlara saldırarak yerlerini almak istedi. Bunun üzerine Süleyman Bey çareyi Kadı Burhaneddin'den yardım istemekte buldu. Kadı bu talep üzerine Selçuklulardan beri devam eden bir gelenek olarak ilim ehlinin başı olan Şeyhülislam Şeyh Yar Ali'yi Tâceddin Bey'in yanına göndererek onu uyardı.

Yaklaşık 12.000 km²'lik bir alana yayılan beylik 1335'e kadar İlhanlı Devleti'ne, sonra Eretna Devleti ve Kadı Burhaneddin Devleti'ne tâbi oldu. 1393'ten sonra ise Osmanlı Devleti'ne bağlandı ve 1425'te tamamen Osmanlı topraklarına ilhak edildi.

## Beyler

| Bey
 | Hüküm Süresi
 |
| --- | --- |
| Emir Tacettin Bey | ?-1386 |  |

## Kaynakça