Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# İlirce

| İlirya dilleri İlir dilleri |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Batı Balkanlar (antik İlirya) |
| Sınıflandırma | Hint Avrupa dil ailesi* **İlirya dilleri**
 |
| ISO 639-3 | `xil` |
| Glottolog | `illy1234`  Illyrian |
| Antik çağda İlir kabileleri. |

**İllirya** veya **İlir dili**, Batı Balkanlar'da konuşulmuş bir Hint-Avrupa dili grubuydu. Dilin, tarihi İlirya bölgesinde yaşamış ve İliryalılar olarak tanımlanan Ardiaei, Delmatae, Pannonii, Autariates ve Taulantii boyları tarafından konuşulduğuna inanılmaktadır.

Yabancı kaynaklarda bahsi geçen İlir kişi, yer, etnik grup ve göl isimler gibi veriler doğrultusunda Proto Hint-Avrupa dilinden İlir dillerine ses değişimleri ve diğer dil özellikleri istintaç edilmiş olmakla birlikte, İlirya dilinde yazılmış edebi örnekler olmadığı için (Messapya dilinde yazılı eserler vardır, ancak İlir dili olup olmadığı belirsizdir.), Hint-Avrupa dil ailesindeki yerini netleştirmek zordur. Bu belirsizlik nedeniyle, çoğu kaynak İlirya dil ailesini Hint-Avrupa dilleri içerisinde kendi dalına yerleştirmekle birlikte, diğer eski ve modern dillerle olan ilişkisi araştırılmaya devam edilmektedir.

## Notlar

## Kaynakça

* Woodard, Roger D. (2008). *The Ancient Languages of Europe*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-68495-1.
* Davison, David; Gaffney, Vincent L.; Wilkes, John J.; Marin, Emilio (2006). *Dalmatia: Research in the Roman province 1970-2001: Papers in Honour of J.J. Wilkes*. Archaeopress. ISBN 1-84171-790-8.
# Fin-Ugor dilleri

| Fin-Ugor dilleri |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Doğu ve Kuzey Avrupa, Kuzey Asya |
| Sınıflandırma | Ural* **Fin-Ugor dilleri**
 |
| Alt bölümler | * Ugor dilleri
* Fin-Perm dilleri
 |
| ISO 639-5 | `fiu` |
| Fin-Ugor dilleri |

**Fin-Ugor dilleri**, çoğunlukla Doğu ve Kuzey Avrupa ile Kuzey Asya'da konuşulan ve Ural dillerinin büyük bir kısmını kapsayan dil ailesidir. En yaygın konuşulan diller Macarca, Fince ve Estoncadır.

## Dış bağlantılar

* FAQ about Finno-Ugrian Languages 25 Temmuz 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Ugor dilleri

| Ugor dilleri |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Macaristan Batı Sibirya |
| Sınıflandırma | Ural* **Ugor dilleri**
 |
| ISO 639-5 | `fiu` |
| Ugor dilleri |

**Ugor dilleri**, Ural dil ailesinin Fin-Ugor koluna bağlı dillerdir. Macarca, Hantıca ve Mansice olmak üzere üç alt gruba ayrılırlar.

## Kaynakça

* Honti, László (1979). "Features of Ugric Languages (Observations on the Question of Ugric Unity)". *Acta Linguistica Academia Scientiarum Hungaricae*. Cilt 29. ss. 1-25.
# Samoyed dilleri

| Samoyed dilleri |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Kuzey Avrasya |
| Sınıflandırma | Ural dilleri |
| Alt bölümler | * Nganasan dili
* Mator dili
 |
| ISO 639-5 | `syd` |
| Samoyed dillerinin 17. (taralı) ve 20. (tamamen boyalı) yüzyıldaki konuşulma alanı |

**Samoyed dilleri**, Ural Dağları'nın her iki yanında, ama daha çok kuzey kesiminde, yaklaşık 30.000 kişinin konuştuğu dil ailesidir. Bu diller Proto Samoyed dilinden türemiştir.

Samoyed dilleri, Proto-Samoyed dilleri olarak adlandırılan eski bir dilden türemiştir. Samoyed dilleri ve Fin-Ugor dilleri, Ural dilleri ailesini oluşturur.

Bu dilleri konuşan halklar Samoyed Halkları adı altında toplanır.

## Sınıflandırma

Başlıca diller ve etnik gruplar şunlardır:

Kuzey Samoyed dilleri
* Enetsçe (*Yenets*, *Yenisey-Samoyed*), Yenisey Nehri boyunda yaşayan Enetsler tarafından konuşulur.
* Nenetsçe (*Yurek*), Nenetsler tarafından konuşulur.
* Nganasan dili (*Tavgi*, *Tavgi*, *Tavgi-Samoyed dili*), Nganasanlar tarafından konuşulur.
* Yurats dili, Yenisey Nehri bölgesinde konuşuluyordu, bugün ölü bir dildir.

Güney Samoyed dilleri
* Kamassice (*Kamas*), konuşulan bir dildir.
* Matorca (*Motor*), konuşulan bir dildir.
* Selkupça (*Ostyak-Samoyed dili*), Selkuplar tarafından konuşulur.

## Coğrafi dağılım

Samoyed dillerinin konuşulduğu topraklar Beyazdeniz'den Laptev Denizi'ne değin uzanır. Bu bölge, Novaya Zemlya'nın güneyini, Yamal Yarımadası'nı, Ob ve Yenisey ırmaklarının aşağı çığırını ve Kuzey Sibirya'daki Taymir yarımadasını kapsar.
# Şaz Türkçesi

Şaz Türkçesinin Avrasya'daki dağılım haritası
**Şaz Türkçesi**, **Doğu Türkçesi** veya **Z-Türkçesi**, Macar türkologları, lehçeler tasnifi için z > r (=*rotasizm*) ve ş > l (=*lambdasizm*) değişimlerini daha esaslı saydıklarından, Türk lehçelerini bu esasa göre ikiye ayırmışlar ve z-ş esaslı lehçeler grubuna “Doğu Türkçesi” (A. Zeki Velidi Togan’a göre: Şaz Türkçesi), r-l esaslı lehçelere de “Batı Türkçesi” (aynı yazara göre: Lir Türkçesi) demişlerdir. l-r paralelliğini çok basitçe anlatmak gerekirse Lir Türkçesindeki *kır* sözcüğü Şaz Türkçesinde *kız* şeklindedir.

## Sınıflandırma

Şaz Türkçesi, günümüzde Türk yazı dillerinin Çuvaşça dışında kalan bütün kollarının çıktığı ana koldur. Nüfus ve yayılma alanı açılarından büyük kesimi oluşturur.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ön Türkçe
 | Şaz Türkçesi
 | **Oğuz grubu (Güneybatı kolu)** |
| **Kıpçak grubu (Kuzeybatı kolu)** |  |
| **Uygur grubu (Güneydoğu kolu)** |  |
| **Sibirya Türk dilleri (Kuzeydoğu kolu)** |  |
| Halaçça |  |

## Ayrıca bakınız

* Ana Türkçe
* Eski Türkçe
* Lir Türkçesi

## Kaynakça
# Karluk grubu

**Çağatay**, **Karluk** ya da **Uygur grubu** Türk dil ailesinin bir koludur.

| Karluk |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Orta Asya |
| Sınıflandırma | Türk dilleri* Şaz Türkçesi
	+ **Karluk**
 |
| Alt bölümler | * Batı grubu (Özbek)
* Doğu Grubu (Uygur)
 |
|  |

Bu dillerde birçok Orta Türkçe eser yazılmıştır. Karahanlılar'ın dili Türki, Fergani, Kaşgari veya Haqani olarak biliniyordu. Çağatay Hanlığı'nın dili Çağataycaydı.

Tarihte, Karahanlılar, Çağatay Hanlığı, Yarkent Hanlığı, Buhara Hanlığı, Buhara Emirliği, Hive Hanlığı ve Hokand Hanlığı'nda Karluk Türkçesi konuşulmuştur.

## Alt gruplar

Günümüzde konuşulan Uygur dilleri şunlardır:

* Eynu dili
* İli Türkçesi
* Özbekçe
* Uygurca

| Dil | Konuşanların sayısı | Konuşulduğu ülkeler ve konuşan sayısı
 |
| --- | --- | --- |
| Özbekçe | 30 milyon |  Özbekistan 27 milyon
 Afganistan 3,4 milyon
 Tacikistan 900.000
 Kırgızistan 800.000  Kazakistan 500.000
 Türkmenistan 300.000  Rusya 300.000

 |
| Uygurca | 12 milyon |  Çin (Sincan Uygur Özerk Bölgesi ya da Doğu Türkistan) 11 milyon
 Kazakistan 300.000
 Kırgızistan 100.000

 |
| Eynu (Türk dili) | 6.000 |  Çin (Sincan Uygur Özerk Bölgesi)
 |
| İli Türkçesi
 | 100
 |  |

## Sınıflandırma

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ön Türkçe
 | Şaz Türkçesi
 | **Karluk** | Batı
 |  | * **Özbekçe**
 |
| Doğu
 |  | * **Uygurca **Eynuca **İli Türkçesi Çağatayca †
* Karahanlıca †
 |

## Ayrıca bakınız

* Özbekistan
* Doğu Türkistan
* Uygur devleti

## Kaynakça
# Sibirya Türk dilleri

**Sibirya grubu** ya da **Kuzey Türk dilleri** Türk dillerinin bir koludur. Bu gruba ait sekiz dilin toplam konuşucu sayısı 700.000 civarındadır. Bu dilller doğu Türk dillerinden gelişmiştir. Göçebe yaşam şekli kapsamında kuzeye doğru göç edip Sibirya'ya yayılmışlardır.

| Sibirya Türkçesi |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Sibirya |
| Sınıflandırma | Türk dilleri* Şaz Türkçesi
	+ **Sibirya Türkçesi**
 |
| Alt bölümler | * Kuzey grubu
* Güney Grubu
 |
|  |

Bu diller günümüzde sadece sibirya coğrafyasına kısıtlı oldukları için Türkolojide Sibirya grubu olarak adlandırılırlar.

## Konuşan sayısı

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Dil** | **Konuşucu sayısı** | **Konuşulan ülkeler ve konuşan sayısı** |
| Yakutça | 450.000 (2010) |  Rusya (Yakutistan Özerk Bölgesi)
 |
| Dolganca | 1.050 (2010) |  Rusya (Taymir Özerk Bölgesi)
 |
| Tuvaca | 315.000 |  Rusya Rusya (Tuva Özerk Bölgesi) 315.000
Diğer 50.000

 |
| Tofaca | ölmek üzere † |  Rusya (İrkutsk Oblastı)
 |
| Hakasça | 65.000 |  Rusya (Hakasya Özerk Bölgesi)
 |
| Altayca | 57.400 |  Rusya (Altay Özerk Bölgesi)
 |
| Şorca | 10.000 |  Rusya (Kemerovo Oblastı)
 |
| Çulımca | 2.500 |  Rusya (Kuzey Altay Özerk Bölgesi)
 |

## Sınıflandırma

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ön Türkçe
 | Şaz Türkçesi
 | Kuzeydoğu kolu (Sibirya)
 | Kuzey Sibirya kolu
 | * Sahaca (Yakut)
* Dolganca
 |
| Güney Sibirya kolu
 | Sayan Türkçesi
 | * Tuvaca (Soyot, Uriankhai, Duhaca)
* Tofaca
 |
| Yenisey Türkçesi
 | * Hakasça Fuyü Kırgızcası
* Şorca (Saghay Qaca, Qizil)
* Batı Yugurca (Sarı Uygurca)
 |
| Çulım Türkçesi
 | * Çulımca (Küerik)
 |
| Altay Türkçesi (Eski Türkçe)
 | * Altayca (Oirot, Tuba, Qumanda, Qu, Teleut, Telengit)
 |

## Konuyla ilgili yayınlar

* Heinz F. Wendt: *Fischer Lexikon Sprachen*, 1961 *Sprachen*. ISBN 3-596-24561-3.

## Kaynakça
# Sâmî dilleri

Sami dillerinin yaklaşık tarihî dağılımı
**Sami dil ailesi** veya **Semitik diller**, Afro-Asya dil ailesinin bir alt grubudur. Orta Doğu'da yaygın olan antik dillerin çoğunu kapsar. Bunların arasında Arapça, Amharca ve İbranice en fazla konuşulan Sami dilleridir. Ayrıca Fenikece ve Akadca da Sami dil ailesinin mensubudur. Ama bu iki dil günümüzde konuşulmamaktadır. Aramice, Arapça ve İbranicenin lehçelerinden olan Süryanice de bölgede kullanılan Sami dillerine örnek olarak gösterilebilir. Sami adı Nuh'un oğlu Sam'dan gelmektedir. Maltaca, Malta Adası'nda konuşulan bir Sami dilidir.

Günümüzde anadili olarak Sami dillerini konuşan insanların sayısı 300 milyondan fazladır. Bu kitlenin çok büyük bir kısmı sadece Arapça konuşmaktadır. Etiyopya devletinin resmî dili olan Amharca da en çok konuşulan Sami dillerinden olup Güney Sami dilleri kolunun Etiyopik alt grubuna aittir.

Sami veya Semitik tabiri günümüzde daha çok İbrani ve Arapları tanımlamakta kullanılır.

## Kaynakça
# Afro-Asya dilleri

Çağdaş Afroasya dillerinin coğrafi dağılımı
**Afro-Asyatik**, **Afrasya** veya eski adıyla **Hami-Sami dil ailesi**, yaklaşık olarak 300 dilden oluşan bir dil ailesi. Afroasya dilleri coğrafi açıdan Kuzey Afrika, Afrika Boynuzu, Sahel ve Güneybatı Asya'ya yayılmış olup 500 milyondan fazla insan tarafından anadil olarak konuşulmaktadır. Ailedeki en büyük ve baskın dil grubu, 313 milyon anadil konuşuruyla Sami diller kolunda yer alan Arapça değişkeleridir.

Afroasya dilleri sınıflandırılırken genellikle Sami, Mısır, Berberi, Çad ve Kuşitik olmak üzere 5 farklı ana kola ayrılır ve bazen Omotik diller de ayrı bir kol olarak aileye dâhil edilir. Tüm bu diller varsayımsal Afro-Asya anadilinden evrilmiştir. Bu dilin aslen Afrika Boynuzu, Kuzey Afrika, Doğu Sahra veya Levant'ta konuşulmuş olduğu öne sürülmüş olmakla birlikte dilin urheimat'ı hakkında kesin bir fikir birliği yoktur.

Antik Çağ'da Afroasya dillerine ait bazı diller önemli yazılı eserler üretmiştir. Ailede kendine ait bir kol oluşturan Antik Mısırca ile Sami dillerinden Akadca, Fenikece, İbranice ve Eski Aramice bu dillere örnek teşkil etmektedir.

## Etimoloji

"Afro-Asyatik" terimi, Joseph Greenberg tarafından, daha önce kullanılan "Hami-Sami" terimi yerine Hami dillerinin geçerli bir dil ailesi olmadığının gösterilmesinden sonra üretilmiş bir terimdir (Greenberg 1950, 1966:42-65).

## Sınıflandırma

Afroasya dilleri sınıflandırılırken genellikle Sami, Mısır, Berberi ve Kuşitik olmak üzere 5 farklı ana kola ayrılmaktadır. Bu ana kolların birbirleriyle ilişkileri hususunda genel kabul gören bir teori bulunmamaktadır. Buna ek olarak Omotik adı verilen kolun Afroasya dillerine ait olduğu bazı dilbilimcilerce kabul edilmekle birlikte konu hakkında genel bir fikir birliği yoktur.

## Coğrafi dağılım

Afroasya dilleri coğrafi açıdan Kuzey Afrika, Afrika Boynuzu, kuzey Batı Afrika, kuzey Orta Afrika ve Güneybatı Asya'ya yayılmıştır. Sami dilleri başta Arapça ile Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da yer alan en baskın dil konumunda olup Kuzey Afrika'nın kuzeybatısı ve Güneybatı Sahra'da Berberi diller de konuşulmaktadır. Kuşitik diller Afrika Boynuzu'nda yayılım gösterir, ancak bu bölgede Amharca gibi Güney Sami dilleri de yer almaktadır. Çad dilleri Sahel bölgesinde konuşulur. Varlığı tartışmalı Omotik kolu güneybatı Etiyopya'da yer almaktadır.

## Diller listesi

Bu dil ailesine üye olan diller aşağıdaki şekildedir;

* Sami dilleri
	+ Arapça
	+ İbranice
	+ Aramice
	+ Maltaca
	+ Habeşçe (Amhara)
	+ Tigrece
	+ Tigrinyaca
	+ Ayrıca ölü diller olan Akadca, Amorice, Asurca.
* Mısır dilleri
	+ Eski Mısır dili
	+ Kıptî dili
* Berber dilleri
	+ Zenet
	+ Kabiliya
	+ Şloh
	+ Şavya
	+ Tuareg (Tamaşek)
* Çad dilleri
	+ Hausaca
* Kuşitik diller
	+ Somalice
	+ Afarca,
	+ Bece
	+ Oromca
	+ Sidamo

## Kaynakça
# Kenan dilleri

Kenan dilleri, Afro-Asyatik dil ailesine ait bir dil grubudur ve tarihsel olarak Levant bölgesinde (günümüzde İsrail, Filistin, Lübnan, Suriye ve Ürdün) konuşulmuştur.
**Kenan dilleri**, Kenan ve Levant bölgesinin eski sakinleri tarafından konuşulan Sami dillerinin bir alt grubudur. Kenan dillerinin çoğu milattan önce 1. binyılın sonunda çoktan yok olmuştur; bunların yerini çoğunlukla Aramice almıştır. Sadece İbranice, Yahudiliğin dinî metinleri aracılığıyla modern zamanlara aktarılmış ve 20. yüzyılda İsrail'de günlük dil ve yerel deyim olarak yeniden kurulmuştur.

Bu yakın akraba diller Levant ve Mezopotamya kökenlidir ve bugün İsrail, Ürdün, Sina Yarımadası, Lübnan, Suriye, Filistin'in yanı sıra güneybatı Anadolu'nun güney batısı, batı ve güney Irak (Mezopotamya) ve Suudi Arabistan'ın kuzeybatı köşesini kapsayan bir alanda eski Sami dillerini konuşan halklar tarafından konuşulmuştur.

Kenanlılar genel olarak İbraniler (İsrailliler, Yahudiler ve Samirîler dahil), Amalekliler, Ammonitler, Amoriler, Edomitler, Ekronitler, Hiksoslar, Fenikeliler (Kartacalılar dahil), Mozabitler, Sutealılar ve bazen de Ugaritleri içerecek şekilde tanımlanır.

## Sınıflandırma

Roman dillerine benzer şekilde, Kenan dilleri birbirleriyle karşılıklı anlaşılabilirlik spektrumunda çalışır ve sözdizimi, morfoloji, fonetik ve semantikte önemli örtüşmeler meydana gelir. Bu dil ailesi aynı zamanda, Mezopotamya'da ortaya çıkan ve Sümerce, Akadca, Eblaitçe, Elamca, Hurrice ve Hititçe'yi kaydetmek için kullanılan bölgenin çok daha eski Çivi Yazısı logografik / hece yazısının aksine, yazılarını kaydetmek için Proto-Kanaanit alfabesinden türetilen bir alfabe kullanan, tarihsel olarak kanıtlanmış ilk dil grubu olma özelliğine sahiptir.

Levant, Mezopotamya, Anadolu ve Doğu Akdeniz'deki Kenan yazıtlarında ve Fenikeli kolonistler tarafından Kartaca'nın kurulmasından sonra Kuzey Afrika'nın kıyı bölgelerinde ve İber Yarımadası'nda da yoğun olarak görülmektedir. Lehçeler öncelikle İncil coğrafyası referans alınarak etiketlenmiştir: İbranice (İsrail, Yahudi/Kutsal Kitap, Samaritan), Fenike/Punik, Amorit, Ammonit, Moabit, Sutean ve Edomit; lehçelerin hepsi karşılıklı olarak anlaşılabilirdi ve Modern İngilizce'nin coğrafi çeşitlerinden daha farklı değildi.

Kenan dilleri ya da lehçeleri aşağıdakilere ayrılabilir;

**Kuzey Kenan dilleri Fenikece
	+ Pönce

**Güney Kenan dilleri Ammon dili - Ammonitlerin dili
* Moav dili
* Edom dili
* İbranice - Çoğunlukla Yahudiler'in konuştuğu dil.
	+ Kitâb-ı Mukaddes İbranicesi - İsrailoğulları tarafından kullanılan dil. Farklı diasporalarda farklı telaffuzları vardı
	+ Sâmirî İbranicesi
		- Taberiye İbranicesi
			* Mizrahi İbranicesi
				+ Yemen İbranicesi
			* Sefarad İbranicesi
			* Aşkenaz İbranicesi
	+ Mişnahik İbranice
	+ Orta Çağ İbranicesi
	+ Haskala İbranicesi
	+ Modern İbranice - Haskala İbranicesi'nden türemiştir ve bugün İsrail'de konuşulan dildir.

## Kaynakça
# Mısırca

| Mısırca |
| --- |
|

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |

 |

 *r n km.t* |
| Bölge | Antik Mısır |
| Dil ailesi | Afro-Asyatik
* **Mısırca**
 |
| Yazı sistemi | hiyeroglifler, el yazısı hiyeroglifleri, hieratic, demotik ve Kıpti (daha sonra, hükûmet çevirilerinde ara sıra Arap Alfabesi kullanılmıştır) |
| Resmî durumu |
| Resmî dil | Mısır |
| Dil kodları |
| ISO 639-2 | egy |
| ISO 639-3 | egy (ayrıca Kıpti) için `cop` |
| Glottolog | `egyp1246` |
|  |

**Mısırca**, Afroasya dillerine bağlıdır.

## Mısırca'nın dönemleri

* Eski Mısır dili: MÖ 2700 - MÖ 2200
* Orta Mısır dili: MÖ 2200 - MÖ 1500
* Yeni Mısır dili: MÖ 1500 - MÖ 700
* Demotik: MÖ 700 - 400
* Kıptîce: 400 - 1700

## Yazı

Ebers Tıp Papirüsü
Genellikle Mısırca'nın yazısı hiyeroglifti.

1. Hiyeratik: Hiyerogliflerin el yazısı hali olarak düşünülmelidir. Katipler ve rahipler tarafından kayıt tutmak için MS 300'e kadar kullanılmıştır.
2. Demotik: Çizimlerin daha basit olduğu demotik (Yunanca *demos* (=halk) kelimesinden gelir) anıtsal çizim çok zor olduğundan günlük yazışmalarda halk tarafından kullanılmıştır.
3. Kıptî: Hristiyan Mısırlıların Yunan alfebesine yaptıkları 6 harflik ilaveyle oluşan yazı. Kıpti kilisesi tarafından hala kullanılır. Kıptîce Kıptî Alfabesi'yle yazılır.

## Kaynakça
# Kıptîce

| Kıptîce |
| --- |
| ϯⲙⲉⲧⲣⲉⲙⲛ̀ⲭⲏⲙⲓ |
| Ana dili olanlar | Mısır |
| Etnisite | Kıptîler |
| Dil ailesi | Afro-Asyatik
* Mısırca
	+ **Kıptîce**
 |
| Yazı sistemi | Kıptî alfabesi |
| Dil kodları |
| ISO 639-2 | cop |
| ISO 639-3 | cop |

**Kıptîce** (ϯⲙⲉⲧⲣⲉⲙⲛ̀ⲭⲏⲙⲓ veya ⲧⲙⲛ̄ⲧⲣⲙ̄ⲛ̄ⲕⲏⲙⲉ), eski Mısırca'nın son gelişim evresidir. Dil Kıptî Ortodoks Kilisesi'nin ayin dili olup Kıptî alfabesi ile yazılmaktadır.

## Dış bağlantılar

* By Alin Suciu, a blog on Coptic literature and manuscripts3 Eylül 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Copticsounds – a resource for the study of Coptic phonology18 Temmuz 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Eski Mısır dili

Kral I. Pepi’ye ait Piramit Metinleri, Sakkara’daki piramidinden. Antre odasının kuzey duvarına ait boyalı kireçtaşı parçasının detayı. 6. Hanedanlık, yaklaşık MÖ 2250. Petrie Müzesi, Londra.
**Eski Mısır dili** ya da **Eski Mısırca**, Mısır dilinin bir gelişim evresini yansıtan, Eski Krallık (MÖ 2707-2216) dönemi yazıtları ve tabut metinleri yahut geç döneme ait metinlerde karşılaşılan bir antik dildir. Eski Mısır dili, antik Mısır dilinin günümüze ulaşan en eski gelişim evresini ve en eski Afro-Asyatik dili oluşturmaktadır. Bu dilde günümüze ulaşan metinler, o dönemde Mısır'da konuşulan dilden ziyade, o dönemin yazılı kültürünü yansıtmaktadır ve muhtemelen konuşulan dil ile arasında ciddi farklar bulunmaktadır. Eski Mısır dili, Mısırca'nın ilk evrimsel devresini oluşturmakla birlikte, zamanla yerini Orta Mısırca'ya bırakmıştır.

## Bilimsel araştırmalar

Eski Mısır diline yönelik bilimsel araştırmalar 19. yüzyılın sonlarına doğru başlamıştır. Bu konuda yapılan ilk yayınlar Gaston Maspero ve Kurt Sethe tarafından hazırlanan Piramit metinlerinin ele alındığı ve yine Kurh Sethe tarafından hazırlanan Eski Krallık dönemine ait dini içerikten uzak bir takım metinlerin ele alındığı eserlerdir.

## Dipnotlar
# Berberi dilleri

| Berberi dilleri |
| --- |
| Tamaziɣt / Tamazight |
| Bölge | Afrika |
| Etnisite | Berberiler |
| Konuşan sayısı | (65 Milyon atıf 20. ve 21.yüzyıllar) |
| Dil ailesi | Afro-Asyatik diller
* **Berberi dilleri**
 |
| Yazı sistemi | Tifinag Latin alfabesi Arap alfabesi |
| Dil kodları |
| ISO 639-2 | ber |
| ISO 639-3 | ber |
|  |

**Berber dilleri** (yerel adı: **Tamazight**) Fas, Cezayir, Tunus, Libya, Mısır (Siwa) ile Mali ve Nijer'deki küçük Berber toplulukları tarafından konuşulan birbiri ile yakın akraba olan bir diller grubudur. Nispeten seyrek bir toplulukta Sahara ve Sahel'in kuzeyine doğru uzanır. Afro-Asyatik diller ailesindendir. Birbiri ile çok yakın olan kuzey Berber dillerini konuşanlar arasında bunları tek bir standard altında birleştirmek için bir hareket vardır. Geleneksel olarak Orta Fas Tamazigti'ni işaret eden Tamazigt adı da bu standard Berberce dilini veya tüm Berberce için kullanılır ancak kullanım ceşitlilik gösterir ve pek çok Berberi kendini Tamazigt olarak tanımlamaz.

Berber dilleri arasında Orta Fas Tamazigti, Tarifit Berbericesi (kuzey Fas), Kabili dili(Cezayir) ve Taşelit (orta Fas) sayılabilir. Berber dilleri ceşitli işgallerle kesintiye uğramasına rağmen, 2000 yıldan fazla bir süredir bir yazı diline de sahiptirler. İlk olarak Tuaregler tarafından hala kullanılmakta olan Tifinag alfabesiyle yazılmıştır. En eski yazılı metin ise M.Ö 200 yılına aittir. Daha sonra 11. ve 16.yy yılları arasında Arap alfabesi (özellikle Fastaki Şilha). 20.yy dan sonra da özellikle Kabililer tarafından Latin alfabesi ile yazılmaya başlamıştır. Fas'ta Tifinag alfabesinin bir türü yakınlarda resmîleştirilmiştir. Latin alfabesi Cezayir'de yarı-resmî ve Mali ve Nijer'de resmî durumdadır. Yine de Mali ve Nijer'de hâlen yaygın olarak Arapça ve Tifinag kullanılmasına karşın Fas'ta ve Cezayir'in çeşitli bölgelerinde Latin alfabesi giderek daha fazla kullanılmaktadır.

Mağripin tamamen hürriyetine kavuşmasından sonra çoğu ülke temel olarak Fransızcanın eğitimde ve okuma yazmada baskın dil olmasını kaldırmak için değişen derecelerde bir Araplaşma politikası sürdürmüşlerdir. Fakat bu politikalar Amazig/Berber dillerini yasaklamış ve bastırmıştır. Bu çabalara Fas ve Cezayir'de yaşayan Berberler özellikle Kabililer tarafından karşı çıkılmıştır ve her iki ülkede de bazı okullarda bu dille eğitime yer verilmesi ve Berber dilini resmî dil olmasa da milli dil olarak tanınması ile çözüme ulaştırılmaya çalışılmaktadır. Berber nüfusunun az olduğu Magrip ülkelerinde bu tür önlemler alınmamıştır. Mali ve Nijer'de kısmen Tamaşık dili ile eğitim veren birkaç okul bulunmaktadır.

## Kaynakça
# Kuşitik diller

Kuşitik dillerinin haritası
**Kuşitik dilleri**, Afro-Asya dil ailesinin bir koludur. Çoğunlukla Afrika Boynuzu'nda konuşulmakta olup, azınlıklar kuzeyde Mısır ve Sudan'da, güneyde ise Kenya ve Tanzanya'da Kuşitik dillerini konuşmaktadır. 2012 yılı itibarıyla bir milyondan fazla kişinin konuştuğu Kuşitik dilleri Oromca, Somalice, Beca, Afar, Hadiyya, Kambaata ve Sidama idi.

## Kaynakça
# Avustronezya dilleri

| Avustronezya dilleri |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Güneydoğu Asya, Okyanusya, Madagaskar, Tayvan |
| Sınıflandırma | Dünyadaki temel dil ailelerinden biri |
| Alt bölümler | * Formosa dilleri
* Malaya-Polinezya dilleri
 |
| ISO 639-2 / 5 | `map` |
| Dillerin dağılımı. |

**Avustronezya dilleri**, Güneydoğu Asya, Tayvan, Okyanusya ve Madagaskar'da konuşulan, yeryüzündeki en büyük temel dil ailelerinden biridir. Avustronezyalılar olarak adlandırılan 386 milyondan çok konuşuru olan aile, bu açıdan dünyanın en büyük beşinci dil ailesidir. Aile 1257 dili içinde barındırmasıyla ise en çok dile sahip ikinci dil ailesi olmaktadır.

## Avustronezya dilleri listesi

### Resmi dil olan ülkeler

Avustronezya dillerinin sınıflandırılması
Eski Doğu Asya'da dillerin göçünü gösteren bir harita. Avustronezya dillerinin Urheimat'ı Tayvan olarak kabul edilir ve arkeolojik bulgulara dayanaraktan dilin öncülünün bölgeye Çin'den gelmiş olabileceği düşünülür.

| Dil
 | Konuşur
 | Kendi dilindeki adı
 | Resmi statü
 |
| --- | --- | --- | --- |
| Fiji dili
 | 639.210
 | Na Vosa Vakaviti
 |  Fiji
 |
| Filipince (Tagalog)
 | 100.000.000
 | Wikang Filipino
 |  Filipinler
 |
| Formosa dilleri
 | 171.855
 | farklı isimler var
 |  Tayvan
 |
| Kiribatice
 | 103.000
 | Taetae ni Kiribati
 |  Kiribati
 |
| Hiri Motu
 | 120.000 (L2)
 | Hiri Motu
 |  Papua Yeni Gine
 |
| Malayca (Malezyaca/Endonece)
 | 250.000.000
 | Bahasa Melayu/ Bahasa Indonesia/ Bahasa Malaysia/ بهاس ملايو
 |  Malezya  Endonezya  Singapur  Brunei
 |
| Malgaşça
 | 18.000.000
 | Fiteny Madagaskarlı
 |  Madagaskar
 |
| Maorice
 | 150.000
 | Te Reo Māori
 |  Yeni Zelanda
 |
| Marshallca
 | 55.000
 | Kajin M̧ajeļ
 |  Marshall Adaları
 |
| Nauruca
 | 6000
 | Dorerin Naoero
 |  Nauru
 |
| Palau dili
 | 15.000
 | Tekoi ve Belau
 |  Palau
 |
| Samoaca
 | 510.000
 | Gagana Sāmoa
 |  Samoa
 |
| Tetum
 | 800.000
 | Lia-Tetun
 |  Doğu Timor
 |
| Tongaca
 | 108.000
 | Lea-Faka Tonga
 |  Tonga
 |
| Tuvaluca
 | 13.000
 | Te Ggana / Gagana Tuuvalu
 |  Tuvalu
 |

### Önemli diller

En az 3 milyon konuşura sahip diller;

* Cava dili (100 milyon)
* Malayca (Malezyaca/Endonezce) (77 milyon anadil, ~250 milyon toplam)
* Filipino/Tagalog (47 milyon anadil, ~100 milyon toplam)
* Sundaca (42 milyon)
* Sebuanca (19 milyon anadil, ~30 milyon toplam)
* Malgaşça (17 milyon)
* Maduraca (14 milyon)
* İlokano dili (8 milyon anadil, ~10 milyon toplam)
* Hiligaynon dili (7 milyon anadil, ~11 milyon toplam)
* Minangkabau dili (7 milyon)
* Batak dilleri (7 milyon, tüm şiveler)
* Bugice (5 milyon)
* Bikol dilleri (4.6 milyon, tüm şiveler)
* Banjar dili (4.5 milyon)
* Balice (3 milyon)

## Kaynakça