Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Malaya-Polinezya dilleri

| Malaya-Polinezya dilleri |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Güneydoğu Asya ve Pasifikler |
| Sınıflandırma | Avustronezya* **Malaya-Polinezya dilleri**
 |
| ISO 639-5 | `aav` |
| Malaya-Polinezya dilleri |

**Malaya-Polinezya dilleri**, çoğunlukla Güneydoğu Asya ve Pasifiklerde konuşulan ve Avustronezya dillerine ait bir dil ailesidir. Yaklaşık olarak toplam 385.5 milyon tarafından konuşulmaktadır. En yaygın konuşulan diller Malayca, Endonezce, Tagalogca, Cavaca ve Malgaşça'dır.

## Dış bağlantılar

* 2008 Austronesian Basic Vocabulary Database analysis
* History.com Encyclopedia: Malayo-Polynesian Languages20 Nisan 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Cava dili

| Cava dili Basa Jawa, Basa Jawi  |
| --- |
| Cava alfabesiyle yazılmış Basa dili |
| Ana dili olanlar | Cava Adası (Endonezya), Batı Malezya, Surinam, Yeni Kaledonya |
| Etnisite | Cavalılar |
| Konuşan sayısı | 75 milyon üzeri  (*tarih gerekli*) |
| Dil ailesi | Avustronezya
* **Cava dili Basa Jawa, Basa Jawi**
 |
| Dil kodları |
| ISO 639-1 | jv |
| ISO 639-2 | jav |
| ISO 639-3 | [[ISO639-3:jav|jav]] |
| Glottolog | `java1253` |
| Koyu yeşil: Cava dilinin çoğunluk dili olduğu alanlar. Açık yeşil: azınlık dili olduğu alanlar. |

**Cava dili** (Cava: Basa Jawa, Endonezce: bahasa Jawa) Endonezya'nın Cava Adasının orta ve batı kısımlarında konuşulan dildir. 75 milyon kadar insanın anadilidir. Avustronezya dil ailesine ait olup Endonezce ve Sunda dili ile akrabadır. Endonezya dışında Doğu Timor, Malezya, Singapur, Avustralya gibi komşu ülkeler ile Hong Kong ve Tayvan gibi yerlerde de konuşulmaktadır. Ayrıca, Surinam, Hollanda ve Yeni Kaledonya'da da konuşulmaktadır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Cava dilinin yazı sistemi 13 Ocak 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Malayca

| Malayca |
| --- |
| *بهاس ملايو* |
| Telaffuz | *Bahasa Melayu* |
| Etnisite | Malaylar |
| Konuşan sayısı | 30,848,500  (2004) |
| Dil ailesi | Avustronezya dilleri
* Malaya-Polinezya dilleri
	+ Malay-Sumbawan dilleri
		- Malay dilleri
			* **Malayca**
 |
| Yazı sistemi | Latin Arap alfabesi (Cavi alfabesi) Tay alfabesi |
| Resmî durumu |
| Resmî dil |  Brunei  Malezya  Singapur  Cocos Adaları  Endonezya |
| Dil kodları |
| ISO 639-1 | ms |
| ISO 639-2 | may (B) msa (T) |
| ISO 639-3 | zlm |
|  |

**Malayca** (Malayca: Cavi: بهاس ملايو, Latin: Bahasa Melayu), Güneydoğu Asya ve Okyanusya üzerinde yaygın olarak konuşulan bir Avustronezya dili. Yaklaşık 300 milyon kişi tarafından (Endonezce dahil) konuşulmakta olup Brunei, Endonezya (Endonezce olarak), Malezya ve Singapur'un resmi dilidir. Malayca aynı zamanda Cocos Adaları, Doğu Timor, Tayland, Papua Yeni Gine ve Filipinler'in bazı bölgelerinde konuşulmaktadır.

Malayca çok merkezli bir dil olup çeşitli ülkelerde çeşitli adlarla adlandırılıp standartlaştırılmıştır. Malezya'da Bahasa Malaysia (Malezya dili) veya Bahasa Melayu (Malay dili) olarak; Singapur ve Brunei'de Bahasa Melayu (Malay dili) olarak; Endonezya'da ise Bahasa Indonesia (Endonezya dili) olarak adlandırılmaktadır.

Uzun yıllar Güneydoğu Asya adaları üzerinde lingua franca olarak kullanılan dil Latin ve Arap harfleri temelli Cavi alfabeleriyle yazılmaktadır.

## Kaynakça
# Malgaşça

**Malgaşça** (*malagasy*), Avustronezya dillerindendir. Madagaskar adasına mahsus olup Malgaş halkının millî dilidir. Fransızca ve İngilizce ile birlikte Madagaskar Cumhuriyeti'nin resmî dillerindendir. Yaklaşık 20 milyon kişi tarafından konuşulur. Madagaskar'ın dışında Komorlar ve Mayotte'ta Malgaşça konuşanlar vardır.

## Tasnifi

Malgaşça, Avustronezya dilleri Malayo-Polinezya dalına ait en batıdaki üyesidir. Yakınındaki Afrika dillerinden farklılığı, 1708'de Hollandalı bilgin Adriaan Reland tarafından tespit edilmiştir. Filipinler, İndonezya ve Malezya'da konuşulan Malayo-Polinezya dillerine ve daha fazla Borneo'da konuşulan Doğu Barito dillerine benzerse de Polinezyaca morfofonetikleri açısından farklıdır. Roger Blench (2010)'e göre, Madagaskar'da konuşulan en eski dil, Avustronezya dil ailesi haricinde olan bir dil tabakasına ait olabilirdi.

| Ondalıklı sayılar
 | 1
 | 2
 | 3
 | 4
 | 5
 | 6
 | 7
 | 8
 | 9
 | 10
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **PAN**, takrîben M.Ö. 4000
 | \*isa
 | \*DuSa
 | \*telu
 | \*Sepat
 | \*lima
 | \*enem
 | \*pitu
 | \*walu
 | \*Siwa
 | \*puluq
 |
| Cava dili
 | siji
 | loro
 | telu
 | papat
 | limo
 | nem
 | pitu
 | wolu
 | songo
 | sepuluh
 |
| Fiji dili
 | dua
 | rua
 | tolu
 | vā
 | lima
 | ono
 | vitu
 | walu
 | ciwa
 | tini
 |
| Hawaii dili
 | kahi
 | lua
 | kolu
 | hā
 | lima
 | ono
 | hiku
 | walu
 | iwa
 | -'umi
 |
| İlokanoca
 | maysá
 | dua
 | talló
 | uppát
 | limá
 | inném
 | pitó
 | waló
 | siam
 | sangapúlo
 |
| Kamorroca
 | maisa/håcha
 | hugua
 | tulu
 | fatfat
 | lima
 | gunum
 | fiti
 | guålu
 | sigua
 | månot/fulu
 |
| Malayca
 | satu
 | dua
 | tiga
 | empat
 | lima
 | enam
 | tujuh
 | lapan
 | sembilan
 | sepuluh
 |
| Malagaşça
 | iray
 | roa
 | telo
 | efatra
 | dimy
 | enina
 | fito
 | valo
 | sivy
 | folo
 |
| Maorice
 | tahi
 | rua
 | toru
 | whā
 | rima
 | ono
 | whitu
 | waru
 | iwa
 | tekau (*eskimiş*: ngahuru)
 |
| Markizce
 | e tahi
 | e 'ua
 | e to'u
 | e fa
 | e 'ima
 | e ono
 | e fitu
 | e va'u
 | e iva
 | 'onohu'u
 |
| Sabuanca
 | usá
 | duhá
 | tuló
 | upat
 | limá
 | unom
 | pitó
 | waló
 | siyám
 | napulu
 |
| Samoa dili
 | tasi
 | lua
 | tolu
 | fā
 | lima
 | ono
 | fitu
 | valu
 | iva
 | sefulu
 |
| Tagalogca
 | isá
 | dalawá
 | tatló
 | ápat
 | limá
 | ánim
 | pitó
 | waló
 | siyám
 | sampu
 |
| Tahitice
 | hō'ē
 | piti
 | toru
 | maha
 | pae
 | ōno
 | hitu
 | va'u
 | iva
 | 'ahuru
 |
| Tonga dili
 | taha
 | ua
 | tolu
 | fā
 | nima
 | ono
 | fitu
 | valu
 | hiva
 | -fulu
 |

## Ayrıca bakınız

## Kaynakça
# Maorice

| Maorice |
| --- |
| Māori (Te Reo Māori) |
| Konuşan sayısı | 160.142  (2016) |
| Dil ailesi | Avustronezya dilleri
* Polinezya dilleri
	+ Doğu Polinez dilleri
		- **Maorice**
 |
| Yazı sistemi | Latin |
| Resmî durumu |
| Resmî dil |  Yeni Zelanda |
| Dil kodları |
| ISO 639-1 | mi |
| ISO 639-2 | mao (B) mri (T) |
| ISO 639-3 | mri |
| ELP | Māori |
| Maoricenin konuşulduğu yerler. |

**Maorice** (*Māori* ya da *Te Reo Māori*) Yeni Zelanda yerlilerinin konuştuğu dildir. 1 Ağustos 1987'den beri İngilizcenin yanında Yeni Zelanda'da resmî olup, tehlike altında olan bir dildir.

## Maori Alfabesi

Kâşif James Cook'un Yeni Zelanda'yı keşfetmesine ve Avrupalıların adaya yerleşmesine kadar Maoricenin bir yazı sistemi yoktu. Bugünlerde Maorice için Latin alfabesi kullanılıyor.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A | Ā | E | Ē | G | H | I | Ī | K | M | N | NG | O | Ō | P | R | T | U | Ū | W | WH
 |
| a | ā | e | ē | g | h | i | ī | k | m | n | ng | o | ō | p | r | t | u | ū | w | wh
 |

Makron üzerine geldiği sesli harfleri uzatması için kullanılır. Eski yazılış şekli ile makron yerine iki tane sesli harf yan yana da yazılabilir, örneğin "*ō*" veya "*oo*".
Sesli harflerde okunuş uzunluğu bazı kelimelere başka anlam verir.

* ata "sabah", āta "dikkatli"
* wahine "kadın", wāhine "kadınlar"

## Ayrıca bakınız

* Maoriler

## Kaynakça
# Hawaii dili

| Hawaii dili |
| --- |
| ʻōlelo Hawaiʻi |
| Ana dili olanlar | Hawaii |
| Konuşan sayısı | Anadil: 300
2. dil: 22.000-24.000  (2007) |
| Dil ailesi | Avustronezya
* Malezya-Polinezya dilleri
	+ Okyanusya dilleri
		- Polinezya dilleri
			* Doğu Polinezya dilleri
				+ **Hawaii dili**
 |
| Resmî durumu |
| Resmî dil |  Hawaii |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | haw |
| ELP | Hawaiian |
| Hawaii dili UNESCO tarafından 'Ciddi Tehlike Altında' olarak belirtilmiştir |

**Hawaii dili** (Hawaii dilinde: **ʻŌlelo Hawaiʻi**) veya **Hawaiice**, Hawaii Adaları'nın yerli halkı olan Kānaka Maoli tarafından konuşulan Polinezya dilleri ailesine ait bir dildir. İngilizce ile birlikte Hawaii eyaletinin iki resmi dilinden biridir.

## Tarihçe

Hawaii dili, 19. yüzyılın başlarına kadar yalnızca sözlü olarak kullanılıyordu. 1820'lerde Amerikan misyonerleri tarafından Latin alfabesine dayalı bir yazı sistemi geliştirildi. Bu dönemde dil, hükûmet işleri, mahkemeler ve okullarda yaygın olarak kullanıldı. Ancak 1896'da çıkarılan bir yasa ile okullarda İngilizce dışındaki dillerin kullanımı yasaklandı ve Hawaii dili kamusal alanlardan büyük ölçüde silindi.

## Canlandırma Çabaları

1978'de Hawaii dili, eyaletin resmi dili olarak yeniden tanındı. Bu tarihten itibaren dilin canlandırılması için çeşitli programlar başlatıldı. Hawaii Üniversitesi'nde dil eğitimi programları oluşturuldu ve bazı okullarda Hawaii diliyle eğitim veren sınıflar açıldı. Bu çabalar sayesinde dilin kullanımı artmaya başladı. 2000'li yıllarda yapılan sayımlara göre, Hawaii dilini evde konuşan kişi sayısı 24.000'in üzerindedir.

## Fonetik ve Yazı Sistemi

Hawaii alfabesi, 12 harf ve bir glottal durak (ʻokina) olmak üzere toplam 13 karakterden oluşur: A, E, H, I, K, L, M, N, O, P, U, W ve ʻ. Vokal uzunlukları, kahakō adı verilen makronlarla belirtilir. Bu yazı sistemi, dilin doğru telaffuzunu ve anlamını korumak açısından önemlidir.

## Günümüzde Kullanımı

Günümüzde Hawaii dili, özellikle Niʻihau Adası'nda ve bazı eğitim kurumlarında aktif olarak kullanılmaktadır. Ayrıca, dilin öğretilmesi ve kullanımı için çeşitli çevrimiçi kaynaklar ve mobil uygulamalar geliştirilmiştir. Hawaii dilinin canlandırılması, yerli kültürün korunması ve gelecek nesillere aktarılması açısından büyük önem taşımaktadır.

## Kaynakça
# Avustroasya dilleri

| Avustroasya dilleri |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Güneydoğu Asya |
| Sınıflandırma | Austroasiatic* **Avustroasya dilleri**
 |
| Alt bölümler | * Munda
* Mon-Khmer
 |
| ISO 639-5 | `aav` |
| Avustroasya dilleri |

**Avustroasya dilleri**, Güneydoğu Asya'da konuşulan dillerden oluşan bir dil ailesidir.

Ethnologue tarafından 168 Avustralasya dili tanımlanmıştır. Bu formu dil 13 gruptan oluşmakta olup geleneksel olarak Mon-Khmer ve Munda adlı iki gruba edilmiştir.

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Avustroasya dilleri ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Austro-Asiatic 15 Mart 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. at the Linguist List MultiTree Project (not functional as of 2014): Genealogical trees attributed to Sebeok 1942, Pinnow 1959, Diffloth 2005, and Matisoff 2006
# Formosa dilleri

| Formosa dilleri |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Tayvan |
| Sınıflandırma | Avustronezya* **Formosa dilleri**
 |
| ISO 639-5 | `fox` |
| Formosa dilleri |

**Formosa dilleri**, Tayvan aborjinlerinin konuştuğu dillerdir. Tayvan aborjinleri günümüzde ada nüfusunun yaklaşık %2.3'ünü oluşturmaktakla birlikte, yüzyıllarca süren dil değişikliğinden sonra ana dillerini daha az konuşmaktadırlar. Tayvan kökenli yaklaşık 26 dilden en az 10'u ölü, dördü tehlike altında ve bir kısmı daha az tehlike altındadır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Ogawa's Vocabulary of Formosan Dialects 小川尚義 (臺灣蕃語蒐録)
* Academia Sinica's Formosan Language Archive project
* Linguistics and Formosan Languages
* Map: *Formosan Languages and Yami* (PDF)
# Katu dilleri

Katu dilleri
On beş **Katu dili** (ya da **Katuik diller**), Avustroasyatik dillerinin bir koludur ve Güneydoğu Asya'da yaklaşık 1,5 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır. Katu dillerini konuşan insanlara Katuik halklar denilmektedir.

## Kaynakça
# Asli dilleri

Asli dilleri
**Asli dilleri**, Malay Yarımadası'nda konuşulan Avustroasyatik dillerinin en güney koludur. Yarımadanın yerli halkı olan *Orang Asli* halkının çoğunun konuştuğu dildir. Asli dillerini anadili olarak konuşanların toplam sayısı yaklaşık elli bindir ve hepsi yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Malezya yönetimi tarafından tanınan Asya dilleri arasında Kensiu, Kintaq, Jahai, Minriq, Batek, Cheq Wong, Lanoh, Temiar, Semai, Jah Hut, Mah Meri, Semaq Beri, Semelai ve Temoq bulunmaktadır.

Asli dil sınıflandırması
## Kaynakça
# Kmerce

| Kmerce |
| --- |
| Kmer dili |
| Kmerce: ភាសាខ្មែរ |
| Etnisite | Kmerler |
| Konuşan sayısı | 16 milyon  (2007) |
| Dil ailesi | Avustroasya dilleri
* **Kmerce**
 |
| Dil kodları |
| ISO 639-1 | km |
| ISO 639-2 | khm |
| ISO 639-3 | Çeşitli: khm – khmer Kim |

**Kmerce**, Kamboçya'da konuşulan resmî dil. Kamboçya'da Kmerce dışında Mon ve Vietnamca dilleri de konuşulmaktadır.

Avustroasya dilleri grubunda bulunan Kmerce, lehçe bakımından Merkezî Kmer, Kuzey Kmer, Batı Kmer ve Güney Kmer olmak üzere dört ana lehçeye ayrılmıştır. Kuzey Kmer lehçesi daha çok Tayland'da konuşulmaktadır. Kamboçya'da konuşulan, bu dilin Merkezî Kmer lehçesidir.

## Kaynakça
# Santali dili

| Santali dili |
| --- |
| ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ |
| Konuşan sayısı | 7.6 milyon  (2011) |
| Dil ailesi | Avustroasya dilleri
* Munda dilleri
	+ Kuzey Munda dilleri
		- **Santali dili**
 |
| Resmî durumu |
| Resmî dil |  Hindistan |
| Dil kodları |
| ISO 639-2 | sat |
| ISO 639-3 | Çeşitli: sat – Santali mjx – Mahali |

 **Santalice, Santalca** veya **Santali dili**, genellikle Assam, Bihar, Carkhand, Mizoram, Orissa, Tripura ve Batı Bengal'de konuşulan, Ho ve Mundari dilleri ile ilişkili bir Avusturoasya dili. Bu dil ailesinin Munda grubunda yer alan ve grubun en yaygın olarak konuşulan üyesi Santalice, Hindistan Anayasası uyarınca Hindistan'ın tanınmış bölgesel dillerinden biridir. 7.6 milyon civarında konuşura sahip dil, Hindistan, Bangladeş, Bhutan ve Nepal'e yayılmıştır. Dil ayrıca Vietnamca ve Kmerceden sonra en büyük üçüncü Avustroasya dilidir. Santalice, Santalların milli dilidir.

Santalice, Ol Çiki yazı sisteminin 1925'te Pandit Raghunath Murmu tarafından geliştirilmesine kadar çoğunlukla yazılmak yerine konuşulan bir dildi. Alfabetik olan Ol Çiki, hece bazlı diğer Hint yazı sistemlerinden farklı özellikler gösterir ve modern Hindistan'da Santali yazmak için yaygın olarak kullanılmaktadır.

## Ayrıca bakınız

* Hindistan dilleri

## Kaynakça
# Algonkin dilleri

| Algonkin dilleri |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Kuzey Amerika |
| Sınıflandırma | Algonkin–Yurok |
| Alt bölümler | * Ova Algonkin
* Merkezi Algonkin
* Doğu Algonkin
 |
| ISO 639-2 / 5 | `alg` |
|  |

**Algonkin dilleri** (İngilizce: Algonquian, Algonkian), Kuzey Amerika'da çoğu Kanada'da, birazı da Amerika Birleşik Devletleri'nde konuşulan Algonkin–Yurok dil ailesinden Amerika yerli dilleri alt grubu. Kanada'da konuşanı en fazla yerli dil olan Krice bu ailedendir ve 117.400 kişi tarafından konuşulmaktadır.

Algonkin dillerinden İngilizce ile Fransızcaya geçen ve bu dillerden de diğer dillere yayılan kozmopolit kelimelerden en çok bilinenleri arasında Eskimo, haski, karibu, Manitu, mokasen, opossum, rakun, totem sayılabilir.

## Adlandırma

**Algonkin** adı en dar (İng. *Algonquin, Algonkin*) anlamıyla Algonkinleri ve dillerini; en geniş (İng. *Algonquian, Algonkian*) anlamıyla da Algonkin halkları ve dillerini belirtir. Algonkin teriminin Malisetçe *elakómkwik* ([ɛlæˈɡomoɡwik] «they are our relatives/allies») kelimesinden geldiği iddia edilir.

## Sınıflandırma

A — Ova Algonkin dilleri
1. **KaraayakçaArapaho dilleri*
2. **Arapahoca**
3. **Atsinaca**
4. **Şayence**
B — Merkezî Algonkin dilleri
5. **Krice**
6. **Menominice**
Anişinabe dilleri (*Ojibwe–Potawatomi*)
7. **Ojibva**
Anişininice
Algonkince
8. **Potawatomi**
9. **Sauk–Meskvaki–Kikapu**
10. **Şavnice**
11. **Miami–Illinois(tükendi)*
C — Doğu Algonkin dilleri
12. **MikmakçaAbenaki*
13. **Batı Abenakicesi**
14. **Doğu Abenakicesi(tükendi)*
15. **Malecite–Passamaquoddy**
16. **Massachusett(tükendi)*
17. **Narragansett(tükendi)*
18. **Mohegan–Pequot(tükendi)*
19. **Quiripi-Naugatuck-Unquachog(tükendi)*
20. **Mahican(tükendi)*
*Lenapece*
21. **Munsice**
22. **Unamice(tükendi)*
23. **Nanticoke–Piscataway(tükendi)*
24. **Carolina Algonquian(tükendi)*
25. **Powhatan** (Virjinya Algonkincesi) *(tükendi)*
26. **Etchemin(tükendi)* (belirsiz)
27. **Loup A(tükendi)* (muhtemelen Nipmuck) (belirsiz)
28. **Loup B(tükendi)* (belirsiz)
29. **Shinnecock(tükendi)* (belirsiz)
## Kaynakça
# Algonkin-Yurok dilleri

| Algonkin–Yurok dilleri |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Kuzey Amerika |
| Sınıflandırma | Algonkin–Vakaş (?) |
| Alt bölümler | * Viyot
* Yurok
* Algonkin
 |
| ISO 639-5 | `aql` |
| Ortada ve Atlantik'e kadar doğudaki büyük kırmızı alan Algonkin dilleri, batıda Pasifik'te ufak kırmızı noktacık Viyotça ile Yurokça bölgesidir |

**Algonkin–Yurok dilleri** (İngilizce: Algic, Algonquian–Wiyot–Yurok, Algonquian–Ritwan), Kuzey Amerika'da çoğu Kanada'da, birazı da Amerika Birleşik Devletlerinde konuşulan Kızılderili dilleri ailesi. Üç gruptur ve ana grubu Atlas Okyanusu kıyılarına ulaşan Algonkin dilleri oluşturur. Diğer iki grup ise birer dilden (Yurokça ile Viyotça) oluşur ve Algonkin dillerinin bulunduğu coğrafyadan oldukça uzak kuzeybatı Kaliforniya'da Pasifik Okyanusu kıyılarına ulaşan adacıklar hâlindedir.

## Adlandırma

İngilizcede kullanılan "Algic" terimi ilk kez Henry Rowe Schoolcraft (1793 – 1864) tarafından 1839 yılında basılan *Algic Researches* adlı çalışmada kullanılmış olup ata coğrafyası olarak düşünülen Alleghany ve Atlantic kelimelerinden (**Alleghany* + *Atlantic**) oluşturulan bir kısaltmadır.

## Sınıflandırma

1. Viyotça
2. Yurokça
3. Algonkin dilleri

## Kaynakça
# Andaman dilleri

Sömürge öncesi Andaman Adaları'nın etnolinguistik haritası
**Andaman dilleri**, Hint Okyanusu'ndaki Andaman Adaları'nda yaşayan yerli halklar tarafından konuşulan çeşitli dillerdir. Bilinen iki Andaman dil ailesi (Büyük Andamanca ve Ongan) ve iki varsayımsal ancak henüz kanıtlanmamış dil (Sentinelce ve Jangil) vardır.

## Kaynakça
# Çimu dilleri

| Çimu dilleri |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Peru Andları |
| Sınıflandırma | Çimu-Çipaya |
| Alt bölümler | * Moçikaca
* Cañar–Puruhá
 |

**Çimu dilleri** (İngilizce: Chimuan languages, Chimúan languages, Yuncan languages), Güney Amerika'da kuzey Peru ile Ekvador arasından Andlar'da soyu tükenmiş üç dilden oluşan Kızılderili dil ailesi. Konuşanları Kolomb öncesi Çimu kültürünü oluşturmuşlardı.

## Sınıflandırma

* Moçikaca (Çimuca, Yungaca)
* Cañar–Puruhá
	+ Cañari (Cañar, Kanyari)
	+ Puruhá (Puruwá, Puruguay)

## Kaynakça
# Çon dilleri

| Maya dilleri |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Mezoamerika |
| Sınıflandırma | Moseten–Chon ? |
| Alt bölümler | * Selk'nam (Ona)
* Tehuelche
* Manek'enk (Haush)
* Teushen ?
* Puelche
* Het ?
 |
| ISO 639-2 / 5 | `myn` |
|  |

**Çon dilleri** Tierra del Fuego ve Patagonya'da konuşulan dillerdir. İki tanesinin varolduğu bilinmektedir, 2003 yılında soyu tükenmiş olan **Selk'nam** ve **Tehuelçe dili**. Selk'nam insanları 20. yüzyıl boyunca Martin Gusinde ve Anne Chapman gibi antropologlar tarafından ayrıntılı olarak incelenmişlerdir, ancak dilleri korunmamıştır.

Tehuelçe dili neredeyse ölü diller arasına girmek üzeredir. Tehuelçe insanları - Güney Patagonya'nın uzun göçebeleri - Galli yerleşimciler ile barış içinde ticaret yapmışlardır fakat Arjantinli yetkililer tarafından zulme uğramışlardır. 1900 yılında 5.000 olan konuşan sayısı, 2005 itibarıyla 20'ye inmiştir. Irksal olarak yeni gelenler tarafından sindirilmişlerdir ve Patagonya'da yerliler yerine daha çok yabancı kızılderililer bulunmaktadır.

Kuzey Tehuelçeler Victoria zamanında Mapuçeler tarafından fethedilmişlerdir ve onlar tarafından sindirilmişlerdir. Şili ve Arjantin'de 200.000 kadar Mapuçe yaşamını sürdürmektedir.

Bazı Tehuelçeler Galce öğrenmiştir ve çocuklarını Galce öğrenmeleri ve eğitim almaları için Galli yerleşimcilerle bırakmışlardır; böylece bu insanlar hakkında fotoğraf kayıtları bulunabilmektedir.

## Dış bağlantılar

* Tehuelçe dili ile ilgili Ethnologue.com bilgisi29 Ağustos 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Çukçi-Kamçatka dilleri

| Çukçi-Kamçatka dilleri |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Rus Uzak Doğusu |
| Sınıflandırma | - |
| Alt bölümler | * Çukçi-Koryak
* İtelmence
 |
| Çukçi-Kamçatka dilleri |

**Çukçi-Kamçatka dilleri**, Rus Uzak Doğusu'nda ve Kuzeydoğu Sibirya'da konuşulan bir dil ailesidir.

## Sınıflandırma

### Çukçi dilleri

* Çukçice
* Koryakça
* Alutorca
* Kerekçe

### İtelmen dilleri

* İtelmence
* Kuzey İtelmence (ölü dil)
* Güney İtelmence (ölü dil)

## Dış bağlantılar

* Чукотско-камчатские языки3 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. — статья А. П. Володина в сборнике «Языки мира: Палеоазиатские языки». М., 1997. (Rusça)
# Yenisey dilleri

| Yenisey dilleri |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Günümüzde Yenisey Nehri boyunca tarihsel olarak Sibirya ve Moğolistan'ın büyük bölümüne yayılmıştır |
| Sınıflandırma | Denesey* **Yenisey dilleri**
 |
| Alt bölümler | * Kuzey
* Güney (Ölü dil)
 |
| ISO 639-2 / 5 | `xxx` |
| Yenisey dilleri coğrafyası. 17. yy. (*kırmızı çizgili*) ve 20. yy (*halkalı kırmızı*). |
|  1600 yılında yenisey dillerinin dağılımı |

**Yenisey dilleri**, Orta Sibirya'da Yenisey Nehri yakınlarında konuşulan bir dil ailesidir. Ket dili hariç gruptaki diğer dillerin soyu tükenmiştir. Yenisey dilleri, Kuzey Amerika'daki Kızılderili Na-Dene dilleri ile birlikte Dene-Yenisey dil ailesi altında sınıflandırılması önerilmektedir. Tonlamalı dillerdir.

Göl ve nehir isimleri ve genetik verilerin incelenmesine dayanarak dil ailesinin geçmişte Kuzey Çin ve Moğolistan'ı da kapsamış çok daha geniş bir alanda konuşulmuş olduğu tahmin edilmektedir. Buna ek olarak 17. yüzyıldan beri kayıtlara dayanarak dil grubunun kuzeye doğru göç ettiği tespit edilmiştir. Proto-Yenisey urheimatının Baykal Gölü'nün güneyinde kaldığı kabul edilmektedir.

Vovin ve bazı diğer araştırmacılar Hiung-nu yönetici sınıfının günümüzde soyu tükenmiş Pumpokol gibi bir Güney Yenisey dili konuştuğunu öne sürmüştür. Bu savı destekleyen araştırmacılara göre Han, Kağan, Tarkan ve Tengri gibi Moğol ve Türk dillerinde yer alan çeşitli kelimeler alıntı olup kökenleri Yenisey dillerine dayanmaktadır. Kuzey Çin'de Sonraki Chao'yu yönetmiş Jielerin dillerinin de Pumpokol benzeri bir dil olduğu öne sürülmektedir.

## Sınıflandırma

**Yenisey dilleri** [İngilizce *Yeniseian, Yeniseic*; Rusça *Енисейские языки*)

* **Kuzey Yenisey dilleri** [İngilizce *Northern Yeniseian*; Rusça *Кетско-югская группа*]
	+ **Ketçe** [kendilerince *остыганна ка’*; İngilizce *Ket, Yenisei-Ostyak*; Rusça *кетский, имбатский, енисейско-остяцкий*]. Eskiden *Yenisey Ostyakçası* adıyla anılırdı. Ketler arasında konuşanı birkaç yüzdür ve özellikle korunması gereken dillerdendir.
	+ † **Yuğca** [İngilizce *Yugh, Yug*; Rusça *югский*]. Yok olmak üzeredir.
		- Sım Yuğcası [İngilizce *Yug, Sym-Ket*; Rusça *сымский*]. Yok olmuştur.
		- Asıl Yuğca [İngilizce *Yugh*; Rusça *югский*]. Konuşanı bir iki kişi olup yok olmak üzeredir.
* **Güney Yenisey dilleri** [İngilizce *Southern Yeniseian*]
	+ Kot-Asan dilleri [İngilizce *Kott-Assan*; Rusça *Ассано-коттская группа*]
		- † **Kotça** [İngilizce *Kott*; Rusça *коттский*]. 1800'lerin ortalarında yok oldu.
		- † **Asanca** [İngilizce *Assan*; Rusça *ассанский*]. 1800'lerde yok oldu.
	+ Arin-Pumpokol dilleri [İngilizce *Arin-Pumpokol*; Rusça *Арино-пумпокольская группа*]
		- † **Arince** [İngilizce *Arin*; Rusça *аринский*]. 1800'lerde yok oldu.
		- † **Pumpokolca** [İngilizce *Pumpokol*; Rusça *пумпокольский*). 1750'lerde yok oldu.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*  A Multimedia Database of Ket (İngilizce)
*  Кетский язык (Rusça)