# Kırgız Kağanlığı

| Kırgız KağanlığıEski Kırgızca: 𐱅𐰭𐰼𐰃:𐰅𐰠, *Täŋri El* İlahi Devlet |
| --- |
| 693-1207 |
| 9. yüzyılda (860 yılı) Kırgız Kağanlığı'nın toprakları Haritanın yazarı: Andrey Astaykin |
| Başkent | Hakan-Hirhir Kemjiket (X'dan beri) |
| Yaygın dil(ler) | Eski Kırgızca, Eski Türkçe |
| Resmî din  | Tengrizm ve Şamanizm, sonra Maniheizm |
| Demonim | Kırgız |
| Hükûmet | Kağanlık veya Göçebe İmparatorluğu |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 693—711  | Barsbek Kağan |
| • 795—847  | Aje Kağan |
| • 983  | Hırhız Kağan |
| • XIII  | Kurlun Inal |

 |
| Yasama organı | Törü |
| • Üst meclis | Kurultay |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 693 |
| • Barsbek kendini Kağan ilan etti  | 693 |
| • Birinci Kırgız-Uygur Savaşı  | 744–758 |
| • Aco kendini Kağan ilan etti  | 820 |
| • İkinci Kırgız-Uygur Savaşı  | 820–840 |
| • Genişleme  | 840–847 |
| • Moğol fethi  | 1207 |

 |
| Yüzölçümü |
| • Toplam | 6.000.000 km2 |
| Nüfus |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • IX  | 500.000 ila 2.000.000 |

 |
| Para birimi | bakır, akça |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | İkinci Doğu Göktürk Kağanlığı
 |
|  | Uygur Kağanlığı
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Karkırahan
 |  |
| Liao Hanedanı
 |  |
| Moğol İmparatorluğu
 |  |

 |

 |
| Günümüzdeki durumu |  Çin  Kazakistan  Kırgızistan  Moğolistan  Rusya |

**Kırgız Kağanlığı** (Kırgızca: Улуу Кыргыз Дөөлөтү; Çince: 黠戛斯汗國 ya da **Kırgız hanlığı**, 840 yılında Ötüken ve çevresini ele geçirerek merkezi Asya'da kurulan Türk devleti. 840 yılında Uygurlar'ı yıkan Kırgızlar, Uygur topraklarının ele geçirerek, Kırgız Kağanlığını kurdular.

## Tarihi

Kırgız Kağanlığı'nın en eski kayıtları Tang Hanedanlığı döneminde yazılmıştır. Kırgızlar bu dönemde güvenilir yazılı kayıtlar tutmadılar.

Kırgız Kağanlığı, Güney Sibirya'daki 6 - 10 yüzyıllar döneminde var olan Barsbek Kagan'a dayanan Yenisei Kırgız'ın devletidir, Tien Shan'a 840'a kadar genişledi. Varlıklarının farklı dönemleri bağımsızlığı kaybetti. Kagan sadece Azho cinsinden temsilciler oldu. 840-925 arasında, Kırgız Kaganat gücünün zirvesindeydi. Bu süre, Akademisyen V. V. Bartold "Kırgız Büyük Güç Kaynakları" olarak adlandırılır.

6.-7. yüzyıllarda, bağımlı tayga halklarıyla Yenisey Kırgızı, vali Eliteber başkanlığındaki Orta Asya devletlerinin çevresel kaderini oluşturdu. VIII. yüzyılın başlarında, ilki Bars-bek olan yerel bekler ve inaller, kağan unvanını alarak kağanlıktan ayrılma ve kendi devletlerini kurma mücadelesine başladılar.

9. yüzyılda, tanrılaştırılmış bir Kagan klanı ile hızla genişleyen agresif bir bozkır imparatorluğu.

840 yılında bu devlet Uygur Kağanlığını yıkarak gücünü Tuva ve Moğolistan'a kadar genişletti. Uygurların kalıntılarını takip eden Yenisey Kırgızları, savaşlarla İrtiş ve Amur'a ulaştı, Doğu Türkistan vahalarını işgal etti. VV Bartold, tarihin bu dönemini "Kırgızların büyük gücü" olarak adlandırmıştır[5].

Yenisey Kırgızlarının batıya askeri-politik genişlemesi, Batı Sibirya'nın güneyindeki bozkır ve orman-bozkır bölgelerine ulaştı. Görünüşe göre Asya'nın kalbinden yeni gelenler, eski Ugrians-Magyarların Urallardan ayrılmasının nedeni oldular. Bu, Chelyabinsk bölgesinin güneyindeki arkeologların bulgularıyla kanıtlanmıştır ("Tyukhtyat" kültürünün mezarları) .

Kırgız Kağanlığı, modern Çin ve Moğolistan topraklarındaki son Türk imparatorluğudur.

M.Ö. 50'de Hiung-nu lideri Çi-çi Yabgu Çin'in kuzeyindeki Dinglingleri yendi. Ayrıca, ülkesinin merkezi olan Ordos'un 4.000 km batısında bulunan Gyangun ülkesini de fethetti. O zamanlar Kırgızlar Borohoro Dağlarında ve Doğu Tengir'deki Manas Nehri vadisinde yaşıyorlardı. Sonuç olarak, Çin tarihçiliğinde Kırgız Kağanlığına "Gyegyesy" adı verilmiştir.

560'lardan 700'lere kadar büyük ölçüde Göktürklere bağlıydılar. Kırgız Kağan Bars Bek, Bilge Kağan'ın kayınbiraderiydi. Oğlu, Bars Bek'in 710'da Kapgan kağana yenilgisinden sonra Kırgızları yönetti. Göktürk çöküşünden sonra Uygurlara boyun eğdiler. Liderleri Bayan Çor Kağan Kırgız liderini öldürdü ve Bilge Tong Erkin (毗伽頓頡斤) adında yeni bir Kırgız kağanı atadı.

## Devlet yapısı

## Toplum yapısı

## Yönetim

## Ordu

## Ekonomi

## Kültür

## Coğrafya

## Nüfus

## Diplomasi ve uluslararası ilişkiler

## Kağanlar ve Inallar

## Ayrıca bakınız

* Kırgızlar
* Yenisey Kırgızları
* Yenisey Yazıtları
* Nikolay Katanov

## Kaynakça

## Edebiyat

### Kitaplar

### Makaleler