Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Dominic West

| Dominic West |
| --- |
| West, 2011 |
| Doğum | Dominic Gerard Francis Eagleton West 15 Ekim 1969 Sheffield, Yorkshire, İngiltere |
| Mezun olduğu okul(lar) | Trinity College Dublin (MA) Guildhall School of Music and Drama (MA) |
| Uğraş | * Oyuncu
* yönetmen
* müzisyen
 |
| Etkin yıllar | 1991–ɡünümüz |
| Evlilik | Catherine FitzGerald (e. 2010) |
| Çocuk(lar) | 5 |
|  |

**Dominic Gerard Francis Eagleton West** (15 Ekim 1969) İngiliz aktör, yönetmen ve müzisyendir. En çok HBO'nun *The Wire* (2002–2008) filmindeki Jimmy McNulty rolüyle ve Showtime'ın *The Affair'deki* (2014–2019) Noah Solloway rolüyle tanınmaktadır. Netflix draması *The Crown'da* (2022–2023) Galler Prensi Charles'ı oynadı.

İlk filminde, Ian McKellen'in *Richard III* (1995) uyarlamasında Richmond Kontu Henry'yi canlandırdı. O zamandan beri *Chicago* (2002), *Mona Lisa Gülüşü* (2003), *300 Spartalı* (2007), *Punisher: War Zone* (2008), *John Carter: İki Dünya Arasında* (2012), *Pride* (2014), *Testament of Youth* (2014), *Para Tuzağı* (2016), *Genius* (2016), *The Square* (2017), *Tomb Raider* (2018), *Colette* (2018) ve *Downton Abbey: A New Era* (2022) adlı filmlerde rol aldı.

## İlk yılları

Dominic Gerard Francis Eagleton West 15 Ekim 1969'da Sheffield, West Riding of Yorkshire'da doğdu. İrlanda kökenli bir ailede doğan yedi kardeşin (beş kız ve iki erkek) altıncısıdır; anne tarafından büyükanne ve büyükbabası İrlanda'da doğmuşken, babaannesi İrlandalı-Amerikalı idi. Annesi Pauline Mary (*doğumdaki soyadı* Cleary) bir oyuncuydu ve babası Thomas George Eagleton West'in bir plastik fabrikası vardı. Amerikalı politikacı Thomas Eagleton'ın ilk kuzenidir. West, Eton Kolejine ɡitti ve ardından Arjantin'de dört ay sığır çobanı olarak çalışmasının ardından, Dublin'deki Trinity Kolejinde İngiliz edebiyatı okudu ve Guildhall Müzik ve Drama Okulu'ndan mezun oldu.

## Özel hayatı

1999'da West ve kız arkadaşı Polly Astor'un Martha adında bir kızı oldu. West daha sonra, üniversitede çıktığı Catherine FitzGerald ile yeniden bir araya ɡeldi. İkili, 26 Haziran 2010'da evlendi ve Dora, Senan, Francis ve Christabel adlı dört çocukları oldu.

## Siyaset

Ağustos 2014'te West, *The Guardian'a* İskoçya'nın bağımsızlık referandumunda Birleşik Krallık'ın bir parçası olarak kalması için oy kullanacağını umduklarını ifade eden bir mektubu imzalayan 200 tanınmış kişiden biriydi.

## Kaynakça
# Tobias Menzies

| Tobias Menzies |
| --- |
| Menzies, *Outlander* adlı yapımın tanıtımında New York'ta |
| Doğum | Hanan Tobias Simpson Menzies 07 Mart 1974 Hammersmith, Londra, İngiltere |
| Milliyet |  İngiltere İngiliz |
| Eğitim | * Frensham Heights Okulu
* Stratford-upon-Avon Koleji
* Kraliyet Dramatik Sanatlar Akademisi (BA, 1998)
 |
| Uğraş | Oyuncu |
| Etkin yıllar | 1998-günümüz |
| Boy | 185 cm (6 ft 1 in) |
|  |

**Hanan Tobias Simpson Menzies** (d. 7 Mart 1974), İngiliz aktör.

## Yaşamı ve kariyeri

Menzies, 7 Mart 1974'te Hammersmith, Londra, İngiltere'de doğdu. Kraliyet Dramatik Sanatlar Akademisi'nden (RADA) mezun oldu. 1998'de oyunculuğa başladı. En çok; Frank ve Jonathan "Black Jack" Randall rolünde olduğu STARZ kanalı yapımı *Outlander*, HBO kanalı yapımı Edmure Tully rolünde olduğu TV dizisi *Game of Thrones* ve Edinburgh Prensi Philip rolünde olduğu Netflix kanalı yapımı TV dizisi *The Crown* ile akıllarda kaldı. Yer aldığı diğer önemli bazı yapımlar arasında; *Casualty* (1986), *Midsomer Murders* (1997), *Foyle's War* (2002), *Casino Royale* (2006) ve *You Hurt My Feelings* (2023) sayılabilir. Başarılı oyunculuğu ile EWwy Ödülü, Satellite Ödülü, Sinema Oyuncuları Derneği Ödülü ve Emmy Ödülü'nün sahibi oldu.

## Filmografi

### Sinema

* 2000: *The Low Down*
* 2006: *Casino Royale*
* 2007: *Atonement*
* 2010: *Forget Me Not*
* 2010: *Anton Chekhov's The Duel*
* 2016: *Underworld: Blood Wars*
* 2018: *Carmilla*
* 2023: *You Hurt My Feelings*
* 2025: *F1*

### TV dizileri

* 2005: *Rome*
* 2012: *Eternal Law*
* 2013: *Up All Night*
* 2014: *Outlander*
* 2018: *The Terror*

### TV filmleri

* 2011: *Sky Arts at Headlong Theatre's Decade*
* 2016: *From Scotland to Paris: A Behind the Scenes Journey with Outlander*
* 2018: *King Lear*

### Video filmler

* 2007: *Rome Season 2: Antony & Cleopatra*
* 2015: *Casting 'Outlander'*
* 2015: *A Triangle in Time*
* 2016: *Outlander: The Characters of Season 2*
* 2016: *Designing History: The Costumes of Outlander*
* 2016: *Outlander Jamie & Claire: To Hell and Back*

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Tobias Menzies ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* IMDb'de Tobias Menzies
* "Outlander Interview". ShowbizJunkies. July 2014. 17 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2023.
# Pensilvanya Güzel Sanatlar Akademisi

PAFA
**Pensilvanya Güzel Sanatlar Akademisi** ya da İngilizce adıyla **Pennsylvania Academy of the Fine Arts*, 1805 yılında kurulan Amerika Birleşik Devletleri'nin, bünyesinde sanat müzesini ile güzel sanatlar akademisini bir arada barındıran ilk ve en eski kuruluşudur. Müzenin bugün kullanılan binası 1876 yılında açılmıştır. Müze Cecilia Beaux, William Merritt Chase, Frank Duvenek, Thomas Eakins, Winslow Homer, Childe Hassam ve Edmund Tarbell gibi tanınmış sanatçıların eserlerini barındırmaktadır.

## Dış bağlantılar

Pennsylvania Güzel Sanatlar Akademisi Resmi Sayfası7 Ocak 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

## Kaynakça
# Ajinomoto

Ajinomoto Co., Inc.
味の素株式会社|  |
| Menkul değer sembolü | TYO: 2802 |
| Tür | Halka açık şirket |
| Kuruluş | 1917 |
| Kurucu | Kikunae Ikeda  |
| Genel merkezi | Tokyo, Japonya |
| Önemli kişiler | Masatoshi Ito (Başkan ve CEO) |
| Ürün | Baharatlar, yemek yağları, hazır yemekler, tatlandırıcılar, amino asitler ve ilaçlar |
| Gelir |  1.172 milyar JP¥ (2013) |
| Çalışan sayısı | 27,518 (2013) |
| Web sitesi | www.ajinomoto.com |

Ajinomoto'nun genel merkezi
**Ajinomoto Co., Inc.** (Japonca: 味の素株式会社, *Ajinomoto Kabushiki-gaisha*), Japonya merkezli bir gıda ve kimya şirketidir. Şirketin başlıca ürünleri baharatlar, yemek yağları, hazır yemekleri, tatlandırıcılar, amino asitler ve ilaçlar olup şirket %40'lık pazar payıyla dünyanın en büyük aspartam üreticisidir. Şirketin merkezi Tokyo'nun Chūō semtinde yer almaktadır.

## Ayrıca bakınız

* Ajinomoto Stadyumu

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Resmî site
# Antik Makedonca

| Antik Makedonca |
| --- |
| Eski Makedonca |
| Etnisite | Antik Makedonlar |
| Dil ailesi | Hint-Avrupa dilleri
* Helen dilleri
	+ **Antik Makedonca**
 |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | xmk |

**Antik Makedonca** Helen dillerinden ölü bir dil. Antik Yunanca'nın bir lehçesi ya da aynı aileden büsbütün ayrı bir dil olabilir. MÖ. 1. binyılda Makedonya Krallığı'nda konuşulmaktaydı. Helenistik Dönem sırasında yaygın kullanımdan düşmeye başladı ve en geç miladın başında konuşanı kalmadı ve öldü, yerine Koini Grekçesi geçti.

Eski Makedonya'dan çıkan yazıların neredeyse tümü Attika Grekçesi'nde yazıldığı için Antik Makedonca dilbilimciler tarafından doğrudan yazılara değil, özel adlar ve sözlükçelere bakılarak incelenmiştir.

## Kaynakça
# Konuşma

Süre: 15 saniye.0:15Altyazılar mevcuttur.CCSesin üretilmesi (İngilizce)
**Konuşma**, kendi içinde bir düzeni ve bütünlüğü olan, sözeylemlerden oluşabilen ve kişiler arası iletişimin temelini oluşturan çok yönlü bir edimdir. Konuşma eylemi, insanların belirli bir dili kullanarak sesli şekilde iletişim kurmasını sağlar. Birçok hayvan duygularını dile getirecek çeşitli seslere sahiptir ancak insanlar bu sesleri gırtlak ve ağızda değiştirerek anlaşılabilir ve kompleks bir konuşma diline çevirmeyi öğrenmişlerdir.

Konuşma özünde insanın doğal vücut fonksiyonlarının bir yan ürünüdür. Solunum amacıyla ciğerlere doldurulan hava, karbondioksit yüklü şekilde boşaltılır. Normalde nefes alıp verme sessiz şekilde gerçekleşir; ancak insan, vücudunu çeşitli şekillere sokarak, ses yolundaki organ ve yapılara müdahale ederek, vücuttan çıkan (egresif) havaya şekil verir ve çeşitli sesler çıkarır. Bu sesler, belirli bir düzende, konuşma birimlerinin oluşturulmasında kullanılırlar.

## Ayrıca bakınız

* FOXP2
* Dil edinimi
* Topluluk önünde konuşma
* Konuşmanın kökeni
* Dilin kökeni

## Kaynakça

Vikisözlük'te konuşma ile ilgili tanım bulabilirsiniz.
# Ağız (dilbilim)

**Ağız** ya da **alt lehçe**; aynı standart dilin birleştirdiği lehçe içinde birbirine benzeyen konuşma biçimlerinin ve bireydillerinin toplamı. Örneğin: Kütahya, Rize, Erzurum, Urfa, Nevşehir ağzı; İstanbul ağzı ölçünlü Türkçeye temel olan ağızdır.

## Ayrıca bakınız

* Lehçe (dilbilim)
* Şive
* Yazı dili
* Konuşma dili

## Kaynakça
# Şive

**Şiveler**, bir dilin belli bir tarihte ayrılmış kollarıdır, genellikle ağız ile karıştırılır ama ağız, dilin aynı ülke içindeki varyasyonlarıdır. Şive ise farklı ülkeler gibi birbirinden daha izole yerlerde oluşan ve evrilen konuşma biçimidir.
**Ağız**, bir dilin bir bölge halkına veya bir etnik gruba özgü kullanım biçimidir. Örnek olarak; Türkçeyi Karadeniz ağzı, Rumeli ağzı, Konya ağzıyla konuşmak verilebilir.
**Aksan** ise belli bir yabancı dilin konuşucularının, konuştukları yabancı dilin vurgularını, fonetiğini ve telaffuzunu kendi ana diline benzetmesidir yani bir Amerikalı Türkçe konuştuğunda buna Amerikan aksanı, bir Türk İngilizce konuştuğunda ise Türk aksanı denir.

## Kaynakça
# Doğal dil

Dil bilimi, dil felsefesi ve nöropsikolojide, doğal dil veya tabii dil, kullanıcılar tarafından bilinçli bir plânlama olmaksızın tekrar edilerek evrilmiş dildir. Doğal dil, konuşma ve şarkı biçiminde ortaya çıkabilir. İnsanlar tarafından bilinçli olarak geliştirilen yapay ve biçimsel dillerden ayrılır.
Dil bilimi, dil felsefesi ve nöropsikolojide, **doğal dil** veya **tabii dil**, kullanıcılar tarafından bilinçli bir plânlama olmaksızın tekrar edilerek evrilmiş dildir. Doğal dil, konuşma ve şarkı biçiminde ortaya çıkabilir. İnsanlar tarafından bilinçli olarak geliştirilen yapay ve biçimsel dillerden ayrılır.

İngilizce ve Türkçe gibi insan dilleri doğal dil örnekleridir. Arı dansları ve balina şarkıları gibi hayvan iletişim yöntemlerinin de doğal dil olarak değerlendirilmesi tartışılmaktadır.

## Ayrıca bakınız

* Dil edinimi
* Dilin kökeni
* Jargon

## Kaynakça
# Yapay dil

**Yapay dil** (İngilizce: *Constructed language* veya kısaca *Conlang*), diğer pek çok dilin aksine kaynağı belli olan, yani o dili oluşturan kişi ya da komisyonun adı bilinen, grameri tarihin akışı içerisinde insanların günlük kabulleri ya da yönelimleriyle evrilmemiş, tamamen insan eliyle yapılandırılmış olan dillerdir.

CONLANG posta listesine abone olanlar tarafından oluşturulan bir dil inşası sembolü olan Conlang Bayrağı, yükselen bir güneşe karşı Babil Kulesi'ni temsil eder.
Bilinen en erken yapay diller 12. yüzyılda Bingenli Hildegard tarafından yapılan Lingua Ignota ve 1580'de Muhyî-i Gülşenî tarafından yapılan Bâleybelen'dir. En yaygın yapay dil ise Esperanto'dur.

2003 Eurovision Şarkı Yarışması'nda Belçika'yı temsil eden Urban Trad grubu *Sanomi* adlı parçasıyla Eurovision tarihinin ilk uydurma dil şarkısını seslendirerek 165 puanla 2. olmuştur. Avatar filminde ise Na'vi halkı yapay bir dil olan Na'viceyi konuşmaktadır.

## Önsel (priori) ve Sondan Gelen (postteriori) Diller

A priori (Latince a priori, "önceki" kelimesinden) oluşturulmuş dil, özellikleri (kelime dağarcığı, dil bilgisi vb. dahil) mevcut bir dile dayanmayan bir dildir ve a posteriori dil ise tam tersidir. Ancak bu kategorizasyon mutlak değildir, çünkü bazı dilsel faktörler göz önünde bulundurulduğunda birçok oluşturulmuş dil a priori, diğer faktörler göz önünde bulundurulduğunda ise a posteriori olarak adlandırılabilir.

### Önsel (priori) uluslararası yardımcı diller

* Baleybelen: Fazlullah Esterabadî veya Muhyî-i Gülşenî (14 yy)
* Solresol: François Sudre (1827)
* Ro: Edward Foster (1906)
* Sona: Kenneth Searight (1935)
* Babm: Rikichi Okamoto (1962)
* aUI: W. John Weilgart (1962)
* Mirad (aka Unilingua): Noubar Agopoff (1966)
* Kotava: Staren Fetcey (1978)

## Kaynakça
# Yazı dili

Çok sayıda dili yazmak için kullanılan yazı tipi örnekleri – Mektup kurucusu William Caslon'un 1728 tarihli Cyclopædia'sından
**Yazı dili** veya **yazılı dil**, bir dilin yazı yoluyla temsilidir.

## Tarihçe

Yazı, Mezopotamya ve Mısır (y. 3200 – y. 3100 BCE), Çin (y. 1250 BCE) ve Mezoamerika (y. 1 CE) olmak üzere birkaç farklı bölgede bağımsız olarak gelişti.

## Ayrıca bakınız

* Standart dil
* Edebî dil
* Metindilbilim

## Kaynakça
# Konuşma dili

**Konuşma dili**, bölgelere göre farklı sesletim özellikleri gösteren, günlük yaşayışta kullanılan ve yazı dilinden az farklarla ayrılmış bulunan doğal dil, günlük konuşmadır. Dünya üzerindeki hemen her dilde "konuşma dili - yazı dili" özellikleri bulunur. Bir dilde yazılış ile okunuş birbirinden az ya da çok farklı olabilir.

Konuşma dili sese dayalıdır; ses telleri ve vokal organlar kullanılır; yazılı ve somut bir esasa dayanmaz, dolayısıyla konuşma dilinin geçmişini ve gelişim sürecini tarihlendirmek ve takip etmek imkansızdır.

## Türkçe özelliği

Türkçede bulunan konuşma dili ve yazı dili farklılıkları; birincisi yazılış (yazı dili), ikincisi okunuş (konuşma dili).

* Duyduğum → Duyduum
* Eğer → Eyer
* Aşağı → Aşaa
* Hakikaten → Hakkaten
* Değil mi ? → Di mi ?
* Yine / Gene → Gine
* Gideceğim → Gidiceem

## Konuşma dili olarak Türkçe

Türkçe konuşma dili bakımından çeşitli özelliklere sahiptir:

* Genellikle tamamlanmamış cümleler (bağımsız hükümler ya da bağlama göre değer kazanan hükümler ya da dinleyicinin algısına bırakılan hükümler, eksiltili cümleler, boşluk / ara / soluk gösteren üç noktalı yapılar veya işaretleyiciler vb.);
* Cümle yapılarının karıştırılması (kesin sınırları bulunmadan basit ya da birleşik cümle dizilimleri vb.);
* Tipik olmayan sözdizimsel yapıların sık kullanımı (konu vb.); (1) a. Ömer okula gitti. (Konu: Ömer, odak: okula) b. Okula Ömer gitti. (Konu: Okula, odak: Ömer) (İşsever 2000, s. 8). Örnek bağlamında (b) cümlesi (a) cümlesinden daha sık kullanılır.
* Bilgi, keyfi parçalar halinde sunulmaz. Yeni ve eski bilgi, konu ve yorum, odak veya ayrıntı dağılımında kullanıcıya bağlı (pragmatik) bir temel bulunur. Türkçe konuşma dilinde, cümlede yüklem sonrası konum daha sık kullanılır (Schröeder, 2002, s. 82).
* Yan yana yerleştirmenin hiyerarşik cümle düzenine göre daha sık kullanımı Parataksisin hipotaksise karşı baskınlığı. Sözdizimsel düzlemde konuşma dili unsurlarını süreç içinde toplayarak ilerler, yazılı dilde ise sözdiziminde sıralayarak ilerler ve daha iyi bir cümle için sürecin sonunda başa dönülebilir.);
* Söylem belirteçlerinin daha sık kullanımı (Söylem işaretleyicisi; işte, şey, yani, haydi, evet, yok vb.); (Yılmaz & Yılmaz (2006), kipsel belirteçler (görüş bildirenler: ben, bence, bana göre vb. gerçeklik bildirenler: gerçekten, aslında, belki, tabi vb. nitelik bildirenler: büyük, iyi, güzel, yanlış vb. (s. 206 - 208).
* Konuşma dilinin tipik iletişimsel işlevi (Sözdizimi dışında kalan unsurları göstermek veya bağlantı sağlayıcı araçlar olarak örneğin [[parçalarüstü unsurlar [[tonlama; Demircan (2015), 12 maddede özetlemiştir: Yüksek perdeden alçak perdeye sekerek düşme ve alçak perdede uzatma: Yükseeel! Umuuut! Özgee!
* Zamirlerin daha sık kullanıldığı görülür. Sözdizimindeki unsurlar arasındaki bağlantıyı sağlayan bağlaçlar yerine konuşmanın gerçekleştiği bağlamın algısal unsurları, dinleyicinin dünya bilgisi, sözün ezgisi (bürün, ton, durak, vurgu vb.) bağlantıyı sağlayan unsurlar arasında sayılabilir.

## Ayrıca bakınız

* Yazı dili
* Beden dili
* Islık dili
* Ağız
* Dil edinimi
* Sesmerkezcilik
* Günlük dil

## Kaynakça
# Terim

**Terim** (*term*), belli bir konu alanındaki veya meslekteki ilgili varlıkları, durumları, olayları karşılayan özel ve belirli bir anlamı olan sözcük. Terimler, uzmanların kolayca anlaşmasını sağlar; genel konuşma ve yazı dili dışında kalan, uzmanlık isteyen özel uğraş alanlarına ait kavramları ifade etmeye yarayan, sınırlı anlamlara sahip sözcüklerdir. Terimleri inceleyen, betimleyen ve oluşumlarını sağlayan bilime terminoloji denir.

## Ayrıca bakınız

* Jargon
* Argo

## Kaynakça
# Hece

**Hece** veya **seslem**, kelimeleri oluşturan, en küçük birimi harf olan ve ağzın tek hareketinde sarf edilebilen ses modelidir. Türkçede en az bir harf, en çok dört harften oluşur ve içinde en fazla bir tek sesli harf bulunur.

## Hece çeşitleri

Türkçede heceyi oluşturan seslerin sayısına ve bu seslerin hecedeki yerine göre altı çeşit hece vardır:

**1.** Bir sesli harften oluşan hece : **o** - da

**2.** Bir sesli, bir sessiz harften oluşan hece : **eb** - ru, **ay** - va, **im** - la

**3.** Bir sesli, iki sessiz harften oluşan hece : **ilk**, **üst**, **aşk**,

**4.** Bir sessiz, bir sesli harften oluşan hece: el - **ma**, **ka** - **fa5.** Bir sessiz, bir sesli, bir sessiz harften oluşan hece: mu- **rat**, ya-**tak6.** Bir sessiz, bir sesli, iki sessiz harften oluşan hece : **Türk**, **kalp**, **şark**

Yabancı dilden gelen kelimelerde ise farklı tip heceler bulunabilir:

* iki sessiz, bir sesli, bir sessiz harften oluşan hece : **tren**, **tram**-vay
* iki sessiz, bir sesli, iki sessiz harften oluşan hece : **prens**, **kramp**

## Ayrıca bakınız

* Bürünbirimcik
* Hece ölçüsü
* Hece yazısı
* Kaynaşma
* Ünlü düşmesi
* Vurgu

## Kaynakça
# Kök (dilbilim)

**Kök**, dil bilgisinde bir sözcüğün ön ve son ekleri çıkarıldıktan sonra kalan anlamlı kısmıdır. Bir sözcüğün kökü isim ya da eylem olabilir. İsimler varlıkları fiiller de hareketleri karşılayan sözcüklerdir. İsimlerin anlamlı halleri kök olarak kullanılabilirken, eylem kökleri mastar eklerinden (-mak, -mek) uygun olanıyla kullanılır. Dil bilgisinde eylemlerden sonra gelen mastar ekleri **-(kısa çizgi)* ile gösterilir.

## Gövde

İsim ve fiil köklerine yapım ekleri getirilerek oluşturulmuş yeni sözcüklere "gövde" denir.

* Ev + li > evli (kökü isim)
* inan + ç > inanç (kökü fiil)

## Fiil kökleri

Hareket anlamı taşıyan sözcüklerdir. Fiil kökleri ad kökleri gibi tek başlarına kullanılamaz. Fiil köklerinin sonuna ya kısa çizgi (–) konur ya da “–mak, –mek” mastar eki getirilir. Fiilin sonuna konan kısa çizgi (–), “mak, mek” diye okunur.

**ÖRNEK:**

sev– > sev–mek

Vur- > Vur-mak

## İsim kökleri

Varlıkların dildeki karşılıkları olan kelimelerdir. Tek başlarına kullanılabilirler: ev, taş, el, su vb.

**Örnek:**
Boya < boya kelimesine "-mak" ekini getirebiliyoruz. **(Boyamak)** Bu durumda isim kökü değildir.

ev kelimesine "-mak" ekini getiremiyoruz. **(Evmek)**Bu durumda **ev isim köküdür.**

## Kaynakça
# Bağlam (dilbilgisi)

**Bağlam** veya **kontekst**; kelime ve cümle gibi anlatım unsurlarının, kullanıldıkları yere ve zamana göre, kendinden önce ve sonra gelen unsurlar nedeniyle kazandığı farklı anlam ve değerler bütünü.

Aşağıdaki örneklerde kalın yazılan kelimeler farklı bağlamlarda kullanılmıştır:

* İçten tavırları sayesinde herkesçe kısa sürede sevilmişti.
* İçten yanmalı motorların icadı ile bugünkü arabalar üretilmeye başlandı.

Dilbilimin alt disiplinlerinden olan pragmatik, bağlam kavramı üzerine kuruludur. Bir ifade bağlamsal açıdan değerlendirilirken, kelimelerin yanı sıra cümlelerin de bağlamı ele alınır. İletişimin tam ve doğru olarak gerçekleşebilmesi için bir cümlenin diğer cümlelerle ve hatta yer ve zamanla ilişkisinin de değerlendirilmesi gerekir.

## Kaynakça
# Sesbirim

X-ray aracı ile çekilmiş bir görüntü. Çeşitli ünlü seslerin söylenimi sırasında ağzın hareketleri.
**Sesbirim** ya da **fonem**, herhangi bir dilde, bir kelimeyi diğer bir kelimeden ayıran bir ses birimidir. Fonetik alfabesindeki her simge bir sesbirimi işaret etmektedir. Fonolojide (sesbilimde) en çok kullanılan kavramdır. Uluslararası Fonetik Alfabe, sesbirimleri göstermek için hazırlanmış oldukça bilinen bir transkripsiyon sistemidir. Sesbirimler yazı dilinde, iki eğik çizgi arasında gösterilir: /a/.

Sesbirimlerin kelimeler arasındaki fark olmasına örnek olarak, Batı Midlands ve Kuzeybatı İngiltere istisna olmak üzere, İngiliz İngilizcesinde "sin" /sɪn/ ve "sing" /sɪŋ/ sözcüklerinin sadece bir tane sesbirim ile birbirinden farklı telaffuza sahip oldukları gösterilebilir, bu farklılık "sin" sözcüğünün telaffuzunda /n/ sesbirimi ile "sing" sözcüğünün telaffuzunda /ŋ/ sesbirimidir. Anlamlarının farklılığı bu şekilde birbirinden sadece tek bir sesbirim farklılığı ile meydana gelen iki sözcüğe en küçük çift denir. Eğer bir dilde, iki sözcüğün en son sesleri [n] ve [ŋ], sözcüğün anlamında bir değişiklik meydana getirmiyor ise bu iki farklı ses, aynı tek sesbirimin varyasyonları olarak kabul edilir.

## Kaynakça
# Tek heceli dil

**Tek heceli (yalınlayan) diller**, bütün sözcüklerin bir tek heceden meydana geldiği dillerdir. Yapım ve çekim ekleri bulunmaz, sözcükler yalın hâldedir. Son ek ve ön eklere sahip değillerdir. Cümlelerin anlamı, sözcüklerin sıralanışına bakılarak anlaşılmaktadır. Bu dillerde, birbirine çok benzeyen sözcüklerin ayırt edilebilmesi için zengin bir vurgu sistemi gelişmiştir. Buna örnek olarak Çince verilebilir. Çince gibi tek heceli dillerde sözcüğün anlamı, yapılan vurguya göre değişmektedir.

## Örnek diller

* Çin-Tibet dilleri
* Çince
* Birmanca
* Vietnamca
* Bask dilleri

## Kaynakça
# Eklemeli dil

**Eklemeli diller** veya **bitişken diller** sözcük köklerinin değişmeyip sonlarına veya başlarına *ekler* konarak farklı sözcük türetilebildiği dillerdir.

Bu tür dillerde her bir hece, sözcük anlamını değiştiren bir görev görebilmektedir. Türkçe, Fince, Japonca, Korece, Macarca gibi diller biçimbilimsel olarak bu gruba dahildir. Dillerin biçimbilimsel bakımdan sınıflandırılmasında bu terim, 1836 yılında Wilhelm von Humboldt tarafından tanıtılmıştır.

Eklemeli dillerde sözcük köklerinin çekimi olmadığı için düzensiz fiiller ve sözcüklerde kuraldışılıklar çok nadirdir.
Türkçede göz-gözlük-gözlükçü-gözlükçülük farklı anlamdadırlar ancak sözcük yapısında değişim olmaz.

## Örnek diller

* Amerika'nın yerel dilleri
	+ Algonkin dilleri
		- Krice (Polisentetik olarak da sınıflandırılır)
		- Karaayakça (kısmen kaynaşmalı)
	+ Siyu dilleri
		- Lakotaca
	+ Yuçice
	+ Atabask dilleri
	+ Maskoke dilleri
	+ Keçuva dilleri
	+ Aymara dilleri
	+ Tupi dilleri
	+ Araukanya dilleri
	+ Saliş dilleri
	+ Mezoamerikan dilleri
		- Nahuatl
		- Vastekçe
* Avustronezya dilleri
	+ Tagalogca
	+ Malayca
	+ Endonezce
	+ Cava dili
* Nijer-Kongo dilleri
	+ Bantu dilleri
	+ İgbo dilleri
	+ Ganda
* Berberi dilleri
* Dravid dilleri
	+ Tamilce
	+ Kannada
	+ Teluguca
	+ Malayalamca
	+ Tulu
* Eskimo - Aleut dilleri
	+ Aleutça
	+ İnuitçe
	+ Yupik
* Güney Kafkas dilleri
* Türk dilleri
	+ Türkçe
	+ Azerice
	+ Özbekçe
	+ Kazakça
	+ Uygurca
	+ Türkmence
	+ Kırgızca
	+ Tatarca
	+ Yakutça
	+ Başkurtça
	+ Çuvaşça
* Tunguz dilleri
* Japonca
* Korece
* Moğolca
* Kafkas dilleri
	+ Kuzeybatı Kafkas dilleri
	+ Kuzeydoğu Kafkas dilleri
* Tibet-Birman dilleri
	+ Tibetçe
	+ Mizoca
	+ Lai
* Ural dilleri
	+ Laponca
	+ Macarca
	+ Fince
	+ Estonca
* Munda dilleri
	+ Santali

Antik Yakın Doğu halkları tarafından konuşulan birçok dil eklemeliydi:

* Elamca
* Hattice
* Hurrice
* Sümerce
* Urartuca

Kimi yaygın bilinen yapma diller eklemelidir:

* Esperanto
* Klingon dili
* Quenya
* Kara Lisan

## Kaynakça
# Ergatif dil

**Ergatif dil** veya **özegeçişli dil**, geçişsiz eylemlerin öznesinin, geçişli eylemlerdeki nesne gibi davrandığı dildir. Baskça, Maya dilleri, Hintçe, Güney Kafkas dilleri, Kuzeydoğu Kafkas dilleri, Kuzeybatı Kafkas dilleri, Kürt dilleri, Tibetçe, Trans-Yeni Gine dilleri, Çipça dilleri, Çinuk dilleri, Eskimo - Aleut dilleri, Saliş dilleri, Çimmesyan dilleri, Assam dili, Çukçice ve çoğu Avustralya Aborjin dili günümüzde konuşulan; Urartuca, Sümerce ve Hurrice ise ölü ergatif dillere örnek olarak verilebilir. Öznenin hem geçişsiz hem de geçişli eylemlerde aynı durum örüntüsünü koruduğu diller ise yalın-belirtme dilleri olarak adlandırılır.

## Kaynakça