Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Yevanik

| Yevanik |
| --- |
| יווניטיקה |
| Ana dili olanlar | Yunanistan, ABD, Türkiye |
| Konuşan sayısı | < 50 (1987)  (*tarih gerekli*) |
| Dil ailesi | Varsayılan
* **Yevanik**
 |
| Yazı sistemi | İbrani Alfabesi |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | yej |
| ELP | Yevanic |

**Yevanik**, (*diğer adlar*: **Yavanik**, **Yavanca**, **Romanyot**, **Yahudi Yunancası**), Helenistik dönem'den beri varlığı süren Romanyot (Yunan Yahudileri)'un konuştuğu bir lehçedir. Koini Yunancası'nın bir kolu olan ve çok büyük bir olasılıkla ölü olan ya da neslinin yok olmasının eşiğinde olan bu dilde İbraniceden kelimeler de bulunur. Yunanlar tarafından kolayca anlaşılabilen Yevanik, Romanyotlar tarafından İbranice harfler kullanılarak yazılır.

*Yevanik* kelimesi, Aryan ve Yakın Doğu kültürlerinin Yunanlar için kullandığı *Yavan* kelimesiyle aynı kökten gelir.

Bu dilin neslinin yok olmasının (ya da eşiğinde olmanın) sebepleri şunlardır:

* Romanyotlar'ın Sefaradlar'ın altında asimile olmaları
* Yunan, Türk ve Bulgar kültürünün benimsenmesinden dolayı asimile olmaları
* Romanyotlar'ın ABD ve İsrail'e göç etmesi
* Siyonizm ideolojisiyle İbranicenin favori dil haline gelmesi
* Yahudi Soykırımı sonucu yok edilmeleri.

1987'de yapılan araştırmalar sonucu 35'i İsrail'de olmak üzere dünyada toplam 50 kişi Yahudi Yunancası biliyordu, bu dilin ölü bir dil olma ihtimali çok yüksektir.

|  |
| --- |
|  |
| **Yahudi dilleri**
Afro-Asya

|  |
| --- |
| İbraniceler: İbranice (Kitâb-ı Mukaddes İbranicesi) Sâmirî İbranicesi Yemen İbranicesi
 |
| Aramiceler: Hulaula Lişan Didan Lişana Deni Lişanid Noşan Yahudi Aramicesi
 |
| Arapçalar: Yahudi Arapçası Yahudi Bağdat Arapçası Yahudi Fas Arapçası Yahudi Irak Arapçası Yahudi Trablus Arapçası Yahudi Tunus Arapçası Yahudi Yemen Arapçası
 |
| Diğer: Kayla Yahudi Berbericesi
 |

 |
| Hint-Avrupa

|  |
| --- |
| Cermen: Yeşiviş Yidiş Yingliş
 |
| Roman: İtalkian Katalanik Ladino (Haketia) Lusitanik Şuadit Yahudi Aragoncası Yahudi Latincesi Zarfatik
 |
| Hint-İran: Buhori Cuhuri Cidi
 |
| Diğer: Knaanik Yevanik
 |

 |
| Türk

|  |
| --- |
| Karayca Kırımçakça
 |

 |
| Diğer

|  |
| --- |
| Kartveli: Gruzinik
 |
| Dravid: Yahudi Malayalamı
 |

* g
* t
* d
 |

## Ayrıca bakınız

* Yunanca
* Kalabriya lehçesi (Yunanca)
* Kapadokya lehçesi (Yunanca)
* Pontus lehçesi (Yunanca)

## Kaynakça
# Eski Yunan alfabeleri

Mîlattan önce ve sonra ancak geçmişte kullanılan arkaik Yunan alfabeleridir.

Aşağıdaki tabloda harflerin sırası şöyledir:
Alfa Beta Gama Delta Epsilon Digama Zeta Heta Eta Teta Yota Kapa Lamda Mi Ni Ksi Omikron Pi San Kopa Ro Sigma Tav Upsilon Fi Hi Psi Omega

| Bölge | Α | Β | Γ | Δ | Ε | Ϝ | Ζ
 | Ͱ | Η | Θ | Ι | Κ | Λ | Μ | Ν
 | Ξ | Ο | Π | Ϻ | Ϙ | Ρ | Σ | Τ | Υ
 | Φ | Χ | Ψ | Ω
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Lakonia
 |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  | (φσ)
 | –
 |
| Arkadya
 |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |
| Achaea
 |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  | ?
 | –
 |
| İthaka
 |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  | (ψϻ)
 |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  | –
 |
| Rodos
 |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  (χσ) |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  | (?)
 | –
 |
| Teselya
 |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  | (φσ)
 | –
 |
| Eğriboz Adası
 |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  | (φσ)
 | –
 |
| Böotya
 |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  | (χσ)
 |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  | (φσ)
 | –
 |
| Attika
 |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  | (χσ)
 |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  | (φσ)
 | –
 |
| Aegina Adası
 |  |  |  |  |  | –
 |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  | (χσ)
 |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  | (φσ)
 | –
 |
| Nakşa
 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | (ͱσ)
 |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  | (πσ)
 | –
 |
| Paros
 |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  |  |  | (χσ)
 |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  | (φσ)
 |  |
| Delos
 |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  | (?)
 |  |
| İyonya
 |  |  |  |  |  | –
 |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Knidos
 |  | (?)
 |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 | –
 |  |  |  |  |  |  | (?)
 |  |
| Megara
 |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |
| Korint
 |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  | –
 |
| Sikyon
 |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  | –
 |
| Argos
 |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |
| Tiryns
 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | –
 |  |  |  |  |  | ?
 |
| Milos
 |  |  |   |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  |  |  | (κϻ)
 |   |  |  |  |  | –
 |  |  | (πͱ)
 | (κͱ)
 | (πϻ)
 |  |
| Girit
 |  |   |  |  |  |   |  | –
 |   |  |  |  |   |   |  | (κϻ)
 |  |   |  |  |  | –
 |  |  | (πͱ)
 | (κͱ)
 | (πϻ)
 | –
 |
| Santoron
 |  |  |   |  |  | –
 |  |  |  |  |  |  |  |  |  | (κϻ)
 |  |  |  |  |  | –
 |  |  | (πͱ)
 | (κͱ)
 | (πϻ)
 | –
 |

## Kaynakça
# Yunan rakamları

**Yunan rakamları** veya **Yunan sayıları**, sayıların Yunan Alfabesi'ndeki harfler kullanılarak yazılmasını sağlayan bir sistemdir.

| Harf
 | Sayı
 | Harf
 | Sayı
 | Harf
 | Sayı
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| α´
 | 1
 | ι´
 | 10
 | ρ´
 | 100
 |
| β´
 | 2
 | κ´
 | 20
 | σ´
 | 200
 |
| γ´
 | 3
 | λ´
 | 30
 | τ´
 | 300
 |
| δ´
 | 4
 | μ´
 | 40
 | υ´
 | 400
 |
| ε´
 | 5
 | ν´
 | 50
 | φ´
 | 500
 |
| ϛ
 | 6
 | ξ´
 | 60
 | χ´
 | 600
 |
| ζ´
 | 7
 | ο´
 | 70
 | ψ´
 | 700
 |
| η´
 | 8
 | π´
 | 80
 | ω´
 | 800
 |
| θ´
 | 9
 | ϙ
 | 90
 | ϡ
 | 900
 |

* Ayrıca "͵αʹ=1000" sayının solundaki işaret sayıyı 1000 ile çarpar, bu durumda ͵βʹ=2000 olur.
* M (myriad) sembolü, hangi sayının altına yazılırsa, o sayıyı 10000 ile çarpar; fakat en az 1000 sayısının altına yazılır. Örneğin:

͵δ φπβ

Mʹ = 45 820 000 (4582 x 10000)

45 820 709 sayı ise şöyle yazılır:

͵δ φπβ

M ψθʹ = 45 820 709

## Ayrıca bakınız

* Gematria

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Yunan rakamları ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* The Greek Number Converter 18 Haziran 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Yunanlizce

**Yunanlizce** (**İngilizce**: *Greeklish, Grenglish*. **Yunanca**: *Λατινοελληνικά, Latinoellenika*), Yunanca ve İngilizce sözcüklerinin bir birleşimidir. Yunanca özel adları veya yer adlarını vermek gibi amaçlarla veya bibliyografik amaçlarla uluslararası olarak kullanıldığı şekliyle, standartlaştırılmış Yunanca Romanlaştırma sistemlerinden farklı olarak, **Yunanlizce** terimi esas olarak, Yunanca metin yazmanın gayri resmi, geçici uygulamalarına atıfta bulunur. Yunan alfabesi, özellikle elektronik ortamda teknik olarak imkansız veya hantaldır. **Yunanlizce**, Yunanların forum, e-posta, IRC, anlık mesajlaşma ve bazen de SMS yoluyla iletişim kurduklarında internette yaygın olarak kullanılıyordu, çünkü daha eski işletim sistemleri Yunanca veya UTF-8 gibi bir unicode biçiminde yazma yeteneğine sahip değildi. 8. Günümüzde çoğu Yunan dili içeriği Yunan alfabesinde görünmektedir.

Bazen, **Yunanlizce** terimi, İngilizce ve Yunanca'yı iki dilli konuşanlar tarafından kullanılan standart olmayan bir dil çeşidi için gayri resmi olarak da kullanılır, yani, İngilizce kelimelerin yoğun makaronik veya kod değiştirme karışımı ile Yunanca veya tam tersi.

## Metin örneği

Yunan alfabesiyle metin:

**"Γεια σας, είμαι Τούρκος. Η Τουρκία είναι η καλύτερη χώρα για μένα. Λατρεύω την τουρκική γλώσσα και την τουρκική κουλτούρα."**

Türkçe karşılığı:

**"Merhaba, ben Türküm. Bana göre Türkiye en iyi ülkedir. Türk dilini ve kültürünü seviyorum."Yunanlizce* hali:

**"Geia sas, eimai Toyrkos. I Tourkia einai i kalyteri xwra gia mena. Latreyw tin tourkiki glwssa kai tin tourkiki koultoyra."**

## Metin çeşitleri

### "Καλημέρα, πώς είστε;"

* Yunanlizce 1: kalimera, pos iste? (Fonetik)
* Yunanlizce 2: kalhmera, pws eiste; (yazım kuralları ile uzlaşma)
* Baloglou'nun (Türkçe: *Baloğlu*) "Bizans" varyantı: kalhmepa, nws eicte;
* Aslında ABD İngilizcesi olarak ayarlandığında klavye düzeni Yunanca olarak ayarlanmış gibi yazma: **Kalhm;era, p;vw e;isteq Kısaltma biçimi olarak bazı sesli harflerin çıkarılması: Klmr ps iste?

## Kaynakça
# Yunan edebiyatı

Dünyanın devam eden en eski edebiyatlarından biri olan **Yunan edebiyatının** yazılı dönemleri şu bölümler halinde ele alınır;

## Kahramanlık devri

### MÖ 9. - 8. yüzyıl

* Bu devirde en büyük destan şairi Homeros yetişmiştir. Homeros'tan bir yüzyıl sonra yetişen Hesiodos de didaktik şiir alanında eserler vermiştir.

### MÖ 7. - 5. yüzyıl

* Lirik şiir gelişmiş; yergi, kahramanlık şiirleri ve masal alanında eserler veren sanatçılara rastlanmıştır. Ünlü şairleri Sappho, Arkhilokhos, Tyrtaios, **Anakreon**, Simonides'tir, Aisopos da masalları ile bilinmektedir.

## Altın çağ

### MÖ 5. yüzyıl

* Yunan ve dünya edebiyatlarının en büyük tragedya ve komedya şairleri bu devirde sivrilmiştir. Tragedya alanında Aiskhylos, Sophokles, Euripides; komedya alanında Aristophanes, Menandros en ünlü şairlerdir. Bu devirde Yunan edebiyatının en büyük lirik şairlerinden Pindaros da yetişmiştir. Tarih alanında Herodotos, Thukydides, Ksenophanes, Hitabet alanında Perikles, Demosthenes, İsokrates; Felsefe alanında Sokrates, Eflâtun, Aristo gibi felsefeci ve sanatçılar bu devirde yetişmiştir.

## İskenderiye çağı

### MÖ 3. - 2. yüzyıl

* Atina'nın hürriyet çağının sona ermesinden sonra İskenderiye bir kültür merkezi olmuştur. Pastoral şiir alanında Epikuros bu dönemde yetişen sanatçılardan biridir.

## Yunan - Latin çağı

### MÖ 2. - MS 2. yüzyıl

* Roma egemenliğinden Hristiyanlığın yayılmasına dek süren bu çağda Plutarkhos ve Lukianos yetişmiştir.

## Kaynakça
# Antik Yunan edebiyatı

Hesiodos'un *İşler ve Günler* eseri
**Antik Yunan edebiyatı**, en eski metinlerden kabaca Bizans İmparatorluğu'nun yükselişine kadar Grekçe yazılmış edebiyatı tanımlamaktadır. Antik Yunan edebiyatının en eski eseri İlyada ve Odysseia'nın iki destan şiiridir. Bu iki destan, Homerik İlahiler ve Hesiodos'un Teogoni ve İşler ve Günler adlı iki şiiri, Yunan edebi geleneğinin temel eserlerini oluşturmaktaydı.

## Dış bağlantılar

* Ancient Greek Literature Library 13 Kasım 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - Found at Demonax.info
# Helenik Kültür Vakfı

**Helenik Kültür Vakfı** (Yunanca: Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού), Yunan dilini ve Yunan kültürünü öğretmekle görevli kuruluş. 1992'de kurulan kuruluşun merkezi Yunanistan'ın başkenti Atina'dır. Odessa, İskenderiye ve Berlin'de şubeleri olan kuruluş, Londra, Moskova, Viyana, Brüksel, Washington ve Pekin'de Temsilci Ofisler bulundurur.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Resmî site
# Eteogirit dili

| Eteogirit dili |
| --- |
|  |
| Bölge | Girit |
| Ölü dil | MÖ 7-3. yüzyıl sonu |
| Dil ailesi | Sınıflandırılmamış dil |
| Yazı sistemi | Yunan alfabesi |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | ecr |
| Glottolog | `eteo1236` |

**Eteogirit dili**, Grek alfabesi ile yazılan, Antik Çağ'da daha ziyada Doğu Girit'te konuşulmuş, Hint-Avrupa kökenli olmayan ölü bir dildir.

Praisos'tan Eteogirit dilinde yazıt, Kandiye Arkeoloji Müzesi
Eteogirit diline ait çoğunluğu MÖ 7. ila 3. yüzyıl arasına tarihlenen yazıtlar Praisos ve Dresos mevkiinde bulunmuştur. Bu yazıtlardan Dreros'ta bulunanlar çift dilli olmalarına rağmen anlaşılabilir değillerdir. Yazıtlarda Grek alfabesi kullanılmış olsa da, günümüz Yunancasında artık olmayan digama ve san harfleri kullanılmıştır. Yazıtlarda bazen iki farklı kelimeyi birbirinden ayırt etmek için kısa tire işareti kullanılmıştır.

Eteogirit dilinin hangi dil ailesine mensup olduğu da bilinmemekle birlikte, bu konuda farklı tezler öne sürülmüştür. Bu tezlerden birisi Eteogirit dilini Eteokıbrıs dili ve Minosça ile birlikte Ege dil ailesi olarak gruplamaya çalışmaktadır.

## Kaynakça
# Yunanca Dil Merkezi

**Yunanca Dil Merkezi** (Κ.Ε.Γ.) 1994 yılında Selanik'te kurulmuştur. Yunanistan Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı Yunanca dili üzerine araştırmalar yapmak ve Yunancayı tanıtmak için kurulmuş kâr amacı gütmeyen yetkili bir kurumdur.

## Dış Bağlantılar

1. Resmi web sayfası 6 Aralık 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
2. Elektronik düğüm 14 Şubat 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
3. Yunan Dili Portalı 3 Ekim 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
4. Modern Yunan dilinin öğretiminde yollar 16 Ocak 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Minosça

| Minosça |
| --- |
|  |
| Ana dili olanlar | Yunanistan |
| Dil ailesi | * **Minosça**
 |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | Çeşitli: omn – Minoan lab – Linear A |
| Glottolog | `mino1236`  Minoan |

**Minosça**, Minos uygarlığı tarafından konuşulmuş ölü bir dildir.

## Kaynakça
# Truvaca

| Truvaca |
| --- |
| Bölge | Troya |
| Ölü dil | C. 1200 M.Ö. |
| Dil ailesi | Varsayılan
* **Truvaca**
 |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | – |

**Truvaca**, Troya ülkesinin halkı olan Troya halkı tarafından kullanılmış olan ölü bir dildir.
# Seyanto Hanlığı

| Seyanto Hanlığı Xueyantuo |
| --- |
| 630-647 |
|  |
| Hükûmet | Monarşi |
| Han |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 600 - 610  | Yiedie (Yişibo) Han |

 |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 630 |
| • Dağılışı  | 647 |

 |

**Seyanto Hanlığı** veya **Sir Tarduşlar** (Çince: 薛延陀); Tielelerin, Batı Göktürk Kağanlığından sonra kurduğu bağımsız devlettir. Şikoey Kağanın tahta çıkmasında sonra tekrar Batı Göktürk Kağanlığının boyunduruğuna girmiştir.

## İsimler

### Xue

Xue, daha önce Sima Qian'ın Büyük Tarihçi, 110. cilt Kayıtlarında Xinli şeklinde göründü, ancak 7. yüzyıla kadar tekrar anılmadı. Peter Benjamin Golden, Xue'nin Eski Türk formu olan '**Sir**'in Sanskritçe Śrī'den "şanslı, hayırlı" türetildiğini öne sürdü.

## Kuruluşu

Batı Göktürk Kağanlığında Tielelerin Heşana Han tarafından zulüm görmesine dayanamayan Yişibo kendini kağan ilan etti. Lakin Şikoey Kağanın tahta çıkmasından sonra Yişibo kağanlıktan vazgeçti.

## Yeniden kuruluş

Göktürklerin zayıfladığını gören Yişibo'nun torunu İncu kendini bağımsız ilan ederek ayrı bir güçlü devlet kurdu. O İllik kağan zamanında Seyantoların kabile reisi ilan edilmişti. 70000 çadırlık kuvveti vardı. Kağanın vergileri artırmasına itiraz eden Uygurlar, Tieleler ve Bayekular onlara karşı gönderilmiş Aşina Yuku emrindeki 4000 süvari toplam 5000 Uygur atlısı ve Uygur kabile reisi Pusa tarafından mağlup edildi. İncu Han 4 defa Göktürkleri mağlup ederek kağanı zor duruma soktu. Aşina Şibobi emri altında gönderilen ikinci orduda mağlubiyete uğratıldı. Aşina Şibobi Çin'e kaçtı. 628'de Kuzey Göktürk halkı İncu Hanı kağan ilan ettiler.

## Dağılışı

Yiteşuvi Han son Seyanto kağanıydı. 646'da Uygurlar tarafında mağlup edilip Çin'e kaçtı ve sonrasında general oldu, aynı yıl hayatı sonlandı. Bundan sonra Seyanto, Uygur Kağanlığı tarafından işgal olundu.

## Hanları

1. İdi Kağan (Yişibo)
2. Yinçü Kağan (İnan)
3. Duomi Kağan (Bazuo)
4. Yitevuşi Kağan (Duomozi)

## Kaynakça
# Kangar Birliği

| Kangar Birliği |
| --- |
| 659-750 |
|  |
| Başkent | Trans-İli Ala Dağları (Alatau) civarında |
| Resmî dil(ler) | Eski Türkçe |
| Resmî din  | Tengricilik |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 659 |
| • Dağılışı  | 750 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Göktürk Kağanlığı
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Batı Göktürk Kağanlığı
 |  |
| Kimek-Kıpçak Konfederasyonu
 |  |
| Oğuz Yabguluğu
 |  |

 |

 |

**Kangar Birliği**, günümüz Kazakistan topraklarında (Yedisu bölgesi hariç) kurulmuş bir Türk devletiydi. **Kangar** kelimesi, günümüzde Uygur, Kazak, Özbek ve Karakalpak uluslarının bir parçası olan Kanglı/Uygurlar halkının erken ortaçağdaki adıdır. Kangar Birliği'nin başkenti Ulutau'da bulunuyordu. Üç kabilesi "Kangar" olarak bilinen Peçenekler, Uygurlar, Karluklar ve Kimek-Kıpçaklar tarafından mağlup edildikten sonra Bulgarları hedef alarak Doğu Avrupa'da Peçenek Hanlığı'nı kurmuşlardır (MS 890–990).

## Etimoloji

Bugün etimolojistlerin Kangar ismi ile iki çıkarımı bulunmaktadır, Kang/Kang (Qang/Qang) Türkler için *Baba,ilk ata* ve *,* insan, adamlar *anlamlarında Kanger'den geldiği düşünülmektedir. Bir diğer çıkarım ise Eski Türkçede* Kangli *sözcüğüdür,bu sözcüğün anlamı eski Türkçede* Vagon, araç*tır ve Kangly kabilesinin adı ile eşseslidir*

## Bağımsızlık

Çinliler Yedisu Bölgesini ele geçirdikten sonra, Kangar Kağanlığı bağımsız hale gelir .Sonrasında Güney Kazakistan ve Siri Derya topraklarında Çinlileri püskürtmeyi başarmışlardır.Siri Derya bölgesine özerklik vermişlerdir.Oğuz Türkleri Güney Kazakistan'da, Kimek Türkler İrtiş Nehrinde,Kumanlar Mugodyarda ve Kıpçaklar Kuzey Kazakistanda Kangarların boyunduruğu altına gimişlerdir.

7.Yüzyılın sonlarında Siri Derya şehirleri isyan edip Soğdiana halkları ile ittifak oluşturdurlar. İsyan başarılı oldu, ama Müslüman Arap orduları Soğdianaya güneyden saldırdılar. İsyanın etkisi azaldı ve Kangarlar Siri Derya şehirleri üzerinde kurdukları özerkliğe devam ettiler.

## Birliğin çöküşü

8.Yüzyılın başlarında Oğuz Konfederasyonu ve Taşkent şehri Kangar'dan ayrıldı.Araplar ise Sığnaks, Hucend ve Yaş gibi Kangar şehirlerine baskınlarına devam ettiler.Araplar Sogdiana'yı ele geçirdikten sonra Siri Derya şehirlerine kadar tüm Kangar şehirlerine saldırdılar. Araplar Güney Kazakistan'ı ele geçirdiler bundan sonra Oğuzlar Siri Derya'ya kadar tüm Kangar şehirlerini ele geçirdiler. Oğuzlar Kimak Kağanlığı ile ittifak antlaşması imzaladı. Ağır saldırılar ve işgallere dayanamayan Kangar Birliği dağıldı. Kargarlar'ın Batı kolu, Peçeneklerin kontrolü altına girdi. Topraklarını geri alan Hazar Kağanlığı Doğu Avrupa'da Kangar Halefi bir devlet kurdu. Ve birlik dağılarak Hazar Kağanlığına bağlı küçük bir devlet halini aldı.

## Kaynakça
# Karluk Hanlığı

| Karluk Hanlığı |
| --- |
| 960-1222 |
| Balkaş Gölü güney bölgsei |
| Başkent | Kayalık (Koyunluk) |
| Yaygın dil(ler) | Karluk dilleri |
| Hükûmet | Monarşi |
| Han / Kağan |  |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 960 |
| • Dağılışı  | 1222 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Karluk Kağanlığı
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Moğol İmparatorluğu
 |  |

 |

 |
| Günümüzdeki durumu |  Kazakistan |

**Karluk Hanlığı,** Balkaş Gölü'nün güney doğusunda Karluklar tarafından kurulmuş bir Türk devletidir. 1130, 1200 yılları arsaında Karahanlılar'ın ve Karahıtaylar'ın egemenliğine girseler de topraklarını bağımsız olarak yönettiler. 1211 yılında II. Arslan Han, Cengiz Han ile ittifak kurdu ve Karahıtaylar devletinin yıkılmasında rol oynadılar. 1222'de Moğollar'ın egemenliğine girdiler ve egemenliklerini kaybettiler.

## Hükümdarlar

* I. Arslan Han
* Mamdu Han
* II. Arslan Han
* Buzar Han
* Şüknak Han

## Ayrıca bakınız

* Karluklar
* Karluk Kağanlığı
* Karluk Krallığı
* Karahanlılar
* Fergana Karahanlı Devleti

## Kaynakça
# Batı Karahanlılar

| Batı Karahanlılar |
| --- |
| 1041-1212 |
| Başkent | Özkent, Semerkant |
| Yaygın dil(ler) | Soğdca, Türkçe, Arapça |
| Hükûmet | Monarşi |
| Han |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 1041-1052  | I. Muhammed |
| • 1203-1212  | Uluğ Sultan Osman |

 |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 1041 |
| • Dağılışı  | 1212 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Karahanlılar
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Büyük Selçuklu Devleti
 |  |

 |

 |

**Batı Karahanlı Devleti**, Karahanlılar'ın bölünmesiyle Maveraünnehir çevresini yöneten ülke.

Başkentleri önce Özkent daha sonra Semerkant oldu. Melikşah döneminde bağımsız bir devletken Selçuklu egemenliğini girmeyi kabul ettiler. Batı karahan hükümdarı Ahmet Han, Selçuklu Hanedanı tarafından esir alındı ve buraya Selçuklu valisi atandı. Karahanlı topraklarında isyan çıkınca Ahmet Han, Selçuklu egemenliğindeki Karahanlı topraklarının yönetiminine bölge beyi olarak getirildi.

1141 Katvan Savaşı sonunda Kara Hıtaylılara bağlanan Batı Karahanlılar, 1212 yılında Harezmşahlar tarafından tamamen yıkılmışlardır.

#### Batı Karahan Kağanları

1. I. Muhammed (1041 - 1052)
2. I. İbrahim (1052 - )
3. I. Nasr (1068 - 1080)
4. Hıdır (1080 - 1081)
5. I. Ahmed (1081 - 1089)
6. Yakup (1089 - 1095)
7. I. Mesud (1095 - 1097)
8. Süleyman (1097)
9. I. Mahmud (1097 - 1099)
10. Cibrail (1099 - 1102)
11. II. Muhammed (1102 - 1130)
12. II. Ahmed (1129 - 1132)
13. Hasan (1130)
14. II. İbrahim (1132)
15. II. Mahmud (1132 - 1141)
16. III. İbrahim (1141 - )
17. Ali (1156 - 1160)
18. II. Mesud (1160 - ?)
19. IV. İbrahim (? - 1203)
20. Uluğ Sultan Osman (1203 - 1212)

#### Uygur devletleri

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | Karluk |   |   |   | Uygur (Dokuz Oğuz) |   |   |   | Basmil |   |   |  |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|
|   |   |   |   |   |   |   | Uygur Kağanlığı (Bilge Kül Kağan) (744 - 840) |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   | Karluk |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   | Karahanlılar (840 - 1041) |   |   | Karahoca Uygur (843 - 1211/1368) |   | Kansu Uygur (905 - 1226) |   |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|   | Batı Karahanlılar (1041 - 1089/1212) |   |   |   | Doğu Karahanlılar (1041 - 1212) |   |   |   |   |   |   |   |
|