# Çad dilleri

| Çad dilleri |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Nijerya, Nijer, Çad, Orta Afrika Cumhuriyeti, Kamerun |
| Sınıflandırma | Afro-Asyatik diller |
| Alt bölümler | * Batı Çad dilleri
* Biu-Mandara dilleri
* Doğu Çad dilleri
* Masa dilleri
 |
| ISO 639-5 | `cdc` |
| Glottolog | `chad1250` |
|  |

**Çad dilleri**, Kuzey Nijerya, Güney Nijer, Çad, Güney Orta Afrika Cumhuriyeti ve Kuzey Kamerun'un yer aldığı Sahel’in bazı bölgelerinde konuşulan ve 150 dili içeren Afro-Asyatik dil ailesinin bir koludur. En çok konuşulan Çad dili Hausaca, bir lingua franca olarak Batı Afrika'nın doğusunda kalan iç bölgelerde konuşulmaktadır.

## İç sınıflandırma

Newman (1977), dilleri daha sonraki tüm kaynaklarda da kabul edilmiş dört gruba ayırmıştır. Bununla birlikte, dil grubunun alt dallanması bu kadar sağlam olmamıştır; Örneğin Blench (2006), Doğu Çad dillerinin sadece A/B çatallanmasını kabul etmektedir.

* **Batı Çad dilleri** (2 şube)

(A) Hausa, Ron, Bole ve Angas dilleri
(B) Bade, Warji ve Zaar dilleri
* **Biu-Mandara dilleri/**Orta Çad dilleri (3 şube)

(A) Bura, Kamwe ve Bata dilleri
(B) Buduma ve Musgu dilleri
(C) Gidar
* **Doğu Çad dilleri** (2 şube)

(A) Tumak, Nancere ve Kera dilleri
(B) Dangaléat, Mukulu ve Sokoro dilleri
* **Masa dilleri**

 Çad dillerinin iç sınıflandırmasını gösteren bir çizelge.

## Köken

 Nijerya'daki başlıca Çad dilleri konuşan halklar.
 Nijerya ve Nijer'de Hausa dili konuşulan bölgeler
Kuzey Kamerun bölgesindeki Çad dilleri konuşan grupların üzerinde yapılmış çeşitli modern genetik çalışmalar, bu popülasyonlarda Y-Kromozomu Haplogrup R1b'nin, özellikle R1b'nin R-V88 varyantının, yüksek frekanslarda bulunduğunu gözlemlemiştir. Bu haplogrup Batı Avrasya'nın bazı bölgelerinde yaygın ancak Afrika'da nadir görülür. Cruciani ve diğ. (2010) bu nedenle, Holosen ortasında (~ 7.000 yıl önce) Proto-Çad dilleri konuşmacılarının, Levant'tan Orta Sahra'ya ve oradan Çad Havzası'na yerleştiğini önermektedir.

## Başka dilden alınan sözcük

Çad dilleri, Songhay veya Maban şubelerinden dile geçmiş birçok Nil-Sahara dilleri kökenli sözcük içerir. Bu durum, Çad dilli konuşurları batıya doğru göç ederken, Çad dilleri ile Nil-Sahara dilleri konuşurları arasında gerçekleşmiş erken temasın varlığına kanıt oluşturur.

## Atıflar

* Lukas, Johannes (1936) 'The linguistic situation in the Lake Chad area in Central Africa.' *Africa*, 9, 332–349.
* Lukas, Johannes. Zentralsudanische Studien, Hamburg 1937;
* Newman, Paul and Ma, Roxana (1966) 'Comparative Chadic: phonology and lexicon.' *Journal of African Languages*, 5, 218–251.
* Newman, Paul (1977) 'Chadic classification and reconstructions.' *Afroasiatic Linguistics* 5, 1, 1–42.
* Newman, Paul (1978) 'Chado-Hamitic 'adieu': new thoughts on Chadic language classification', in Fronzaroli, Pelio (ed.), *Atti del Secondo Congresso Internazionale di Linguistica Camito-Semitica*. Florence: Instituto de Linguistica e di Lingue Orientali, Università di Firenze, 389–397.
* Newman, Paul (1980) *The Classification of Chadic within Afroasiatic.* Leiden: Universitaire Pers Leiden.
* Herrmann Jungraithmayr, Kiyoshi Shimizu: *Chadic lexical roots.* Reimer, Berlin 1981.
* Herrmann Jungraithmayr, Dymitr Ibriszimow: *Chadic lexical roots.* 2 volumes. Reimer, Berlin 1994
* Schuh, Russell (2003) 'Chadic overview', in M. Lionel Bender, Gabor Takacs, and David L. Appleyard (eds.), *Selected Comparative-Historical Afrasian Linguistic Studies in Memory of Igor M. Diakonoff*, LINCOM Europa, 55–60.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Çad dilleri üzerine çevrimiçi hber kaynağı 30 Eylül 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.