Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1209

|  |  |
| --- | --- |
| Binyıllar:
 | 2. binyıl
 |
| Yüzyıllar:
 | * 12. yüzyıl
* **13. yüzyıl 14. yüzyıl
 |
| Onyıllar:
 | * 1180'ler
* 1190'lar
* **1200'ler 1210'lar
* 1220'ler
 |
| Yıllar:
 | * 1206
* 1207
* 1208
* **1209 1210
* 1211
* 1212
 |

Çeşitli takvimlerde 1209
| Miladi
 | 1209 *MCCIX* |
| Ab urbe condita
 | 1962
 |
| Asur
 | 5959
 |
| Bahâî
 | MÖ 635 – MÖ 634
 |
| Bengal
 | 616
 |
| Berberi
 | 2159
 |
| Birmanya
 | 571
 |
| Bizans
 | 6717 – 6718
 |
| Budist
 | 1753
 |
| Discordian
 | 2375
 |
| Ermeni
 | 658 ԹՎ ՈԾԸ
 |
| Etiyopya
 | 1201 – 1202
 |
| Fransız cumhuriyetçi
 | MÖ 583 – MÖ 582
 |
| Hicrî
 | 605 – 606
 |
| Hint
 |  |
|  - *Kali Yuga* | 4310 – 4311
 |
|  - *Shaka Samvat* | 1131 – 1132
 |
|  - *Vikram Samvat* | 1265 – 1266
 |
| Holosen takvimi
 | 11209
 |
| İbrani
 | 4969 – 4970
 |
| İran
 | 587 – 1 BP – MÖ 588 BP
 |
| Juche
 | MÖ 702
 |
| Kıpti
 | 925 – 926
 |
| Kore
 | 3542
 |
| Tayland güneş
 | 1752
 |
| * g
* t
* d
 |

## Olaylar

* Albigeois Haçlı Seferi gerçekleşti.
* Cambridge Üniversitesi kuruldu.
* Harezmşahlar, Semerkand'a girdi.

## Doğumlar

* 10 Ocak - Möngke, Moğol hükümdarı (ö. 1259)
* 8 Eylül - II. Sancho, Portekiz kralı (1207-1248; hd. 1223-1248) (ö. 1248)
* *tarihi bilinmeyen*
	+ Berke, Altın Orda Devleti hanı (ö. 1266)
	+ Hacı Bektaş-ı Veli, Mistik, seyyid, mutasavvıf şair ve İslam filozofu (ö. 1271)

## Ölümler

* Nizâmî-i Gencevî, Fars edebiyatında hamse türünün kurucusu şair (d. 1141)
# Geç Jura

| Geç/Üst Jura |
| --- |
| 163,5 ± 1,0 - ~145,0 myö PreЄЄOSDCPTJKPgN |
| Kronoloji |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| −200 —–−195 —–−190 —–−185 —–−180 —–−175 —–−170 —–−165 —–−160 —–−155 —–−150 —–−145 —– | **MezozoyikTriyasJuraKretase**ErkenOrtaGeçHettanjiyenSinemuriyenPliyensbahiyenToarsiyenAaleniyenBajosiyenBatoniyenKalloviyenOksfordiyenKimmericiyenTitoniyen    |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | Triyas–Jura yok oluşu |

 |
| **2023 itibarıyla Jura'nın Uluslararası Stratigrafi Komisyonu'na göre alt bölümleri.** Dikey eksen ölçeği: milyon yıl önce.  |

 |
| Etimoloji |
| Kronostragrafik adı | Üst Jura |
| Jeokronolojik adı | Geç Jura |
| Kullanım bilgisi |
| Gök cismi | Dünya |
| Bölgesel kullanım | Küresel (ICS) |
| Kullanılan zaman çizelgesi | ICS Zaman Cetveli |
| Tanım |
| Kronolojik birim | Devre |
| Stratigrafik birim | Seri |
| Zaman aralığının resmîyeti | Resmî |
| Alt sınırını belirleyen | Resmî olarak belirlenmemiştir |
| Alt sınır belirleyici adayları | Bir ammonit olan *Cardioceras redcliffense'nin* ufku. |
| Alt sınır KSKN aday bölümleri | * Redcliff Point, Dorset, Birleşik Krallık
* Savouron, Provence, Fransa
 |
| Üst sınırını belirleyen | Resmî olarak belirlenmemiştir |
| Üst sınır belirleyici adayları | * Kron M18r'nin manyetik tabanı
* Calpionellid zon B'nin tabanı
* Bir ammonit olan *Berriasella jacobi'nin* ilk ortaya çıkışı
 |
| Üst sınır KSKN aday bölümleri | Yok |
| Atmosfer ve iklim verileri |

**Geç Jura**, Jura Dönemi'nin üçüncü devresidir. Kapsadığı jeolojik zaman, *Üst Jura* tabakalarında korunan 163,5 ± 1,0 ile 145,0 ± 0,8 myö (milyon yıl önce) aralığıdır.

Avrupa litostratigrafisinde "*Malm*" adı Geç Jura çağına ait kayaçları belirtir. *Malm*, geçmişte jeolojik zaman birimini belirtmek için de kullanılıyordu ancak bu kullanım artık litostratigrafik ve jeokronolojik/kronostratigrafik birimler arasında net bir ayrım yapmak adına önerilmemektedir.

## Kaynakça

Owen, Donald E. (March 1987). "Commentary: Usage of Stratigraphic Terminology in Papers, Illustrations, and Talks". *Journal of Sedimentary Petrology*. **57** (2): 363-372. 8 Haziran 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi9 Eylül 2022.

Kazlev, M. Alan (28 Haziran 2002). "Late Jurassic — The Malm Epoch: The Acme of the Dinosaurs". *Palæos*. 2 Ağustos 2002 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ekim 2014.
# Interiors

Interiors|  |
| Yönetmen | Woody Allen |
| Yapımcı | Charles H. Joffe |
| Yazar | Woody Allen |
| Oyuncular | * Kristin Griffith
* Mary Beth Hurt
* Richard Jordan
* Diane Keaton
* E. G. Marshall
* Geraldine Page
* Maureen Stapleton
* Sam Waterston
 |
| Görüntü yönetmeni | Gordon Willis |
| Kurgu | Ralph Rosenblum |
| Dağıtıcı | United Artists |
| Çıkış tarih(ler)i | 2 Ağustos 1978 (1978-08-02) |
| Süre | 92 dakika |
| Ülke | ABD |
| Dil | İngilizce |
| Bütçe | $3.1 milyon |
| Hasılat | $10.4 milyon |

Interiors, Woody Allen tarafından yazılan ve yönetilen 1978 Amerika yapımı drama filmidir . Başrollerinde Kristin Griffith, Mary Beth Hurt, Richard Jordan, Diane Keaton, EG Marshall, Geraldine Page, Maureen Stapleton ve Sam Waterston vardır.

Allen'ın drama türündeki ilk önemli filmi olan Interiors, eleştirmenler tarafından beğeniyle karşılandı. En İyi Yönetmen, En İyi Orijinal Senaryo (her ikisi de Allen için), En İyi Kadın Oyuncu (Page) ve En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu (Stapleton) dahil olmak üzere beş Akademi Ödülü adaylığı aldı. Page ayrıca En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu dalında BAFTA Film Ödülü'nü kazandı.

## Kaynaklar

## Dış bağlantılar

* *Interiors*; Amerikan Film Enstitüsü kataloğu
* IMDb'de *Interiors*
# Başka Bir Dünya (film, 1997)

Başka Bir Dünya (film, 1997)| The Sweet Hereafter |
|  |
| Yönetmen | Atom Egoyan |
| Yapımcı | * Atom Egoyan
* Camelia Frieberg
 |
| Senarist | Atom Egoyan |
| Oyuncular | * Ian Holm
* Maury Chaykin
* Peter Donaldson
* Bruce Greenwood
* David Hemblen
* Brooke Johnson
* Arsinée Khanjian
* Tom McCamus
* Stephanie Morgenstern
* Earl Pastko
* Sarah Polley
* Gabrielle Rose
* Alberta Watson
 |
| Müzik | Mychael Danna, Toronto Consort |
| Görüntü yönetmeni | Paul Sarossy |
| Kurgu | Susan Shipton |
| Stüdyo | Ego Film Arts |
| Dağıtıcı | Alliance Communications |
| Çıkış tarih(ler)i | 14 Mayıs 1997 (1997-05-14) (Cannes) 10 Ekim 1997 (1997-10-10) (Canada) |
| Süre | 112 dakika |
| Ülke | Kanada |
| Dil | İngilizce |
| Bütçe | $5 milyon |
| Hasılat | $3.3 milyon |

Başka Bir Dünya, 1997 yapımı bir Kanada dram filmi olup, Atom Egoyan tarafından Russell Banks'in 1991 tarihli aynı adlı romanından uyarlanmış ve yönetilmiştir. Film, küçük bir kasabada 14 çocuğun ölümüne neden olan bir okul otobüsü kazasının ardından açılan toplu bir davayı ve bu sürecin topluluk içinde bölünmelere yol açarak bireysel ve ailevi meselelerle iç içe geçmesini anlatır. Filmin kadrosunda; Ian Holm, Sarah Polley, Maury Chaykin, Bruce Greenwood, Tom McCamus, Gabrielle Rose, Arsinée Khanjian ve Alberta Watson gibi oyunculardan oluşan bir toplu oyuncu kadrosu vardır.

1989'daki Alton, Texas otobüs kazasından esinlenen film, Britanya Kolumbiyası ve Ontario'da çekilmiş; Orta Çağ müziği etkileri taşıyan bir film müziği ve Hamelin'li Fareli Köyün Kavalcısı hikâyesine göndermeler içermektedir.

*The Sweet Hereafter*, gişede başarılı olmasa da eleştirmenlerden övgü almış; 1997 Cannes Film Festivali'nde Grand Prix dahil üç ödül ve 18. Genie Ödülleri'nde En İyi Film dahil yedi ödül kazanmıştır. Ayrıca 70. Akademi Ödülleri'nde En İyi Yönetmen ve En İyi Uyarlama Senaryo dallarında iki adaylık elde etmiştir. Toronto Uluslararası Film Festivali eleştirmenleri, *The Sweet Hereafter* filmini Tüm Zamanların En İyi 10 Kanada Filmi arasında göstermiştir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* IMDb'de *Başka Bir Dünya*
# Rance Howard

**Rance Howard** Aralık 2007'de
**Rance Howard** (doğum adı : Harold Rance Beckenholdt; d. 17 Kasım 1928 - ö. 25 Kasım 2017), Amerikalı oyuncudur.

Sinema filmleri ve televizyon dizilerinde rol aldı. oyuncu ve film yapımcısı Ron Howard ile oyuncu Clint Howard'ın babası; oyuncu Bryce Dallas Howard'ın dedesidir.

## Hayatı

Oyuncu Rance Howard 17 Kasım 1928'de Duncan, Oklahoma'da doğdu. Oklahoma Üniversitesi'nde eğitim gördü. Oyunculuğa adım attığında adını "Rance Howard" olarak değiştirdi.

Oyunculuk kariyerine 1956'da adım atan oyuncu Rance Howard'ın yer aldığı yapımlar arasında; *Cool Hand Luke* (1967), *Chinatown* (1974), *Ed Wood* (1994), *Independence Day* (1996), *A Beautiful Mind* (2001), *Cinderella Man* (2005), *Frost/Nixon* (2008) ve *The Lone Ranger* (2013) sayılabilir.

Howard 1949'da evlendiği ilk eşi Jean Speegle Howard ile 2000'de ölümüne kadar evli kalmışlardır. 2001'de ise ikinci evliliğini Judy Howard ile yapmıştır.

Amerikalı oyuncu Rance Howard 25 Kasım 2017'de Los Angeles, Kaliforniya'da 89 yaşında ani bir inme sonucu ölmüştür.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Rance Howard ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* IMDb'de Rance Howard
* Genealogy Wiki
* Interview May, 2014 23 Nisan 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. in The Oklahoman
# Ro-ro gemisi

**Roro gemisi**, tekerlekli araç taşımacılığında kullanılan gemilerdir. İngilizce **roll on roll off** kelimesinden türetilmiştir. Uluslararası kara yolu taşımacılığında mesafeleri kısaltan ve ulaşımı kolaylaştıran bir çözümdür.

Modern roll-on/roll-off gemilerinin, kökenleri yüz yıldan daha eskiye, buharlı trenin ilk günlerine kadar dayanmaktadır. Gemiler, köprüler için çok geniş olan nehirleri geçmek için özel olarak tasarlanmıştı ve özel araçlar da bu gemiler ile taşınmaya başlandı.

**Ropax** gemileri roll-on/roll-off passenger kelimesinden türetilmiş, geniş ro-ro güvertelerine ve genellikle üst güvertelerde yolcu tesislerine sahip bir ro-ro gemisi çeşididir. Kullanım amacı tekerleki mobil yüklerin ve yolcuların iç sularda veya uluslararası sularda bir yerden bir yere götürülmesidir. İşlevi itibarıyla feribot tanımını tümüyle kapsasa da literatürde 500 yolcudan daha fazla taşıyabilen gemiler, cruiseferry veya ropax olarak adlandırılır.

Ropax gemileri, çift taraflı olarak yüklenilebilir ve boşaltılabilir. Karadan iki-seviyeli yükleme rampalarıyla yüklenen araçların, araç güvertelerinde bulunan iç rampalar ile yerleşimi yapılabilir.

| Gemi
 | Uzunluk
 | Groston
 | Yolcu Kapasitesi
 | Araç Kapasitesi
 | Hız
 | Yıl
 | Tersane
 | Şirket
 | Kayıt
 | Rota
 | Not
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| MS Color Magic
 | 223.70 m (733.9 ft)
 | 75,156
 | 2,812
 | 550
 | 22 kn (41 km/h; 25 mph)
 | 2007
 | Aker Finnyards Turku Shipyard / Rauma shipyard, Finland
 | Color Line
 |  Norveç | Oslo - Kiel
 | Groston olarak en büyük RoPax gemisi.
 |
| Cruise Roma
 | 254 m (833 ft)
 | 63,742
 | 3,500
 | 215
 | 28 kn (52 km/h; 32 mph)
 | 2007
 | Fincantieri, Castellammare di Stabia, Italy
 | Grimaldi Lines
 |  İtalya | Rome (Civitavecchia) - Barcelona
 | Şubat 2019 itibarıyla cruiseferry kategorisindeki en uzun gemi.
 |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
# Cenevre Gölü

| Cenevre Gölü |
| --- |
| Cenevre Gölü |
|  |
| Havza |
| Ülke(ler) | İsviçre, Fransa |
| Koordinatlar | ﻿ / ﻿ |
| Ada(lar) | Île de Peilz, Chillon Şatosu, Île de Salagnon, Île de la Harpe, Île Rousseau, Île de Choisi |
| Yerleşim(ler) (sahil) | Cenevre (CH), Lozan (CH), Évian-les-Bains (F), Évian-les-Bains, Montrö (CH), Thonon-les-Bains (F), Vevey (CH) |
| Genel bilgiler |
| Akarsu (gelen) | Rhône nehri |
| Akarsu (giden) | Rhône Nehri→Akdeniz |
| Göl türü | Buzul gölü |
| Etki alanı | 7.975×10~~^~~6 km2/m2/ha (115,77×10~~^~~6 sq mi/ft2/akre) |
| Uzunluk | 73 km (45 mi) |
| Genişlik | 14 km (8,7 mi) |
| Yüzölçümü | 580 km2 (220 sq mi) |
| Ortalama derinlik | 154,4 m (507 ft) |
| En derin noktası | 310 m (1.020 ft) |
| Su hacmi | 89 km3 (21 cu mi) |
| Kıyı uzunluğu | 156 km/m (29,5 mi/ft) |
| Yüzey rakımı | 372 m (1.220 ft) |
| İkamet süresi | 11,4 sene |
| Wikimedia Commons |
| Cenevre Gölü (İsviçre)İsviçre haritasında gösterCenevre Gölü (Alpler)Alpler haritasında gösterCenevre Gölü (Avrupa)Avrupa haritasında göster |

 Uçaktan Cenevre Gölü
**Cenevre Gölü**, Orta Avrupa'nın ikinci büyük tatlısu gölüdür. "**Leman Gölü**" olarak da bilinir. İsviçre ile Fransa arasında %40-%60 oranında bölünmüştür. 73 km uzunluğunda 14 km eninde ve en derin yeri 310 m'dir. 582 km² alnı kapsar. Kıyısındaki başlıca şehirler Cenevre (Genève), Lozan (Lausanne) ve Montrö (Montreux)'dür.

Cenevre'nin yüksek bir yerinden Fransa'ya doğru bakarken Cenevre Gölü
## Ayrıca bakınız

* Oluşumlarına göre Türkiye'nin gölleri listesi
* Türkiye'deki göller

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
# Baltık-Slav dilleri

| Baltık-Slav dilleri Balto-Slavik |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Doğu, Güneydoğu, Kuzey ve Orta Avrupa |
| Sınıflandırma | Hint-Avrupa dilleri* **Baltık-Slav dilleri**
 |
| Alt bölümler | * Slav dilleri
* Baltık dilleri
 |
| Baltık-Slav dillerinin resmi dil olduğu ülkeler:
  Doğu Slavca
  Batı Slavca
  Güney Slavca
  (Doğu) Baltık |

**Baltık-Slav dilleri**, Hint-Avrupa dil ailesinin bir dalıdır. Geleneksel olarak Baltık ve Slav dillerini içerir. Baltık ve Slav dilleri, başka Hint-Avrupa dil ailelerinde bulunmayan ve ortak bir gelişim dönemine işaret eden birçok dil özelliğini paylaşmaktadır.

Günümüzde Baltık ve Slav dillerini tek bir dalda sınıflandırmak, dilbilimciler arasında genel bir fikir birliğine varmasına rağmen, ilişkilerinin niteliği ile ilgili bazı ayrıntılar genellikle siyasi nedenlerden ötürü bazı çevrelerde tartışmalı bir konu olmaktadır.

Bazı dilbilimciler (Kortlandt, Derksen), Baltık-Slav dillerinin Doğu Baltık, Batı Baltık (soyu tükenmiş) ve Slav olmak üzere üç gruba ayrılmasını önermiştir.

## Baltık-Slav dillerinin ortak özellikleri

Baltık ve Slav dillerinin ilişki derecesi, diğer Hint-Avrupa dilleriyle paylaşılmayan bir dizi ortak özellikle ve bu özelliklerin görece kronolojisi ile belirtilebilir. Baltık ve Slav dilleri aynı zamanda bazı ortak kökenli kelimeleri paylaşmaktadır. Bu kelimeler diğer Hint-Avrupa dillerinde bulunmamaktadır. Eğer bulunuyorsa bile kelimelerin Proto-Hint-Avrupa dilinden miras alındığı ve diğer Hint-Avrupa dilleriyle karşılaştırıldığında anlamlarında kendi içlerinde benzer değişiklikler meydana geldiği gözlemlenmektedir. Bu ortak özellikler Baltık ve Slav dillerinin kökensel açıdan Proto-Baltık-Slav dilinden türediğini göstermektedir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Balto-Slavic Accentuation, by Kortlandt; a very idiosyncratic approach to Balto-Slavic accentuation
* Трубачев О.; Бернштейн С. (2005), "Отрывки о балто-южнославянских изоглосах", Сравнительная грамматика славянских языков (in Russian), Moscow: Наука (Bernstein and Trubachev on the Balto-South-Slavic isoglosses)
* Biennial International Workshop on Balto-Slavic Natural Language Processing6 Mayıs 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Baltık dilleri

| Baltık dilleri |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Kuzey Avrupa |
| Sınıflandırma | Hint-Avrupa dil ailesi* Baltık-Slav dilleri
	+ **Baltık dilleri**
 |
| Alt bölümler | * Doğu Baltık dilleri
* Batı Baltık dilleri (ölü)
 |
| ISO 639-5 | `bat` |
| Baltık dillerinin yayılımı (taralı bölgeler ölü dilleri göstermektedir) |

**Baltık dilleri**, Kuzey Avrupa'da konuşulan Hint-Avrupa dil ailesinin Baltık-Slav dilleri koluna bağlı bir dil grubudur. Bu dil grubu bazen doğu batı olarak bazen de ölü veya hala konuşulan bir dil olarak ayrılmaktadır. Eski Baltık dilleriyle yeni Baltık Dillerinin karşılıklı birbirini anlaması mümkün değildir. Çünkü yeni Baltık slav<<<dillerine çok fazla Slavca sözcük girmiştir. Alfabe olarak Latin alfabesini kullanırlar.

## Sınıflandırma

**Batı Baltık dilleri Galindian
* Eski Prusça
* Sudovian (Yotvingian)
* Skalvian

**Doğu Baltık DilleriEn fazla konuşulan Baltık Dili Litvanca'dır.*

**Doğu Baltık Dilleri Letonca (2.5 milyon kişi tarafından konuşulur.)
* Latgalian (150.000 kişi tarafından konuşulur. Letoncanın bir diyalektidir.)
* Litvanca (3.9 milyon kişi tarafından konuşulur.)
* Samogitçe (0.5 milyon kişi tarafından konuşulur. Litvancanın bir diyalektidir.)
* Eski Curonian
* Yeni Curonian (Yok olmak üzere bir dildir. Çok az kişi tarafından konuşulur.)
* Selonian
* Semigallian

## Coğrafi dağılım

Baltık dilleri, Letonya'da Litvanya'da Kanada'da Avustralya'da Amerika Birleşik Devletleri'nde Polonya'da Almanya'da Belarus'ta ve Ukrayna'da ve ağırlıklı olarak da İskandinav ülkelerinde konuşulur. Ama giderek konuşan sayısı azalmaktadır.

## Tarihçe

Baltık dillerinin ayrı bir grup olmasına karşın kanıtlar 1350'de bulunmuştur. Bu çalışmalardan sonra ilk kez Prusça ve Almanca çeviriler yapıldı. Ve 1545'te ilk kez Litvanca İncil basıldı. Sonra Prusya döneminde de Prusça Alman etkisiyle asimile oldu. Rus İmparatorluğu yerel dilleri yasaklandığında çoğu lehçe yok oldu. Baltık halkı aşırı dirense de dillerinin birçoğunu koruyamadılar.

## Hint-Avrupa dilleriyle ilişkisi

Baltık dillerinin hepsinde antik Hint-Avrupa'nın etkilerini görmek mümkündür ve diğer dillerle aynı sözcükler veya fonetik farklılıklar vardır. Bunun en belirginlerinden biri, Slav dilleriyle Baltık dilleri arasındaki ilişkidir. Bu yüzden bulunduğu sınıf Baltık-Slav dilleri olarak adlandırılır. Benzerliğin iki büyük sebebi var, ilki Rus İmparatorluğu'nun getirdiği baskı, diğeri de Slavlarla Baltık halklarının birbirlerine yakın yaşamalarıdır. Bunun dışında Almancanın etkileri de görülür.

## Kaynakça
# Helenik diller

| Helenik diller |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Yunanistan, Kıbrıs, İtalya, Anadolu ve Karadeniz bölgesi |
| Sınıflandırma | Hint-Avrupa* **Helenik diller**
 |
| Alt bölümler | * Yunanca
* (?) Antik Makedonca
 |
| Önceki formu | Ana Yunanca
 |
| ISO 639-5 | `grk` |

**Helenik diller**, Hint-Avrupa dil ailesine bağlı dillerdir. Çoğu sınıflandırmada yalnızca Yunancayı kapsamaktadır ancak bazı dilbilimciler *Helenik* terimini Yunanca ile ayrı bir dil olacak yeterlilikte farklılıkları olduğu düşünülen ya antik komşu diller ile, ya da modern lehçeleri arasında gruplandırma amacıyla kullanmaktadır.

## Ayrıca bakınız

* Antik Yunanca lehçeleri
* Grekçe

## Kaynakça
# Hint-İran dilleri

| Hint-İran dilleri Aryan |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Güney Asya, Batı ve Orta Asya, Kafkasya |
| Sınıflandırma | Hint-Avrupa dilleri* **Hint-İran dilleri**
 |
| Alt bölümler | * Hint-Aryan dilleri
* İran dilleri
* Nuristani diller
 |
| Hint Avrupa dil ailesi ve Hint-İran dillerinin coğrafi konumu.  Hint-İran dilleri |

Hint-İran dilleri
**Hint-İran dilleri** veya **Aryan dilleri**, Hint-Avrupa dil ailesi'nin bir koludur. Güney ve Batı Asya ve Orta Asya bölgeleri başta olmak üzere, kalabalık bir konuşmacı sayısına sahiptir. Hint-İran dilleri kendi içinde üç alt gruba ayrılır.

* Hint-Aryan dilleri
* İran dilleri
* Nuristani diller

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* Hint-İranlılar
# Paleo-Balkan dilleri

Paleo-Balkan dilleri haritası
**Paleo-Balkan dilleri** Hint-Avrupa dilleri ailesine mensup olduğu belirtilen ve antik çağlarda Balkanlar’da konuşulmuş olan dillerdir. Teorik yaklaşımla, Helenleştirme, Romalılaştırma, Slavlaştırma ve Türkleştirme sebepleri belirtilerek Grekçe ve Arnavutça bu dillerden sayılmaz.

## Diller

Antik Grek ve Romalı yazarların Balkanlar’da konuşulduğunu bildirdikleri diller şunlardır:

* Daçça (Daçya dili)
* Eski Makedonca
* Frigce
* İlirce
* Liburnca
* Mesapça
* Misçe (Misya dili)
* Payonca (Payonya dili)
* Trakça

### Kökene dair teorilerin sağlamlığı

Sözü edilen diller Hint-Avrupa dil ailesi içindedir ancak aralarındaki ilişki açık değildir. Bölge konuşulmuş olan bu dillerin aynı sınıflandırmada yer alması konusunda sağlam kaynaklar yoktur. Dillerin kökeninin aynı olduğu, bu dillerin arasında bağlantı olduğuna dair açık ve bilimsel kanıtlara ihtiyaç sürmektedir. Söz konusu dillere dair yayınlar yapan araştırmacıların çoğunda “millî çıkar” görülmesi, ilgili çalışmaların güvenilirliği ve akademik yanı hakkında sorunlar yaratmıştır.

## Alt gruplama hipotezleri

İlircenin ünlü Hint-Avrupa dilleri ve bu ailenin diğer dilleriyle olduğu gibi, muhtemelen bazıları İlircenin kollarından olan Paleo-Balkan dilleriyle ilişkisi de yetersiz veri sebebiyle anlaşılması güç bir konudur. İlirce hâlen çalışılmaktadır. İlir dilleri çoklukla bir Kentum diyalekti olarak düşünülmüştür. Bugün, İlir diliyle ilgili yetkin bilgi, klasik kaynaklarda geçen kelimeler ve çeşitli İlir antroponimleri, etnonimleri, toponimleri ve hidronimleri sayılabilir. İlirceyi Mesap diliyle beraber gruplama düşüncesi yüzyıl kadar önce ortaya atılmıştır ancak bu öneri ortada ispatlanmamış teoriler bırakmıştır. Teori, klasik kaynaklar, arkeolojik ve onomastik belgelerle temellendirilmiştir.

İlirceyi, bir zamanlar kuzeydoğu İtalya ve Liburnia bölgesinde konuşulmuş olan Venetik ve Liburn diliyle beraber gruplama da ortaya atılmıştır. Bugünkü düşünce birliği ise İlircenin Venetikçe ve Liburncadan farklı olduğu yönündedir. Ancak, dillerin arasındaki yakın ilişki henüz tam olarak dışlanmamış olup konu, araştırılmaya açıktır.

Başka bir hipotez İlirceyi Daçça ve Trakça ile Trako-İlirce adlı dalda toplar. Ancak, bir rakip hipotez İlirceyi, Misya'da konuşulmuş olan Misçenin yardımı ile Dako-Trakyan gruptan ayırır.

Payoncanın yeri açık değildir. Payonya araştırmalarından pek sonuç çıkarılamamıştır. Bazı dilciler Payon dilini İlirce veya Trakçadan bağımsız dil saymazlar. Eski Makedoncanın sınıflandırması ve onun Yunancayla ilişkisi de araştırılmaktadır. Sağlam kanıtlar Eski Makedoncanın Dor Yunancasının bir varyantı olduğuna işaret eder ama bu durum sadece yerel dil birliği ile ilişkide olduğunu göstermiş olabilir.

## Kaynakça
# Proto-Hint-Avrupa mitolojisi

Trundholm güneş arabası, İskandinav Tunç Çağı, y. MÖ 1600
**Proto-Hint-Avrupa mitolojisi**, varsayımsal Proto-Hint-Avrupa dilini konuşan Proto-Hint-Avrupalılarla ilişkilendirilen mitler ve tanrılar bütünüdür. Mitolojik motifler direkt olarak doğrulanmamış olsa da (Proto-Hint-Avrupa dilini konuşanlar, yazının bulunuşu öncesindeki toplumlarda yaşadıkları için), karşılaştırmalı mitoloji üzerine çalışan bilim insanları, Proto-Hint-Avrupalıların orijinal inanç sistemlerinin bazı kısımlarının sonraki geleneklerde hayatta kaldığı varsayımına dayanarak, Hint-Avrupa dilleri arasında bulunan benzerliklerden miras kalan ayrıntıları yeniden yapılandırdılar.

Proto-Hint-Avrupa panteonu, her ikisi de akraba (ortak bir kökene sahip ve dil bakımından kardeş) oldukları ve benzer nitelikler ve mitler topluluğuyla ilişkilendirildikleri için güvenilir bir şekilde yeniden yapılandırılmış bir dizi tanrıdan oluşur. Örneğin \**Dyḗws Ph₂tḗr*, gün ışığı-gökyüzü tanrısı; eşi \**Dʰéǵʰōm*, toprak ana; kızı \**H₂éwsōs*, şafak tanrıçası; oğulları İlahi İkizler ve sırasıyla bir güneş ve ay tanrısı olan *\*Seh₂ul ve \*Meh₁not*. Hava tanrısı \**Perkʷunos* veya çoban tanrısı *\*Péh₂usōn* gibi bazı tanrılar yalnızca sınırlı sayıda gelenekte (sırasıyla Avrupa ve Greko-Aryan) belgelenmiştir ve bu nedenle çeşitli Hint-Avrupa lehçelerine yayılmamış ve sonradan eklenmiş olabilir.

Bazı mitler, hem dilsel hem de tematik olarak miras aldıkları bir motifin kanıtlarını sundukları için Proto-Hint-Avrupa zamanlarına kadar güvenilir bir şekilde tarihlendirilir. Bunlara örnek olarak şu mitler verilebilir: Gök gürültüsüyle ilişkilendirilen efsanevi bir figürün çok başlı bir yılanı öldürmek için onun üzerine önceden biriktirilmiş bir sel indirmesi hikâyesi; dünyayı yaratmak için biri diğerini kurban eden iki kardeşi içeren bir yaratılış miti ve muhtemelen Öteki Dünya'nın bir bekçi köpeği tarafından korunduğuna ve oraya ancak bir nehri geçerek ulaşılabileceğine dair inanç.

Yeniden yapılandırılmış Proto-Hint-Avrupa mitolojisinin olası yorumlarına ilişkin çeşitli düşünce ekolleri mevcuttur. Karşılaştırmalı yeniden yapılandırmada kullanılan başlıca mitolojiler Hint-İran, Baltık, Roma, İskandinav, Kelt, Yunan, Slav, Hitit, Ermeni ve Arnavut mitolojileridir.

## Ayrıca bakınız

* *Interpretatio graeca*, Yunan tanrılarının Cermen, Roma ve Kelt tanrılarıyla karşılaştırılması
* Neolitik din

## Notlar

## Kaynakça

### Bibliyografya

## Konuyla ilgili yayınlar

## Dış bağlantılar

* Wikimedia Commons'ta Hint-Avrupa dini ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur