# İnsan Y-DNA haplogrubu

Afrika kökenli modern insan teorisine göre, Y kromozomu taşımış insanlarda tarih öncesi göçlerin haritası.
İnsan genetiğinde, bir **insan Y kromozomu DNA haplogrubu**, Y kromozomundaki DNA'nın (Y-DNA denir) rekombinan olmayan kısımlarında meydana gelen mutasyonlarla tanımlanan bir haplogrup sınıflandırması terimidir. Birçok insan tarafından paylaşılan mutasyonlara tek nükleotid polimorfizmi (SNP) denir.

İnsanlarda Y kromozomu, nesil başına yaklaşık iki mutasyon geçirir. Y-DNA haplogrupları, her bir haplogrup için benzersiz olan yüzlerce hatta binlerce mutasyonu paylaşan Y-kromozomu filogenetik ağacının ana dallarını temsil eder.

En son bilinen Y-kromozomal ata (Y-MRCA, gayriresmî olarak Y kromozom Âdem'i olarak da bilinir), şu anda yaşayan tüm erkeklerin patrilineal olarak sahip oldukları en yeni ortak atasıdır (MRCA). Y kromozom Âdem'inin yaklaşık 236.000 yıl önce Afrika'da yaşadığı tahmin edilmektedir. Diğer popülasyonel darboğazlar incelenerek çoğu Avrasyalı erkeğin 69,000 yıl önce yaşayan tek bir erkeğin soyundan geldiği de bulunmuştur. Diğer büyük darboğazlar yaklaşık 5.000 yıl önce meydana gelmiştir ve bu olaylar sonucunda Avrasyalı erkeklerin çoğu atalarını 5000 yıl önce yaşamış bir düzine erkeğe kadar takip edebilmektedir.

## Adlandırma kuralı

Y-DNA haplogrubu adlandırmasının şematik gösterimi. Haplogruplar mutasyonlarla (SNP'lerle) tanımlanır.
Y-DNA haplogrubu E
Y-DNA haplogrupları, bir dizi Y-DNA SNP işaretleyicisinin varlığı ile tanımlanır. Alt kladlar, Y kromozom filogenetik ağacında en aşağıda bulunan SNP olan ''*terminal* SNP'' yardımı ile tanımlanır. Y Kromozom Konsorsiyumu (YKK), ana Y-DNA haplogruplarını A'dan T'ye büyük harflerle isimlendiren bir sistem geliştirmiş, alt kladların gösterimi içinse sayıları ve küçük harfleri kullanan bir sistemle (longhand) sınıflandırılabilir hale sokmuştur. YKK shorthand isimlendirmesi ise, ana Y-DNA haplogruplarını yine harfler ile göstermekle birlikte, tire ile bu harfi alt grup ve alt kladlardan ayırmış ve küçük harf ile sayı kullanımı yerine terminal SNP adını kullanmıştır. Örneğin R haplogrubunun, 1a (M420) numaralı alt kladına mensup bir Y kromozomu, R1a (longhand) veya R-M420 (shorthand) şeklinde gösterilebilir.

## Filogenetik ağaç

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Y kromozom Âdem'i

 |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Haplogrup A

 |
|  |
| BT
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Haplogrup B

 |
|  |
| CT
 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| DE
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Haplogrup D

 |
|  |
|  |
Haplogrup E

 |
|  |

 |
|  |
| CF
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Haplogrup C

 |
|  |
| F
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Haplogrup G

 |
|  |
| HIJK
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Haplogrup H

 |
|  |
| IJK
 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| IJ
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Haplogrup I

 |
|  |
|  |
Haplogrup J

 |
|  |

 |
|  |
| K
 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| LT
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Haplogrup L

 |
|  |
|  |
Haplogrup T

 |
|  |

 |
|  |
| MNOPS
 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| NO
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Haplogrup N

 |
|  |
|  |
Haplogrup O

 |
|  |

 |
|  |
| MPS
 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| MS
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Haplogrup S

 |
|  |
|  |
Haplogrup M

 |
|  |

 |
|  |
| P
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Haplogrup Q

 |
|  |
|  |
Haplogrup R

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

## Ayrıca bakınız

* Genetik şecere
* Y kromozom Âdem'i
* Türklerin genetik tarihi

## Kaynakça

## Okuma listesi

* Mendez, Fernando; Krahn, Thomas; Schrack, Bonnie; Krahn, Astrid-Maria; Veeramah, Krishna; Woerner, August; Fomine, Forka Leypey Mathew; Bradman, Neil; Thomas, Mark; Karafet, Tatiana M.; Hammer, Michael F. (7 Mart 2013). "An African American paternal lineage adds an extremely ancient root to the human Y chromosome phylogenetic tree" (PDF). *American Journal of Human Genetics*. **92** (3). ss. 454-9. doi:10.1016/j.ajhg.2013.02.002. PMC 3591855 . PMID 23453668. 24 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)19 Mart 2019.
* "Y-Haplogroup A Phylogenetic Tree". Mart 2013. 18 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mart 2013. "Y-Haplogroup A Phylogenetic Tree". Mart 2013. 18 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mart 2013.  (chart highlighting new branches added to the A phylotree in March 2013)

## Dış bağlantılar

* ISOGG Y-DNA Haplogroup Ağacı30 Mart 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* FTDNA (2008) Y-Kromozom Filogenetik Ağaç
* Farklı Y kromozomal STR mutasyon oranlarının hız tablosu5 Mart 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Y Haplogroups Haritası
* Genografik Projeden *National Geographic'ten* İnsan Yolculuğu Atlası
* DNA Mirası'nın Y-haplogroup haritası18 Şubat 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Y-Kromozomlarıyla Paternal Ancestry'i Keşfetmeye İlişkin Video Eğitimi
* Haplogroup Predictor27 Mart 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Y-DNA Haplogroup ve Alt Bölüm Projeleri24 Ekim 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Kerchner'ın YDNA Haplogroup açıklamaları, projeleri ve bağlantıları27 Mart 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Y-DNA Test Şirketi STR Marker Karşılaştırma Tablosu4 Mart 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Y-DNA Etnografik ve Genografik Atlas ve Açık Kaynak Veri Derleme
* Y Kromozomu Konsorsiyumu