Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Elektron (alaşım)

İlk para darbı için kullanılan metallerin temin edildiği nehir olan Sart Çayı
Kuvars üzerinde bulunan natürel elekrum "kabloları"
Elektrondan yapılmış Lidya parası
**Elektron**, **elektrum** veya **yeşil altın**, altın, gümüş ve eser miktarda bakır ve diğer bazı diğer metallerden doğal şekilde oluşan bir alaşımdır. İçindeki metaller in oranına göre parlak sarı ile soluk sarı arasındaki bir renge sahiptir.

En erken MÖ 3. milenyumda Antik Mısır'da kullanıldığı tespit edilen bu metal, Obeliskleri ve Piramitlerin tepelerinin dış kaplamasında kullanılıyordu. Bu metal aynı zamanda kadeh yapımında da kullanılıyordu. Bilinen ilk para olan ve MÖ 7.yüzyılın sonuna veya 6. yüzyıl başına tarihlendirilen, Lidya parası da bu metalden yapılmıştır.

## Etimoloji

Takribi 1080 yıllarında darbolunmuş İmparator Aleksios Komnenos devri Bizans parası
Elektron ismi Yunanca: ἤλεκτρον*(ḗlektron)* kelimesinin Latinize edilmiş şekli olup Altının ve gümüş ile karıştırılması ile elde edilen bir metal manasına gelir. Aynı kelime kehribar manasında da, muhtemelen rengi sebebiyle, kullanılmıştır. Elekrostatik özelliği sebebiyle kumaş, post gibi yüzeylere sürtüldüğünde kıvılcım çıkartması ve saç teli, saman, odun kıymığı gibi hafif maddeleri kendine çekmesi gibi özellikleriyle insanların merakını cezbeden kehribar, bu fenomene dair kaydedilen ilk deneyleri yapan William Gilbert'in buna sebep olan kuvvete verdiği isim olan "elektrik" kelimesinin ve dolaylı olarak "elektron" kelimesin de, kökenidir. Yani "elektrum", "elektron" ve "elektrik" kelimelerini aynı kelimeden türemiştir.

## Kaynakça

* F. Bodenstedt, Die Elektromünzen von Phokaia und Mytilene (Tübingen 1976)
* M. R. Cowell - K. Hyne - N. D. Meeks - P. T. Craddock, Analyses of the Lydian electrum, gold and silver coinages, Metallurgy in Numismatics 4, 1998, 526-538.
* T. Stingl, Barren oder Münzen? Überlegungen zum Beginn der Elektronprägung in Westkleinasien, Boreas 23, 2000/2001, 35-52.
* L. Weidauer, Probleme der frühen Eelektronprägung. Typos 1 (Fribourg 1975)
* R. B. Wallace, The Origin of Electrum Coinage, AJA 91, 1987, 385-397.
* R. B. Wallace, Remarks on the Value and Standards of Early Electrum Coins, içinde: M. S. Balmuth, Hacksilber to Coinage. New insights into the monetary history of the Near East and Greece (New York 2001) 127-134.
* R. B. Wallace, KUKALIM, WALWET and the Artemision deposit: Problems in Early Anatolian Electrum Coinage, içinde: P. G. van Alfen(yayımlayan), Agoranomina. Studies in Money and Exchange presented to John H. Kroll (New York 2006) 37-48.
# Savaş baltası

Savaş baltası
**Savaş baltası**, geleneksel olarak savaşlarda kullanılan balta türü. Çoğu hafiftir ve tek elle tutmak için olsa da, daha ağır olanları çift elle tutulur. Ağırlıkları 0.5 kg ilâ 3 kg arasında değişir.
# Bileşik yay

**Bileşik yay** ateşli silahlardan önce kullanılan bir silahtır.

Hunların kullanıldığı bileşik yay (temsili)
Yay önceleri tek parça halinde, ahşaptan yapılırdı. Tek parçalı ilkel yay yeterince gerilmediği için oku uzağa fırlatması zordu. Güçlü yayların boyu, insan boyuna ulaşıyordu ve savaşta kullanılmaları giderek zorlaşıyordu.

Bileşik yay, Orta Asya bozkırlarından çıkan bir icattır. Birden fazla parçanın tutkallarla birleştirilmesi usulüyle üretilir. Parçalar için ahşap ya da hayvan boynuzu kullanılır. Yayın parçalı yapısı, ona kavis ve esneklik kazandırır, bu sayede daha küçük yaylarla çok uzağa sert atışlar yapılabilir. Ancak parçaları bir arada tutan tutkalın iyi korunması gerekir. Yayın zayıf noktası burasıdır. Orta Asya'nın kuru iklimine göre tasarlanan yaylar, neme veya yağmura maruz kaldığında dağılabilir. Bunu engellemek için yay, mumla sıvanır.

Bileşik yayın icadı, atlı okçuluğu mümkün kılmıştır.

Orta Asya kültürünün yayıldığı bölgelerde yaşayan kavimler (Hunlar, Oğuzlar, Macarlar, Moğollar vs) tarafından sıkça kullanılmıştır.

### Ayrıca bakınız

* Arbalet
# Doğu İran dilleri

| Doğu İran dilleri |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Orta Asya, Kuzeybatı Güney Asya, Kafkasya. Tarihsel olarak Avrasya'nın büyük bir bölümü. |
| Sınıflandırma | Hint-Avrupa dil ailesi* Hint-İran dilleri
	+ İran dilleri
		- **Doğu İran dilleri**
 |
| Alt bölümler | * Kuzeydoğu
* Güneydoğu
 |

**Doğu İran dilleri,** Orta İran dilleri döneminde (MÖ 4. yüzyıldan itibaren) ortaya çıkmış bir İran dili alt grubudur. Avestaca genellikle bir erken Doğu İran dili olarak sınıflandırılır. En büyük modern Doğu İran dili, Hindukuş dağları ile İndus Nehri arasındaki bölgede yaşayan 50-60 milyon konuşura sahip Peştucadır.

Yaşayan Doğu İran dillerinin çoğu Afganistan'da, Pakistan'da, Doğu Tacikistan'ın Dağlık Badaşhan Özerk Bölgesi'nde ve Çin'in Sincan bölgesinin en batısında konuşulur. Kuzeybatı Tacikistan'da konuşulan Soğdca kökenli Yagnobi dili ve Kafkasya'da konuşulan İskit-Sarmatça kökenli Osetçe dili bul bölgelerin dışında konuşulan Doğu İran dilleridir. Bu diller, MÖ 1. binyılda Orta Doğu, Doğu Avrupa, Kafkasya ve Batı Asya’ya yayılmış ve İskitya olarak bilinen, geniş bir etno-dilbilimsel sürekliliğin kalıntılarıdır.

## Sınıflandırma

Doğu İran dilleri tek bir lehçe sürekliliği olarak tanınır. Doğu İran dillerinin yanı sıra "Kuzeydoğu" gibi geleneksel dallar genetik gruplardan ziyade dil alanları olarak kabul edilir.

Diller aşağıdaki gibidir:

Eski İran dilleri
* İskit ve Eski Saka dilleri †

Avestaca † (yaklaşık MÖ 10.-7. yüzyıl), genellikle Doğu olarak sınıflandırılır, ancak bu sınıflandırmada bir şubeye atanmaz.

Orta İran dilleri
* Baktriya dili †, y. MÖ 4. yüzyıl - MS 9. yüzyıl
* Harezmce †, y. MÖ 4. yüzyıl - MS 13. yüzyıl
* Soğdca †, y. 4. yüzyıl
* İskit-Hotanca † (yaklaşık 5.-10. yüzyıl) ve Tumşukça † (MS 7. yüzyıl)
* İskit-Sarmatça †, y. 8. yüzyıl

Yeni İran dilleri
* Peştuca (lehçeler: Kuzey, Güney, Merkez, Yusufzay, Vezirvola ve diğerleri)
	+ Vanetsi
* Kuzey Pamir dilleri
	+ Yazgulami, Vanji
	+ Şughni, Roşorvi, Bajuvi, Barvozi, Roşani, Hufi, Bartangi, Sarikoli
* Sangleçi-Işkaşimi (lehçeler: Sangleçi, Işkaşimi, Zebaki)
* Vakhi (Saka etkisiyle)
* Munji-Yidgha
	+ Munji
	+ Yidgha
* Ormuri-Paraçi (her zaman Doğu İranlı olarak kabul edilmez)
	+ Ormuri
	+ Paraçi
* Kuzey (her zaman Doğu İranlı olarak kabul edilmez)
	+ Yagnobi
	+ Osetçe (ağızlar: Demir, Digor, Jassic †)

## Ayrıca bakınız

* Batı İran dilleri
* Saka dili

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* *Compendium Linguarum Iranicarum*, ed. Schmitt (1989), s. 100.
# Dunhuang el yazmaları

Dunhuang astrolojik haritası
Dunhuang (Çince: 敦煌 veya 燉煌 ; pinyin: Dūnhuáng) yakınlarındaki Mogao mağaralarında (çoğunlukla da Mağara No. 17), bulunmuş büyük tarihi, filolojik ve edebi değer taşıyan el yazmalarıdır. Uzun süredir kaybolduğu düşünülen yapıtlar (örneğin *Hua Hu Jing*), klasik yapıtların antik baskıları (örneğin *Konfüçyüs'ten Seçmeler*in baskısı), dünyada matbaayla basılmış ilk kitap olan Elmas Sutra bu mağaralarda bulunmuştur. Ayrıca daha önce varlığı bilinmeyen Orta Asya dilleriyle (Hotanca) yazılmış belgeler de bulunmaktadır.

5 yüzyıl ile erken 11. yüzyıl arasında tarihlenen el yazmalarının çoğunluğu Çincedir; geriye kalanları ise günümüzde yok olmuş çeşitli Asya dillerinde yazılmıştır. Belgeler içerik olarak çeşitlilik gösterse de, genel olarak çoğunluğu dini niteliktedir. Dini metinler içinde ise çoğunluğu Budist metinlerdir.

El yazmaları 20. yüzyılın başında Wang Yuanlu adında Taocu bir rahip tarafından bulunmuştur. Wang bunları Batılı kaşiflere, özellikle de Aurel Stein ve Paul Pelliot'a satmıştır. Luo Zhenyu'nün çabalarıyla, geriye kalan yazmalar Çin'de koruma altına alınmıştır.

Bugün yazmalar, British Library ve Bibliothèque nationale de France gibi çeşitli ülkelerin kütüphanelerinde saklanmaktadır. Bir kısmı ise *International Dunhuang Project* tarafından dijital ortama aktarılmıştır ve ücretsiz olarak erişilebilir.

## Sınıflandırma

### Dile göre

* Klasik ve yöresel Çince
* Eski Tibetçe
* Sanskrit
* Pali
* Tangut
* Hotanca (İskit-Saka)
* Soğdca
* Toharca
* Eski Türkçe

### Konularına göre

* Dinsel yazıtlar
	+ Budist, özellikle de Tibet Budizmi
	+ Taoist, anti-Budist *Hua Hu Jing* de dahil, ayrıca *Tao Te Ching* hakkında Xiang'er'ın yorumu
	+ Nasturi Hristiyan
	+ Manici
* Felsefe, özellikle de Konfüçyüsçü klasikler, Huang Kan'ın (皇侃) yorumlarıyla *Konfüçyüs'ten Seçmeler* ve *Shang Shu*nun eski bir baskısı.
* Edebiyat
	+ Budist motifler içeren hikâyeler, bilinen adıyla *bian wen* (變文)
	+ Halk şarkıları
	+ Çin şiirleri
* Tarih, yerel ve resmi
* Coğrafya, *Wang wu tianzhu guo chuan* da dahil
* Tıp
* Astronomi, Dunhuang astrolojik haritası da dahil
* Matematik
* Falcılık
* Sözlükler, *Qieyun*den alıntılar
* Muzik notaları
* Dans kayıtları
* Sosyal belgeler, örneğin sözleşmeler, hesap defterleri ve borç senetleri

## Ayrıca bakınız

* Mogao mağaraları

## Dış bağlantılar

* The International Dunhuang Project
# Kafkas ırkı

Irkları gösteren Meyers Konversationslexikon'un 4. baskısı (Leipzig, 1885-1890)
**Kafkas ırkları** (**Caucasoid** veya **Europid**), Avrupa, Batı Asya, Hindistan'ın bir kısmı ve Kuzey Afrika halklarının tamamını tanımlamakta kullanılan bir kavram. Geçmişte ten rengine bakılmaksızın bu bölgelerde yaşayan tüm halklar için kullanılıyordu. Günümüzde daha çok beyaz Avrupalıları tanımlamak için kullanılır.

Kafkas ırkı tabiri ilk kez Alman fizyolojist Blumenbach tarafından kullanılmıştır. Blumenbach bu halkların hepsinin kökeninin Kafkasya olduğunu düşünüyordu. 1800'lü yıllardan beri kullanılan bu kavram günümüzde bazı bilim insanları tarafından tam bir genetik sınıflandırma yapılamadığı için kabul edilmemektedir.

## Kaynakça
# Attika

Attika bölgesi
**Attika** (Yunanca: Αττική *Attiki*, Osmanlıca: **Attike**), Yunanistan'ın başkenti Atina ve çevresini kapsayan bir tarihi bölgedir. Bölge Ege Denizi'ne uzanan Attik Yarımadası'nda merkezlidir. Modern Attika idari bölgesi, tarihsel bölgeden daha kapsamlıdır ve Mora anakarasında Saron Adaları, Çuha Adası ve Troizinia-Methana belediyesini de içermektedir. Attika'nın tarihi, klasik dönemden itibaren Antik Çağ'daki en önemli şehirlerden biri olan Atina'nın tarihi ile sıkı sıkıya bağlantılıdır.

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Attika ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Attika'nın resmî turizm sitesi 9 Eylül 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Saç rengi

İnsan saçı renkleri çeşitli. Soldan, saat yönünde: siyah, kahverengi, sarışın, beyaz, kırmızı.
**Saç rengi**, iki tür melanine bağlı olarak saç foliküllerinin pigmentidir. Bunlar eumelanin ve feomelanindir. Genellikle, saçta daha fazla eumelanin varsa, saçın rengi daha koyu olur. Daha az eumelanin varsa, saç daha açık renkli olur. Melanin seviyeleri zaman içinde insanın saç renginin değişmesine neden olabilir ve aynı insan üzerinde birden fazla renkte saç köklerinin bulunması mümkündür. Özel saç renkleri genellikle etnik gruplarla, gri veya beyaz saç renkleri ise yaşla ilişkilendirilir. En yaygın saçlar ;siyah saç, sarı saç,kahverengi saç, kumral saç, kızıl saç, titian saç renkleridir.

İki tip pigment saça rengini verir: eumelanin ve feomelanin. Pheomelanin saçları turuncu ve kırmızıdır. Bütün insanların saçlarında bir miktar pheomelanin bulunur. Siyah veya kahverengi alt türüne sahip olan Eumelanin, saç renginin karanlığını belirler. Düşük kahverengi eumelanin konsantrasyonu sarı saça, yüksek kahverengi eumelanin konsantrasyonu ise kahverengi saça neden olur. Yüksek miktarda siyah eumelanin siyah saça, düşük konsantrasyonlar ise beyaz saça neden olur.

Pheomelanin, siyah eumelaninden daha çok biyo-kimyasal olarak stabildir, ancak kahverengi eumelaninden daha az biyo-kimyasal olarak kararlıdır. Bu yüzden oksitlendiğinde daha yavaş parçalanır. Bu nedenle, çamaşır suyu koyu renkli saçlara yapay renklendirme işlemi sırasında kırmızımsı bir renk verir. Pheomelanin parçalanmaya devam ettikçe, saçlar yavaş yavaş kırmızı, sonra turuncu, sonra sarı ve sonunda beyaz olur.

Saç renklerinin genetiği henüz kesin olarak belirlenmemiştir. Bir teoriye göre, en az iki gen çifti insan saçı rengini kontrol eder.

Bir fenotip (kahverengi / sarışın), baskın bir kahverengi alele ve resesif bir sarışın alele sahiptir. Kahverengi aleli olan bir kişi kahverengi saçlı olacaktır; kahverengi alelleri olmayan bir kişi sarışın olacaktır. Bu, iki kahverengi saçlı ebeveynin neden sarı saçlı bir çocuk üretebileceğini açıklar. Bununla birlikte, bu ancak her iki ebeveynin saç renginde heterozigot olması durumunda mümkün olabilir; bu da her ikisinin de bir baskın kahverengi saç aleli ve bir sarı saç için bir resesif aleli olduğu anlamına gelir. Hangi özelliğin bir yavruda ortaya çıkma olasılığı bir Punnett karesi ile belirlenebilir.

Diğer gen çifti, kırmızı olmayan alelin (feomelanin üretimini baskılayan) baskın olduğu ve kızıl saçın alelinin baskın olduğu, kırmızı-kırmızı olmayan bir çifttir. Kızıl saçlı allelin iki kopyası olan bir kişi kızıl saçlı olacaktır.

İki genli model, kahverengi, sarışın veya kırmızı (örneğin, platin sarışın ile koyu sarı / açık kahverenginin) olası tüm renk tonlarını hesaba katmaz ve saç renginin bazen bir insanın yaşlanmasına neden karardığını açıklamaz. Birkaç gen çifti, kümülatif bir etki olarak ışığı ve koyu saç rengini kontrol eder. Bir kişinin çok faktörlü bir özellik için genotipi, değişken fenotipler üretmek için çevre ile etkileşime girebilir.

## Kaynakça
# Doğu Cermen dilleri

| Doğu Cermen |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Zamana göre çeşitli, günümüzde hepsi tükendi **4. yüzyıl sonlarına kadar:** Orta ve Doğu Avrupa (Kırım'a kadar) **4. yüzyıl sonu—10. yüzyıl başları:** Güney, Batı, Güneydoğu ve Doğu Avrupa'nın çoğu (Kırım'a kadar) ve Kuzey Afrika **10. yüzyıl başı—18. yüzyıl sonları:** Doğu Avrupa'da izole bölgeler (Kırım'a kadar) |
| Sınıflandırma | Hint-Avrupa dil ailesi* Cermen dilleri
	+ **Doğu Cermen**
 |
| Alt bölümler | * Burgundiyaca
* Gotça
* Vandalca
 |
| Avrupa'da milattan sonraki ilk yıllarda Cermen lehçe gruplarının yaklaşık dağılımı için önerilen teorilerden biri:
  Kuzey Cermen
  Kuzey Deniz Cermen, ya da İngvaeonca
  Weser-Ren Cermen, or İstvaeonca
  Elbe Cermen or İrminonca
  Doğu Cermen |

**Doğu Cermen dilleri**, Hint-Avrupa dil ailesi'nin Cermen dilleri kategorisine mensup ölü bir dil grubudur. Doğu Cermen Dilleri ile ilgili bilinen yazılar sadece Gotça ile sınırlıdır; Vandalca, Burgundiyaca ve Kırım Gotçası'nın da, Doğu Cermen Dilleri grubundan olduğu sanılmaktadır. Kırım Gotçası'nın 18. yüzyıl'a kadar yaşadığı sanılmaktadır.

## Gruplar

Muhtemel Doğu Cermen dilleri konuşan gruplar:

* Bastarnae
* Burgundlar
* Gotlar
	+ Kırım Gotları
	+ Gepidler
	+ Greutungi
	+ Ostrogotlar
	+ Tervingler
	+ Vizigotlar
* Heruliler
* Lemovii
* Lugii
	+ Burii
	+ Dunii
	+ Harii
	+ Helisii
	+ Helveconae
	+ Manimi
	+ Nahanarvali
* Rugii
* Skirii
* Vandallar
	+ Hasdingi
	+ Silingi
* Vidivarii

## Ayrıca bakınız

* Batı Cermen dilleri
* Kuzey Cermen dilleri

## Notlar
# Mitokondriyal DNA

Mitokondriyal DNA, mitokondri içinde bulunan küçük dairesel nükleik asitlerdir.
**Mitokondriyal DNA** (**mtDNA**), mitokondri organelinin sitoplazmaya benzer bir sıvı ile dolu olan matriks adı verilen bir kompartımanında bulunan, çift zincirden oluşmuş halkasal yapılı bir nükleik asittir. Her hücrede bir çift Kromozomal DNA bulunurken, mtDNA hücre başına 100-10.000 kopyaya sahip olabilir. Mitokondriyal DNA maternal kalıtım gösterir, bir başka deyişle anneden çocuklara aktarılır.

## Keşfi

mtDNA, 1963'te ilk defa Margit M. K. ve Sylvan Nass tarafından elektron mikroskobunda gözlemlenmiş, ardından 1964'te Ellen Haslbrunner, Hans Tuppy ve Gottfried Schatz tarafından biyokimyasal ölçüm metotlarıyla keşfedilmiştir.

## Yapısı

İnsanlardaki mtDNA çift sarmallı halkasal yapıya sahip olup, 16.569 baz çiftinden (bp) ve 37 genden oluşmaktadır. Bu genlerden 13'ü solunumda görev alan protein komplekslerinin protein alt birimlerini kodlayan mRNA, 22'si tRNA ve 2 tanesi de rRNA'dır (12S ve 16S).

Mitokondri kendi DNA'sına ve bu DNA'ya özgü bir DNA-polimeraza (çekirdek tarafından kodlanan Pol γ) sahip olmasına rağmen ana hücreden bağımsız olarak bölünemez ve çoğalamaz. Fakat yine de mitokondrinin bölünme frekansı hücreye direkt olarak bağımlı değildir. Mitokondrinin yapısını oluşturan proteinlerin %90'ı hücre çekirdeğinde bulunur ve sitoplazmada sentezlenir. Sentezlenen proteinler bir translokasyon mekanizması (TOM/TIM) yardımıyla mitokondrinin dış ve iç zarından mitokondri içerisine taşınırlar.

Son olarak, mtDNA mitokondri matriksi içerisinde "nükleotit" adı verilen özel yapılar şeklinde organize olmuştur. Bu yapı hücre çekirdeğine eşdeğer niteliktedir ve prokaryotlarda da bu yapı bulunmaktadır. Nükleotitler nükleikasitlerin yanı sıra proteinleri de yapısında bulundurmaktadır.

mtDNA birkaç istisna dışında sadece anneden alındığından dolayı (Yakın zamanda mtDNA'nın babadan (paternal) kalıtımı birkaç hayvan türünde bulunmuştur.) daha çok soy, ırk, filogenetik araştırmalarda, özellikle çağlar boyunca ırkların ve türlerin ne zaman ayrıldıklarını tahmin etmekte kullanılmaktadır.

## Evrimsel Biyoloji'de kullanımı

mtDNA, mitokondrinin hücresel solunumdaki kritik rolü göz önüne alındığında ökaryotik organizma boyunca korunur. Bununla birlikte, daha az verimli DNA onarımı nedeniyle (nükleer DNA ile karşılaştırıldığında) nispeten yüksek bir mutasyon oranına sahiptir (ancak mikro uydular gibi diğer DNA bölgelerine kıyasla yavaştır, bu da onu evrimsel ilişkileri incelemek için faydalı kılar (filogeni). Biyologlar, farklı türler arasındaki mtDNA dizilerini belirleyebilir ve daha sonra karşılaştırabilir ve incelenen türler için bir evrimsel ağaç oluşturmak için karşılaştırmaları kullanabilir.

Örneğin, nükleer genlerin çoğu insanlar ve şempanzeler arasında neredeyse aynıyken, mitokondriyal genomları %9,8 farklıdır. İnsan ve goril mitokondriyal genomları %11,8 farklıdır, bu da, insanların şempanzeler ile gorillere göre daha yakın akraba olabileceğini gösterir.

## Kaynakça
# Polonyalılar

Polonyalılar
Lehler| Polacy |
| --- |
| Polonya'nın Vaftizi (Jan Matejko'nun, Polonya'nın Hıristiyanlaştırmasını konu aldığı eseri MS 966) |
| Toplam nüfus |
| y. **60 milyon**  |
|  |
| Önemli nüfusa sahip bölgeler |
|  Polonya     38.080.000 |
|  Birleşik Devletler | 10.600.000 |
|  Brezilya | 3.000.000 |
|  Almanya | 2.253.000 |
|  Kanada | 1.010.705 |
|  Fransa | 1.000.000 |
|  Birleşik Krallık | 695.000 |
|  Arjantin | 500.000 |
|  Belarus | 295.000 |
|  Rusya | 273.000 |
|  Avustralya | 216.056 |
| Diller |
| * Lehçe
* Kaşupça
* Silezyaca
 |
| Din |
| Roma Katolik Kilisesi |

**Polonyalılar** (Lehçe: *Polacy*, Lehçe telaffuz: [pɔˈlat͡sɨ]) veya **Lehler**, ortak bir tarihi, kültürü paylaşan, Lehçe dilini konuşan ve Polonya'da doğmuş veya sonradan vatandaşı olup, kültüre adapte olmuş kişilerin bulunduğu topluluk. Polonyalıların Polonya'daki nüfusu, 37.394.000 (2011 nüfus sayımına göre) olarak tahmin edilmektedir. Bunların yalnızca 36.522.000 kadarı Lehçe konuşandır. Avrupa, Amerika ve Avustralasya'da geniş bir Polonyalı diasporası (Polonia) bulunmaktadır. Günümüzde Polonyalıların en yoğun olduğu Polonya kentleri Varşova ve Silezya'dır.

## Kaynakça
# Piktler

Pikt taş oyma sanatının bir örneği
**Piktler**, günümüz İskoçya'sının doğu ve kuzeydoğusunda yaşamış antik bir halk. Halkın adı muhtemelen Latince *picti* (boyalı) sözcüğünden gelmiştir. Bunun nedeni muhtemelen vücutlarındaki boya ve dövmelerdir.

## Tarihçe

Piktler bir Kelt halkı olup, modern İskoç ulusunun kökenlerini oluşturan topluluklardan biridir. Piktlerin konuştuğu dil Keltçedir.

Piktlerden ilk olarak MS 297 yılına ait bir Roma belgesinde bahsedilir ve bu belgede İrlandalılarla (İskoçlarla) birlikte Hadrian Duvarı'na saldırdıkları belirtilir.

7. yüzyıla gelindiğinde Piktlerin kendilerine ait bir krallığı vardı ve Hıristiyanlaşmaya başlamışlardı. Argyll ve Bute'ü yöneten İskoç kralı I. Kenneth MacAlpin, 843'te Piktlerin de kralı oldu ve her iki toprağı birleştirerek bugünkü İskoçya'nın temellerini atan Alba Krallığı'nı kurdu.

## Kültür

Pikt Krallığı gösterişli taş anıt ve mezartaşları ile kayda değerdir. Ancak günümüzde "Pikt kuleleri" olarak bilinen taş kuleler ile "Pikt evleri" olarak bilinen taştan yer altı evleri Pikt Krallığı'ndan daha eski dönemlere aittir.

## Ayrıca bakınız

* Ce Krallığı

## Kaynakça
# Merovenj Hanedanı

Avusturasya, Frankların yurdu (koyu yeşil), daha sonraki fetihler (yeşil diğer tonları).

**Merovenj hanedanı** 5. ve 8. yüzyıllar arasında bugünkü Fransa ve Almanya arasında bulunan bölgede hüküm sürmüş Frank hanedanı.

Ren nehrinin kuzeyinde yaşayan Sal Franklarının soyundan gelen Merovenj kralları 454 yılından sonra parça parça Galya'yı ele geçirerek bir Frank krallığı kurarlar. Hanedanın ilk kralının ismi **Merovech** (Fransızcası Mérovée)'tir ve bu nedenle onun soyundan gelenler kendilerini Merovingianlar olarak adlandırmışlardır. Merivech yarı efsanevi bir kişiliktir ve hakkında pek bilgi yoktur.

Merovech'in oğlu I. Childerik (458-481) krallığın merkezi Belçika'nın Tournai kentidir. Childerik Roma İmparatorluğunun müttefiki olarak önce Vizigotlara, kuzeybatı Fransa'ya saldıran Anglo-Saksonlara ve sonra Allemanlara karşı savaşır. Childerik'in oğlu olan I. Clovis (481-511) ise Güney Fransa'yı ele geçirir ve tüm Frank kabilelerini tek yönetim altında bir araya getirmeyi başardığı için hanedanın asıl kurucusu kabul edilir.

Clovis, karısı Clotilde'nin etkisiyle Hristiyanlığı kabul eder ve Avrupa'nın ilk Katolik kralı olur. Böylece Merovenj kralları, Hristiyanlığı kabul etmemiş olan Vizigot, Ostrogot ve Vandal kavimlerin krallarına göre önemli bir ayrıcalık elde etmiş olurlar. Clovis döneminde Allemanlar Merovenjlerin hakimiyeti altına alınır ve Vizigotlar İspanya'ya çekilmek zorunda kalırlar ve böylece Güneybatı Fransa da Frankların egemenliğine girmiş olur.

Clovis'in 511 yılında ölümünden sonra krallık oğulları arasında bölüşülür. Ancak Burgundy ve Provens de Frank krallığına dahil edilir. II. Chlotar (613-629) döneminde krallıklar birleştirilir ve yönetim tekrar tek ele geçer. II. Chlotar'ın oğlu Dagobert (629-639) döneminde krallık son güçlü zamanlarını yaşar. Ardından gelen dönem boyunca krallık sürekli bölünüp yeniden birleşir. 751/752 yılında Merovenj hanedanının son bulmasına kadar geçen sürede krallar aslında saray nazırlarının kuklası haline gelirler. Saray nazırları ise daha sonra başlayacak olan Karolenj hanedanının kurucuları olacaktır.

Son Merovenj kralı III. Childerik'in 752'de Papa Zachary tarafından azledilip Kısa Peppin'in tahta geçirilmesiyle Merovenj hanedanı sona ermiş ve Karolenj hanedanı başlamış olur.

## Kuruluş miti

Hanedanlığın Magdalalı Meryem'in soyundan geldiğine inanılır. İnanışa göre Magdalalı Meryem'in İsa'nın çocuğuyla Kudüs'ten kaçıp Fransa'ya gittiği ve Fransa'da Merovingian Hanedanı'nı kurdukları sanılmaktadır. 5. yüzyılda bu soy Frank kraliyet soyuyla birleşerek yeniden ortaya çıkmıştır. MS 496 yılında kilisenin bu hanedanlıkla bir anlaşma yaptığı ve sonsuza kadar Merovenj soyuna sadık kalacağını belirttiği bilinmektedir; bu muhtemelen soyun gerçek kimliği bilindiği için olmuştur.

## Kaynakça