Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ţ

|  |
| --- |
| **Latin alfabesi Ţţ harfi** |
| Ţ | ţ |
| Ţ | ţ |

**Ţ**, Gagavuz alfabesinde kullanılan bir Latin harfidir. /t͡s/ sesini gösterir.

Gagavuzcanın Latin harflerine geçişi esnasında Türkçedeki Ç ve Ş harflerine ek olarak Türkçede olmayan /t͡s/ sesi için Moldova'nın resmî dili olan Rumencede bu sesi gösteren Ţ harfi de kabul edilmişti. Unicode'un o dönem kullanılan versiyonlarında Rumencedeki Ș ve Ț harflerinde bulunan virgül ayırıcı imi Türkçedeki Ç ve Ş harflerinde bulunan çengel işareti ile aynı sembol olarak kabul ediliyordu. 1999 yılında ise, Romanya'nın baskısıyla bu iki harfin Rumencede kullanılan biçimleri çengel yerine virgül kullanan ayrı harfler olarak yeniden Unicode'a eklenmiş, bunun sonucu olarak Gagavuzca günümüzde (çengel işaretli) Ţ harfini kullanan tek dil konumuna düşmüştür.

| ISO temel Latin alfabesi
 |
| --- |
| Aa
 | Bb
 | Cc
 | Dd
 | Ee
 | Ff
 | Gg
 | Hh
 | Ii
 | Jj
 | Kk
 | Ll
 | Mm
 | Nn
 | Oo
 | Pp
 | Qq
 | Rr
 | Ss
 | Tt
 | Uu
 | Vv
 | Ww
 | Xx
 | Yy
 | Zz
 |
| **Özel işaret almış T harfi**
ŤťṪṫŢţṬṭȚțṰṱṮṯŦŧȾⱦƬƭƮʈT̈ẗᵵƫȶ
tarih •
paleografi •
türetimler •
diyakritik •
noktalama •
rakamlar •
harf listesi |
# Piyemontece

| Piyemontece |
| --- |
| piemontèis |
| Ana dili olanlar |  İtalya |
| Bölge | * Piyemonte
* Ligurya
* Lombardiya
 |
| Konuşan sayısı | 700.000  (2012) |
| Dil ailesi | Hint-Avrupa
* İtalik
	+ Latin
		- Batı Romen dilleri
			* Gallo-Romen
				+ Gallo-İtalik
					- **Piyemontece**
 |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | pms |
| Glottolog | `piem1238` |
| ELP | Piemontese |

**Piemontça** (Piemonteis), İtalya'nın **Piemont** bölgesinde konuşulan bir Gallo-İtalik dildir. Yaklaşık 2.000.000 kişi tarafından konuşulmakla beraber resmî dil statüsünde olmayıp yerel dil olarak kullanılmaktadır. İtalyan hükûmeti tarafından İtalyancanın bir lehçesi olarak kabul edilmesine rağmen *Ethnologue* tarafından Emilian-Romanyol, Ligurca, Lombardça ve Venedikçe gibi ayrı bir dil statüsündedir. Piemontça, İtalyancadan çok Oksitanca ile ilişki içinde olmuştur. İlk Piemontça metin olan sermones subalpini, Oksitanca ile büyük benzerlikler göstermektedir.

## Diğer İtalyan lehçeleri ve Romen dilleri ile karşılaştırılması

|  Ceneviz |  İtalyanca | Piemontça |  İspanyolca |  Portekizce |  Katalanca |  Sardunyaca |  Korsikaca
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| primmaveia | primavera | prima | primavera | primavera | primavera | beranu | veranu/primavera
 |
| domenega | domenica | dumìnica | domingo | domingo | diumenge | domìniga | dumènica
 |
| zenâ | gennaio | gené | enero | enero | gener | ghennàrgiu | ghjennaghju
 |
| eutto | otto | eut | ocho | oito | vuit | oto | ottu
 |
| òmmo | uomo | òm | hombre | homem | home | òmine | omu
 |
| ascordâse | scordare/ dimenticare | dësmentié | olvidar | esquecer | oblidar | ismentigare/olvidare | scurdassi
 |
| cösa | cosa | còsa | cosa | coisa | cosa | cosa | cosa
 |
| nio | nido | ni | nido | ninho | niu | niu | nidu
 |
| teito | tetto | coert | techo | tecto | sostre | teulado | tettu
 |
| freido | freddo | frèid | frío | frio | fred | fritu | fretu
 |
| ceuve | piovere | pieuve | llover | chover | ploure | pròere | piove
 |
| graçie | grazie | mersì/grassie | gracias | obrigado | gràcies | gràtzias | grazie
 |
| gexa | chiesa | gesia | iglesia | igreja | església | crèsia | ghjesgia
 |
| rosso | rosso | ross | rojo | vermelho | vermell/roig | ruju | rossu
 |
| giano | giallo | giàun | amarillo | amarelo | groc | grogu | giallu
 |
| gianco | bianco | bianch | blanco | branco | blanc | biancu/arbu | biancu
 |
| sciô | fiore | fior | flor | flor | flor | frore | fiore
 |
| fæña | farina | farin-a | harina | farinha | farina | farina/arina | farina
 |
| moæ | madre | mare | madre | mãe | mare | mama | mamma/madre
 |
| lalla | zia | magna | tía | tia | tia | tia | zìa
 |

## Kaynakça
# Yazılım endüstrisi

**Yazılım endüstrisi**, yazılımların geliştirilmesi, bakımı ve yayınlanmasıyla ilgili olup, esas olarak "lisans/bakım tabanlı" veya "bulut tabanlı" olmak üzere farklı iş modellerini kullanan işletmeleri içeren bir endüstridir. Sektör aynı zamanda eğitim, dokümantasyon, danışmanlık ve veri kurtarma gibi yazılım hizmetlerini de içermektedir.

Yazılım ve bilgisayar hizmetleri sektörü, net satışlarının %11'inden fazlasını araştırma ve geliştirmeye harcamakta olup diğer sektörlerle karşılaştırıldığında ilaç ve biyoteknolojiden sonra ikinci en yüksek paya sahiptir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* "Software Industry". *Words to Avoid (or Use with Care) Because They Are Loaded or Confusing*. Free Software Foundation. 20 Kasım 2012. Erişim tarihi: 21 Nisan 2024. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
# Pomponius Mela

Mela'nın dünya coğrafyası hakkındaki görüşlerini betimleyen harita..
Pomponius Mela'danAvrupa'nın tarifi.
 *Codanus sinus* kıyıları,(Güney batı Baltık Denizi)
**Pomponius Mela**, Algeciras, İber Yarımadası'nda doğmuş Romalı coğrafyacıdır. Doğum tarihi tam olarak bilinmemektedir. 45'te ölmüştür.*De situ orbis libri III.* adlı yaklaşık 100 sayfalık eseri anlatım özellikleriyle dikkat çeken Latince eseridir. Plinius *Naturalis Historia* adlı çalışmasında Mela'dan etkilenmiştir. L. Annaeus Mela, Yaşlı Seneca ve Seneca'nın kardeşi kendisinden eserlerinde bahsederler. Strabon'un coğrafi görüşlerine katıldı. Dünyayı beşe bölerek sadece ikisinde yaşam bulunabileceğini söyledi. Kitabı antik çağdan sonra 1471'de Milano'da basıldı. 1998'de de İngilizce yayımı yapılmıştır. Türkoloji açısından önemli bir kaynak olan eseri Azak Denizi'nin doğusunda yaşayan Türkleri batıda tarif eden ilk kayıttır.

## Kaynakça

* Bu madde artık kamu malı olan bir yayından alınan metni içeriyor: Chisholm, Hugh, (Ed.) (1911). "madde adı gerekli". *Encyclopædia Britannica* (11. bas.). Cambridge University Press.

## Dış bağlantılar

* Pomponius Mela's. Description of the world & Mela's puzzle.12 Ekim 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Olaf Tryggvason

| Olaf Tryggvason |
| --- |
| Olaf Tryggvason'un bilinen tek sikke tipi, dört bilinen örnekten biri. Tedariksiz Ethelred'in Crux tipi sikkesinin taklidi. |
| Norveç Kralı |
| Hüküm süresi | 995–1000 |
| Önce gelen | Mavidiş Harald (Kral olarak) Haakon Sigurdsson (Naip olarak) |
| Sonra gelen | Çatalsakal Sweyn |
|  |
| Doğum | 960'lar Norveç |
| Ölüm | 9 Eylül 1000 Svolder, Norveç |
| Eş(ler)i | * Geira of Wendland
* Gyda of Dublin
* Gudrun Skeggesdatter
* Tyra of Denmark
 |
| Çocuk(lar)ı | Tryggvi the Pretender (muhtemelen) |
| Babası | Tryggve Olafsson |
| Annesi | Astrid Eiriksdatter |

**Olaf Tryggvason** (960'lar - 9 Eylül 1000) 995'ten 1000'e kadar Norveç Kralıdır. Viken (Vingulmark ve Rånrike ) kralı Tryggvi Olafsson'un oğlu ve daha sonraki destanlara göre Norveç'in ilk kralı Harald Fairhair'in torununun torunudur. Numaralandırmada **I. Olaf** olarak geçmektedir.

Olaf, İskandinavların Hristiyanlığa geçişinde önemli bir rol oynamış, ancak bunu kendi krallığı içinde zorla yapmıştır. 995 yılında Norveç'teki ilk Hristiyan kilisesini inşa ettiği ve 997 yılında Trondheim şehrini kurduğu rivayet edilir. Şehrin merkez meydanında kendisine adanmış bir heykeli bulunmaktadır.

Olaf'a dair tarihi bilgiler yetersizdir. Kendisi ile aynı dönemden İngiliz kaynaklarında ve bazı skaldik şiirlerde adı geçmektedir. Ondan kısaca bahseden en eski anlatı kaynağı Adam von Bremen'in *yaklaşık* 1070 tarihli *Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum'udur*.

1190'larda İzlanda'da Oddr Snorrason ve Gunnlaugr Leifsson tarafından *" Óláfs saga Tryggvasonar "* ın iki Latince versiyonu yazılmıştır; bunlar artık kaybolmuştur, ancak daha sonraki İskandinav versiyonlarının temelini oluşturduğu düşünülmektedir. Snorri Sturluson, Oddr Snorrason'un destanını birincil kaynağı olarak kullanarak, 1230 *dolaylarındaki* *Heimskringla* destanında Olaf hakkında kapsamlı bir açıklama yapar. Modern tarihçiler bu geç kaynakların doğru olduğunu kabul etmemekte ve güvenilirlikleri sorgulamaktadırlar. En ayrıntılı anlatım *Óláfs saga Tryggvasonar en mesta* ("Óláfr Tryggvason'un En Büyük Efsanesi") olarak adlandırılır ve *Flateyjarbók'ta* ve 15. yüzyılın başlarında *Bergsbók'ta* kaydedilmiştir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Olaf Tryggvason ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Robert Leighton (d. 1934), *Olaf the Glorious: A Story of the Viking Age* at wisdomlib.org; at ebooks2ebooks.com
* Heimskringla: The Saga of Olaf Tryggvason (English translation) on Wikisource
* Heimskringla: Saga Ólafs Tryggvasonar (Old Norse)
# Robert McKee

**Robert McKee** (d. 30 Ocak 1941, Detroit, ABD), yazar, senarist, öğretim görevlisi ve senaryo danışmanı. Michigan Üniversitesi'nde tiyatro yüksek lisansı yaparken Arthur Miller ve Lawrence Kasdan'ın da öğretmeni olan Kenneth Thorpe Rowe'dan dersler almıştır.

## Hikâye Semineri

Fulbright burslusu olan McKee, 1983 yılında, Güney Kaliforniya Üniversitesi'nde Sinema Televizyon Okulu öğretim üyeliğine atandı. Burada geliştirdiği "Hikâye Semineri"ni 1 yıl sonra halka açtı. 1984'ten bu yana, dünya çapında çeşitli şehirlerde 50.000'den fazla öğrenci McKee'nin Hikâye Semineri'ne katıldı. McKee'nin öğrencileri arasında Peter Jackson, Jane Campion, Russell Brand, Jimmy Fallon, Julia Roberts, Geoffrey Rush, Kirk Douglas, David Bowie, Meg Ryan ve John Cleese gibi isimler sayılabilir. Öğrencileri arasında 60'tan fazla Akademi Ödülleri ve 200'den fazla Emmy Ödülleri sahibi bulunmaktadır.

Hikâye Semineri'nin yanı sıra, gerilim, komedi, aksiyon, korku gibi farklı hikâye anlatma tarzlarının kurallarını öğreten Tür Semineri ve liderlere, yöneticilere ve pazarlamacılara stratejik yönetim, marka yönetimi ve iş iletişimlerinde hikâyeyi nasıl kullanacaklarını öğreten Storynomics adlı iki semineri daha bulunmaktadır.

McKee 2007 yılında Hikâye Semineri'ni, 2016 yılında 4. Boğaziçi Film Festivali'nin davetlisi olarak Tür Seminer'ini İstanbul'da gerçekleştirdi.

## Anekdotlar

Spike Jonze'un Tersyüz filminde McKee'yi Brian Cox canlandırmıştır.

Robert McKee sık sık öğrencilerine sert davranmasıyla biliniyor. Tersyüz filminde bunu doğrulayan bir sahne bulunur. Nicolas Cage'in canlandırdığı Charlie Kaufman karakteri bir barda McKee'yi bulur ve kendisini şöyle tanıtır: "Ben bu sabah seminerde azarladığınız kişiyim." McKee ona bakar: "Çıkaramadım!" der.

McKee Arizona merkezli bir kilisenin üyeleri için Hikâye Semineri'ni, "Hikâye'nin Nur"u (The Glory of Story) adıyla uyarlamıştır.

BAFTA ödülü kazanmış "J'accuse Citizen Kane (1991)" adlı bir belgesel filmi bulunmaktadır. Film Orson Welles'in Yurttaş Kane filminin kapsamlı bir eleştirisini sunmaktadır.

## Online Dersleri

Robert McKee, COVID-19 salgınıyla birlikte resmî sitesi mckeestory.com'da online derslere başlamıştır. Halihazırda Hikâye Semineri'nin bir özeti olan Spring Webinar Program'ını ve komedi türüne yoğunlaşan Comedy Webinar Series'i internet üzerinden uygulamaktadır.

## Eserleri

Story: Substance, Structure, Style and the Principles of Screenwriting, 1997 *(Hikâye: Senaryo Yazımının Özü, Yapısı, Yöntemi ve İlkeleri, 2018, İstanbul Medya Akademisi Yayınları - İlk basımı: Öykü: Senaryo Yazımının Özü, Yapısı, Tarzı ve İlkeleri adıyla Plato Film Yayınları, 2011)*

Dialogue: the Art of Verbal Action for Stage, Page and Screen, 2016 *(Diyalog: Sayfa, Sahne ve Perde İçin Sözlü Aksiyon Sanatı, 2018, İstanbul Medya Akademisi Yayınları)*

Storynomics: Story-Driven Marketing in the Post-Advertising World, 2018 (Thomas Gerace ile birlikte)

## Dış bağlantılar

* Resmî site
* IMDb'de Robert McKee

## Kaynakça
# 1128

|  |  |
| --- | --- |
| Binyıllar:
 | 2. binyıl
 |
| Yüzyıllar:
 | * 11. yüzyıl
* **12. yüzyıl 13. yüzyıl
 |
| Onyıllar:
 | * 1100'ler
* 1110'lar
* **1120'ler 1130'lar
* 1140'lar
 |
| Yıllar:
 | * 1125
* 1126
* 1127
* **1128 1129
* 1130
* 1131
 |

Çeşitli takvimlerde 1128
| Miladi
 | 1128 *MCXXVIII* |
| Ab urbe condita
 | 1881
 |
| Asur
 | 5878
 |
| Bahâî
 | MÖ 716 – MÖ 715
 |
| Bengal
 | 535
 |
| Berberi
 | 2078
 |
| Birmanya
 | 490
 |
| Bizans
 | 6636 – 6637
 |
| Budist
 | 1672
 |
| Discordian
 | 2294
 |
| Ermeni
 | 577 ԹՎ ՇՀԷ
 |
| Etiyopya
 | 1120 – 1121
 |
| Fransız cumhuriyetçi
 | MÖ 664 – MÖ 663
 |
| Hicrî
 | 521 – 523
 |
| Hint
 |  |
|  - *Kali Yuga* | 4229 – 4230
 |
|  - *Shaka Samvat* | 1050 – 1051
 |
|  - *Vikram Samvat* | 1184 – 1185
 |
| Holosen takvimi
 | 11128
 |
| İbrani
 | 4888 – 4889
 |
| İran
 | 506 – 1 BP – MÖ 507 BP
 |
| Juche
 | MÖ 783
 |
| Kıpti
 | 844 – 845
 |
| Kore
 | 3461
 |
| Tayland güneş
 | 1671
 |
| * g
* t
* d
 |

## Olaylar

* Aziz Giovanni Vaftizhanesi'nin yapımı tamamlandı.

## Doğumlar

* İoannis Dukas Komninos, Bizans İmparatoru II. İoannis'in torunu, Andronikos Komnenos'un oğlu (ö. 1176)

## Ölümler

* 12 Şubat - Tuğtekin, Büyük Selçuklu Devleti altında Suriye Selçuklu Devleti Şam Emiri ve sonra aynı devlete tabi Böriler Şam Atabeyi olan yönetici, Kalıtsal Şam Atabeyleri olan Böriler hanedanı kurucusu
# Zemskiy Sobor

| Zemskiy Sobor Земский собор |
| --- |
|  |
| Kuruluş | 1549 |
| Kapanış | 1684 |
| Tür | Yönetim Senatosu |
| Merkez | Moskova Kremlini |

**Zemskiy Sobor** (Rusça: зе́мский собо́р), 16. ve 17. yüzyıllarda Rusya Çarlığı'nda faaliyet gösteren parlamentoydu.

Meclis, Rusya'nın feodal sınıflarını üç kategoride temsil ediyordu. Bunlar asilzadeler, yüksek bürokrasi, Ortodoks ruhban sınıfı kutsal konsil ve tüccarlar ile kasabalılar dahil olmak üzere "halktan" temsilcilerdi. Meclis, mevcut gündemi, tartışmalı konuları kararlaştırmak veya önemli yasalar çıkarmak için çar, patrik veya boyarlar tarafından toplanabilmekteydi.

## Rusya Çarlığı

1598 Zemsky Sobor Kararnamesi, Boris Fyodorovich Godunov’un çar olarak seçilmesine dair (Plescheevsky listesi). Moskova, Ocak-Şubat 1599 (1620’lere ait kopya). Rusya Devlet Kütüphanesi (RGB).
Rus çarı Korkunç İvan 1549 yılında ilk kez *Zemskiy Sobor*'u topladı ve bu meclisleri çoğunlukla kararları onaylatmak üzere kullandı, ancak alt soylular ve kasabalılar tarafından yapılan girişimlere de yanıt vermek amacıyla birkaç kez topladı.

### Karışıklık Dönemi

Rurik Hanedanı'nın sona erdikten sonra 1598'de yaşanan taht krizi sırasında *Zemskiy Sobor*, Boris Godunov'u çar olarak seçti. Mihail Romanov'un 1613'te çar olarak seçilmesinden sonra meclis her yıl toplandı, ancak Romanov Hanedanı'nın güç kazanmasıyla etkisini kaybetti. Meclis, 1654'te Pereyaslav Antlaşması'nı onaylamak üzere, son olarak 1680'lerde *mestniçestvo* sistemini kaldırmak ve Lehistan-Litvanya Birliği ile Ebedi Barış'ı onaylamak için toplandı.

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar

* S.L. Avaliani, "Литературная история земских соборов" [Literary History of the Zemsky Sabors]. Odessa: 1916.
* John Keep, "The Decline of the Zemsky Sobor," in *Power and the People: Essays on Russian History.* Boulder, CO: East European Monographs, 1995; s. 51–72.
# Ermenistan'da din

Ermenistan'da din (2022)

  Ermeni Apostolik Kilisesi (%95.2)  Katolikler (%0.6)  Evanjelistler (%0.5)  Yezidiler (%0.5)  Doğu Ortodoksluk (%0.2)  Yehova Şahitleri (%0.2)  Dinsiz veya cevap vermedi (%2.2)  Diğer (%0.5)

2022 yılı itibarıyla Hristiyan Ermeniler en eski Hristiyan kiliselerinden biri olan, Ermenistan'ın ulusal kilisesi olan Ermeni Apostolik Kilisesi'ne bağlıdır. MS 1. yüzyılda kurulmuştur ve MS 301'de devlet dini haline gelen ilk Hristiyan mezhebi olmuştur. Ülkenin etnik homojenliği nedeniyle, Yezîdîzm ve İslam gibi Hristiyanlık dışı dinlerin çok az sayıda inananı var.

Pew Research yayınına göre Aralık 2018'de Ermenistan, 34 Avrupa ülkesi arasında en dindar ikinci ülkedir ve katılımcıların %80'i Tanrı'ya mutlak bir kesinlikle inandıklarını söylemektedir.

## İslam

Ermenistan'da yaşayan Azeriler ve Kürtler geleneksel olarak İslam'a inandılar, ancak ülkedeki en büyük azınlık olan Azerbaycanlıların çoğu Birinci Dağlık Karabağ Savaşı sırasında kaçtı. 2009'da Pew Research Center, nüfusun sadece %0,1'inden daha azının ya da yaklaşık sadece 1000 kişinin Müslüman olduğunu belirtti.

18. yüzyıl camisi olan Gök Camii, cuma namazı için açıktır.

Tarih boyunca Ermeniler, uzun süreli Müslüman egemenliğine girmelerine rağmen pek de İslam'a geçmemiştir. Arap fethi sırasında Ermenilere İslam geldi; ancak, Hristiyanların Müslüman hukukuna göre din değiştirmeleri gerekmediği için çok az Ermeni Müslüman oldu.

Bununla birlikte, büyük çoğunluğu Ermenistan dışında olan ve çoğunlukla Türkiye ve Rusya'da yaşayan Hemşinliler olarak bilinen bir etnik Ermeni Müslüman azınlık var.

## Kaynakça
# Sincan mutfağı

Şiş kebabı (Uygurcada كاۋاپ *kavap*; Çincede 串 *chuàn*), Sincan mutfağıyla özdeşleşmiş popüler bir yemektir ve tüm Çin çapında sokak yemeği olarak satılır.
Uygur pilavı (Uygurcada پولۇ *polu*; Çincesi "抓饭" *zhuǎfàn*)
**Sincan mutfağı** (Çince: 新疆菜; pinyin: *Xīnjiāng Cài*), başta **Uygurların mutfağı** (Uygurca: ئۇيغۇر تائاملىرى *Uyğur ta'amlırı*) olmak üzere Çin'e bağlı Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nde yaşayan çeşitli etnik grupların yemeklerini ve yemek pişirme yöntemlerini içerir. Çin'in diğer bölgelerine göç etmiş Sincanlıların çok olmasından dolayı Sincan mutfağını servis eden lokantalar Çin'in birçok yerinde bulunabilir.

## Etnik yapılanma

Sincan'daki etnik gruplarda genel olarak farklı pişirme ve yemek tüketme yöntemleri vardır. Sincan'daki Han Çinlileri yemek çubukları kullanırken, Kazaklar elleriyle yemek yerler. Farklı etnik gruplarda ayrıca farklı törensel yemekler de var; örneğin, Kırgızlar *kımız*, Sibolar da koyun sakatatını tüketirler. Donşianların yemekleri birçok Sincan lokantasında servis edilir. Kalın bir koyun eti çorbasının içinde haşlanmış erişte ve buğulanmış bükümlü rulolar, Donşianlara ait karakteristik yemeklerdir.

Uygurlar Sincan nüfusunun büyük bir kısmını oluşturur; bu nedenle Uygur yemekleri bu bölgede hakimdir. Koyun eti, sığır eti, deve eti, tavuk eti, kaz eti, havuç, domates, soğan, biber, patlıcan, kereviz, çeşitli mandıra ürünleri ve meyve, Uygur mutfağının karakteristik malzemeleridir. Uygurlar misafirlik ettikleri zaman, ana yemekler hazır olmadan önce misafirlere çay, nan ve meyve servisi yaparlar. Çoğu Uygur yemeği yemek çubuklarıyla tüketilir; bu, 19. yüzyılda Han Çinlilerin kültüründen benimsenmiş bir alışkanlıktır.

## Ayrıca bakınız

 Wikimedia Commons'ta Sincan mutfağı ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur

* Çin İslam mutfağı
* Kazak mutfağı
* Kırgız mutfağı
* Özbek mutfağı

## Kaynakça
# Siklon

Catarina siklonu, 26 Mart 2004
Radar resmi: Kuzey Yarım Kürede bir tropikal siklon.
**Siklon** (*Cyclone*), atmosferde bir alçak basınç alanı çevresinde hızla dönen rüzgârların oluşturduğu şiddetli fırtınadır. Siklonlar güney yarımkürede saat yönünde, kuzey yarımkürede aksi istikamette dönerler.

Sapatik siklonlar ve ekstratropik siklonlar olmak üzere iki tür siklon vardır. Bu siklonlar bir alçak basınç merkezi etrafında saate ters yönde hareket eden rüzgarlara sahiptir. Birbirlerinden bazı farkları vardır.

## Sapatik siklonlar

Tropik siklonlar okyanuslar üzerinde oluşur. Fırtına merkezi çevre havasından daha sıcaktır. Cepheleri yoktur. En kuvvetli rüzgarlar yeryüzü yakınındadır. Tropik siklonlar daha çok yaz mevsimlerinde etkilidir.

## Ekstratropik siklonlar

Tropikler dışında oluşurlar. Fırtınanın merkezi çevre havasından daha soğuktur. Cepheleri vardır. En kuvvetli rüzgarları daha üst atmosferdedir. Ekstratropik siklonlar özellikle kış mevsimi boyunca etkilidir.

Kısaca birbirlerinden oluşum yerleri, güçleri ve etki süreleri farklıdır. Burada rüzgarlar alçak merkez etrafında saat yönünün tersinde eserler. Böylece sıcak hava yükselir. Yükselen hava ortamın nem oranı durumuna göre her 100 m yükseklikte 0.6-1.0 derece arasında soğur. Havanın soğumasıyla içindeki buhar yoğunlaşmaya başlar ve böylece bulut oluşumlarına yol açarken açığa çıkan gizli ısı bulutun gelişmesini sağlar.

## Kaynakça
# Ufuk

Ufuk çizgisi
Su ufku
**Ufuk** (**Gözerimi** veya **Ufuk çizgisi**), gök ile yer ya da deniz düzeyini hayali olarak ayıran çizgidir. Gerçek ufuk genellikle, ağaçlar, dağlar ve binalarla örtüldüğü için gök ile yerin birbirini kestiği bu noktalara görünür ufuk denir. Astronomide, gözlem yapan kişinin bulunduğu noktadan (gözlemcinin gözünden doğru) yatay olarak çizilen doğrudur.

Uzay istasyonu gibi çok yüksek noktalardan gözlemlendiğinde, ufuk çok daha uzaktadır ve Dünya yüzeyinin çok daha geniş bir alanını kapsar. Bu durumda ufuk artık mükemmel bir daire olmayacaktır, hatta elips gibi düzlemsel bir eğri bile olmayacaktır, özellikle de gözlemci ekvatorun üzerindeyse, Dünya'nın yüzeyi bir küreden ziyade basık bir elipsoid olarak daha iyi modellenebilir.

## Ufuk mesafesi

Pisagor teoremine göre

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
dik üçgenin kısa kenarını ufuk uzaklığı (a), uzun kenarını da dünya'nın yarıçapı (b) olarak kabul edersek hipotenüs dünyanın yarıçapı ile gözlemcinin boyu toplamı (c) olacaktır.

u = ufuk uzaklığı
r = dünyanın yarıçapı
r+g = hipotenüs
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4

eşitliğin iki yanındaki r2'ler birbirini götürdüğünde ufuk mesafesi
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8
Yukarıdaki formüle göre, boyu 1,7 metre olan birinin görebileceği ufuk mesafesi;

r = 6378 km (dünyanın ekvator yarıçapıdır)
g = 1,7 m = 0,0017 km
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10
boyu 1,7 metrelik bir kişi için ufuk 4,66 km uzaktan başlamaktadır. Eğer bu kişi 5 metre yüksekliğindeki bir direğe tırmanırsa

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12
olur.

## Kaynakça
# Saray

Mimar Luigi Mannini tarafından 1904–1910 yılları arasında inşa edilen Portekiz'deki Regaleira Sarayı.
Beylerbeyi Sarayı
Çırağan Sarayı
**Saray**, hükümdarların veya dinî liderlerin ikâmet ettiği büyük ve gösterişli yapı. Günümüzde zaman zaman otel veya kamu hizmetinde kullanılan bazı büyük yapıları tanımlamakta da kullanılır.

## Etimoloji

Saray sözcüğü Türkçeye Farsça *seray* sözcüğünden geçmiştir. Saray sözcüğünün Batılı dillerdeki karşılığı olan ve Türkçeye Fransızcadan geçen **palas** sözcüğü de Türkçede zaman zaman otel vb. büyük ve gösterişli yapıları tanımlamak için kullanılır. Palas sözcüğünün kökeni Roma'daki Palatino Tepesi'ne dayanır. Roma imparatorları, ikâmetgâhlarını bu tepe üzerine inşa ederlerdi.

## Tarihçe

Yapımları çok masraflı olan, çok fazla insan ve hayvan gücü gerektiren saraylar; tarih boyunca hükümdarların zenginliğinin, gücünün ve bulundukları bölgenin gelişmişliğinin bir simgesi olmuştur. Bu nedenle arkeologların en çok ilgi gösterdiği yapılardandır.

Bilinen en eski saraylar Teb şehrinde Mısır firavunları III. Thutmose (saltanat: MÖ 1504-1450) ve III. Amenhotep (saltanat: MÖ 1417-1379) tarafından yaptırılmıştır. Özellikle Amenhotep'in dikdörtgen bahçesi duvarlarla çevrili, labirentlerle birbirlerine bağlı ufak ve karanlık odalardan oluşan sarayının benzerlerine sonraki dönemlerde Doğu medeniyetlerinde de rastlanır. Asur'daki Nimrūd, Nineveh ve Khorsabad'da Mısır'dakilerden çok daha büyük saraylar inşa edildi. Örneğin II. Sargon'un sarayı (saltanat: MÖ 721-705) 9 hektar genişliğindeki bir platform üzerinde kurulu idi. İki sıra duvarla korunan yapının merkezinde devâsa iki salon vardı ve bunların çevresinde dağınık olarak yerleştirilmiş odalar ve salonlar bulunuyordu.

Asurlular milattan önce 9-7. yüzyıllarda saray mimarisini önemli ölçüde geliştirmiş ve bu dönemden sonra saray kültürü Yunanistan üzerinden Roma ve tüm Avrupa'ya yayılmıştır.

Hükümdarların tanrısal kişilikler olduğuna inanılan dönemlerde saray, dinsel bir merkez niteliği kazanmış ve her dönemde ülke gücünün bir simgesi olmuştur. Bu simgelem, günümüz ülkelerinin devlet başkanlığı konutları ve bakanlık hizmet binalarında da görülebilmektedir.

## Türk kültüründe saray

Fatih Sultan Mehmed tarafından 1478'de yaptırılan ve Dolmabahçe Sarayı yaptırılana kadar yaklaşık 4 asır boyunca imparatorluğun yönetim merkezi olan Topkapı Sarayı.
Türkler tarihte yerleşik yaşama geçmenin, kendilerinin sonu olacağını düşünmüşlerdir ve sürdürdükleri göçebe yaşamdan dolayı hükümdarlar da sarayda değil, çadırda yaşamıştır. Yerleşik yaşama geçildiğinde saray dahil olmak üzere tüm yapılarda sadece ahşap kullanılmış ve bu nedenle Türk kültüründeki ilk saraylar günümüze kadar ulaşamamıştır. Anadolu Beylikleri döneminden saraylara dair pek bir iz bulunamamış, Anadolu Selçuklu Devleti'nden birkaç kalıntı günümüze ulaşmıştır.

Osmanlı İmparatorluğu'nda saray ve saray kültürü özellikle önem kazanmış, hatta 19. yüzyılda batılılaşma hareketinin yönetimde saray-merkezliliği yavaşça kaldırması ve yaşam düzeninin değişmeye başlaması üzerine yeni saraylar inşa edilmiştir.

## Kaynakça