# Amasya

| Amasya |
| --- |
| Şehir |
|  |
|  Amasya'nın Türkiye'deki konumu |
| Ülke | Türkiye |
| Bölge | Karadeniz Bölgesi |
| İl | Amasya |
| İdare |
|  • Belediye başkanı | Turgay Sevindi (CHP) |
| Yüzölçümü |
|  • Toplam | 1.889 km² |
| Rakım | 411,69 m |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| Posta kodu | 05000 |
| Alan kodu | 358 |
| Plaka kodu | 05 |
| **Resmî site** Amasya Valiliği Amasya Belediyesi |

Yeşilırmak kıyısında Amasya (gece)
**Amasya**, Amasya ilinin merkezi olan şehirdir. 2020 itibarıyla Amasya şehir merkezi 147.266 kişilik nüfusa sahiptir.

Orta Karadeniz Bölümünde yer alan Amasya Anadolu'nun eski yerleşim alanlarından biridir. Hititlerden başlayarak çeşitli uygarlıkların merkezi olmuştur. Kentin bilinen en eski adı, söylendiği biçimi ile günümüze kadar hiçbir değişikliğe uğramadan gelen Amasya'dır. Eski kayıtlarda ve buluntularda Amesseia - Amacia - Amaccia ismi okunmaktadır. Amasya isminin açık bir şekilde okunduğu, Pers, Pontos ve Roma İmparatorluğu dönemlerinde ticarette kullanılan gümüş ve bronz sikkeler (paralar) üzerinde görmek mümkündür.

Amasya'ya bakış
Bazı sikkeler üzerinde Amaccia veya Amacia isimlerine rastlanmaktadır. Amasya'nın fethinden önce ve sonra, kentin adı Türkçe kullanımda zamanla Amasya biçimini almıştır.

MÖ 60. ve MS 19. yıllarda Amasya'da doğduğu tahmin edilen ve coğrafya ilminin mucidi olarak tanınan Strabon, yazdığı ünlü coğrafya kitabı Geographica'da Amasya'dan Amasseia olarak söz etmektedir.

## Tarihçe

### Etimoloji

Strabon'a göre kentin adı, Amazon kraliçesi Amasis'ten gelmektedir. Antik Yunan ve Roma dönemlerine ait sikkelerde kentin adının Αμάσεια (Amasseia) başta olmak üzere Amaseia, Amassia ve Amasia biçimlerinde yazıldığı görülmektedir. Kentin adı, tarihsel süreç içerisinde Türkçe kullanımda Amasya biçimini almıştır.

Amasya, konumu ve stratejik önemi nedeniyle tarih boyunca önemli bir yerleşim merkezi olmuş, farklı dönemlerde birçok devletin egemenliği altında kalmıştır.

### Hellenistik-Bizans dönemi Amasya

Amasya şehrinin kuruluş tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte, yerleşimin Hitit dönemine kadar uzandığı tahmin edilmektedir. Selukoslar döneminde önemli bir konuma sahip olan şehir, MÖ 281 yılında kurulan Pontus Krallığı’na bir süre başkentlik yapmıştır. MÖ 70 yılında Roma generali Lucius Licinius Lucullus tarafından Roma topraklarına katılmıştır. Roma İmparatoru Diocletianus döneminden sonra, MS 3. yüzyılda gelişen yerleşim önemli bir dinî merkez hâline gelmiştir.

Roma İmparatorluğu'nun 4. yüzyılın ikinci yarısında ikiye ayrılmasıyla Amasya, Doğu Roma (Bizans) toprakları içinde kalmıştır. 712 yılında Arap orduları tarafından ele geçirilen şehir, kısa süre sonra Bizans İmparatoru III. Leon tarafından yeniden Bizans egemenliğine alınmıştır. Amasya, 11. yüzyılın sonlarına kadar Bizans hâkimiyetinde kalmıştır.

### Türkler'in Amasya'ya yerleşmesi

1071 yılındaki Malazgirt Meydan Muharebesi sonrasında Anadolu'nun birçok şehri gibi Amasya da 11. yüzyıl içinde Türklerin egemenliğine geçti. Artuk Bey tarafından ele geçirilen yerleşim daha sonra Danişmend Gazi'nin denetimine bırakıldı. 1080 yılında da yeni kurulan Danişmendliler Beyliği topraklarına katıldı. Şehir II. Kılıç Arslan tarafından 1175 yılında Anadolu Selçuklu Devleti topraklarına katıldı. Kılıçarslan tarafından oğlu Nizâmeddin Argunşah'a bırakılan yerleşim 1193 yılında Kılıçarslan'ın diğer bir oğlu olan Rükneddin Süleyman tarafından ele geçirildi. 1237 yılında başlayan Babai Ayaklanması'nda isyancıların denetimine giren yerleşim 1240 yılında Selçuklu kuvvetlerince yeniden ele geçirilmiş, isyanın ele başlarından Baba İshak da yakalanarak Amasya Kalesinde idam edilmiştir. Babai Ayaklanması ile iyice güçsüzleşen Selçuklular 1243 yılında meydana gelen Kösedağ Muharebesi ile Anadolu'da güç kaybetmeye başlamış, 14. yüzyıl başlarında da Amasya şehri Moğol valilerce yönetilmeye başlanmıştır.

Kısa süreliğine II. Gıyaseddin Mesud'un oğlu Tâceddin Altınbaş tarafından ele geçirilen yerleşim sonrasında Eretna Beyliği topraklarına katıldı. 14. yüzyılın ikinci yarısında yerleşim Emîr Hacı Şadgeldi tarafından ele geçirildi. Şadgeldi'nin ölümünden sonra oğlu Ahmed, Osmanlı hükümdarı I. Bayezid'tan destek istemiş ve şehri Kadı Burhâneddin'e karşı savunmuştur. Osmanlı ile Kadı Burhaneddin Devleti mücadelesi sonrasında Amasya 1393 yılında Osmanlı topraklarına katıldı. Şehrin idaresine de şehzade Çelebi Mehmed getirildi.

### Osmanlı dönemi Amasya

Amasya'nın eski bir görünümü
1402 yılında gerçekleşen Ankara Savaşı sonrasında Çelebi Mehmed Amasya'ya çekildi. Fetret Devri olarak adlandırılan dönemde kardeşleriyle ve diğer beyliklerle mücadelesini 1413 yılına kadar Amasya'dan sürdürdü. Osmanlı İmparatorluğu döneminde birçok padişah Amasya'da dünyaya gelmiş ve şehzadelik yapmıştır. Bu sebeple Amasya Osmanlı tarihi açısından da büyük öneme sahiptir. I. Mehmet, II. Murat, Fatih Sultan Mehmet, Yavuz Sultan Selim gibi padişahlar Amasya'da şehzadelik yapmışlardır. 15. yüzyılda bir süre Rum Eyaleti merkez şehri konumunda bulundu. Ayrıca Amasya 16. yüzyıl sonlarına kadar Osmanlılar'ın doğu sınırında stratejik bir öneme sahip olmuştur. 1520 yılı tahririnde Amasya 48'i Müslüman, 4'ü gayrimüslim olmak üzere toplam 52 mahalleden oluşan bir şehir konumundaydı. 1555 yılında Amasya Antlaşması burada imzalanmıştır. Şehir, Celali isyanları sırasında 17. yüzyıl başlarında tahribata uğradı. Bu tarihten sonra bir sancak merkezi olarak sakin bir dönem geçirdi.

Amasya Müzesi'nde bulunan Amasya Vilayeti Osmanlı Sancağı
### Millî Mücadelede Amasya

19 Mayıs 1919 tarihinde Samsun'da başlayan Kurtuluş Savaşı'nın (Millî Mücadele)'nin ilk adımı, 12 Haziran 1919 tarihinde Mustafa Kemal'in Amasya'ya gelmesiyle atılmıştır.

Kurtuluş mücadelesinin planları Amasya'da hazırlanmış; Erzurum Kongresi ve Sivas Kongresi'nin toplanmasına burada karar verilmiş; 22 Haziran 1919'da yayımlanan **Amasya Genelgesi** ile, **Mustafa Kemal Atatürk'ün** “Milletin istiklâlini yine milletin azmi ve kararlılığı kurtaracaktır.” sözüyle Millî Mücadele fiilen başlatılmıştır. Bu yönüyle Amasya, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş sürecinde atılan ilk önemli adımın gerçekleştiği yer olmuştur.

1923 yılında Türkiye Cumhuriyeti'nin idari yapılanması sonucunda Amasya, il statüsü kazanarak kendi adını taşıyan ilin merkezi olmuştur.

## Tarihi yapılar

* Eski evler

1865 yılında inşa edilen tarihi Hazeranlar Konağı ve yanı başında ise Hatuniye Camii
Amasya - eski evler
Amasya manzarası:Yalı Boyu
Amasya - eski evler
* II. Beyazid camii

II. Beyazid camii - Amasya
II. Beyazid camii - Kubbeler - Amasya
* Burmalı camii

Burmalı minare camii
Burmalı minare camii iç kısmı
## Coğrafya

Amasya, Karadeniz Bölgesi'nin hemen iç kısmında yer alır ve vadi tabanı üzerine kurulmuştur. Anadolu'nun iç kesimlerini Samsun Limanı'na bağlayan kara yolu üzerinde bulunan şehir, 1930 yılında inşa edilen demiryolu hattıyla da Samsun'a bağlanmıştır.

Amasya merkez ilçesinin yüzölçümü 1.889 km²dir.

Şehir merkezinin rakımı (deniz seviyesinden yüksekliği) 411,69 metredir.

## İklim

İlde, Türkiye'de Karadeniz iklimi ile kara iklimi arasında bir geçiş iklimi hüküm sürmektedir. Yaz aylarında kara iklimi kadar kurak, Karadeniz iklimi kadar yağışlı değildir. Kışları ise Karadeniz iklimi kadar ılıman, kara iklimi kadar sert geçmez. Ayrıca Yeşilırmak ve vadi sisteminin bölgeye sağladığı yumuşatıcı etki de göz ardı edilemez. Bu sayede, kış mevsiminde yüksek kesimlerde kar yağışı görülse bile, şehir merkezinde kar yağışı ya etkisizdir ya da kısa süreli kalır.

## Eğitim

Amasya üniversitesi logosu
2006 yılında kurulan Amasya Üniversitesi 8 fakülte, 1 yüksekokul, 3 enstitü, 8 meslek yüksekokulu ile faaliyetlerini sürdürmektedir.

İlde ilk ve orta seviyede eğitim-öğretim, Millî Eğitim Müdürlüğüne bağlı okullarda yapılmaktadır. Yaygın eğitim ise Halk Eğitim Merkezi aracılığıyla yürütülmektedir.

## Kültür

Mozaik - Amasya Arkeoloji Müzesi
Amasya'daki önemli tarihi yerlerden biri, Amasya Arkeoloji Müzesi bahçesinde yer alan Sultan Mesud Türbesi'dir. 12. yüzyılda yapıldığı bilinen bu türbe, Amasya Merkez ilçesinde bulunmaktadır. 2010 yılında yine merkez ilçede Minyatür Amasya Müzesi açılmıştır. Amasya'nın girişinde ise Ferhat ve Şirin Aşıklar Müzesi ve Aşıklar Müzesi yer almaktadır. Ayrıca, şehrin en dikkat çekici tarihi yapılarından biri olan Pontus Kaya Mezarları da Amasya Merkez'de bulunmaktadır.

## Mutfak

Amasya Baklalı Dolması 17.08.2021 tarihinde, Amasya Çöreği 24.08.2021 tarihinde, Amasya Etli Çiçek Bamyası Yemeği 22.11.2021 tarihinde, Amasya toyga çorbası 01.12.2021 tarihinde, Amasya Patlıcan Pehli 05.04.2022 tarihinde, Burmalı Amasya Çöreği 07.06.2022 tarihinde, Amasya Yağlısı 16.06.2022 tarihinde, Amasya Keşkeği 28.07.2022 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almışladır.

Yeşilırmak kıyısında balık-ekmek.
## Nüfus

| Yıl
 | Toplam
 | Şehir | Kır |
| --- | --- | --- | --- |
| 1927 | 60.479 | 12.824 | 47.655
 |
| 1935 | 66.600 | 11.981 | 54.619
 |
| 1940 | 70.656 | 13.635 | 57.021
 |
| 1945 | 75.801 | 13.344 | 62.457
 |
| 1950 | 85.959 | 14.470 | 71.489
 |
| 1955 | 83.282 | 17.560 | 65.722
 |
| 1960 | 83.361 | 28.525 | 54.836
 |
| 1965 | 93.718 | 34.168 | 59.550
 |
| 1970 | 98.276 | 36.646 | 61.630
 |
| 1975 | 102.125 | 41.496 | 60.629
 |
| 1980 | 113.671 | 48.066 | 65.605
 |
| 1985 | 120.607 | 53.431 | 67.176
 |
| 1990 | 121.082 | 57.288 | 63.794
 |
| 2000 | 133.207 | 74.393 | 58.814
 |
| 2007 | 132.646 | 85.851 | 46.795
 |
| 2008 | 128.703 | 82.200 | 46.503
 |
| 2009 | 132.010 | 86.667 | 45.343
 |
| 2010 | 143.635 | 99.905 | 43.730
 |
| 2011 | 133.158 | 90.665 | 42.493
 |
| 2012 | 133.133 | 91.874 | 41.259
 |
| 2013 | 134.434 | 96.220 | 38.214
 |
| 2014 | 135.950 | 98.935 | 37.015
 |
| 2015 | 137.549 | 101.813 | 35.736
 |
| 2016 | 139.732 | 104.629 | 35.103
 |
| 2017 | 143.781 | 109.240 | 34.541
 |
| 2018 | 149.084 | 113.932 | 35.152
 |
| 2019 | 150.828 | 117.103 | 33.725
 |
| 2020 | 147.266 | 114.366 | 32.900
 |
| 2021 | 147.380 | 114.921 | 32.459
 |
| 2022 | 149.592 | 117.803 | 31.789
 |
| 2023 | 148.908 | 116.103 | 32.805
 |

## Belediye başkanları

### Osmanlı dönemi

| № | Şehremini | Görev Başlangıcı | Görev Bitişi
 |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Topcuzade Halil Efendi | 1885 | 1890
 |
| 2 | Şirvani Abdurrahim Efendi | 1894 | 1895
 |
| 3 | H. Yusufzade Ahmed Efendi | 1896 | 1897
 |
| 4 | Topcuzade Halil Efendi | 1897 | 1898
 |
| 5 | Topcuzade Ali Bey | 1900 | 1905
 |
| 6 | Mevlevizade Cemalettin | 1905 | 1909
 |
| 7 | Topcuzade Halil Efendi | 1910 | 1911
 |
| 8 | Çaycızade Nuri Bey | 1913 | 1913
 |
| 9 | Yumukosmanzade Hamdi Efendi | 1913 | 1914
 |
| 10 | Veysizade Sıtkı Bey | 1914 | 1916
 |
| 11 | Kurdoğlu Hasan Bey | 1916 | 1918
 |
| 12 | Topcuzade Mustafa Bey | 1919 | 1921
 |
| 13 | Veysibeyzade Nafız Bey | 1921 | 1923
 |

### Cumhuriyet dönemi

Amasya Belediye Başkanları
| № | Belediye Başkanı | Görev Başlangıcı | Görev Bitişi | Parti
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Veysibeyzade Sıtkı Bey | 1923 | 1926 |  | Cumhuriyet Halk Partisi
 |
| 2 | Alişanzade Nafiz Bey | 1926 | 1927
 |
| 3 | Arpacızade Hürrem Bey | 1927 | 1930
 |
| 4 | Topçuzade Hilmi Bey | 1930 | 1932
 |
| 5 | Rafet Tunca | 1932 | 1933
 |
| 6 | Rasim Yörgüç | 1933 | 1934
 |
| 7 | Celal Eren | 1934 | 1940
 |
| 8 | Mehmet Şevket Laçin | 1940 | 1942
 |
| 9 | Sadrettin Eren | 1942 | 1943
 |
| (8) | Mehmet Şevket Laçin | 1943 | 1946
 |
| 10 | Ziyaettin Türem | 1946 | 1946
 |
| 11 | Reşat Arpacıoğlu | 1946 | 1950
 |
| 12 | Hadi Kitapçı | 1950 | 1952 |  | Demokrat Parti
 |
| 13 | Mustafa Macit Zeren | 1952 | 1954
 |
| 14 | Kadir Şirin | 1954 | 1955
 |
| 15 | Hüseyin Özbay | 1955 | 1955
 |
| (13) | Mustafa Macit Zeren | 1955 | 1957
 |
| 16 | Ahmet Koçbaş | 1957 | 1957
 |
| (15) | Hüseyin Özbay | 1957 | 1958
 |
| 17 | Mehmet Fatih Arabacıoğlu | 1963 | 1968 |  | Cumhuriyet Halk Partisi
 |
| 18 | Ethem Naci Altunay | 1968 | 1977 |  | Adalet Partisi
 |
| 19 | Arif Gündüz Türem | 1977 | 1980 |  | Cumhuriyet Halk Partisi
 |
| 20 | Şerafettin Dağıstanlı | 1980 | 1984 |  | Bağımsız
 |
| 21 | Mustafa Hatipoğlu | 1984 | 1989 |  | Anavatan Partisi
 |
| 22 | Ömer Kabakçı | 1989 | 1991 |  | Doğru Yol Partisi
 |
| 23 | Süleyman Taşdemir | 1991 | 1994
 |
| 24 | Ahmet Çekin | 1994 | 1999 |  | Milliyetçi Hareket Partisi
 |
| 25 | Hüseyin Baş | 1999 | 2004
 |
| 26 | İsmet Özarslan | 2004 | 2009 |  | Adalet ve Kalkınma Partisi
 |
| 27 | Cafer Özdemir | 29 Mart 2009 | 3 Nisan 2019
 |
| 28 | Mehmet Sarı | 3 Nisan 2019 | 16 Mart 2023 |  | Milliyetçi Hareket Partisi
 |
| 29 | Bayram Çelik | 24 Mart 2023 | 3 Nisan 2024
 |
| 30 | Turgay Sevindi | 3 Nisan 2024 | Görevde |  | Cumhuriyet Halk Partisi
 |

## Notlar

## Kaynakça

* Amasya Valiliği Web Sitesi 12 Haziran 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Amasya Belediyesi Web Sitesi 31 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* 1973 Amasya İl Yıllığı (Amasya Valiliği)

## Dış bağlantılar

* Amasya Valiliği 12 Haziran 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Amasya Belediyesi 31 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Amasya Sultan II. Beyazıd Camii sanal fotoğraf görüntüsü 27 Aralık 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.