# Ağrı

| Ağrı |
| --- |
| Şehir |
| Ağrı'nın tarihi yapılarından İshak Paşa Sarayı |
| Ağrı |
| Ülke |  Türkiye |
| Coğrafi bölge | Doğu Anadolu Bölgesi |
| İl | Ağrı |
| İdare |
|  • Belediye başkanı | Hazal Aras (DEM Parti) |
| Yüzölçümü |
|  • Toplam | 1.695 km² |
| Rakım | 1.640 m |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| Posta kodu | 04100 |
| Alan kodu | 472 |
| Plaka kodu | 04 |
| **Resmî site** Ağrı Belediyesi |

**Ağrı**, Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesinde bulunan Ağrı ilinin merkezi olan şehir. Ayrıca tarihte birden fazla isim değişikliği yaşamıştır. Karakilise, Ararat, Karaköse ve son olarak Ağrı Dağından esinlenilerek Ağrı ismi verilmiştir.

Ağrı şehir merkezinin rakımı (deniz seviyesinden yüksekliği) yaklaşık 1.640 metredir.

Ağrı Ovasının kuzeyinde kurulmuştur. Çok soğuk bir iklimi olup ormanlık alanı azdır. Halkın büyük çoğunluğu tarım ve hayvancılık ile uğraşmaktadır. 15 Nisan "İşgalden Kurtuluş Günü" olarak kutlanır.

## Tarih

Ağrı, kökenleri Orta Çağ ve İslam dönemine kadar uzanan Doğubayazıt ve Patnos gibi eski yerleşim yerlerine sahiptir. Uzun süre bölge Urartular, Ahameniş İmparatorluğu, İskender döneminde en güçlü çağını yaşayan Makedonya Krallığı, Seleukoslar ve uzun yıllar Pers ve Roma egemenliğini tanıyan Ermeni Krallığı'nın bir parçası olmuştur.

Muhammed'in 632'de ölümünden sonra başlayan İslami fetihlerle bölge müslüman yönetimine girdi. Müslümanlar bu bölgeyi Ermenilerden ve İranlılardan (Sasani İmparatorluğu) alıp kendi halifeliklerine bağladılar ve uzun süre bölgede söz sahibi oldular. Bölgeye ilk Müslümanlar Abbasiler döneminde 872'de yerleştiler.

Şehir, 1048 Pasinler Savaşı'ndan sonra Bizans egemenliğinden kısa bir süre Selçuklu egemenliğine girdi. Moğollar, 1243'teki Kösedağ Savaşında Ağrı da dahil olmak üzere tüm Anadolu'yu fethetti ve şehir daha sonra 1256'da kurulan İlhanlı Hanlığına dahil edildi.

Ahmed-i Hani türbesi, Türbe 17. Yüzyılda bölgeye yerleşen ve Beyazıt sarayında öğrenim gören kürt filozof, astronom, matematikçi, teolog ve mutavassıf Ahmed-i Hani'den adını almıştır
Şah İsmail 1501 yılında Safevi devletini kurdu ve 1503 yılında Doğu Anadolu seferi sırasında Ağrı ve çevresini fethetti. 1514 yılında Çaldıran Muharebesi ile Safevi kontrolündeki şehir Osmanlı yönetimine girdi. 17. yüzyılda ünlü Kürt astronom, coğrafyacı, filozof ve İslam alimi Ehmede Xani (Ahmed-i Hani) bu şehre geldi. Beyazıt Sarayı'nda eğitim gördü ve fikirlerini orada geliştirdi.

Lev Lagorio'nun 93 Harbi sırasında Doğubayazıt'ın savunulması
19. yüzyılda Ağrı (özellikle Doğubayazıt ilçesi), Kaçar İran'ının başkomutanı Abbas Mirza'nın 1821'de şehri işgal ettiği ve daha sonra 1856'da Ruslar tarafından saldırıya uğrayıp 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) sırasında Ruslar tarafından ele geçirildiği çatışmalara tanık oldu. Ruslar geri çekildiğinde, yerel Ermenilerin çoğu onlarla birlikte Sevan Gölü kıyısındaki Yeni Beyazıt'ı (şimdi Ermenistan'da Gavar) inşa etmek için ayrıldı.

Osmanlı döneminde bu bölgedeki şehirleşme 1860 yılında Pakrevand (Üçkilise) piskoposu Hovhannes önderliğindeki Bitlisli Ermeni ticaret gruplarının **Karakilisa** (Kara Kilise) adını verilerek başlamıştır. Bir mülkte 10-15 dükkân kurularak başlatılan şehirleşme sonrası Milli Mücadelenin ardından kent adı *Karaköse* adıyla değiştirilmiştir. 1946 yılında ise adı Ağrı yapılmıştır.

## Nüfus

2020 yılı ADNKS'ye göre merkez ilçenin nüfusu; şehir merkezinde 119.154, bağlı köylerde 31.109 olmak üzere toplam 150.263 kişiden oluşmaktadır. Şehrin yıllara göre nüfus değişimi aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

| Yıl
 | Toplam
 | Şehir | Kır |
| --- | --- | --- | --- |
| Karaköse ilçesi (Bayazıt)
 |
| 1927 | 21.328 | 4.218 | 17.110
 |
| Ağrı merkez ilçesi
 |
| 1935 | 29.832 | 6.271 | 23.561
 |
| 1940 | 35.205 | 7.917 | 27.288
 |
| 1945 | 38.358 | 8.605 | 29.753
 |
| 1950 | 47.569 | 10.028 | 37.541
 |
| 1955 | 56.898 | 17.079 | 39.819
 |
| 1960 | 51.226 | 19.776 | 31.450
 |
| 1965 | 59.197 | 24.168 | 35.029
 |
| 1970 | 69.038 | 29.577 | 39.461
 |
| 1975 | 77.510 | 35.284 | 42.226
 |
| 1980 | 84.126 | 40.532 | 43.594
 |
| 1985 | 101.586 | 54.492 | 47.094
 |
| 1990 | 103.797 | 58.038 | 45.759
 |
| 2000 | 119.743 | 79.764 | 39.979
 |
| 2007 | 133.592 | 97.839 | 35.753
 |
| 2008 | 131.104 | 91.817 | 39.287
 |
| 2009 | 138.507 | 99.276 | 39.231
 |
| 2010 | 137.852 | 99.336 | 38.516
 |
| 2011 | 143.462 | 105.623 | 37.839
 |
| 2012 | 145.359 | 107.839 | 37.520
 |
| 2013 | 145.357 | 110.199 | 35.158
 |
| 2014 | 146.007 | 112.339 | 33.668
 |
| 2015 | 148.667 | 116.359 | 32.308
 |
| 2016 | 149.994 | 117.213 | 32.781
 |
| 2017 | 149.581 | 117.431 | 32.150
 |
| 2018 | 149.188 | 115.285 | 33.903
 |
| 2019 | 151.083 | 118.928 | 32.155
 |
| 2020 | 150.263 | 119.154 | 31.109
 |

## Ulaşım

**Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi logosu.**
Türk Hava Yolları, her gün İstanbul Havalimanı'ndan Ağrı'ya bir sefer düzenlemektedir. AnadoluJet ise her gün Ankara'dan Ağrı'ya ve Sabiha Gökçen Havalimanı'ndan Ağrı'ya karşılıklı birer sefer yapmaktadır.

## Belediye başkanları

Ağrı Belediye Başkanları
| № | Belediye Başkanı | Görev Başlangıcı | Görev Bitişi | Parti
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | H. Nuri Karaca | 1927 | 1928 |  | Cumhuriyet Halk Partisi
 |
| 2 | Piri Tekdal | 1928 | 1930
 |
| 3 | İbrahim Ethem Akıncı | 1930 | 1931
 |
| 4 | Mehmet Muhtar Bey | 1931 | 1932
 |
| 5 | Ali Kemali Aksüt | 1932 | 1933
 |
| 6 | Ahmet Rıfat Vona | 1933 | 1934
 |
| 7 | İmadettin Arda | 1934 | 1935
 |
| 8 | Burhanettin Şevki Teker | 1935 | 1939
 |
| 9 | Hasip Kuylan | 1939 | 1940
 |
| 10 | Ahmet Niyazi Mergen | 1940 | 1944
 |
| 11 | Hilmi Balcı | 1944 | 1946
 |
| 12 | Ahmet Tokar | 1946 | 1955
 |
| 13 | Şevki Karaca | 1955 | 1956 |  | Demokrat Parti
 |
| 14 | Şerafettin Saraçoğlu | 1956 | 1957
 |
| 15 | Fazıl Karacan | 1957 | 1960
 |
| 16 | Cevdet Elçi | 1963 | 1973 |  | Adalet Partisi
 |
| 17 | Hayrettin Koç | 1974 | 1977 |  | Cumhuriyet Halk Partisi
 |
| 18 | Zübeyt Sarı | 1977 | 1979 |  | Adalet Partisi
 |
| 19 | Urfan Alpaslan | 1979 | 1980 |  | Bağımsız
 |
| 20 | Enver Kazanoğlu | 1980 | 1981
 |
| 21 | Kutlu Aktaş | 1981 | 1984
 |
| 22 | Hikmet Erdem | 1984 | 1989 |  | Anavatan Partisi
 |
| 23 | Fevzi Bulut | 1989 | 1994 |  | Sosyaldemokrat Halkçı Parti
 |
| 24 | Zeki Başaran | 1994 | 1998 |  | Refah Partisi
 |
| 1998 | 1999 |  | Fazilet Partisi
 |
| 25 | Hüseyin Yılmaz | 1999 | 2004 |  | Halkın Demokrasi Partisi
 |
| 26 | Ekrem Aktaş | 2004 | 2009 |  | Adalet ve Kalkınma Partisi
 |
| 27 | Hasan Arslan | 2009 | 2014
 |
| 28 | Sırrı Sakık | 9 Haziran 2014 | 17 Mart 2017 |  | Barış ve Demokrasi Partisi
 |
| 29 | Musa Işın | 17 Mart 2017 | 30 Haziran 2017 |  | Kayyım
 |
| 30 | Süleyman Elban | 30 Haziran 2017 | 2 Nisan 2019
 |
| 31 | Savcı Sayan | 2 Nisan 2019 | 16 Mart 2023 |  | Adalet ve Kalkınma Partisi
 |
| 32 | Metin Karadoğan | 24 Mart 2023 | 4 Nisan 2024
 |
| 33 | Hazal Aras | 4 Nisan 2024 | Görevde |  | Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi
 |

## Notlar

## Kaynakça