Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sabaton

Sabaton ya da solleret, genellikle şövalye ve soyluların ayaklarını korumak için kullandıkları bir zırh parçası.

Alman yapımı sağ ayak *sabaton*'u, 1550 yılı dolaylarından.
İngiliz yapımı Greenwich zırhı'nın *sabaton*'u, 1587–1589
## Tarihçe

On dördüncü ve on beşinci yüzyıl *sabaton*'ları, dönemin modaya uygun ayakkabı şekillerini izleyerek gerçek ayak parmaklarının çok ötesinde sivrilmiş bir şekilde biter. On altıncı yüzyılın ilk yarısından itibaren ise *sabaton*'ların uzunluğu parmak ucu hizasında bitmeye başladı. Zırh giyilirken zırhın takılan ilk parçalarıydılar. Lame adı verilen art arda dizilmiş perçinli demir plakalardan yapılmışlardır. Bu sayede kullanıcının ayak hareketlerine uyum sağlayabilecek esnek bir yapı oluşturulmuştur. Bu zırh türü, genellikle sadece ayağın üst kısmını örtmekte kullanılmıştır. Bazı kaynaklar, parmaklık kısmı geniş olan ayak zırhlarına *sabaton* ismini verirken daha ince tipte ve eski olanlara ise *solleret* adını vermektedir.

*Sabaton*, şövalyeler ve sıradan askerler arasında pek yaygın değildi. Çoğu asker *sabaton* yerine genellikle deri ayakkabı ya da bot giyinmeyi tercih ederlerdi. Ağır ve sivri metal ayakkabılar, özellikle ıslak veya çamurlu koşullarda hareket etmeyi ciddi şekilde engelliyordu. Bu sebeple pek tercih edilmiyordu. Atsız yayan şekilde yapılan dövüşlerde ise ayaklara saldırmak pek yaygın değildi. Hatta düşmanın ayağına saldırmak, saldıranın açık vermesine neden olduğu için pek tercih edilmezdi. Bu durumun tam aksine, at üzerinde olan savaşçıların ayakları atsız bir düşman için kolay hedef olmaktadır. Bu sebeple *sabaton* gibi vücudun alt bölgesini koruyan zırh parçaları atlı birlikler için büyük bir önem taşımaya başlamıştır. Daha önceki dönemlerde, ayakları korumak için zincir zırh kullanılmıştır ancak daha sonraları zincir zırhın uzunluğu bacaktan ayak bileğine kadar olacak şekilde bırakılmaya başlanmıştır.

Warwick'te bulunan Aziz Mary Collegiate Kilisesi'ndeki 13. Warwick Kontu Richard Beauchamp'ın tasviri, 15. yüzyıl İtalyan tarzı *sabaton*'ların nasıl giyildiğini göstermektedir. Bu tasvirde kullanılan *sabaton*; ayak parmağı bandajı, dört eklemden oluşan lame, bir ayak plakası, bilek plakası ve tokalı kayışlarla birleştirilmiş bir topuk kapağından oluşmaktadır.

## Galeri

* Kutsal Roma İmparatoru I. Maximilian'ın sabatonları.
* Wendelin Boeheim tarafından çizilmiş, sabatonların yıllara göre gelişimi:
	1. 1290–1390.
	2. 1300–1490.
	3. 1500–1530.
	4. 1530–1540.
	5. 1540–1550.
	6. 1550–1560.
	7. 1560–1590
* Sivri (konik) uçlu sabatonlar. (*à la poulaine* ya da *Crakows* olarak da adlandırılır)
* 1439'da ölen 13. Warwick Kontu Richard Beauchamp'ın Warwick, İngiltere'deki yaldızlı bronz büstü.

## Kaynakça
# World Register of Marine Species

| World Register of Marine Species |
| --- |
|  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Kısaltma | WoRMS |
| Kuruluş | 2008 |
| Merkez | Oostende, Belçika |
| Koordinatlar | ﻿ / ﻿ |
| Resmî site | marinespecies.org/index.php |

**World Register of Marine Species** (WoRMS) veya **Dünya Deniz Türü Kayıtları**, deniz organizmalarının adlarının yetkili ve kapsamlı bir listesini sağlamayı amaçlayan taksonomik bir veri tabanıdır.

## Tarihi

Ana finansörü Avrupa Birliği olan WoRMS, Belçika'nın Oostende kentinde Flanders Marine Institute (VLIZ) tarafından barındırılmaktadır. WoRMS, Küresel Biyoçeşitlilik Danışma Tesisi (GBIF:Global Biodiversity Information Facility) ve Yaşam Ansiklopedisi (Encyclopedia of Life) de dahil olmak üzere diğer birçok biyolojik çeşitlilik projesi ile resmî anlaşmalar imzaladı. 2008 yılında WoRMS, 2010 yılında deniz yaşamı sayımının tamamlandığı yıl olan ve bütün deniz türlerinin güncel bir kaydını hedeflediğini belirtmiştir.

Şubat 2018 itibarıyla WoRMS, 480.931 deniz türü adı (eş anlamlılar dahil) ve bunların 240,633’ü geçerli deniz türleri (%95'i kontrol edildi) olan bir listeyi oluşturmuştur. Amaçları, yaklaşık 240.000'den fazla deniz türünden her biri için bir listeye sahip olmaktır.

VLIZ ayrıca ortak bir altyapı kullanarak, Interim Register of Marine and Nonmarine Genera (IRMNG) kurumuna ev sahipliği yapmaktadır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* World Register of Marine Species
* Horton, Tammy; Gofas, Serge; Kroh, Andreas; Poore, Gary C. B.; Read, Geoffrey; Rosenberg, Gary; Stöhr, Sabine; Bailly, Nicolas; Boury-Esnault, Nicole (28 Aralık 2017). "Improving nomenclatural consistency: a decade of experience in the World Register of Marine Species". *European Journal of Taxonomy* (İngilizce). **0** (389). doi:10.5852/ejt.2017.389. ISSN 2118-9773. 20 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi19 Ocak 2019.
* Vandepitte, Leen; Vanhoorne, Bart; Decock, Wim; Vranken, Sofie; Lanssens, Thomas; Dekeyzer, Stefanie; Verfaille, Kevin; Horton, Tammy; Kroh, Andreas (6 Nisan 2018). "A decade of the World Register of Marine Species – General insights and experiences from the Data Management Team: Where are we, what have we learned and how can we continue?". *PLOS ONE* (İngilizce). **13** (4). s. e0194599. doi:10.1371/journal.pone.0194599. ISSN 1932-6203. PMC 5889062 . PMID 29624577.
# Plazi

**Plazi**, kalıcı ve açıkça erişilebilir dijital biyo-taksonomik literatürün gelişimini destekleyen ve teşvik eden İsviçre merkezli uluslararası kâr amacı gütmeyen bir dernektir.

## Ayrıca bakınız

* Biyoçeşitlilik Bilişimi
* Biyoçeşitlilik Bilgi Standartları

## Dış bağlantılar

* plazi 13 Mayıs 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Shōka

**Shōka** (Japonca: 正嘉), Japonya tarihinde Mart 1257-Mart 1259 tarihlerini kapsayan dönem adıdır. Dönem, Kōgen'den sonra gelmekte olup Shōgen'e kadar devam etti. Bu dönemde hüküm süren imparator Go-Fukakusa idi.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Ulusal Diyet Kütüphanesi, "The Japanese Calendar" ...historical overview plus illustrative images from library's collection 12 Nisan 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Önce gelen: **Kōgen** | **Japon dönemi** 1257-1259
 | Sonra gelen: **Shōgen** |
# Kagen

**Kagen** (Japonca: 嘉元), Japonya tarihinde Ağustos 1303-Aralık 1306 tarihlerini kapsayan dönem adıdır. Dönem, Kengen'den sonra gelmekte olup Tokuji'ye kadar devam etti. Bu dönemde hüküm süren imparator Go-Nijō idi.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Ulusal Diyet Kütüphanesi, "The Japanese Calendar" ...historical overview plus illustrative images from library's collection 12 Nisan 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Önce gelen: **Kengen** | **Japon dönemi** 1303-1306
 | Sonra gelen: **Tokuji** |
# Kemmu

**Kemmu** (Japonca: 建武), Japonya tarihinde Kuzey Sarayı için Ocak 1334-Ağustos 1338 ve Güney Sarayı için Ocak 1334-Şubat 1336 tarihlerini kapsayan dönem adıdır. Dönem, Kuzey Sarayı için Shōkyō'dan sonra gelmekte olup Ryakuō'ya kadar devam ederken Güney Sarayı için Genkō'dan sonra gelmekte olup Engen'e kadar devam etti. Bu dönemde hüküm süren imparatorlar güneyde Go-Daigo ve kuzeyde Kōmyō idi.

1333-1336 yılları arasında yaşanan Kemmu Restorasyonu bu dönemde gerçekleşmiştir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Ulusal Diyet Kütüphanesi, "The Japanese Calendar" ...historical overview plus illustrative images from library's collection 12 Nisan 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Önce gelen: **Shōkyō** | **Japon dönemi (Kuzey Sarayı)** 1334-1338
 | Sonra gelen: **Ryakuō** |
| Önce gelen: **Genkō** | **Japon dönemi (Güney Sarayı)** 1334-1338
 | Sonra gelen: **Engen** |
# Shitoku

**Shitoku** (Japonca: 至徳), Japonya tarihinde Kuzey Sarayı için Şubat 1384-Ağustos 1387 tarihlerini kapsayan dönem adıdır. Dönem, Eitoku'dan sonra gelmekte olup Kakei'ye kadar devam etti. Bu dönemde hüküm süren imparatorlar güneyde Go-Kameyama ve kuzeyde Go-Komatsu idi.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Ulusal Diyet Kütüphanesi, "The Japanese Calendar" ...historical overview plus illustrative images from library's collection 12 Nisan 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Önce gelen: **Eitoku** | **Japon dönemi** 1384-1387
 | Sonra gelen: **Kakei** |
# Genchū

**Genchū** (Japonca: 元中), Japonya tarihinde Güney Sarayı için Nisan 1384-Ekim 1392 tarihlerini kapsayan dönem adıdır. Dönem, Kōwa'dan sonra gelmekte olup sarayların birleştiği Meitoku'nun üçüncü yılına kadar devam etti. Bu dönemde hüküm süren imparatorlar güneyde Go-Kameyama ve kuzeyde Go-Komatsu idi.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Ulusal Diyet Kütüphanesi, "The Japanese Calendar" ...historical overview plus illustrative images from library's collection 12 Nisan 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Önce gelen: **Kōwa** | **Japon dönemi** 1384-1392
 | Sonra gelen: **Meitoku** |
# Kanshō

**Kanshō** (Japonca: 寛正), Japonya tarihinde Aralık 1460-Şubat 1466 tarihlerini kapsayan dönem adıdır. Dönem, Chōroku'dan sonra gelmekte olup Bunshō'ya kadar devam etti. Bu dönemde hüküm süren imparator Go-Hanazono ve Go-Tsuchimikado idi.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Ulusal Diyet Kütüphanesi, "The Japanese Calendar" ...historical overview plus illustrative images from library's collection 12 Nisan 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Önce gelen: **Chōroku** | **Japon dönemi** 1460-1466
 | Sonra gelen: **Bunshō** |
# Tenbun

**Tenbun** (Japonca: 天文), Japonya tarihinde Temmuz 1532-Ekim 1555 tarihlerini kapsayan dönem adıdır. Dönem, Kyōroku'dan sonra gelmekte olup Kōji'ye kadar devam etti. Bu dönemde hüküm süren imparator Go-Heizei idi.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Ulusal Diyet Kütüphanesi, "The Japanese Calendar" ...historical overview plus illustrative images from library's collection12 Nisan 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Önce gelen: **Kyōroku** | **Japon dönemi** 1532-1555
 | Sonra gelen: **Kōji** |
# Genroku

**Genroku** (Japonca: 元禄), Japonya tarihinde Eylül 1688-Mart 1704 tarihlerini kapsayan dönem adıdır. Dönem, Jōkyō'dan sonra gelmekte olup Hōei'ye kadar devam etti. Bu dönemde hüküm süren imparator Higashiyama idi.

Genroku, genellikle Edo döneminin altın çağı olarak kabul edilir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Ulusal Diyet Kütüphanesi, "The Japanese Calendar" ...historical overview plus illustrative images from library's collection 12 Nisan 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Önce gelen: **Jōkyō** | **Japon dönemi** 1688-1704
 | Sonra gelen: **Hōei** |
# Man'en

**Man'en** (Japonca: 万延), Japonya tarihinde Mart 1860-Şubat 1861 tarihlerini kapsayan dönem adıdır. Dönem, Ansei'den sonra gelmekte olup Bunkyū'ya kadar devam etti. Bu dönemde hüküm süren imparator Kōmei idi.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Ulusal Diyet Kütüphanesi, "The Japanese Calendar" ...historical overview plus illustrative images from library's collection 12 Nisan 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Önce gelen: **Ansei** | **Japon dönemi** 1860-1861
 | Sonra gelen: **Bunkyū** |
# Uzunluk

**Uzunluk**, bir cisimin boyunu ifade eden büyüklük. Bu büyüklük en, boy veya yükseklik yönlerinde olabilir. Fizikte ise uzunluk, mesafe ile eşdeğer anlamda kullanılır. SI birim sisteminde uzunluk birimi metredir.

Bu temel birimden aşağıdaki birimler türetilir:

* Kilometre: 1 km = 1000 m = 103 m
	+ Hektometre: 1 hm = 102 m
	+ Dekametre: 1 dkm = 101 m
* Metre: 1 m = 1000 mm = 100 m
	+ Desimetre: 1 dm = 100 mm = 10−1 m
	+ Santimetre: 1 cm = 10 mm = 10−2 m
* Milimetre: 1 mm = 1000 µm = 10−3 m
* Mikrometre: 1 µm = 1000 nm = 10−6 m
* Nanometre: 1 nm = 1000 pm = 10−9 m
* Pikometre: 1 pm = 1000 fm = 10−12 m
* Femtometre: 1 fm = 1000 am = 10−15 m
* Attometre: 1 am = 1000 ? = 10-18 m

## Genişlik

*Genişlik* ya da *en*, üç boyuttan (3B) biridir. İki veya üç boyutlu cisimlerin referans düzleme göre paralel yüzeyin de bulunan kısa kenarlarına verilen addır.

## Kaynakça
# Radyans

**Radyans**, bir yüzeyden yayılan, yansıtılan, iletilen ya da alınan radyant akının alan başına katı açı cinsinden birimidir. **Spektral radyans** ise, spektrum fonksiyonunun nasıl alındığına bağlı olarak frekans ya da dalga boyu biriminden bir yüzeyin radyansıdır. Uluslararası Birimler Sistemi'ne göre radyans birimi metrekare başına steradyan başına watt (W·sr-1·m-2) iken, frekansa göre spektral radyans birimi hertz başına metrekare başına steradyan başına watt (W·sr-1·m-2·Hz-1) ve dalga boyuna göre spektral radyans birimi metre başına metrekare başına steradyan başına watt (W·sr-1·m-3) olarak belirtilmiştir.

## Kaynakça
# Lüksemburg tarihi

**Lüksemburg tarihi** günümüzdeki Lüksemburg Büyük Dükalığı'nın sınırları içinde kalan bölgelerin tarih öncesi zamanlardan günümüze kadar süregelen tarihidir.

## Orta Çağ

Lüksemburg Kontu ve Kutsal Roma Cermen İmparatoru IV. Karl'ın Prag'daki heykeliBu küçük ülkenin tarihi 963'te kont Siegfried'in Lütteburg kalesini kurdurmasıyla başlar. 15. yüzyılda 4 Kutsal Roma Cermen İmparatoru Lüksemburg'dan seçilmiştir. Bunlardan IV. Karl, Lüksemburg'u 1354'te dükalığa dönüştürmüştür. 1443'te Bourgogne Hanedanının eline geçen ve yüzyıllarca yabancı ülkelerin egemenliğinde yaşayan dükalık Bourgogne Hanedanından Marie'nin Avusturya imparatoru I. Maximilian ile evlenmesi sonucu Habsburglara geçmiştir.

## Yeni Çağ

Lüksemburg'daki Büyük Dükalık SarayıHabsburgların bölünmesi ile Lüksemburg ailenin İspanyol koluna geçti. 1684'te Fransa kralı XVI. Louis tarafından ele geçirildi. 1697'de Habsburgların geri aldığı ülke 1794'te yine Fransız işgaline uğradı. 1815'e kadar Fransız egemenliği altında kalan ülke Viyana Kongresi'nde bağımsız bir Büyük Dükalık olarak Hollanda'ya geçmiştir. 1830 ayaklanmasından sonra Belçika'nın bir parçası haline gelmiştir.

Fransız İmparatoru III. Napoléon'un ele geçirme girişiminin başarısızlığa uğramasından sonra 1827'de bağımsızlığa kavuşan Lüksemburg Büyük Dükalığı büyük devletlerin himayesi altına alınmış ve 1868'de üstünde birçok değişiklikler yapılmasına rağmen günümüzde de aynen geçerli olan anayasa kullanılmaktadır.

## Yakın Çağ

1868 yılından bu yana yansızlık politikası uygulamasına karşın her iki dünya savaşında da Alman işgalinde kalan Lüksemburg, 1947 Mart'ında Belçika ve Hollanda'yla iktisat ve gümrük birliği Benelüks'ü oluşturdu. 1949'da NATO'ya, 1957'de Avrupa Ekonomik Topluluğuna üye oldu. Lüksemburg'un başkenti Lüksemburg 2007 yılında Avrupa kültür başkenti seçildi.

## Kaynakça

* 19. yüzyılda Lüxemburg'dan göç edenler
* Lüksemburg Tarihi: Özgün belgeler14 Mayıs 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Lüksemburg tarihi
* Lüksemburg'un tarihsel haritası 178914 Haziran 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Lüksemburg Ulusal Askeri Tarih Müzesi20 Temmuz 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Eski Arap uzunluk ölçü birimleri

**Eski Arap uzunluk ölçü birimleri**, Arap uzunluk ölçü sistemi Fars uzunluk ölçü sistemi kökenlidir.

## Uzunluk

| Uzunluk birimleri tabelesi |
| --- |
| birim
 | Türkçe
 | ilgili değeri
 | metrik değeri
 | diğer değeri
 | Notlar
 |
| *assbā* | parmak
 | 1/16 Arap ayağı (ayak)
 | ~2.25 santimetre
 |  | Bir parmak uzunluğu
 |
| *cabda* | el
 | 1/4 Arap ayağı
 | ~9 cm
 |  | Bir aya uzunluğu (*el genişliğinde uzunluk ölçüsü yaklaşık olarak 9 santimetredir*)
 |
|  *Arap ayağı* |  |  | ~32 cm
 |  | bir ayak uzunluk
 |
| *arsh* | arşın
 | geleneksel 2 Arap adımı (~64 cm), daha sonra 1.5 Arap adımı (~48 cm)
 | ~48 cm
 |  | Bir cubit uzunluğu
 |
| *orgye* | kulaç
 | 6 Arap adımı
 | ~1.92 m
 |  | Bir kulaç uzunluk, latinceleştirilmiş şekli *orgyia*.
 |
| *qasab* | sopa
 | 2 *orgye* veya 12 Arap adımı
 | ~3.84 m
 |  | Bir değnek uzunluğu
 |
| *seir* |  | 50 *qasab* veya 600 Arap adımı
 | ~192.04 m
 |  | Ayrıca bir stadyum olarak tanımlanır, bir stadyum uzunluk.
 |
| *ghalva* |  | 60 *qasab* veya 720 Arap adımı
 | ~230.44 m
 |  |  |
| *farasakh* | fersah
 | 18000 Arap adımı
 | Arap *farasakh* ~5.76 km'dir.
 | Fars *farasakh* ~6.23 km'dir.
 | Antik Mezopatamya'da *parasang* denilen, kabaca bir İngiliz league (fersah)'ne eş değerdir.
 |
| *barid* | berid
 | 4 *farasakh* eş değerde olan bir uzunluk
 | ~23.044 km
 |  | latinceleştirilmiş şekli *baryd* |
| *marhala* | merhale
 | 8 *farasakh* veya 2 *barid* | ~46.089 km
 |  | Yerleşim yerleri arasındaki uzaklık.
 |

## Notlar
# Nabemono

Sukiyaki
**Nabemono** (Japonca: 鍋物), "kap yemekleri" ve "tencere içerisindeki şeyler" olarak da bilinen çok çeşitli Japon güveç yemekleridir.

## Sözkökü

(Japonca: Nabemono) 鍋物, "tencere" (nabe) + "şey" (mono)) sözlerinin birleşiminden oluşmaktadır.

## Kaynakça

Wikimedia Commons'ta Nabemono ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
# International New York Times

logosu 2013

International New York Times (INYT), yurt dışında yaşayan ABD vatandaşları için İngilizce yayımlanan günlük gazete. Gazetenin merkezi Paris'tedir. Dünya üzerinde 35 noktada basılır ve 180 ülkede satılır.The New York Times'ın muhabirlerini ve haberlerini kullanır.

## Geçmişi

James Gordon Bennett Jr., New York Herald gazetesi adına 1887'de Paris Herald'ı kurdu. Bennett'ın 1918'de ölmesi üzerine Frank A. Munsey, New York'taki ana kuruluşla birlikte gazetenin Paris baskısını satın aldı.Herald ile birleştirmek üzere New York Tribune'u da satın alma girişimi sonuç vermeyince Herald'ı Tribune'a sattı.New York Herald-Tribune'nun Paris baskısı olarak Paris Herald-Tribune büyük okur kitlesi kazandı.

Parislilerce *Le New-York* biçiminde adlandırılan gazeteyi birçok abonesi geçmiş özlemiyle Paris Herald adıyla anıyordu. Haberlerini New York Herald-Tribune'le paylaşan gazete ana gazetenin bütün yazılarını kullanabiliyordu.II. Dünya Savaşı'nda Paris Almanlarca işgal edilince dört yıl süreyle (1940-1944) kapatıldıysa da sonradan eski ağırlığını yeniden kazandı.1960'larda New York'taki ana kuruluş maliyetlerin yükselmesi, gelirlerin düşmesi ve grevlerin yaygınlaşmas sonucunda bir dizi birleşmeye giderek sonunda yok olurken Paris'teki gazete de kapanmanın eşiğine geldi. Ama The New York Times ile The Washington Post'un ortak girişimleri sonucunda Paris baskısı kurtarıldı ve **International Herald Tribune** adını aldı.

Gazete, aralarında Hong Kong, Singapur, Londra, Lahey ve ABD'nin Florida eyaletindeki Miami kentinin de bulunduğu, dünyanın dört bir yanındaki kentlerde aynı anda basılır.2007'de, The Washington Post'a ait hisseleri de satın alınca The New York Times gazetenin tek sahibi oldu.

15 Ekim 2013'ten gazetenin adı *International New York Times* (kısaca *INYT*) olarak değişti.

## Dış bağlantılar

* Resmi site
# Lütte geleneği

**Lütte Geleneği** (fr. *Lutte Traditionnelle* – *Geleneksel Güreş*), Batı Afrika’ya özgü bir halk güreşi tarzıdır. Senegal ve Gambiya’da Laamb, Togo’da *Evala*, Nijerya ve Nijer’de Hausa halkı arasında *Kokawa* veya *Kokowa* adlarıyla bilinir. Nijer ve Burkina Faso’da ise doğrudan *Lutte Traditionnelle* adıyla anılır. Uluslararası karşılaşmalar Jeux de la Francophonie kapsamında ve ayrıca düzenlenen Afrika Lütte Geleneği Şampiyonası’nda yapılmaktadır.

## Varyasyonlar

1950'lerden bu yana Batı Afrika'daki farklı gelenekler *Lütte Geleneği* çatısı altında birleşmiş ve spor, büyük bir seyirci etkinliği haline gelmiştir. En önemli varyasyon Laamb'dır. Laamb, Batı Afrika'daki stiller arasında yumruk atmaya (*frappe*) izin verilen tek stildir. 1990'lardan itibaren gelişen Afrika şampiyonaları ve konfederasyonlar sayesinde Senegalli güreşçiler iki ayrı biçimde çalışmaktadır: uluslararası karşılaşmalar için *Lutte Traditionnelle sans frappe* (vuruşsuz), yerel mücadeleler için *Lutte Traditionnelle avec frappe* (vuruşlu).

Nijerya ve Nijer’deki Hausa bölgelerinde *Kokawa* Batı Afrika standartlarına uyarlanmıştır. Yumruk atma kısmı ise Dambe adı verilen ayrı bir dövüş sporuna ayrılmıştır. Her iki spor da aynı geleneksel arenada yapılmakta, ancak Dambe gezici dövüşçü topluluklarının uzmanlık alanı haline gelmiştir.

## Amaç

İki güreşçi, kum torbalarıyla çevrilmiş dairesel bir alanda karşılaşır. Amaç rakibi ayakta ya da dört ayak üzerine düşürmek veya tamamen alanın dışına çıkarmaktır.

## Uluslararası organizasyon

1980'lerden itibaren **Lütte Geleneği** Batı Afrika'nın büyük bölümünde yaygınlaşmış ve daha kurumsal hale gelmiştir. Birçok ülkede ulusal şampiyonalar düzenlenmekte, kurallar ise uluslararası turnuvalar için uyumlaştırılmaktadır. Uluslararası karşılaşmalar Jeux de la Francophonie oyunlarında yapılmakta olup, 2000 yılından itibaren Afrika Lütte Geleneği Şampiyonası’nı düzenleyen bir kurul tarafından koordine edilmektedir. 2008'de Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu (ECOWAS), Dakar’da ilk uluslararası Lütte Geleneği şampiyonasını düzenledi. Senegal, Mali, Nijer, Nijerya, Burkina Faso, Gine, Gambiya, Gine-Bissau, Togo, Liberya ve Fildişi Sahili’nden takımlar katıldı. Turnuvayı Nijerya kazandı ve böylece ilk kez İngilizce konuşulan bir ülke (Gambiya hariç) büyük bir Lütte turnuvasında şampiyon oldu.

Kanarya Adaları göç rotası aracılığıyla Senegal, Mali ve Moritanya'dan gelen göçmen gençler Kanarya güreşine katılmıştır. Kanarya güreşi, kıtasal stillerle hem benzerlikler hem de farklılıklar göstermektedir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Lutte, Afrik News – geleneksel güreş haberleri
* Nijer Ulusal Şampiyonası raporu, 22 Şubat 2008, Dosso, Nijer.
# Cognomen

**Cognomen** ("bilinen adıyla") anlamına gelen Latince bir isimlendirme terimidir. Köken olarak Roma isimlendirme geleneği' ne göre bir Roma Yurttaşının 3. ismidir. Terim aynı zamanda günümüzde ara sıra takma ad veya lakap ile eş anlamlı kullanılmaktadır.

Roma isimlerinin sınırlı doğası yüzünden, bazen cognomen bir aileyi diğer bir aileden ayırt etmek için gelişim gösterdi, bazen de bir savaşta olduğu gibi ilgi çekici olayları arşivlerken. Scipio Africanus Major cognomen'e bir örnek ancak bazen özellikle general Gaius Marius gibi bazı Romalılar cognomen taşımazlardı. Roma Cumhuriyeti'nin son dönemlerinde, hernasılsa, cognomen (Latince çoğul: cognomina) günlük kullanımda sıradan bir hale gelmiştir.

Bir tezat olarak en onurlu cognomenler başarılı generaller tarafından benimsenirken, birçok cognomen fiziksel ya da kişisel tuhaflık kökenlidir; örneğin, Rufus 'kızıl saçlı' ya da ' Scaevola' 'solak' gibi.

Günümüzde, birçok önemli Romalıyı cognomen ile tanırız; örneğin, Marcus Tullius Cicero için 'nohut anlamında Cicero ve Gaius Julius Caesar için 'Sezar(caesar)'. *Historia Augusta* bu cognomen için 3 değişik açıklama getirir: ilki Caesar savaşta bir fil tarafından öldürüldü (Moorcada Fil=caesai) ; ikincisi çok sık saçlıydı (Latince caesaries); ya da parlak gri gözleri (Latince oculis caesiis) vardı.

## Kaynakça
# Fahri ünvan

**Fahri ünvan** veya **onursal ünvan** kültür, askerî, edebiyat, bilim, eğitim, sağlık, mimarlık, gazetecilik, mühendislik, beden eğitimi, spor, kamu hizmeti ve hukuk alanlarında verilen özel bir ünvandır. Özel hizmetler, yüksek mesleki beceriler ve kamusal hayata aktif katılım için verilir. Hem devlet hem de sivil toplum kuruluşları tarafından verilebilir.

## Fahri ünvan örnekleri

* Akademisyen
* Devlet sanatçısı
* Fahri derece
* Askerî ödüller ve nişanlar

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* Ödül listeleri
* Nişan (onur)
* Madalya
# Doğum adı

Marilyn Monroe'nun doğum belgesindeki adı Norma Jeane Mortenson olarak geçmektedir.
**Doğum adı**, kişinin doğduğunda aldığı isimdir. Doğum adı, kişinin verilen adı ve soyadı için kullanılabilmektedir. Doğum kaydına veya doğum belgesine yazılan tüm isim, doğumların resmî olarak kayıt altına alındığı yerlerde kişinin yasal adı olarak sayılmaktadır.

## Evlilik öncesi soyadı

**Evlilik öncesi soyadı**, evlendikten sonra eşinin soyadını alan bir kişinin önceki soyadını ifade etmektedir. Fransızca kökenli "née" (dişil) ve né (eril; her ikisi de i/neɪ/ şeklinde telaffuz edilir; Fransızca  *né[e]* 'doğum') terimleri, evlilik öncesi ya da kızlık soyadını veya daha sonra değiştirilen orijinal doğum adını belirtmek için kullanılmaktadır.

## Kaynakça
# Soyadı

Vikisözlük'te soyadı ile ilgili tanım bulabilirsiniz.

**Soyadı**, **soy ismi**, öz ada eklenen ve kişisel adın bir parçası sayılan ad. Genellikle aile adı yerine kullanılır. Batı ülkelerinde ön adın ardından gelirken, Macaristan ve pek çok Doğu Asya ülkesinde ilk addan önce kullanılmaktadır.

## Ayrıca bakınız

* Soy ağacı