Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ho-Chunk mitolojisi

**Hocągara** (Ho-Chungara) veya **Hocąklar** (Ho-Chunks), orijinal olarak Wisconsin ve kuzey Illinois'den gelen, Siyu dili konuşan bir Hint **Milletidir** . 19. yüzyılda zorunlu göç nedeniyle, şimdi iki ayrı kabile oluşturuyorlar; Wisconsin'deki Ho-Chunk Ulusu ve Nebraska'nın Winnebago Kabilesi.

## Göç efsanesi

Aşağıdaki hikâyede, Ayı Klanı tüm ulus için kuruluş rolünü üstlenir ve karaya çıktıklarında ülkenin dost kabilesi Menominee'yi bulurlar. Ayı Klanı, kuzgun ve kuzey kargasını belirten bir terim olan *kaǧi* ile güçlü bir şekilde ilişkilidir. Aynı zamanda Hocągara'nın Menominee'yi bildiği isimdir.

Vizyonu nedeniyle, büyük bir Menomini (*Kaǧi*) şefi, Michigan Gölü'ndeki beyaz kumlu bir plajda her türlü malzemenin toplanmasını emretti. Ve tüm bunlar yapıldığında ve düzene sokulduğunda, güneş zirveye ulaştığında vizyon canlandı: doğu ufkunun saf mavi gökyüzünde tek bir kara bulut oluşmaya ve karşı konulmaz bir şekilde onlara doğru hareket etmeye başladı. Bu büyük bir kuzgun *sürüsüydü* (*ka*) *i*), yanardöner renklerde gökkuşağı tüylerine sahip ruh kuşları, Bunlardan ilki indiği an çıplak, diz çökmüş bir adama dönüştü. Menominee şefi halkına "Bu adama bir şef olduğu için kıyafet verin" dedi. Ve diğerleri de indiler ve büyük bir misafirperverlikle karşılandılar. Onlar Hocąk ulusuydu ve Red Banks'a bu şekilde geldiler.

Red Banks (Wisconsin), Hocąk Nation'ın geleneksel vatanıdır. Hocągara'nın *Te-rok*, "Göl İçi" dediği Green Bay'de yer almaktadır. Michigan Gölü bir bütün olarak *Te-šišik*, "Kötü Göl" adlandırılıyordu, bu da Algonquian halklarını Winnebago Gölü *çevresinde dolaşırken* onlara "Kötü *Sulardaki* insanlar" veya Menominee'deki *Winnibégo demelerine yol açmış olabilir* .

## Kırmızı boynuz

 Bazı arkeologların Kızıl Boynuz'u tasvir edebileceğini düşündüğü "Big Boy" lakaplı bir taş boru kase. Spiro Sitesi'nde bulundu.
Kızıl Boynuz (aynı zamanda 'Kulağında insan Yüzleri Takan olarak da bilinir), Ioway ve Hocągara (Winnebago) (etnolojisi antropolog Paul Radin tarafından kaydedilmiştir) sözlü geleneklerinde bulunur. (1908–1912). Kızıl Boynuz Döngüsü, Kaplumbağa, Şimşek kuşu, Yürüyen Fırtınalar (*Mą'e-manįga*) ve *öldürmekte* olan devlerin, *Wąge-rucge* veya "İnsan Yiyenler" ırkına karşı çıkan diğerleriyle olan *maceralarını anlatır.*

## Notlar ve referanslar

## Dış bağlantılar

* Ho-Chunk Nation web sitesi 9 Eylül 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Hotcâk (Winnebago) Mitolojisi Ansiklopedisi 10 Mayıs 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Katolik Ansiklopedisi girişi 27 Eylül 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Winnebago Nebraska Kabilesi 2 Ekim 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Paul Radin'in Winnebago Defterleri 4 Şubat 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Amerikan Felsefe Kütüphanesi'nde
# Muisca mitolojisi

Muisca mitolojisindeki efsanevi yaratıklardan biri olan **Goranchacha**
 1920'lerde, İspanyol fatihlerinin El Dorado efsanesinin temelini aramasından neredeyse 400 yıl sonra keşfedilen Muisca salı.
**Muisca mitolojisini** Musica halkının dininden farklıdır. Bu makale Musica mitolojisini konu alır

Muisca mitolojisinin bilgisine başlıca katkıda bulunanlar, Muisca bilginleri Javier Ocampo López, Pedro Simón, Lucas Fernández de Piedrahita, Juan de Castellanos ve 1530'larda Muisca ile ilk teması kuran Avrupalı olan fatih Gonzalo Jiménez de Quesada olmuştur.

## Muisca mitolojisi

İspanyolların Muisca Konfederasyonunu fethinden önceki zamanlar bölgede pek çok mitolojik hikâye vardır. Hunza ve Bacatá başkentlerinin ilk doğrulanmış insan hükümdarlarının efsanevi yaratıklardan geldiği söyleniyor. Bunun dışında efsanevi *El Dorado* ve Tota Gölü Canavarı gibi diğer Muisca mitleri de var.

### Mitolojik yaratıklar

Tarihçiler tarafından birkaç mitolojik yaratık tanımlanmıştır:

* **Thomagata**, *Idacansás'tan* sonra en dindarlardan biri olduğu söyleniyor
* **Idacansás**, efsanevi bir rahip
* **Goranchacha**, kuzey Muisca'nın başkentini Ramiriquí'den sonraki başkent Hunza'ya taşıyan efsanevi bir *cacique*
* **Pacanchique**, Muisca mitlerine göre nişanlısı Azay'ı önce ölü bir kişiye dönüştürerek ve ardından farklı bitkiler kullanarak onu hayata döndürerek hükümdar Quemuenchatocha'dan kurtarmıştır. Ayrıca İspanyol fatihlere Nemequene sarayına giden yolu da gösterdi:

### Diğer Muisca mitleri

* Altından yapılmış insan ya da şehir El Dorado** en çok bilinen mittir*
* **Tota Gölü Canavarı**, sözde canavarca bir yılan veya Tota Gölü'nde yaşayan balık
* **Fura ve Tena**, tanrı tarafından yaratılan ilk kadın ve adam

## Ayrıca bakınız

* Aztek mitolojisi
* İnka
* Maya mitolojisi

## Kaynakça

### Kaynakça

* Ocampo López, Javier. 2013. Mitos y leyendas indígenas de Colombia - Indigenous myths and legends of Colombia, 1-219. Plaza & Janes Editores Colombia S.A..
# Çimmesya mitolojisi

1750 dolaylarında, oyma boynuz kemiğinden yapılmış Tsimshian tören kulübü. Kulübün tepesine oyulmuş kafa, çıkıntılı dişe oyulmuş Kurt armasının ilk sahibi olabilir. Kulüp, Tsimshian şamanları tarafından dini törenlerde kullanılmış olabilir.
**Çimmesya mitolojisi** Çimmesyanlar ve Aborijin halkına ait mitolojidir. Çimmesya halkının çoğu Britanya Kolumbiyasın'da yaşarken diğerleri Alaska'da yaşıyor.

Çimmesya efsanesi sözlü olarak geçen masallardan bilinir. Bir *adaawx*, insan kılığında hayvan ruhları ile ilgili bir hikâyedir ve genellikle Dünya'nın kökeni ve üzerindeki insanlarla bağlantılıdır. *Malesk*, aksine, açıklamaktan çok eğlendirmeyi amaçlayan bir macera ya da tarih hikâyesidir.

Kuzgun ruhu *We-gyet* veya *Txamsem* olarak bilinir. Txamsem'in tatlı ve temiz su eksikliğinden ve Txamsem'in kaybolduğu sisin varlığından sorumlu olan *Logobola* adında bir kardeşi olduğu söyleniyor.

## Kuzgun

Txamsem veya Giant olarak bilinen Kuzgun, Pasifik Kuzeybatı Kıyısı'ndaki yerli halkları birbirine bağlayan Kuzgun Masalları mitolojisinin bir parçası olan Çimmesya mitolojisinde merkezi bir figürdür. Kuzgun, evrenin yaratıcısı ve fiziksel ve ruhsal enkarnasyonları arasında bir aracı olarak görülüyor.

Çimmesya yaratılış efsanesi, çeşitli hayvan ruhlarının yaşadığı karanlık ve hareketsiz bir evreni varsayar. Bir hayvan şefi oğlunu şımartarak hastalanmasına ve ölmesine neden olur ve bağırsakları yanar. Ertesi gün yatakta sağlıklı ve karanlıkta "ateş kadar parlak" yeni bir genç belirir. Oğlan, şef tarafından evlat edinilir. Başlangıçta bu çocuk yemek yemiyor ama köle ruhlar onu kandırarak kabuklarını yemesi için kandırıyordu. Daha sonra şef ve köylüler onu kuzgun bir battaniyeyle gönderirler. Sonra oğlan ayrılır ve kuzgun olur.

Kuzgun anakaraya gelirken doyumsuz bir şekilde acıkır ve tanıştığı kişilerde büyük aksaklıklara neden olur. Efsanenin çeşitli noktalarında bir hileci olarak hizmet eder. Örneğin, çürümüş ağaçtan bir köle yarattıktan sonra kendisini kral kılığına sokarak bir köye varır. Köylüler köleye Kuzgun'u akşam yemeğine davet etmesini söyler, ancak köle Kuzgun'un aç olmadığını ve yemeği kendisi için aldığını söyler. Kuzgun lahanadan bir köprü kurar ve köle geçerken ölümüne düşer. Kuzgun, ölü kölenin karnındaki yiyeceği yemek için vadiye iner.

Kuzgun bir cömertlik duygusu geliştirmeye başladığında, birçok misafirle yemek paylaştığı bir potlatch'a ev sahipliği yapıyor. O konuşurken, hepsinin taşa dönmesini diliyor ve onlar da önceden maddi olmayan bir dünyaya şekil vererek yapıyorlar.

## Kaynakça
# Tay halkları

Tay / Tai| Tay halklarının dağılımı |
|  |
|  |
| Önemli nüfusa sahip bölgeler |
| **Güneydoğu Asya** Myanmar (Şan) Laos Tayland Vietnam **Güney Asya** Hindistan (Tai Khamti, Tai Ahom, Tai Phake, Tai Aiton, Tai Khamyang, Tai Turung ve Tai Lai) **Doğu Asya** Çin (Dai, Zhuang ve Buyei halkları) |
| Diller |
| Tay dilleri |
| Din |
| Theravada Budizmi, Ahom dini, Tay halk dini, Hinduizm, İslam, Animizm, Şamanizm |

**Tay** ya da **Tai halkları**, artık Tay dillerini konuşamayan alt nüfuslar dahil olmak üzere ortak bir Tay dilini konuşanların torunlarından oluşan nüfusları kapsar. Dünya çapında toplam yaklaşık 93 milyon Tay kökenli insan var; bunun kapsamına giren en büyük etnik gruplar Dai, Tay, İsan, Şan, Lao, Ahom ve Kuzey Tay halklarıdır.

Tay halkları ağırlıklı olarak Güney Çin ve Güneydoğu Asya anakarasında bulunur, lâkin kimileri (ör. Ahom, Khamti ve Tai Phake halkları) Kuzeydoğu Hindistan'da da bulunur. Tay halkları hem kültürel hem de genetik olarak birbirlerine çok benzer, dolayısıyla konuştukları dillere göre diğer halklardan ayırt edilirler.

## Ayrıca bakınız

 Wikimedia Commons'ta Tay halkları ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur
# Karşılaştırmalı dinler

Dünyanın çeşitli dinlerinin efsaneler, ritüeller ve kavramlarının benzerlik ve farklılıklarının karşılaştırmalı incelendiği din bilimlerinin bir alanıdır.

Karşılaştırmalı dinler alanında dünyanın çeşitli dinleri İbrahimi (Abrahamic), Hint (Indian) ve Taocu (Taoic) gibi başlıklar alanında sınıflandırılabilmektedir.

## İbrahimi Dinler

Orta Doğu'da ortaya çıkan Yahudilik, Hristiyanlık ve İslamiyet olarak üç tek tanrılı dini içerir. Bahailik gibi dinleri de bu kategoriye dahil eden ve etmeyenler vardır.

## Hint Dinleri

Hint altkıtasında doğan Hinduizm, Budizm, Jainizm ve Sihizm gibi dinleri içerir. Budizm aynı coğrafyada doğmuş olmasına karşın Çin ve Japonya'da da yaygınlık kazanmıştır.

## Taocu Dinler (Çin-Japon Dinleri)

Taoizm, Konfüçyanizm, Şintoizm, Chen Tao, Caodaism, Yiguandao, Chondogyo dinlerini içerir. Doğu Asya'daki Tao kavramı yoğun olarak işlenir.

## Dış bağlantılar

* 2nd International Online-Conference "Comparative Religion: from Subject to Problem" 15 Ekim 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* ReligiousTolerance.org19 Şubat 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Academicinfo.net30 Mayıs 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* ReligionFacts.com 28 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Comparative-religion.com
* Studies in Comparative Religion16 Aralık 2012 tarihinde Archive.is sitesinde arşivlendi
* Study of Comparative Religions in Indian Universities
# Brunei'de din

Brunei'de din (2021)

  İslam (%82.1)  Hristiyanlık (%6.7)  Budizm (%6.3)  Diğerleri (%4.9)

Sultan Ömer Ali Seyfeddin Camii
Brunei Anayasasına göre devletin resmi dini İslam'dır. Diğer dinlere de inanç ve ibadet özgürlüğü tanınmıştır. Ancak bu özgürlük birkaç vaka için sınırlıdır. Özel uygulama hakkı çok sayıda dine verilmiştir. Ayrıca, İslami olmayan bazı tatiller, Ay Yeni Yılı, Noel, Vesak günü ve Gawai Dayak tanınır ve kutlanır.

Brunei nüfusunun % 82,1'i Müslümandır. Bununla birlikte %6.7'si Hıristiyan, % 6.3'ü Budist, kalan %4,9 ise çeşitli yerel inançlara mensuptur. Müslümanların çoğu Sünni olup İslam'ın Şafi mezhebine bağlıdır.

## Kaynakça
# Bosna-Hersek'te din

Bosna-Hersek'te din (2021)

  İslam (%51)  Doğu Ortodoks Kilisesi (%31)  Katolik Kilisesi (%15)  Dinsiz (%3)

Bosna Hersek Anayasası ve Bosna Hersek Federasyonu ve Sırp Cumhuriyeti anayasaları, din özgürlüğü hakkını veriyor ve hükûmet, etnik olarak entegre edilmiş bu bölgelerde ya da hükûmet görevlilerinin çoğunluğa sahip olduğu bölgelerde genel olarak bu haklara saygı duyuyor ve Din Özgürlüğü Yasası dini cemaatlere kapsamlı haklar sağlamaktadır. Bununla birlikte, yerel yönetimler bazen bu kişilerin azınlıkta bulunduğu bölgelerdeki dini grup üyelerine ibadet etme hakkını kısıtladı. Bosna Hersek Müslümanlarının %47'si mezhep dışı Müslümanlardır.

## Kaynakça
# Malta'da din

Malta'da din (2021 nufus sayımı 15+ yaş)

  Katolik (%82.6)  Ortodoks (%3.6)  İngiltere Kilisesi (%1.3)  Diğer Hristiyanlar (%1)  İslam (%3.9)  Hinduizm (%1.4)  Budizm (%0.5)  Yahudi (%0.3)  Diğer (%0.04)  Dinsiz (%5.1)

Malta'da baskın din Katolik Kilisesi'dir. Malta Anayasası, devlet dini olarak Katolikliği kabul eder ve Malta kültürünün çeşitli unsurlarından sayar. Malta'nın koruyucu azizleri Pavlus, Saint Publius ve Saint Agatha'dır.

## Kaynakça
# Rusya'da din

Rusya'da din (2024)

  Rus Ortodoks Kilisesi (%62)  Diğer Hristiyan (%3)  Dinsiz (%20)  İslam (%10)  Diğer Dinler (%1)  Cevapsız (%4)

**Rusya'da din** çeşitliliği oldukça fazladır; Ortodoks Hristiyanlık en yaygın inançtır, ancak dinsiz kişiler ve diğer inançlara sahip önemli azınlıklar da mevcuttur.

Rusya anayasası, tüm vatandaşlara vicdan ve inanç özgürlüğü hakkını tanır. Ayrıca, Ortodoks Hristiyanlığının Rusya tarihine manevi katkısını ve Hristiyanlık, İslam, Budizm, Yahudilik ve Rusya halklarının tarihî mirasının ayrılmaz bir parçasını oluşturan diğer din ve inançlara saygıyı da vurgular. Etnik dinler veya paganizm gibi muhafaza edilmiş veya yeniden canlandırılmış inanç sistemleri de tanınmaktadır.

2020 yılında yapılan anayasa değişikliği ile anayasaya Tanrı'ya bir atıf ilave edildi.

Bazı Batılı gözlemcilere göre, Rus yetkililerin din özgürlüğüne saygısı 1990'ların sonlarından ve 2000'lerin başlarından bu yana azalmıştır. Örneğin, Yehova'nın Şahitleri'nin faaliyetleri şu anda Rusya'da yasaklanmıştır. Uluslararası Hristiyan Endişesi'ne göre, 2021 yılında "Rusya'da din özgürlüğüne yönelik baskılar şiddetlenmiştir."

## Kaynakça
# Liu Zongyuan

| Liu Zhongyuan 柳宗元 |
| --- |
| Liu Zhongyuan |
| Doğum | MS 773 Yongji, Tang Hanedanı |
| Ölüm | 28 Kasım MS 819 |
| Uğraş | Şair, yazar ve siyasetçi |
|  |

**Liu Zhongyuan** (Çince: 柳宗元; pinyin: *Liǔ Zōngyuán*; MS 773 - 28 Kasım MS 819) veya onursal adıyla **Zihou**, Tang Hanedanı döneminde yaşamış bir Çinli şair, yazar ve devlet adamıdır. Han Yu ile birlikte Klasik Nesir Hareketi'nin kurucusuydu. Geleneksel olarak "Tang ve Song'un Sekiz Büyük Düzyazı Ustası"ndan biri olarak sınıflandırılmıştır.

## Konuyla ilgili yayınlar

* Chen, Jo-shui, *Liu Tsung-yüan and Intellectual Change in T'ang China, 773–819*, Cambridge: Cambridge University Press, 1992. 0521419646.
* Nienhauser Jr., William H.; Hartmann, Charles; Crawford, William Bruce; Walls, Jan W.; Neighbors, Lloyd, *Liu Tsung-yüan*, New York: Twayne Publishers Inc., 1973.
* Ueki, Hisayuki; Uno, Naoto; Matsubara, Akira (1999). "Shijin to Shi no Shōgai (Ryū Sōgen)". Matsuura, Tomohisa (Ed.). *漢詩の事典* (Japonca). Tokyo: Taishūkan Shoten. ss. 113-115. OCLC 41025662.

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Liu Zongyuan ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Liu Zongyuan in Wengu textbase, five poems in traditional Chinese arrayed with Bynner's translation.
* Biography and translations of five poems. 3 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Translated by Tony Barnstone and Chou Ping)
# Shōken (imparatoriçe)

| İmparatoriçe Shōken |
| --- |
|  |
| Japonya İmparatoriçesi |
| Hüküm süresi | 11 Ocak 1869-30 Temmuz 1912 |
| Önce gelen | İmparatoriçe Eishō |
| Sonra gelen | İmparatoriçe Teimei |
|  |
| Doğum | 9 Mayıs 1849 Heian-kyō, Japonya |
| Ölüm | 9 Nisan 1914 Numazu, Japonya |
| Eş(ler)i | İmparator Meiji |
| Babası | Tadaka Ichijō |
| Annesi | Tamiko Shinbata |

**İmparatoriçe Shōken** (Japonca: 昭憲皇后 *Shōken-kōgō*; 9 Mayıs 1849-9 Nisan 1914), İmparator Meiji'nin eşidir.

Shōken, Masako Ichijō olarak doğmuş olup Tadaka Ichijō'nun üçüncü kızıydı. 11 Ocak 1869'da İmparator Meiji ile evlendi. İmparatoriçe olduğu dönemde özellikle hayırseverlik çalışmaları, kadın eğitimine verdiği destek ve Birinci Çin-Japon Savaşı (1894-1895) sırasında Japon Kızıl Haç Derneği'nin kurulması için verdiği destekle bilinmektedir. Özellikle barış zamanında Kızılhaç faaliyetleri hakkında endişe duyduğundan daha sonradan Uluslararası Kızılhaç tarafından "İmparatoriçe Shōken Fonu" olarak adlandırılacak bir fon kurdu.

İmparator Meiji'nin 1912'de ölümünün ardından kendisine İmparator Taishō tarafından Dul İmparatoriçe (皇太后, *Kōtaigō*) unvanı verildi. 1914 yılında Numazu'daki imparatorluk sarayında hayatını kaybetti. Kyoto'da İmparator Meiji'nin yanına gömüldü ve ruhu Meiji Tapınağı'na adandı. Ölümünden sonra Shōken Kōtaigō adını aldı.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Meiji Jingu | Empress Shoken
* The Empress Shoken Fund 26 Mayıs 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

| Resmî unvanlar
 |
| --- |
| Önce gelen: **İmparatoriçe Eishō** | **Japonya İmparatoriçesi** 1869–1912
 | Sonra gelen: **İmparatoriçe Teimei** |
# Eski Kilise Slavcası

| Eski Kilise Slavcası |
| --- |
| словѣ́ньскъ ѩзꙑ́къ, *slověnĭskŭ językŭ* |
| Ana dili olanlar | Doğu Avrupa |
| Konuşan sayısı | —  (*tarih gerekli*) |
| Dil ailesi | Varsayılan
* **Eski Kilise Slavcası**
 |
| Yazı sistemi | Glagol alfabesi Kiril alfabesi |
| Dil kodları |
| ISO 639-1 | cu |
| ISO 639-2 | chu |
| ISO 639-3 | chu |

**Eski Kilise Slavcası** (словѣ́ньскъ ѩзꙑ́къ, *slověnĭskŭ językŭ*) ilk Slav yazı dilidir. 9. yüzyılda Aziz Kiril ve Metodius bu dili standartlaştırdı ve Slavların Hristiyanlaştırılma süreci kapsamında İncil ve Grekçe kilise metinlerini çevirdi. Bu çalışmalar Slav dilleri tarihinde oldukça önemli bir yer almış, sonraki dil dönemi olan Kilise Slavcasının sistemleşmesine etki etmiştir.

## Kaynakça
# Sugawara no Michizane

| Sugawara no Michizane |
| --- |
|  |
| Doğum | 1 Ağustos 845(845-08-01) Fukuoka |
| Ölüm | 25 Mart 903 (57 yaşında) |
|  |

**Sugawara no Michizane** (Japonca: 菅原 道真/菅原 道眞; 1 Ağustos MS 845-26 Mart MS 903), Heian dönemi Japon bilgin, şair ve siyasetçi. Özellikle mükemmel bir Kanshi şairi olarak kabul edilir ve günümüzde Şintoizm'de öğrenmenin tanrısı Tenman-Tenjin (天満天神) olarak kabul edilir.

## Kaynakça

* Robert Borgen (1994). *Sugawara no Michizane and the Early Heian Court*. University of Hawaii Press
* Keene, Donald (1999). *A History of Japanese Literature, Vol. 1: Seeds in the Heart — Japanese Literature from Earliest Times to the Late Sixteenth Century*. New York: Columbia University Press. ISBN 978-0-231-11441-7.
* McMillan, Peter 2010 (1st ed. 2008). *One Hundred Poets, One Poem Each*. New York: Columbia University Press.
* Suzuki Hideo, Yamaguchi Shin'ichi, Yoda Yasushi 2009 (1st ed. 1997). *Genshoku: Ogura Hyakunin Isshu*. Tokyo: Bun'eidō.

## Konuyla ilgili yayınlar

Wikimedia Commons'ta Sugawara no Michizane ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Morris, Ivan (1975). *The Nobility of Failure: Tragic Heroes in the History of Japan.* London: Secker & Warburg. 978-0-436-28809-8.
# Ķ

|  |
| --- |
| **Latin alfabesi Ķķ harfi** |
| Ķ | ķ |
| Ķ | ķ |

Ķ sesinin latin alfabesindeki temsili.
**Ķ** Letoncada İnce K sesidir. Letonca *kj* olarak izah edilir; Kiril alfabelerindeki **Ќ** harfine denk düşer.

Türkî Kiril alfabelerinin romanizasyonunda ise tam tersine kalın bir K sesi olarak yer alır.

## Türki alfabelerde ses değeri

Gırtlaktan çıkan ve oldukça kalın bir K sesi olarak okunur ve söylenir. Örneğin: Kazakça **Қасқыр** (*Ⱪasⱪır*: Kurt), **Қой** (*Ⱪoy*: Koyun) sözcüklerinde olduğu gibi. Bu sözcüklerdeki K sesleri gırtlaktan ve kalın olarak çıkarılır.

Kimi zaman gırtlaktan çıkarılan kalın bir K/G sesini karşılar. İç Anadolu ve Doğu Anadolu ağızlarında yaygın olarak kullanılır. Arapçadaki Kaf (**ق**) harfine denk düşer. Tunus ve Cezayir Arapçasında Türkçedeki gırtlaktan söylenen K harfine benzeyen bir sesi karşılamak için noktasız  **ٯ**  harfi kullanılır.

## Kullanıldığı diller

Kazakça, Uygurca, Özbekçe ve ayrıca Karakalpakça ile Tofaca'da **Қ** biçimiyle yer alan Kiril harfine denk düşer. Türk dilleri dışında Abhazca, Osetçe Çukçice, Hantıca ve İtelmence gibi Asya dillerinde de bulunur. Kiril alfabesi kullanan başka Türk dillerinde ise aşağıdaki Kiril harflerinin karşılığıdır.

* **Ӄ ӄ** : Kiril Kancalı Ka harfi. (Çukçice, Hantıca ve İtelmence gibi Asya dillerinde bulunur.)
* **Ҡ ҡ** : Başkurtça Qa harfi. Örneğin Başkurtçadaki **Ҡалын** (Kalın) sözcüğünün çevirisi **Ⱪalın** olarak yapılır ve okunuşu Qalın (Kalın/Galın) biçimindedir. Baştaki K veya G sesi gırtlaktan ve kalın bir tonla söylenir.

| ISO temel Latin alfabesi
 |
| --- |
| Aa
 | Bb
 | Cc
 | Dd
 | Ee
 | Ff
 | Gg
 | Hh
 | Ii
 | Jj
 | Kk
 | Ll
 | Mm
 | Nn
 | Oo
 | Pp
 | Qq
 | Rr
 | Ss
 | Tt
 | Uu
 | Vv
 | Ww
 | Xx
 | Yy
 | Zz
 |
| **Özel işaret almış K harfi**
ḰḱǨǩĶķḲḳḴḵƘƙⱩⱪᶄ**Kuyruk işaretini kullanan harfler**ÇçḐḑȨȩĢģḨḩĶķĻļŅņŖŗŞşŢţ
tarih •
paleografi •
türetimler •
diyakritik •
noktalama •
rakamlar •
harf listesi |
# Ṡ

|  |
| --- |
| **Latin alfabesi Ṡṡ harfi** |
| Ṡ | ṡ |
| Ṡ | ṡ |

**Ṡ** harfi Arapçanın romanizasyonunda **ص** harfi karşılığında kullanılır. Bu harfin çeşitli dillerdeki adı *Tsad (Tsade)* olarak bilinir. Türkçeye Arapçadan geçen kelimelerde üzerleri noktalı **Ṡ** kullanılır. Örneğin: *Ṡahib, Ṡabun, Huṡuṡ, Ṡadaka, Ṡabır*...

## Ayrıca bakınız

* **Ż** (Noktalı Z)

| ISO temel Latin alfabesi
 |
| --- |
| Aa
 | Bb
 | Cc
 | Dd
 | Ee
 | Ff
 | Gg
 | Hh
 | Ii
 | Jj
 | Kk
 | Ll
 | Mm
 | Nn
 | Oo
 | Pp
 | Qq
 | Rr
 | Ss
 | Tt
 | Uu
 | Vv
 | Ww
 | Xx
 | Yy
 | Zz
 |
| **Özel işaret almış S harfi**
ŚśṤṥŜŝŠšṦṧṠṡẛŞşṢṣṨṩȘșS̩s̩ᵴᶊʂȿ**Üst nokta işaretini kullanan harfler**ȦȧḂḃĊċḊḋĖėḞḟĠġḢḣİṀṁṄṅȮȯṖṗṘṙṠṡẛṪṫẆẇẊẋẎẏŻż
tarih •
paleografi •
türetimler •
diyakritik •
noktalama •
rakamlar •
harf listesi |
# Ä

|  |
| --- |
| **Latin alfabesi Ää harfi** |
| Ä | ä |
| Ä | ä |

**Ä** veya **ä**, çoğunlukla Kuzeybatı Avrupa dillerinde yaygınlık gösteren bir harftir. Almanca, Lüksemburgca, Fince, İsveççe, Slovakça, Türkmence, Gagavuzca, Aymaraca ve Estoncada kullanılır ve bazılarında /æ/, bazılarında /ɛ/ sesini gösterir. Aynı ses Azericede **Ə** harfi ile, Norveççe, Danca, Faroece ve İzlandaca'da **Æ** harfi ile gösterilir.

## Kullanımı

Fince, Türkmence ve Tatarca dillerinde Ä harfi daima /æ/ sesini temsil eder. Fincede ve Tatarcada alfabenin sonlarında, Z'den sonra, bulunur. Türkmencede alfabenin 6. harfi olarak E'den hemen sonra gelir. İsveççe ve Estoncada Ä harfi, bazen /æ/, bazen de /ɛ/ olarak okunur. Bu dillerde de, tıpkı Fincedeki gibi, Ä harfi Z'den sonra gelir. Almanca ve Slovakçada bu harf /ɛ/ sesini temsil eder. Ayrıca Kâzım Cömert Tokayev'in sunduğu Kazak Latin Alfabesi taslağında bu harf /æ/ sesini temsil etmek için kullanılmıştır. Birtakım Kiril alfabelerinde de bu harfin kullanıldığı görülmüştür.

## Tarihi

### Ortaya Çıkışı

Ä harfi, işaretsiz A harfinin üstüne Umlaut (¨) eklenerek elde edilmiştir. Umlaut işaretinin tarihi, matbaanın icat edildiği zamanlara dayanmaktadır. Alman matbaacılar, Almancada bulunan ae diyagrafını yerden tasarruf etmek için e'yi a'nın üstüne yazarak yazmaya başlamışlardır. O zamanlar baskın el yazısı olan Kurrentschrift'te e harfi 2 çizgiden ibaret olduğundan, bu e harfi zamanla 2 çizgiye ve daha da sonra iki noktaya dönüşmüştür.

### Yayılışı

İskandinav ülkeleri bu zamana kadar /æ/ sesini Æ harfi ile göstermekteydi. Ancak Almanya'da bu yazımın gelişmesinin ardından İsveç'te de bu stil benimsenmeye başlandı. O zamanlar İsveç hâkimiyetinde olan Finlandiya'da da /æ/ sesi aynı şekilde Ä ile gösterilmeye başlandı.

1928 yılında Türkiye Latin harflerine geçince /æ/ sesini Ä ile gösterilmesi öngörülmedi, yazımı fazla karıştırmamak için E ile gösterilmesi tercih edildi. Ancak Umlaut içeren diğer harfler (Ö ve Ü) benimsendiği için 1991'de SSCB yıkılınca bağımsız olan Türk devletlerinin bazıları, Latin alfabesine geçerken /æ/ için Ä harfini kullanma kararı aldılar.

## Bilgisayar kodları

| Karakter
 | Ä
 | ä
 |
| --- | --- | --- |
| **Unicode adı** | LATIN CAPITAL LETTER A WITH DIAERESIS | LATIN SMALL LETTER A WITH DIAERESIS |
| Kodlamalar
 | Ondalık
 | Onaltılık
 | Ondalık
 | Onaltılık
 |
| Unicode
 | `196` | `U+00C4` | `228` | `U+00E4` |

## Ayrıca bakınız

* **Ə** (Schwa Harfi)
* **Æ** (A-E Harfi)
* **È** (Aksanlı E Harfi)
* **À** (Aksanlı A Harfi)
* **Ǝ** (Ters E)

| ISO temel Latin alfabesi
 |
| --- |
| Aa
 | Bb
 | Cc
 | Dd
 | Ee
 | Ff
 | Gg
 | Hh
 | Ii
 | Jj
 | Kk
 | Ll
 | Mm
 | Nn
 | Oo
 | Pp
 | Qq
 | Rr
 | Ss
 | Tt
 | Uu
 | Vv
 | Ww
 | Xx
 | Yy
 | Zz
 |
| **Özel işaret almış A harfi**
ÁáÀàĂăẮắẰằẴẵẲẳÂâẤấẦầẪẫẨẩǍǎÅåǺǻÄäǞǟÃãȦȧǠǡĄąĀāẢảȀȁȂȃẠạẶặẬậḀḁȺⱥᶏ ɐ∀**İki nokta işaretini kullanan harfler**
ÄäËëḦḧÏïN̈n̈ÖöT̈ẗÜüẄẅẌẍŸÿ
tarih •
paleografi •
türetimler •
diyakritik •
noktalama •
rakamlar •
harf listesi |

## Kaynakça