# Glagol alfabesi

**Glagol alfabesi** (Slavca: ⰃⰎⰀⰃⰑⰎⰉⰜⰀ - glagolitsa), bilinen en eski Slav dili olan Kilise Slavcası için kullanılmış olan alfabedir. Artık kullanılmayan bu alfabe sadece Yunan Ortodoks kiliselerinde Slav destekçilerinin, yani Rusların, Bulgarların, Sırpların ayin düzeni kitaplarında yer alır.

Bu yazının biri yuvarlak diğeri de köşeli karaktere sahip yazı tarzı vardır. Chodzko (grammiare paléoslave) tarafından birincisi Bulgarca ikincisi de İlirce olarak adlandırılmıştır. Göstergelerin rakam olarak kullanıldığı iki nokta arasına alınarak belirtilir. Genel noktalama işaretleri geçerlidir. Glagolitik Alfabe, Kiril Alfabesi'nden önce kullanılan Slav alfabesidir. 9. yüzyıla kadar bu alfabe kullanılıyordu. Bu alfabeyi Aziz Kiril Selanik'te, Yunan alfabesi etkisinde kalarak geliştirdi. Glagol alfabesinden türeyen Kiril alfabesinin harf isimlendirmeleri aynıydı. Sonra türetilen bu alfabe Selanik ve çevresine yayıldı, ayin kitaplarında yer aldı, Hırvatistan'a kadar Balkanlarda Slavların yaşadığı çoğu yerde kullanıldı. Dubrovnik ve çevresinde kalıntılarını bulmak mümkündür. Rahipler ve papazlar yüzyıllarca dini kitaplarında bu alfabeyi kullandılar. 19. yüzyılda ise alfabe dini kitaplarda kullanılmamasıyla bir daha hiç kullanılmadı.

Glagol alfabesinin adı Eski Slavcada *glagolati* kelimesinden gelir. “Glagolati” Eski Slavcada “*konuşmak*” anlamına gelir.

## Karakterler

| Harf
 | Kiril
 | Ses
 | EKS adı
 | KS adı
 | Anlam
 | Köken
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ⰰ
 |  | А
 | /ɑ/ | Azъ
 | Az
 | I
 | Fenike alfabesi Alef veya haç/çapraz işareti
 |
| Ⰱ
 |  | Б
 | /b/ | Buky
 | Buky
 | kâğıtlar
 | Bilinmiyor
 |
| Ⰲ
 |  | В
 | /ʋ/ | Vědě
 | Vedi
 | bilmek
 | Muhtemel Latince V
 |
| Ⰳ
 |  | Г
 | /ɡ/ | Glagoli
 | Glagoli
 | yapmak/konuşmak
 | Muhtemel kürsiv Grekçe gamma γ
 |
| Ⰴ
 |  | Д
 | /d/ | Dobro
 | Dobro
 | nezaket/iyi
 | Grekçe delta Δ
 |
| Ⰵ
 |  | Є, Е, Э
 | /ɛ/ | Estъ, jestъ, yestъ
 | Jest
 | (-dır)
 | Muhtemel Samaritan he ࠄ veya Grekçe sampi ϡ
 |
| Ⰶ
 |  | Ж
 | /ʒ/ | Živěte
 | Zhivete
 | yaşam/yaşamak
 | Bilinmiyor, Muhtemel Koptik janja ϫ veya Balık burcu  |
| Ⰷ
 |  | Ѕ
 | /dz/ | Dzělo
 | Dzelo
 | çok
 | Bilinmiyor
 |
| Ⰸ
 |  | З
 | /z/ | Zemlja
 | Zemlja
 | Dünya/zemin/toprak
 | Muhtemel Grekçe theta θ varyantı
 |
| Ⰹ, Ⰺ
 | ,  | И, Й
 | /i, j/ | Iže
 | Izhe
 | olan/(prefiks)
 | Muhtemel Grekçe dieresis ϊ ile iota
 |
| Ⰻ
 |  | І, Ї
 | /i, j/ | I
 | I
 | ve
 | Bilinmiyor, Hristiyan simgeler
 |
| Ⰼ
 |  | Ћ, Ђ
 | /dʑ/ | Djervь, ǵervь
 |  | ağaç/ahşap
 | Bilinmiyor
 |
| Ⰽ
 |  | К
 | /k/ | Kako
 | Kako
 | nasıl/gibi
 | İbranice qoph ק‎
 |
| Ⰾ
 |  | Л
 | /l, ʎ/ | Ljudie
 | Ljudi
 | insanlar
 | Muhtemel Grekçe lambda λ
 |
| Ⰿ
 |  | М
 | /m/ | Myslite
 | Mislete
 | fikir/düşünmek
 | Grekçe mu μ
 |
| Ⱀ
 |  | Н
 | /n, ɲ/ | Našь
 | Nash
 | bizim
 | Bilinmiyor
 |
| Ⱁ
 |  | О
 | /ɔ/ | Onъ
 | On
 | o (eril)
 | Bilinmiyor
 |
| Ⱂ
 |  | П
 | /p/ | Pokoi
 | Pokoj
 | dinginlik/barış
 | Muhtemel erken Grekçe pi Π varyantı
 |
| Ⱃ
 |  | Р
 | /r/ | Rьci, rьtsi
 | Rtsi
 | Konuş!/Söyle!
 | Muhtemel Grekçe rho ρ
 |
| Ⱄ
 |  | С
 | /s/ | Slovo
 | Slovo
 | söz/konuşma
 | Bilinmiyor, Christian symbols circle and triangle
 |
| Ⱅ
 |  | Т
 | /t/ | Tvrьdo
 | Tverdo
 | katı/sert/kesin
 | Büyük ihtimalle Grekçe tau τ ızgarası
 |
| Ⱆ
 |  | У
 | /u/ | Ukъ
 | Uk
 | bilgili/aydınlanmış
 | *onъ* ve *izhitsa* ligatürü
 |
| Ⱇ
 |  | Ф
 | /f/ | Frьtъ
 | Fert
 |  | Grekçe phi φ varyantı
 |
| Ⱈ
 |  | Х
 | /x/ | Xěrъ, Khěrъ
 | Kher
 |  | Bilinmiyor, Glagoli ve Latince h ile denk
 |
| Ⱉ
 |  | Ѡ | /ɔ/ | Otъ
 | Oht, Omega
 |  | *onъ* ligatürü ve onun tersi
 |
| Ⱋ
 |  | Щ
 | /tʲ, ʃt/ | Šta/Šča
 | Shta/Shcha
 |  | *tvrьdo* üstünde *sha* ligatürü
 |
| Ⱌ
 |  | Ц
 | /ts/ | Ci, tsi
 | Tsi
 |  | İbranice tsade ץ‎ son formu
 |
| Ⱍ
 |  | Ч
 | /tʃ/ | Črьvъ
 | Cherv
 | solucan
 | Bilinmiyor, *shta* ile denk perhaps non-final form of İbranice tsade צ
 |
| Ⱎ
 |  | Ш
 | /ʃ/ | Ša
 | Sha
 |  | İbranice shin ש‎
 |
| Ⱏ
 |  | Ъ
 | /ɯ/ | Erъ, jerъ, yerъ
 | Yer
 |  | Muhtemel *onъ* modifikasyonu
 |
| ⰟⰉ
 |  | Ы
 | /ɨ/ | Ery, jery, yery
 | Yery
 |  | Ligatür
 |
| Ⱐ
 |  | Ь
 | /ə/ | Erь, jerь, yerь
 | Yerj
 |  | Muhtemel *onъ* modifikasyonu
 |
| Ⱑ
 |  | Ѣ | /æ, jɑ/ | Jatь, Yatь
 | Yat
 |  | Muhtemel epigrafik Grekçe alpha Α
 |
| Ⱖ
 |  | Ё | [\*/jo/ | Bilinmiyor: Hipotetik *jonsь* |
| Ⱓ
 |  | Ю
 | /ju/ | Ju, yu
 | Yu
 |  | Bilinmiyor
 |
| Ⱔ
 |  | Ѧ, Я
 | /ɛ̃/ | [Ensь]
 | Ya, Small yus
 |  | Grekçe epsilon ε, ayrıca nazalliği işaretlemekte kullanılmış
 |
| Ⱗ
 |  | Ѩ | /jɛ̃/ | [Jensь, Yensь]
 | [Small iotated yus]
 |  | Nazallik için *jestъ* ve *ensь* ligatürü
 |
| Ⱘ
 |  | Ѫ | /ɔ̃/ | [Onsь]
 | [Big yus]
 |  | Nazallik için *onъ* and *ensь* ligatürü
 |
| Ⱙ
 |  | Ѭ | /jɔ̃/ | [Jonsь, Yonsь]
 | [Big iotated yus]
 |  | Bilinmeyen harf ligatürü ve nazal *ensь* |
| Ⱚ
 |  | Ѳ | /θ/ | [Thita]
 | Fita
 |  | Grekçe theta θ
 |
| Ⱛ
 |  | Ѵ | /ʏ, i/ | Ižica, Izhitsa
 | Izhitsa
 |  | Bilinmiyor
 |

## Resimler

* Glagol alfabesinin Bulgar harfleriyle karşılıkları
* Glagol alfabesi
* Glagol alfabesiyle yazılmış Slavonya'da bulunan bir metin

## Kaynakça

Konuyla ilgili yayınlarlar

* Carl Faulmann, Yazı Kitabı (Tüm Yerkürenin Tüm Zamanların Yazı Göstergeleri ve Alfabeleri), Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2009, 293 s.17 Ekim 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.