Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ogham

Ogham
*Ogham* yazılı bir taş
**Ogham**, adını İrlanda tanrılarından Ogma'dan alır. Hakkındaki bir teori de saymak için kullanılan çizgilerden oluştuğu yönündedir.

İrlanda, Galler, İskoçya ve İngiltere'de M.S. 1. ilâ 6. yüzyıllar arasından kalma 400 örnek bulunmuştur. İptidaî İrlandaca (İng. *İngilizce: Primitive Irish*) bu alfabeyle yazılmıştır. Daha çözülmemiş olan eski pikt ve gal yazısı örnekleri de mevcuttur.
Örneklerin birçoğu taşlarda kazılı olsa da bu yazının çubuklara, ağaçlara vs. daha yaygın olarak yazıldığı muhtemeldir.Druidlerce gizli formülleri yazmak için kullanıldığı da düşünülmektedir.
# Rovaş alfabesi

**Rovaş alfabesi** (**Székely Rovásírás**), Göktürk runik yazısına dayanan Macar runik alfabesidir.

Macarların ilk Hristiyan kralı olan Istvan tarafından, "Hristiyanlık öncesi tüm yazıtların yok edilmesi" emri doğrultusunda yasaklanmasına rağmen, Transilvanya'nın bazı bölgelerinde 1850'li yıllara kadar kullanılmıştır. Macar runik yazısı genellikle bustrofedon usulü ile tahta-taş parçalara yazılırdı. Bu usulde yazı birbirini takip eder şekilde sağdan sola ve soldan sağa yazılırdı. Runik yazı Macarcadaki her ses birimi için ayrı harfler içermekteydi ve bu açıdan Macarcaya Latin alfabesinden daha uygun idi.
# Runik yazı

**Runik yazı** İlk Çağ Orta Asya toplumları, Türkler, Etrüskler, Macarlar ve vaktiyle Kuzey Avrupa ülkelerinde (İsveç, Norveç, Finlandiya, Almanya vs.) yaşayanlar tarafından kullanılmış bir yazı sistemidir.

Bu yazı sisteminin, Kuzey Avrupa ülkelerinde kullanılmış alfabesine runik alfabe ya da "futhark" adı verilir. Bu alfabeye verilen Futhark adı, alfabedeki ilk altı harfin kullanılmasıyla oluşturulmuş yapay bir addır ve İskandinav mitolojisindeki göksel yaşam kavramını ifade eder. Runik adı ise, maji ve kahinlikle ilgili görülen bu alfabeyi kullanmış eski Cermen dili halklarının (Angıllar, Vikingler vs.) Runlar (runes) adıyla anılmış olmasıdır. Run (rune) sözcüğünün Hint-Avrupa dillerindeki anlamı sırdır (mister).(Bu sözcükten türetilmiş "raunen" sözcüğü sırdan söz etmek, mırıldanmak anlamına gelir.)

Futhark alfabesi olarak bilinen, Kuzey Avrupa’daki runik alfabe vaktiyle İskandinav ülkelerinde yaşayanların belirlediği 24 takımyıldıza denk düşecek şekilde 24 harflidir ki, bu halklardan Vikingler bu 24 takımyıldızın oluşturduğu hatta “run (rune) hattı” adını vermişlerdi. 24 harfli olan ilk Futhark alfabesinin MS 800 yılı civarında 16 harfe düştüğü düşünülmektedir.

Çoğu kaya üzerine yazılmış olan, Avrupa'daki runik yazıtlar MS 2. yüzyıldan 17. yüzyıla dek tarihlenmekte olup, sayıları 5.000'i aşmaktadır. Bunların çoğu İsveç'te, 1000 kadarı Norveç’te ve 700 kadarı Danimarka’dadır. Grönland, İzlanda, İrlanda ve Britanya Adaları’nda da runik yazı metinlerine rastlanmıştır.

## Unicode

Unicode evrensel kodlama endustri standardında runik harfler için de kodlar öngörülmüştür.

| Runer Unicode.org sitesinde ilgili belge28 Temmuz 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (PDF) |
| --- |
| U+ | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | A | B | C | D | E | F
 |
| 16A0 | ᚠ | ᚡ | ᚢ | ᚣ | ᚤ | ᚥ | ᚦ | ᚧ | ᚨ | ᚩ | ᚪ | ᚫ | ᚬ | ᚭ | ᚮ | ᚯ
 |
| 16B0 | ᚰ | ᚱ | ᚲ | ᚳ | ᚴ | ᚵ | ᚶ | ᚷ | ᚸ | ᚹ | ᚺ | ᚻ | ᚼ | ᚽ | ᚾ | ᚿ
 |
| 16C0 | ᛀ | ᛁ | ᛂ | ᛃ | ᛄ | ᛅ | ᛆ | ᛇ | ᛈ | ᛉ | ᛊ | ᛋ | ᛌ | ᛍ | ᛎ | ᛏ
 |
| 16D0 | ᛐ | ᛑ | ᛒ | ᛓ | ᛔ | ᛕ | ᛖ | ᛗ | ᛘ | ᛙ | ᛚ | ᛛ | ᛜ | ᛝ | ᛞ | ᛟ
 |
| 16E0 | ᛠ | ᛡ | ᛢ | ᛣ | ᛤ | ᛥ | ᛦ | ᛧ | ᛨ | ᛩ | ᛪ | ᛫ | ᛬ | ᛭ | ᛮ | ᛯ
 |
| 16F0 | ᛰ
 |  |

* Futhark'ın Orta Çağ'da kullanılan hali ve Latin alfabesindeki karşılıkları. Latin alfabesinin Etrüsk alfabesinden türetilmiş olup, dönüşümler geçirerek son halini aldığı kabul edilmektedir.
* Macar runik yazısı
* 16 harfe indirgenmiş Futhark alfabesi

* Björketorp taşı
* Orhun alfabesiyle yazılmış Yenisey dikilitaşı
* Rök taşı, Futhark alfabesiyle yazılmış en uzun metni içeren yazıt, İsveç

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Doç.Dr. İsmail Doğan, Runik Yazının Gelişim Coğrafyası ve Yayılma Sahası
* Runik Orhun Yazıtlarının tam metni11 Nisan 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Futhark Alfabesinin Gizemi 10 Şubat 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Göktürk Runik Yazısı8 Aralık 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Göktürk Z damgassının kökeni3 Mayıs 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Ünsüz alfabesi

**Ünsüz alfabeleri** (*ebcet* olarak da bilinir), her bir sesbirimin bir sembolle temsil edildiği hakiki alfabelerden, her sembolün bir heceyi gösterdiği hece yazıları ile abugidalardan ve her sembolün bir morfeme karşılık geldiği logografik yazı sistemlerinden farklı olarak yalnızca ünsüz seslerin gösterildiği, ünlüleri ise bağlama göre okurun öngörmesinin beklendiği yazı sistemleridir. Arap ve İbrani alfabeleri günümüzde kullanılan en yaygın ünsüz alfabeleridir.

## Ayrıca bakınız

* Abugida
* Alfabe
* Hece yazısı
* Logogram
# Nabatî alfabesi

Nabatî alfabesine örnek
**Nabatî alfabesi**, Nabatîler tarafından MÖ ikinci asırda kullanılmış olan, sadece ünsüz harflerin bulunduğu alfabedir.

Petra (şimdiki Ürdün), Sina Yarımadası (şimdiki Mısır'ın bir parçası), Suudi Arabistan'daki Avdat (şimdiki İsrail'de) ve Medain Salih dahil olmak üzere diğer arkeolojik mevkilerde önemli kitabeleri bulunmaktadır.

## Tarihi

Aramice alfabesinden gelmektedir. Bu alfabenin bir el yazması şekli 4. yüzyıldan itibaren Arap alfabesine dönüşmüştür, bu yüzden Nabatî'nin harf şekilleri, daha kuzeydeki Sami metinler (Aramice kökenli İbranice gibi) ve Arap alfabesi arası bir haldedir.

Nabatî alfabesi yazılı tablet
## Unicode

Nabatî alfabesi (U+10880–U+108AF) Haziran 2014'te 7.0 sürümü ile Unicode Standardına eklendi.

## Kaynaklar
# Pehlevi alfabesi

I. Şapur yazıtının Partça çevirisi
**Pehlevi alfabesi**, İran'da M.Ö. 2. yüzyıldan M.S. 7. yüzyılda İslamiyetin kabulüne değin kullanılan yazı sistemidir.

Arami alfabesinden türetilmiş olup bilinen üç yerel biçimi vardır:

* Arsaklı yazısı olarak bilinen kuzeybatı biçimi
* Sasani yazısı olarak bilinen güneybatı biçimi
* Doğu biçimi

## Ayrıca bakınız

* Pehlevi dili
# Soğd alfabesi

Turfan’daki Bezeklik Bin Buda Mağarası’nda bulunan Soğut alfabesiyle yazılmış metin (9-13. yüzyıl)
**Soğut alfabesi** veya **Soğd alfabesi** Arami yazısının mahalli bir türünden (muhtemelen Pehlevi yazısından) geliştirilen ve kâğıdın icadından beri kullanılmış olan bir alfabedir. İşlek türünü 500 yılı civarında almış ve bu tarihten sonra, Türkler tarafından VIII-IX. yüzyıllar arasında çok sınırlı ölçüde kullanılmış ve bu yazının Türk dili mirasında önemli bir rolü olmamıştır. Söz konusu devrenin prestijli dili olan bu ortak iletişim dili, 5. Göktürk kağanı Muhan’ın mezar taşı Bugut Yazıtı’nın üç yüzünün Soğutça yazılmasına sebep olmuştur.

Soğut alfabesi
## Harfler

22 işaretten oluşan Soğut alfabesi, sağdan sola yazılır. İmlâsı çok tutarsız olup iç sesteki ünlülerde büyük harfler kullanılmıştır.

## Kaynakça
# Baybayin

**Baybayin** (ᜊᜌ᜔ᜊᜌᜒᜈ᜔) bir dönem Filipinler'de kullanılmış, Abugida temelli bir yazı sistemidir.

Sesli harfler (kelime başında)
| **Baybayin** | ᜀ | ᜁ | ᜂ
 |
| **Latin** | A | E/I | O/U
 |

Sesli harfler (hece içinde)
| **Baybayin** |  | ᜒ | ᜓ | ᜔
 |
| **Latin** | A | E/I | O/U |  |

Sessiz harfler
| **Baybayin** | ᜃ | ᜄ | ᜅ | ᜆ | ᜇ | ᜈ | ᜉ | ᜊ
 |
| **Latin** | K | G | NG | T | D | N | P | B
 |
| **Baybayin** | ᜋ | ᜌ | ᜍ | ᜎ | ᜏ | ᜐ | ᜑ
 |
| **Latin** | M | Y | R | L | W | S | H
 |
# Bengal alfabesi

| Bengal alfabesi বাংলা লিপি |
| --- |
|  |
| Tür | Abugida |
| Diller | Bengalce, Sanskirtçe, Khasi |
| Dönem | 11. yüzyıl-günümüze |
| Aile sistemi |
Mısır hiyeroglifleri* Proto Sinai alfabesi
	+ Fenike alfabesi
		- Arami alfabesi
			* Brahmi alfabesi
				+ Gupta alfabesi
					- Siddham alfabesi
						* Gaudi alfabesi
							+ Bengal-Asam alfabesi
								- Bengal alfabesi
 |
| Kardeş alfabeler | Asam alfabesi |
| ISO 15924 | ltr, Bengali |
| Yön | Soldan sağa |
| Unicode adı | Bengali |
| Unicode aralığı | U+0980–U+09FF |
| **Bu sayfa UFA fonetik Unicode semboller içerir.** Doğru bir görüntüleme desteğiniz bulunmadığı takdirde, soru işaretleri, kutular veya diğer Unicode karakterleri görebilirsiniz. IPA sembolleri ile ilgili rehberi okumak için, bakınız Yardım:IPA. |

**Bengal alfabesi** (Bengalce: বাংলা বর্ণমালা), Bengal-Assam alfabesinden geliştirilen ve Bengalcenin yazımında kullanılan bir abugidadır. Dünyada en çok kullanılan yazı sistemlerinden biridir.

## Kaynakça

Wikimedia Commons'ta Bengal alfabesi ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
# Burma alfabesi

Burma yazım biçiminden bir örnek
**Burma alfabesi**, Myanmar'nın resmi dilinin kullandığı alfabedir. Unicode sorunu olan bir yazım biçimidir.

## Burma alfabesini destekleyen fontlar

* Myanmar Wikipedia:Font
* Win Myanmar Systems7 Temmuz 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Myanmar Unicode & NLP Research Centre9 Şubat 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* MyMyanmar Unicode and Linguistics13 Nisan 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Gurmukhi

| Gurmukhi ਗੁਰਮੁਖੀ |
| --- |
| Geleneksel Gurmukhi harfleri |
| Tür | Abugida |
| Diller | Pencapça, Sant Bhasha, Sindhî |
| Dönem | 16. yüzyıl-günümüze |
| Aile sistemi |
Mısır hiyeroglifleri* Proto Sinai alfabesi
	+ Fenike alfabesi
		- Arami alfabesi
			* Brahmi alfabesi
				+ Gupta alfabesi
					- Sarada alfabesi
						* Landa alfabesi
							+ Gurmukhi
 |
| Kardeş alfabeler | Kudabadi, Kocki, Mahacani, Multani |
| ISO 15924 | ltr, Gurmukhi |
| Yön | Soldan sağa |
| Unicode adı | Gurmukhi |
| Unicode aralığı | U+0A00–U+0A7F |
| **Bu sayfa UFA fonetik Unicode semboller içerir.** Doğru bir görüntüleme desteğiniz bulunmadığı takdirde, soru işaretleri, kutular veya diğer Unicode karakterleri görebilirsiniz. IPA sembolleri ile ilgili rehberi okumak için, bakınız Yardım:IPA. |

**Gurmukhi** (Pencapça: ਗੁਰਮੁਖੀ), Landa alfabesinden geliştirilen ve ikinci Sih gurusu Guru Angad tarafından standartlaştırılan ve kullanılan bir abugidadır. Yaygın olarak Sih alfabesi olarak kabul edilen Gurmukhi, Hindistan'ın Pencap eyaletinde Pencapça'nın resmi yazısı olarak kullanılır.

Modern Gurmukhi'nin otuz beş orijinal harfi, dolayısıyla ortak alternatif terimi painti veya otuz beş, artı altı ek ünsüz, dokuz sesli aksan, burun sesleri için iki aksan, ünsüzleri ikizleyen bir aksan ve üç alt simge bulunmaktadır.

## Karakterler

### Ünsüzler

| Adı | Oku.
 | Adı | Oku.
 | Adı | Oku.
 | Adı | Oku.
 | Adı | Oku.
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ੳ | uːɽaː |  –
 | ਅ | ɛːɽaː | ə
 | ੲ | iːɽiː |  –
 | ਸ | səsːaː | sə
 | ਹ | ɦaːɦaː | ɦə
 |
| ਕ | kəkːaː | kə
 | ਖ | kʰəkʰːaː | kʰə
 | ਗ | gəgːaː | ɡə
 | ਘ | kə̀gːaː | kə̀
 | ਙ | ŋə̀ŋːaː | ŋə
 |
| ਚ | t͡ʃət͡ʃːa | t͡ʃə
 | ਛ | t͡ʃʰət͡ʃʰːaː | t͡ʃʰə
 | ਜ | d͡ʒəd͡ʒːaː | d͡ʒə
 | ਝ | t͡ʃə̀d͡ʒːa | t͡ʃə̀
 | ਞ | ɲəɲːa | ɲə}
 |
| ਟ | ʈɛŋkaː | ʈə
 | ਠ | ʈʰəʈʰːaː | ʈʰə
 | ਡ | ɖəɖːaː | ɖə
 | ਢ | ʈə̀ɖːaː | ʈə̀
 | ਣ | ɳaːɳaː | ɳə
 |
| ਤ | t̪ət̪ːaː | t̪ə
 | ਥ | t̪ʰət̪ʰːaː | t̪ʰə
 | ਦ | d̪əd̪ːaː | d̪ə
 | ਧ | t̪ə̀d̪ːaː | t̪ə̀}
 | ਨ | nənːaː | nə}
 |
| ਪ | pəpːaː | pə
 | ਫ | pʰəpʰːaː | pʰə
 | ਬ | bəbːaː | bə
 | ਭ | pə̀bːaː | pə̀
 | ਮ | məmːaː | mə}
 |
| ਯ | jəjːaː | jə
 | ਰ | ɾaːɾaː | ɾə
 | ਲ | ləlːaː | lə
 | ਵ | ʋɑʋːaː | ʋə
 | ੜ | ɽaːɽaː | ɽə
 |

### Ünlüler

| Ünlü | Çeviri | IPA
 |
| --- | --- | --- |
| Kar.
 | İşa.
 | con /k/
 | Adı
 | Oku.
 |
| ਅ
 | (nessuno)
 | ਕ
 | Muktā | a | [ə]
 |
| ਆ
 | ਾ
 | ਕਾ
 | Kannā | ā | [aː], [äː]
 |
| ਇ
 | ਿ
 | ਕਿ
 | Sihārī | i | [ɪ]
 |
| ਈ
 | ੀ
 | ਕੀ
 | Bihārī | ī | {[iː]
 |
| ਉ
 | ੁ
 | ਕੁ
 | Onkaṛ | u | [ʊ]
 |
| ਊ
 | ੂ
 | ਕੂ
 | Dulenkaṛ | ū | [uː]
 |
| ਏ
 | ੇ
 | ਕੇ
 | Lāvā̃ | ē | [eː]
 |
| ਐ
 | ੈ
 | ਕੈ
 | Dulāvā̃ | e | [ɛː]
 |
| ਓ
 | ੋ
 | ਕੋ
 | Hōṛā | ō | [oː]
 |
| ਔ
 | ੌ
 | ਕੌ
 | Kanoṛā | o | [ɔː]
 |

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Gurmukhi ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Unicode script chart for Gurmukhi (PDF file) 1 Mayıs 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Gurmukhi Typewriter Online 15 Mayıs 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Kmer alfabesi

| Kmer alfabesi អក្សរខ្មែរ |
| --- |
|  |
| Tür | Abugida |
| Diller | Kmerce Sanskrit Çamca |
| Yaratılması | 7. Yüzyıl |
| **Bu sayfa UFA fonetik Unicode semboller içerir.** Doğru bir görüntüleme desteğiniz bulunmadığı takdirde, soru işaretleri, kutular veya diğer Unicode karakterleri görebilirsiniz. IPA sembolleri ile ilgili rehberi okumak için, bakınız Yardım:IPA. |

**Kmer alfabesi**, Kmerce dili için kullanılan yazı. Kmerce yazılan ilk yazı 611 yılındandır. Kmer alfabesinde 35 sessiz harf vardır.

## Kaynakça
# Tay alfabesi

Tay alfabesiyle yazılmış "Tayca" kelimesi
**Tay alfabesi** (Tayca: อักษรไทย, *àksŏn thai*), 44 sessiz harf içeren bir hece yazısıdır. 18 ünlü, 6 çift sesli harf vardır. Harflerden 8 tanesi, yalnızca Pali ve Sanskritçe kaynaklı kelimeleri yazmak için kullanılır.

Bazı sessiz harfler için birden fazla seçenek vardır. Aslında bunlar farklı sesler içindir ama yıllar içerisinde bunlar arasındaki fark kaybolmuştur.

Taycada farklı tonda telaffuz edilen kelimeler farklı anlamlar ifade eder ve 5 ton içerir. Kelimeler arasına boşluk konulmaz, onun yerine cümlenin sonuna konulur.
# Vatteluttu

Vatteluttu'nun Evrimi
Vatteluttu (Tamilce: வட்டெழுத்து, *Vaṭṭeḻuttu* ve Malayalamca: വട്ടെഴുത്ത്, *Vaṭṭeḻuttŭ*), aynı zamanda Vattezhuthu olarak da çevrilir, Güney Hindistan'da (Tamil Nadu ve Kerala) ve Sri Lanka'da eskiden Tamilce ve Malayalam dillerini yazmak için kullanılan bir yazı sistemiydi. Yazı, Pallava-Chola alfabesinin kardeş sistemidir. Yazı sistemi, güney Hindistan’da Pallava, Pandya ve Çera yöneticileri tarafından desteklenmiştir.

* Velvikudi Grant (MS 8. yüzyıl, Tamilce)
* Quilon Plakaları (MS 9. yüzyıl, Eski Malayalamca)
* Yahudi Plakaları (MS 11. yüzyıl, Eski Malayalam)

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Tamil Nadu Hükümeti: Arkeoloji Departmanı
# Anadolu hiyeroglifleri

| Anadolu hiyeroglifleri  |
| --- |
|  |
| Tür | Logografik |
| Diller | (Major languages using the writing system) |
| Dönem | Tunç Çağı |
| ISO 15924 | ,  |
| **Bu sayfa UFA fonetik Unicode semboller içerir.** Doğru bir görüntüleme desteğiniz bulunmadığı takdirde, soru işaretleri, kutular veya diğer Unicode karakterleri görebilirsiniz. IPA sembolleri ile ilgili rehberi okumak için, bakınız Yardım:IPA. |

**Anadolu hiyeroglifleri**, yaklaşık 500 işaretten oluşan bir logografik yazı biçimi. Önceleri **Hitit hiyeroglifleri** olarak biliniyorlardı fakat kullanıldığı dilin Hititçe değil Luvice olduğu kanıtlandı ve ardından bazı İngilizce kaynaklarda **Luvi hiyeroglifi** olarak anılmaya başlandı. Son zamanlarda ise bu yazı sistemi kullanılarak daha başka dillerde yazılmış yazıtlar ortaya çıkınca bu tanım yerine, coğrafyayı işaret edecek şekilde "Anadolu Hiyeroglifi" kullanımı kabul görmeye başladı. Tipolojik olarak Mısır hiyeroglifleri'ne benzeseler de grafiksel olarak bir ilişkileri yoktur. Mısır hiyeroglifleri'ne benzer bir şekilde bu Hiyeroglif yazı biçiminin de kutsal bir rol oynadığı kesinlik kazanmamıştır. Hitit çivi yazısı ile kanıtlanabilir bir bağlantısı yoktur.

Anadolu hiyerogliflerinin coğrafi dağılımı. Kalın çizgiler, buluntu yoğunluğunun en fazla olduğu bölgeyi temsil ediyor.
## Tarihçe

Anadolu hiyeroglifinin kullanımı, Anadolu'da ve modern Suriye'de MÖ ilk bin yılın başlarında görülür. En eski örnekler kişisel mühürlerde ortaya çıkar, ancak bunlar yalnızca isimlerden, başlıklardan ve uğurlu işaretlerden oluşur ve dili temsil ettikleri kesin değildir. Asıl metinlerin çoğu taş üzerinde anıtsal yazıtlar olarak bulunur, ancak kurşun şeritler üzerinde birkaç belge de günümüze dek ulaşabilmiştir.

Luvice yazılmış ilk yazıtlar Geç Tunç Çağı’na, MÖ 14 ila 13. yüzyıl arasına tarihlendirilir. İki yüzyıl boyunca seyrek kullanımının ardından hiyeroglifler erken Demir Çağı'nda, MÖ 10. - 8. yüzyıllar arası yeniden görülür. MÖ 7. yüzyılın başlarında, Anadolu hiyeroglif yazı sistemi, 700 yıl boyunca kullanıldıktan sonra, diğer alfabetik yazı sistemleri ile rekabet edemeyerek unutuldu.

## Dış bağlantılar

 Wikimedia Commons'ta Anadolu hiyeroglif yazısı ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur

* Sign list, logografik ve hece okumaları ile
* AncientScripts.com
* The invention of Luwian hieroglyphic script (by Isabelle Klock-Fontanille)24 Eylül 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Anatolianscripts.com - Anadolu Hiyeroglifi25 Mart 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Aztek yazısı

**Aztek** ya da **Nahuatl yazısı**, ideografik yazı ile Nahuatl'a özgü fonetik logogramları ve Orta Meksika'da yerleşik Nahualar tarafından kullanılan hece işaretlerini birleştiren Kolomb öncesi bir yazı sistemidir.

## Kökeni

Aztek yazı sistemi, Orta Meksika'da daha önceden kullanılan Zapotek yazısı gibi yazı sistemlerinden alınmıştır.

## Kaynakça
# Hiyeratik

| Hiyeratik Hieratic Script |
| --- |
|  |
| Tür | Logografik |
| Diller | Mısırca |
| Oluşturan | Antik Mısır |
| Dönem | M.Ö. 3000 - M.Ö. 700 |
| Durumu | Kullanılmıyor |
| **Bu sayfa UFA fonetik Unicode semboller içerir.** Doğru bir görüntüleme desteğiniz bulunmadığı takdirde, soru işaretleri, kutular veya diğer Unicode karakterleri görebilirsiniz. IPA sembolleri ile ilgili rehberi okumak için, bakınız Yardım:IPA. |

**Hiyeratik yazı,** Hiyeroglif yazıdan aşamalı olarak oluşan Mısır yazısı. Hiyeroglif yazıdaki resim formel resim yazısını, aynı temellere dayanarak oluşan bir yuvarlak hatlı yazıya dönüşmesi ile oluşmuştur. Antik Mısır'da hiyerogliflerin el yazısı formu olarak geliştirilmiş ve MÖ 3. binyıldan Demotik yazının yaygınlaştığı MÖ 7. yüzyıla kadar kullanılmıştır. Hiyeratik yazı, Mısır'ın dilsel ve kültürel evrimini yansıtan, hiyeroglif ile Demotik arasında köprü kuran temel bir yazı sistemidir.

## Tarihsel Gelişim

Eski Hiyeratik (Eski Krallık) Döneminde, İlk hiyeratik örnekleri (örneğin Abusir Papirüsleri) görülmüş ve günlük kayıtlar ile idari belgelerde kullanılmıştır. Orta Hiyeratik (M.Ö. 2025 - M.Ö. 1700) erken döneminde mektup ve muhasebe kayıtları (Örneğin Lahun Papirüsleri) için kullanılmış, geç dönemde ise resmi belgeler, edebi metinler ve muhasebe kayıtlarında kullanılmıştır. Yeni krallık döneminin başları olan 18. Hanedan döneminde birleşik ve süslü bir yazım stili tercih edilirken Ramses dönemi (19. ve 20. Hanedan) ile resmi işlerde hukuki ve edebi metinlerde, gayri resmi olarak günlük kayıtlar ve mektuplarda kullanılmıştır. Sonrasında M.Ö. 3 binyıldan 7. yüzyıla kadar hiyeratik ve demotik yazılar olarak ikiye ayrılmıştır.

Hiyeratik yazı.
## Terminoloji

Yunanca "kutsal" anlamına gelir. Yunanlar, dini metinlerde kullanılan az kısaltılmış stili bu şekilde adlandırdı.

## Malzemeler

Papirüs, tahta, taş ve çömlek ostraka(seramik parçalar) üzerine, kamış fırçası kullanılarak mürekkeple yazılmıştır.

Papirüs kağıdı
## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Hiyeratik ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Ancient Egyptian scripts – hieratic 27 Kasım 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* The Hieratic Script 13 Ekim 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Egyptian scripts 12 Şubat 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Olmek hiyeroglifleri

**Olmek hiyeroglifleri**, Olmek kültürü içinde geliştirilen bir dizi gliftir. Olmekler, bilinen en eski büyük Mezoamerika medeniyetiydi ve oluşum döneminde (MÖ 1500-400) günümüz Meksika eyaletleri Veracruz ve Tabasco'nun tropikal ovalarında gelişti. Daha sonraki Epi-Olmek kültürü (MÖ 300 - MS 250), Olmeklerin halefi bir kültürdü ve kısmi deşifresi tartışmalı olsa da tam teşekküllü bir yazı sistemi olarak nitelendirilen Isthmian yazısını kullanıyorlardı.

Cascajal Bloğu'nun 62 glifi
## Kaynakça
# Nakış

**Nakış**, canlı cansız veya geometrik birçok figürün süsleme amaçlı olarak değişik eşyaların zeminlerine işlenmesi ile elde edilen bir süsleme şeklidir. Daha çok kumaş türü zeminlere değişik renkteki iplikler ile yapılan süsleme için kullanılır.
Nakışlar iki alanda kullanılır.

* Dekorasyon Nakışları
* Giyim süsleme Nakışları

Bu tarz işlemeler binlerce yıldan beridir yaygın olarak kullanılmaktadır. Gergef üzerine gerdirilen çeşitli kumaşlara iğne ya da tığ gibi araçlar kullanılarak işlenen geleneksel nakışlar olduğu gibi, gergef işlemek dışında endüstrinin gelişmesi ile beraber nakış işleyen makineler üretilmiş, bilgisayar ortamında tasarlanan türlü desenler yine bilgisayar yardımıyla her türlü tekstil, ayakkabı, ev tekstili gibi alanda kullanılmaktadır. Nakış işleme mesleği tüm dünyada başlı başına bir endüstri halini almıştır. Türkiye'de özellikle elle yapılan nakışlar çok gelişmiştir. Çok yaygın bir biçimde, bütün yörelerimizde kadınlar nakış işlemekte olup, çok farklı eğitim kurumlarında da nakış konusunda eğitim verilebilmektedir.

Makina nakışı
**Oya** evlenmeden önce genç kızların çeyizlerinde sergilemek ve evlilik sonrası yaşamında kullanmak üzere evlenmeden önce havlu ve yazma kenarına değişik renk ve şekildeki ip örgü şeklidir. Genellikle çiçek desenleri örülür.

## Nakış Çeşitleri

Dantel, Oya, Kanaviçe, Çin iğnesi, Maraş File Nakışı, Antep işi, Beyaz işi çeşitleri vardır.
**Oya** başlığı altında; İğne oyası, Tığ oyası, Mekik oyası, Firkete oyası, Koza oyası, Yün oyası, Mum oyası, Boncuk Oyası, Kumaş artığı oyası ve Adana İçel boncuk oyaları mevcuttur. Hesap işi, Türk işi, Kurdele Nakışı, Tel kırma, Ajur, Antika, Aplike, İngiliz danteli isminde başka tür nakışlara da rastlanır.

## Endüstriyel Nakış

Başlangıcı 1980'lere dayanan ve ilk başlarda tek iğneli makinelerle zahmetli bir şekilde işlenen nakış 1990'lı yıllarla birlikte gelişip çok iğneli ve bilgisayar destekli hale gelmiştir. Başlıca makine markaları pfaff, zsk, tajima, barudan, happy, swf'dir.

## Kaynakça
# Dunganlar

Dunganlar| Kazakistan'ın Sortöbe yerleşiminde Dungan kızları |
|  |
|  |
| Önemli nüfusa sahip bölgeler |
|  Kırgızistan (2013) | 64.565 |
|  Kazakistan (1999) | 36.900 |
|  Rusya (2002) | 801 |
|  Tacikistan | 6.000 |
|  Moğolistan | 5.300 |
|  Özbekistan | 1.900 |
|  Ukrayna | 133 |
| Diller |
| Dunganca |
| Din |
| İslam |
| İlgili etnik gruplar |
| Huiler, Çinliler |

**Dungan** (Dunganca: Хуэйзў, *Huejzw*; Xiao'erjing: حُوِ ظُ; Çince (basitleştirilmiş): 东干族; Çince (geleneksel): 東干族; pinyin: *Dōnggānzú*; Rusça: Дунгане, *Dunganye*; Uygurca: تۇڭگان, *Tunggan*), Orta Asya'nın eski Sovyetler Birliği devletlerinde yaşayan Çin kökenli Müslüman bir halka ilişkin kullanılan bir terimdir. Çin'in Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nde yaşayan Türki halklar da bu etnik grubun üyelerini "Dungan"/"Tunggan" olarak bilirler. Ancak hem Çin hem de eski Sovyetler Birliği'nde yaşayan bu etnik grubun üyeleri kendilerini Hui olarak tanımlar.

Artık bağımsızlığa kavuşmuş eski Sovyetler Birliği devletlerindeki nüfus sayımlarına göre Dunganlar, Çinlilerden ayrı bir etnik grup olarak sayılmak üzere Kazakistan (1999 nüfus sayımına göre 36.900 kişi), Kırgızistan (2009 nüfus sayımına göre 58.049 kişi) ve Rusya (2002 nüfus sayımına göre 801 kişi)'da rastlanabilir.

## Ayrıca bakınız

 Wikimedia Commons'ta Dunganlar ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur

* Çin İslam mutfağı

## Kaynakça
# Kōrei (imparator)

| Korei |
| --- |
|  |
| Hüküm süresi | 19 Şubat 290 M.Ö. - 27 Mart 215 MÖ(geleneksel) |
| Önce gelen | Koan |
| Sonra gelen | Kōgen |
| Doğum | MÖ 342 |
| Ölüm | MÖ 215 |
| Defin | *Kataoka no Umasaka no misasagi*  (Nara) |

**İmparator Korei** (孝霊天皇 Kōrei- TENNO) ayrıca Ooyamatonekohikofutoni no Mikoto olarak da bilinir. Japonya imparatorları listesi'ne göre Japonyanın 7. imparatoruydu. Koan geleneksel olarak MÖ 290'den MÖ 215'e kadar Japonyayı yönettiği göz önüne alınır.

## Kaynakça

| Resmî unvanlar
 |
| --- |
| Önce gelen: **Koan** |  **Japonya imparatoru** MÖ 290 - MÖ 215
 | Sonra gelen: **Kōgen** |
# Britannica.com

Britannica.com| Site türü | İnternet ansiklopedisi |
| Diller | İngiliz İngilizcesi |
| Merkez(ler) | Chicago, ABD |
| URL | britannica.com |
| Ticari? | Evet |
| İçerik lisansı | Tüm hakları saklıdır |
| ISSN | 1085-9721 |

**Britannica.com,Encyclopædia Britannica* ana web sitesinin alan adıdır. *Encyclopaedia Britannica'nın* Ansiklopedinin ücretli çevrimiçi sürümüne kısmi ücretsiz erişim sağlar. Ücretli sürüm, daha önce Britannica Online bilinen Britannica Academic'tir.

## Kaynakça

Özel
Genel
## Dış bağlantılar

Vikiveri özelliği:
* Britannica Encyclopædia çevrimiçi kimliği (P1417) (gör)

* Resmî site