Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Pratitya-samutpada

**Pratītyasamutpāda** (Sanskrit: प्रतीत्यसमुत्पाद; Pali: paticcasamuppāda; Tibetçe: rten.cing.'brel.bar.'byung.ba; Çince: 緣起) öğretisi, Budist metafiziğin önemli bir parçasıdır. Tüm olguların, bir karşılıklı bağımlılık ilişkisi içinde, neden ve etkiler ağından ortaya çıktığını ifade eder. “Bağımlı köken”, “birbirine bağımlı kaynaklanma”, “koşullu oluşma” ya da “durumsallık” olarak çevirmek mümkündür.

Pratītyasamutpāda kavramının en çok bilinen uygulaması, ızdırap ve yenidendoğum döngüsünü (Samsara) ayrıntılı olarak anlatan Oniki Nidānalar (Pali dilindeki "neden, temel, kaynak veya orijin" anlamındaki *nidāna*dan) şemasıdır.

Oniki Nidānalar her biri bir sonrakine yol açacak şekilde birbirini takip eden nitelikler/koşullar arasında bir nedensellik ilişkisi tanımlar:

1. Avidyā: cahillik, özellikle de ruhani olanı
2. Saṃskāralar: kelime anlamıyla biçimlenmeler, Karma’ya atfen açıklanmıştır.
3. Vijñāna: bilinç, özellikle de ayrımcı bilinç
4. Nāmarūpa: kelime anlamı olarak isim ve biçim, zihin ve beden kastediliyor
5. Ṣaḍāyatana: altı duyu merkezi: göz, kulak, burun, dil, beden ve zihin-organ
6. Sparśa: farklı yerlerde iletişim, izlenim, uyarı (bir duyu nesnesi tarafından) olarak çevrilir
7. Vedanā: genellikle duygu olarak çevrilir: buradaki "hazcı" bir anlamdadır, örn. bir şeyin hoşa gidip gitmemesi veya nötr olması
8. Tṛṣṇā: kelime anlamı olarak susuzluk, ancak Budizmde hemen her zaman arzuya işaret eder
9. Upādāna: tutunma veya bağlanma; kelime aynı zamanda yenidendoğum döngüsünü besleyen yakıt anlamına da gelir
10. Bhava: kelime anlamıyla olma (varoluş) veya dönüşme. (Theravada bunun iki anlamı olduğunu açıklar: yeni bir varoluşu üreten karma ve varoluşun kendisi.)
11. Jāti: kelime anlamıya doğum, ancak yaşamın kavramsal olarak başladığı anlaşılır
12. Jarāmaraṇa (yaşlılık ve ölüm) ve bununla birlikte śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsa (yas, matem, acı, üzüntü ve ızdırap)

Duyarlı varlıklar samsara boyunca, Nirvana'ya ulaşarak kendilerini bu ızdıraptan kurtarana değin sürekli acı çekerler. İlk Nidana'nın, cahilliğin ortadan kaldırılması, diğerlerinin de ortadan kalkmasını sağlayacaktır.

## Kaynakça
# Skandha

Budist yazında **skandha** (Sanskrit) veya **khandha** (Pāli, Türkçe karşılığı **küme**) benlik duygusuna temel teşkil eden ve bu duyguya bağımlılığa neden olan beş tür olgudan her birine verilen addır.

Günümüz yazarları tarafından beş küme, genelde "bir fiziksel ve dört zihinsel" küme olarak tanımlanmaktadır. Abhidhamma gibi geleneksel Budist yazında ise, bir fiziksel küme (form), üç zihinsel faktör (duyu, algı ve zihinsel oluşumlar) ve bilinç olarak sınıflandırılır. Beş skanda şunlardır:

1. **"form"** veya **"madde"** (Skt., Pāli *rūpa*; Tib. *gzugs*):
içsel ve dışsal madde. Dışsal olarak, *rupa* fiziksel dünyayı ifade eder. İçsel olarak, *rupa* maddesel bedeni ve fiziksel duyu organlarını kapsar.
2. **"duyu"** veya **"duygu"** (Skt., Pāli *vedanā*; Tib. *tshor-ba*):
bir nesneyi hoşa giden, hoşa gitmeyen veya nötr olarak duyumsama.
3. **"algı"**, **"anlayış"**, **"kavrayış"**, **"idrak"** veya **"yargı"** (Skt. *samjñā*, Pāli *saññā*, Tib.  *'du-shes*):
bir nesnenin tanınıp tanınmadığını (örneğin bir çanın sesi veya bir ağacın şekli).
4. **"zihinsel oluşumlar"**, **"dürtüler"**, **"istenç"** veya **"düzensel faktörler"** (Skt. *samskāra*, Pāli *saṅkhāra*, Tib.  *'du-byed*) :
bir nesne tarafından tetiklenen her tür zihinsel alışkanlıklar, düşünce, fikir, yargı, önyargı, içtepi ve kararlar.
5. **"bilinç"** veya **"anlayış"** (Skt. *vijñāna*, Pāli *viññāṇa*, Tib. *rnam-par-shes-pa*):

## Notlar
# Beş İlke

**Beş İlke** (Pali dilinde: *pañca-sīla*; Sanskritçe: *pañca-śīla*) Budist ahlak kurallarının temelini oluşturur; Theravada ve Mahayana geleneklerinde rahip olmayan sıradan halktan izleyicilerin takip etmesi önerilen ilkelerdir. Beş ilke şunlardır:

1. Can almaktan kaçınmak.
2. Hırsızlık yapmamak.
3. Cinsel suistimalden kaçınmak.
4. Yalan söylemekten kaçınmak.
5. Sarhoş edici maddelerden uzak durmak.

Beş ilkeyi kabul etmek, hem Budizme katılmanın, hem de Budist adanma uygulamasının bir parçasıdır. İlkeler uyulması zorunlu emirler olarak değil, halkın istekleri doğrultusunda kabul edip izleyeceği, uygulamayı kolaylaştıran eğitim kuralları olarak tasarlanmıştır.

## Ayrıca bakınız

* On Emir

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Bullitt, John T. (2005). *The Five Precepts: Pañca-sila*. Access to Insight, Şubat 2005 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., erişim 02.05.2009.
* Eight precepts22 Aralık 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Access to Insight websitesi
* The Ten Precepts2 Aralık 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Access to Insight websitesi
* Buddhist Precepts
# Guan Yin

Keelung limanına bakan 22,5 metre yüksekliğindeki Kuanyin heykeli, Keelung, Tayvan
**Guan Yin** (觀音; Pinyin: guān yīn) Uzakdoğuda Budistler tarafından kutsal kabul edilen **Merhamet Bodhisattvası**. Kaynağı Hindistan'daki Sanskrit Avalokiteśvara inancından almaktadır. Batıda ise **Merhamet Tanrıçası** olarak bilinir. **Guan Yin**, *Dünyanın seslerini dinleyen* anlamında Çince *Guan Shih Yin* kelimesinin kısaltılmış şeklidir.

Guan Yin Japoncada **Kannon** ya da **Kanzeon** şeklinde adlandırılır. Korece *Gwan-eum* veya *Gwanse-eum*; Vietnamca ise *Quan Âm* ya da *Quan Thế Âm Bồ Tát* Kuan Yin'in bu ülkelerdeki ismidir.

## Tarihçe

Guan Yin Bodhisattva Avalokitesvara'nın Çince ismidir. Bu inanışa benzer formlarda Tibet'te de **Chenrezig** adıyla rastlanır. Guan Yin inancı ilk olarak MÖ 1 yüzyılda Budizm ile birlikte Çin'de yayılmaya başlamıştır. Ancak zamanla Çin ve diğer Uzakdoğu ülkelerindeki halk inanışları Guan Yin'e çok farklı özellikler atfetmiştir. Hindistan ve Tibet'te Avalokitesvara bir erkek olarak resmedilirken, onun Çinli versiyonu Guan Yin Song Hanedanlığı'ndan (960-1279) itibaren bir kadına benzetilmiştir.

## Kuan Yin tasvirleri

Guan Yin Heykeli Putuo Dağı, Zhejiang, Çin
Çin'deki Guan Yin heykelleri ve resimleri genelde Guan Yin'i beyaz uzun bir elbise giymiş, boynunda kraliyet ailesinin simgesi bir gerdanlıkla gösterir. Sağ elinde içinde su olan bir çömlek, sol elinde ise bir söğüt dalı bulunmaktadır. Başındaki taçta ise, Kuan Yin'in Bodhisattva olmadan önceki ruhani hocası Amitabha Buddha'nın resmi bulunur.

Guan Yin'e birçok doğaüstü güç atfedilmiştir. Bunlardan hastalıkları iyileştirme ve acılara çare olmak dışında, Çin'de Guan Yin'in çocuğu olmayanların da yardımına koştuğuna inanılır. Kimi yerde ise Kuan Yin'in on bir başlı ve bin kollu olarak resmedildiğini görürüz. İnanışa göre Kuan Yin yeryüzündeki acılardan yani samsara döngüsünden kendisi kurtulmuş olmasına rağmen, dünya üzerindeki tüm duyarlı canlılar kurtulana dek bu dünyada canlıların yardımına koşmaya kendini adamıştır. Adından da anlaşılabileceği gibi yeryüzündeki her sesi duyabilmek gibi bir yetenek geliştirmiştir. Bu yeteneği sayesinde her tür yardım dileyen sesi duyabilir ve yardıma koşar. Onun bu kararlılığını gören Amitabha Buda ona on bir tane baş ve bin tane kol verir.

Tüm bu özellikleri Guan Yin'in uzakdoğu ülkelerinde, özellikle de Çin'de Buda kadar önemli ve yaygın bir simge yapmıştır. Hatta Çin'de Guan Yin Taocular tarafından da kutsal sayılır. Ayrıca Çin çaylarından Wulong'un bir türü de Kuan Yin'in adıyla anılır: Tie Guan Yin, *Demir Guan Yin*.

## Notlar

## Ayrıca bakınız

* Budizm'de Tanrı

## Dış bağlantılar

* "Kuan Yin" (İngilizce) 6 Nisan 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Manjusri

Bodhisattva Mañjuśrī
**Mañjuśrī** (Sanskritçe: मञ्जुश्री) Mahāyāna Budizmi'nde aşkın bilgelik (*prajñā*) ile bağdaştırılan bir bodhisattva'dır. Çin'de Wénshū (文殊), Japonya'da Monju (文殊), Tibet'te Jampelyang, Moğolistan'da Zogelen Egsigtu adlarıyla tanınır. Sanskrit *Mañjuśrī* ismi "Zarif Şeref" olarak çevrilebilir.

## Mantralar

Mañjuśrī'ye atfedilen mantra şöyledir:

*oṃ a ra pa ca na dhīḥ*
Bu mantranın bilgeliği arttırdığı, müzakere, hafıza, yazma ve daha başka yazınsal yetenekleri geliştirdiğine inanılır.
# Amitabha

**Amitābha** (Sanskritçe: अमिताभ, *Amitābhaḥ*; Çince: 阿彌陀佛, *Āmítuó Fó*; Tibetçe: འོད་དཔག་མེད་, Ö-pa-me) ya da **Sonsuz Işık Budası** Budizmin Mahāyāna okuluna ait yazmalarda adı geçen Buda'lardan biridir. Doğu Asya'ya özgü Arık Ülke mezhebinde en önemli Buda olarak kabul edilir. Vajrayana'da ise, Amitābha uzun ömürlülüğü ile tanınır. Amitābha **Dharmakāra** adında bir bodhisattva olarak yaşadığı sayısız yaşamlar boyunca yaptığı iyiliklerden biriktirdiği sonsuz erdemlere sahiptir.

## Öğreti

Arık Ülke Budizmi'nin ilk olarak kuzeybatı Hindistan, Pakistan ve Afganistan'da ortaya çıktığı, buradan Orta Asya ve Çin'e yayıldığı kabul edilmektedir.

Sonsuz Yaşam Sutrasına (Mahāyāna Amitāyus Sūtra) göre Amitābha, çok eski devirlerde ve muhtemelen başka bir dünya sisteminde yaşamış Dharmakāra adlı bir rahipti. Sūtra'nın kimi versiyonlarında, Dharmakāra eski bir kraldı; Lokesvararaja Buda'dan Budist öğretileri öğrenince tacını bıraktı. Bundan sonra Buda olmaya ve bir *buddhakṣetra* ("buddha-alanı", bir Buda'nın meziyetleriyle kurulan, olağan uzay ve zamanın dışında var olan bir alem) oluşturmaya karar verdi. İsteyen her varlığın burada yeniden doğabileceği bu alem, Amithaba'nın kırk sekiz yemini'nde tasvir edilmiştir. Sutra'ya göre, Amithaba sayısız yaşamlar boyunca çeşitli erdemler biriktirir ve sonunda Budalığa ulaşır; Sukhāvatī adındaki aleminde yaşamaktadır.

Çin, Vietnam, Kore ve Japonya'da bilinen versiyona göre, Dharmakāra'nın onsekizinci yemini, Amitābha'nın Arık Ülkesinde doğmayı dileyen tüm varlıklar, yalnızca on kez adını söylemekle bile burada yeniden doğabilir. Ondokuzuncu yeminde ise, ölüm anında bodhisattvaları ve diğer önemli Budistlerle birlikte kendisini çağıranların karşısına çıkacağını söyler. Amithaba'nın çağrısındaki bu açıklık ve her tür insanı kabullenme, Arık Ülke inancının Mahayana Budizmine en önemli katkısı olmuştur.

Amitābha öğretileriyle ilgili belli başlı üç Mahāyāna metni vardır:

* Sonsuz Yaşam Sutrası
* Amitabha Sutra
* Amitāyurdhyāna Sūtra

### Mantralar

Amitābha mantrasının Hint formu Sanskrit: ॐ अमिताभ ह्रीः (Devanagari: *oṃ amitābha hrīḥ*)'nın, Tibet Budizmi'ndeki versiyonu *Om ami dewa hri* (Sanskrit: oṃ amideva hrīḥ) şeklindedir. Japon Shingon Budizminde mantra *On amirita teizei kara un* Hint *oṃ amṛta-teje hara hūṃ*un bir versiyonudur.

Yukarıda sayılan mantraların dışında pek çok Budist okul, Çince 'nianfo' (念佛), Japonca 'nembutsu' denilen Amitābha'nın adını tekrarlama uygulamasını benimsemiştir.

## Ayrıca bakınız

* Buda
* Gautama Buddha
* Lushan Huiyuan

Wikimedia Commons'ta Amitabha ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
# Koan

**Koan** Zen (Chan) Budizmi'nde mantıklı düşünceyle cevaplanması mümkün olmayan, yalnız sezgilerle anlaşılabilen hikâye, diyalog ya da sorulara verilen addır.

Koan, Çince "gōng'àn" (公案) kelimesinin Japonca okunuşudur. Kelime anlamı olarak *kamu davası* ya da *halka açık olay* diye çevrilebilir. Koanların ortaya çıkışı, Zen ustaları ve öğrencileri arasında geçen diyalogların kaydedilmesine dayanır. Bu diyalogları kayda değer yapan ise o anda ya da konu üzerinde çok uzun süre düşünme sonucunda öğrenciye bir uyanış ya da bir aydınlanma deneyimi yaşatmış olmasıdır. Daha sonra Song Hanedanlığı döneminden itibaren bu kayıtlar Zen ustaları tarafından öğrencilerine meditasyon konusu olarak verilmeye başlanmıştır.

Örnek iki koan:

"Henüz daha sana hayat verilmeden önce ilk biçimin nasıldı acaba?"
"İki elini birbirine çarparak bir ses çıkartabilirsin. Peki bir elin sesi nedir?"
Linji okulu Japonya'da Rinzai olarak adlandırılır. Rinzai okulu, pratik düzende deneyim yaşamanın önemine vurgu yaparak, özellikle fiziksel çalışmayı ve koan kullanımını savunur. Koan paradoksal, mantıkdışı, tuhaf, hatta saçma ifadelerdir. Herhangi bir akıl yürütmeyi yenilgiye uğratan bu meditasyon nesnesiyle birlikte, bilinç alanındaki her şey sorgulanır. Mantıklı düşünceyle cevaplanması mümkün olmayan, yalnız sezgilerle anlaşılabilen hikâye, diyalog ya da sorulara verilen addır. Koan uygulamasını öne çıkartan usta, her öğrenciyi kendi derin doğasını açmaya mecbur eder. Koanlar, meditasyon teması olarak önerilen bu muammalar, yorum da gerektirmez. Gizli anlamları, keşfedilecek sırları yoktur, geleneksel ölçütleri sarsmaya yönelik olan şey onların anlamsızlıklarıdır. Sorunu çözümlemek, diyalektik bir akıl yürütmeyle çelişkiyi aşmak demek değil, soruyu sorgulamak ve böylece problemi ve her türlü şaşkınlığı ortadan kaldırmaktır. Açmazı geride bırakmak için düğümü çözmektir. Bir koanla düşünmeden karşı karşıya gelmek, uyanma (satori) çabasını teşvik eder. Çarpıcı bir provokasyon olan koan bir meditasyon tekniğidir. Kuşku uyandırmaya yöneltir. Öğrenci zen koanlarının çoğunun bir dramın bütünü değil, piyesin belli noktaları olduğunu asla unutmamalıdır.
## Kaynakça
# Sheng-yen

Nongchan Tapınağı'nın ana salonu, Shuiyue Göleti, Vajra Sutra duvarı
**Sheng-yen Usta** (Çince: 聖嚴法師, pinyin: shèngyán fǎshī; d. 1931 - 3 Şubat 2009), en önemli Chan (Japonca: Zen) Budizm hocalarından biridir.

Şanghay yakınlarında dünyaya gelen Sheng-yen Usta, 13 yaşındayken Budist rahip olmuştur. 1949'da Tayvan'a yerleşmiş, 1961-1968 yılları arasında burada inzivaya çekilmiştir. Bundan sonra Japonya'ya giderek Budist Edebiyat alanında yüksek lisans (1971) ve doktora (1975) dereceleri almıştır.

Dharma Drum Mountain (法鼓山), *Institute of Chung-Hwa Buddhist Culture* gibi uluslararası Budist organizasyonların kurucuları arasındadır. Tayvan ve Çin dışında ABD ve çeşitli Avrupa ülkelerinde Chan Budizmi öğretmektedir.

Hayatının son birkaç yılında sağlığı oldukça kötüleşmiş olmasına rağmen zaman zaman Tayvan'daki inzivalarda dersler vermekteydi. Çok fazla yaşayacağını zannetmediği söyleyerek, ihtiyacı olan başka birine şans tanımak istediği için böbrek naklini reddetmiştir.

3 Şubat 2009'da Taipei'de ölmüştür.

**Buda Zihnini Kazanmak** adıyla Türkçeye çevrilmiş bir kitabı bulunmaktadır.

## Kitapları

* Sheng-yen, Buda Zihnini Kazanmak, Okyanus Yayınları, 2002
* Sheng-yen, Song of Mind: Wisdom from the Zen Classic Xin Ming, Shambhala, 2004, ISBN 1-59030-140-4.
* Sheng-yen and John Crook (ed.), Illuminating Silence: The Practice of Chinese Zen, Watkins, 2002, ISBN 1-84293-031-1.
* Sheng-yen and Dan Stevenson, Hoofprint of the Ox: Principles of the Chan Buddhist Path As Taught by a Modern Chinese Master, Oxford University, 2002, ISBN 0-19-515248-4.
* Sheng-yen, There Is No Suffering: A Commentary on the Heart Sutra, Dharma Drum, 2002, ISBN 1-55643-385-9.

## Dış bağlantılar

* Biografi13 Haziran 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. and
* Otobiografi13 Haziran 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. of Chan Master Shengyen at the website of the Chan Meditation Center in New York
* The Chung-Hwa Institute of Buddhist Studies
* Dharma Drum Mountain in Taiwan 24 Kasım 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* The Western Chan Fellowship (UK)
* (Türkçe:*Shengyen Ustadan: Sağlıklı Çalışma Tavrı*
# Shunryū Suzuki

**Shunryū Suzuki** (鈴木 俊隆 *Suzuki Shunryū**)**, dharma adı: Shōgaku Shunryū 祥岳 俊隆, d. 18 Mayıs 1904; Hiratsuka, Kanagawa, Japonya - ö. 4 Aralık 1971), Sōtō Zen Budist geleneğinden bir rōshi (rahip). ABD'de, özellikle de San Francisco çevresinde Zen Budizmi'ni popülerleşmesine büyük katkıda bulunmuştur.*

## Ayrıca bakınız

* Shoshin

## Dış bağlantılar

* San Francisco Zen Center24 Ocak 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* David Chadwick's cuke.com 7 Ocak 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Anno Lucis

**Anno Lucis** (Türkçe: Işığın Yılı), Masonlukta kullanılan bir takvim sistemidir. Terim, Latince annus (yıl) ve lux (ışık) kelimelerinden türetilmiştir. Masonik belgelerde ve ritüellerde Gregoryen takvime alternatif olarak kullanılır.
# Takvimler listesi

Bir Tunus takvimi. Takvimde Hicri, Gregoryen ve Berberi takvimlerinde denk düşen tarihler gösterilmektedir.
Bu bir **Takvimler listesidir**. Liste; kullanımda olan, arkaik, reform takvimleri, dünya dışı takvimler ve kurgusal takvimler şeklinde ayrılmıştır.

## Kullanımda

* 360 günlük takvim
* Akan takvimi
* Ermeni takvimi
* Asur takvimi
* Astonya takvimi
* Astronomik yıl numaralandırma
* Bahá'í takvimi
* Bengal takvimi
* Berberi takvimi
* Budist takvimi
* Çin takvimi
* Kıpti takvimi
* Discordian takvimi
* Etiyopya takvimi
* Mali yıl farklı ülkelere göre değişir. Sadece mali işlerde kullanılır.
* Germanik takvim (Ásatrúlar tarafından kullanılmakta)
* Gregoryen takvim (Miladi takvim) bugün dünyada birçok ülke tarafından kullanılmakta olan takvim
* Hint takvimi
* İbo takvimi, İbolar tarafından kullanılmakta.
* Hindistan ulusal takvimi
* ISO week date
* İran takvimleri
* İrlanda takvimi
* Hicri takvim
* Japon takvimi (Gregoryen ayları)
* Cava takvimi
* Juche dönemi takvimi, Kuzey Kore tarafından kullanılmakta
* Jülyen takvimi
* Kürt takvimi
* Litvanya takvimi
* Malayalam takvimi
* Maya takvimi (Maya yerlileri tarafından hala kullanılmakta)
* Nanakshahi takvimi
* Nepal takvimi
* Nepal Sambat
* Minguo takvimi, Tayvan tarafından kullanılmakta
* Düzenlenmiş Jülyen takvimi
* Roman takvimi
* Rünik takvim (Ásatrúlar tarafından kullanılmakta)
* Tamil takvimi
* Tayland ay takvimi
* Tayland güneş takvimi
* Tibet takvimi
* Yahudi takvimi
* Zerdüşt takvimi (Parsi dahil)

## Arkaik takvimler

Antik Meksika takvimi
* 12 hayvanlı Türk takvimi
* Atika takvimi
* Aztek takvimi
* Asur Takvimi
* Babil takvimi
* Bulgar takvimi
* Bizans takvimi
* Coligny takvimi
* Mısır takvimi
* Enoch takvimi
* Floransa takvimi
* Fransız Cumhuriyetçi takvimi
* Helenik takvimler
* Antik Makedonya takvimi
* Mesoamerican takvimleri
* Pentecontad takvimi
* Pozitivist takvim
* Rapa Nui takvimi
* Roman takvimi
* Rumi takvim
* Rünik takvim
* Sovyet takvimi (5 ve 6 günlük hafta ile Gregoryen takvimi)
* İsveç takvimi (1700-1844 arasında kullanıldı)

## Proposed

### Reform takvimleri

Aşağıda Gregoryen takvimleri gösterilmiştir

* Holocene Takvimi
* International Fixed Calendar (also called the *International Perpetual calendar*)
* World Calendar
* World Season Calendar
* Leap week calendars
	+ Pax Calendar
	+ Common-Civil-Calendar-and-Time
	+ Symmetry454

### Dünya Dışı Takvimler

* Darian takvimi (Mars için)

## Hayali takvimler

* Discworld calendar
* Middle-earth calendar
* Stardates (from Star Trek)
* Star Wars calendar
# Zhao (devlet)

| Zhao趙 |
| --- |
| MÖ 403-MÖ 222 |
| MÖ 260 yılında Zhao |
| Başkent | Jinyang Handan |
| Yaygın diller | Çince |
| Hükûmet | Monarşi |
| Tarihî dönem | Savaşan Devletler Çağı |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluş  | MÖ 403 |
| • Yıkılış  | MÖ 222 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Ardıllar** |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Jin
 |  |
| Qin Hanedanı
 |  |

 |

 |

**Zhao** (Çince: 趙), Çin'in Zhou Hanedanı döneminde MÖ 403-222 yılları arasında var olan bir devletti. MÖ 5. yüzyılda Han ve Wei ile birlikte Jin'in üç yollu Bölünmesi'nden yaratıldı. Zhao, Kral Wuling'in hükümdarlığı sırasında başlatılan askeri reformlardan önemli ölçüde güç kazandı, ancak Changping Muharebesi'nde Qin'e karşı ezici bir yenilgiye uğradı. Toprakları şimdi modern İç Moğolistan, Hebei, Şansi ve Şensi eyaletlerini kapsamaktayd ve Qin, Wei ve Yan devletleri ile Hiung-nu ile çevrelenmekteydi.

Zhao, idari filozof Shen Dao, sofist Gongsun Long ve Konfüçyüsçü Xun Kuang'ın ülkesiydi.

## Kaynakça

Wikimedia Commons'ta Zhao (devlet) ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
# Qi (devlet)

| Qi齊 |
| --- |
| MÖ 1046-MÖ 221 |
| MÖ 260 yılında Qi |
| Başkent | Yinqiu Bogu |
| Yaygın diller | Çince |
| Hükûmet | Monarşi |
| Tarihî dönem | Savaşan Devletler Çağı |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluş  | MÖ 1046 |
| • Yıkılış  | MÖ 221 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Pugu
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Çin Hanedanı
 |  |

 |

 |

**Qi** (Çince: 齊), Çin'in Zhou Hanedanı döneminde MÖ 1046-221 yılları arasında var olan bir devlettir.

Qi, MÖ 11. yüzyılda Zhou'nun Shang'ı devirmesinden kısa bir süre sonra kuruldu. İlk marki, Kral Wen'nin bakanı ve Çin kültüründe efsanevi bir figür olan Jiang Ziya idi. Ailesi, MÖ 386'da Tian ailesi tarafından değiştirilmeden önce Qi'yi birkaç yüzyıl boyunca yönetti. MÖ 221'de Qi, Çin'in birleşmesi sırasında Qin tarafından ilhak edilen son büyük devletti.

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar

Wikimedia Commons'ta Qi (devlet) ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Michael Loewe (2006). *The Cambridge history of ancient China: from the origins of civilization to 221 BC*. Cambridge: Cambridge Univ. Press. ISBN 978-0-521-47030-8.
* Glessner Creel, Herrlee (1979). *The birth of China: a study of the formative period of Chinese civilization*. New York: Ungar Publ. ISBN 0-8044-6093-0.
* Unraveling Early Daoist Oral Traditions in Guan Zi's "Purifying the Heart-Mind (Bai Xin)," "Art of the Heart-Mind (Xin Shu)," and "Internal Cultivation (Nei Ye) 25 Şubat 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.", Dan G. Reid
# Xiaowen (Çin)

| Xiaowen |
| --- |
| Çin Hükümdarı |
| Hüküm süresi | 12 Kasım-14 Kasım MÖ 250 |
| Önce gelen | Zhaoxiang |
| Sonra gelen | Zhuangxiang |
|  |
| Doğum | MÖ 302 |
| Ölüm | 14 Kasım MÖ 250 |
| Hanedan | Ying Hanedanı |

**Xiaowen** (Çince: 秦孝文王; pinyin: *Qín Xiàowén Wáng*; MÖ 302-14 Kasım MÖ 250), Çin'in Qin devletinin 34. hükümdarıdır. Saltanatı 12-14 Kasım 250 yılında ölümüne kadar yalnızca iki gün sürmüştür.

## Kaynakça

|  |
| --- |
| Xiaowen (Çin) **Ying Hanedanı** |
| Resmî unvanlar
 |
| Önce gelen: **Zhaoxiang** | **Qin hükümdarı** MÖ 250
 | Sonra gelen: **Zhuangxiang** |
# Huanggang

| Huanggang 黄冈市 |
| --- |
| İl düzeyi şehir |
| Huanggang şehri |
|  |
| HuanggangHuanggang'ın Çin'deki konumu |
| Ülke |  Çin |
| Eyalet | Hubei |
| Yüzölçümü |
|  • İl düzeyi şehir | 17453 km² |
| Nüfus (2010) |
|  • İl düzeyi şehir | 6.162,069 |
|  • Yoğunluk | 660/km² |
|  • Kent | 366,769 |
| Zaman dilimi | UTC+08.00 (CST) |
| **Resmî site** www.hg.gov.cn |

**Huanggang** (Çince: 黄冈市; pinyin: *Huánggāng shì*), Çin'in Hubei eyaletinde bulunan bir il düzeyi şehirdir. Şehir, Yangtze Nehri'nin kuzey kıyısında yer almakta olup batıda eyalet başkenti Wuhan ve Ezhou, kuzeybatıda Xiaogan ve güneybatıda Huangshi il düzeyi şehirleri ile doğuda Anhui, güneyde Jiangxi ve kuzeyde Henan eyaletleri komşudur. Yüzölçümü 17.453 km² olan şehrin nüfusu 2010 yılı itibarıyla 6.162.069'dur.

## İdari bölümler

Huanggang şehri bir semt, iki ilçe düzeyi şehir ile yedi ilçeye ayrılmaktadır.

* Huangzhou semti (黄州区)
* Macheng şehri (麻城市)
* Wuxue şehri (武穴市)
* Tuanfeng ilçesi (团风县)
* Hong'an ilçesi (红安县)
* Xishui ilçesi (浠水县)
* Qichun ilçesi (蕲春县)
* Huangmei ilçesi (黄梅县)
* Luotian ilçesi (罗田县)
* Yingshan ilçesi (英山县)

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Huanggang ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Resmi site3 Kasım 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Çince)
# Xuancheng

| Xuancheng 宣城市 |
| --- |
| İl düzeyi şehir |
| Xuancheng şehri |
|  |
| XuanchengXuancheng'in Çin'deki konumu |
| Ülke |  Çin |
| Eyalet | Anhui |
| İdare |
|  • Belediye başkanı | Han Jun (ÇKP) |
| Yüzölçümü |
|  • İl düzeyi şehir | 12340 km² |
| Nüfus (2010) |
|  • İl düzeyi şehir | 2.532,938 |
|  • Kent | 772,490 |
| Zaman dilimi | UTC+08.00 (CST) |
| **Resmî site** www.xuancheng.gov.cn |

**Xuancheng** (Çince: 宣城市; pinyin: *Xuānchéng shì*), Çin'in Anhui eyaletinde bulunan bir il düzeyi şehirdir. Şehir, kuzeyde Ma'anshan, batıda Wuhu ve Chizhou ve güneybatıda Huangshan il düzeyi şehirleri ile kuzeydoğuda Jiangsu ve güneydoğuda Zhejiang eyaletleri ile komşudur. Yüzölçümü 12,340 km² olan şehrin nüfusu 2010 yılı itibarı ile 2,532,938'dir.

## İdari bölümler

Xuancheng şehri bir semt, bir ilçe düzeyi şehir ile beş ilçeye ayrılmaktadır.

* Xuanzhou semti (宣州区)
* Ningguo şehri (宁国市)
* Langxi ilçesi (郎溪县)
* Guangde ilçesi (广德县)
* Jing ilçesi (泾县)
* Jixi ilçesi (绩溪县)
* Jingde ilçesi (旌德县)

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Xuancheng ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Resmi site13 Aralık 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.