# Çatak

| Çatak |
| --- |
| İlçe |
|  Türkiye'de yeri |
|  İlçe sınırları haritası |
| Ülke | Türkiye |
| İl | Van |
| Coğrafi bölge | Doğu Anadolu Bölgesi |
| İdare |
|  • Kaymakam | Sercan Sakarya |
|  • Belediye başkanı | Reşat Eraslan (DEM Parti) |
| Yüzölçümü |
|  • Toplam | 1.952 km² |
| Rakım | 1.497 m |
| Nüfus (2018) |
|  • Toplam | 20.937 |
|  • Kır | - |
|  • Şehir | 20.337 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 432 |
| İl plaka kodu | 65 |
| **Resmî site**  |

**Çatak** (Kürtçe: Şax), Van ilinin bir ilçesidir. İlçenin yüzölçümü 1.952 km²dir. Çatak ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.497 metredir.

## Tarihçe

İlçenin esas adı olan **Şatak** veya **Şatakh** 1960 yılına dek kullanılmış, daha sonra Türkçe anlam yüklenerek Çatak adı verilmiştir. Eski bir Ermeni yerleşimi olan yörenin adı en erken 870 yılı civarında yazılmış olan Ermenice vekayinamelerde geçer. 7. yüzyıl ortalarından itibaren bir müddet Arap egemenliği altında kalmış, 10. ve 11. yüzyılda Van'da bulunan Vaspuragan Ermeni krallığı/beyliği döneminde gelişerek çok sayıda kilise ve kale ile donatılmıştır. Herhangi bir tarihte Bizans egemenliğine girmemiştir.

Çeşitli Türk ve Moğol istilalarından çok etkilenmeyen bölge, 1350 yılı dolayında güçlenen Hakkâri Beyliği'nin kontrolüne girmiştir. 1548 yılındaki Osmanlı-İran savaşından sonra teorik olarak Osmanlı Devleti'nin hakimiyeti altına girmiş ise de Osmanlı merkezi idari sistemi 19. yüzyıl ortalarına dek kurulamamış, dolayısıyla Osmanlı egemenliği daha çok kâğıt üzerinde kalmıştır.

İlçe merkezinin eski adı **Tağ** veya **Tağı Hakkari** olup, 1865 yılında kaza (ilçe) teşkilatı kurulduğunda merkez olarak seçilmiştir.

Osmanlı Devleti bu dağlık bölgede egemenliğini kurarken bölgedeki çeşitli Kürt unsurlardan faydalanmıştır. Kürt ve Ermeni halk arasında gitgide artan gerginlik, 1895'te çok sayıda Ermeni'nin öldürülmesi ve Çatak'taki Ermeni köylerinden çoğunun boşalarak Kürt aşiretlerin eline geçmesiyle sonuçlanmıştır.

İlçede giderek sayıları azalan Ermeniler 1915 olaylarında daha da eksilmiştir. 1915 olayları sırasında bazı Çataklılar şimdiki Karşıyaka ile Alaçam Mahallelerini ele geçirerek Ermenilerin İlçeyi terk etmeleri için zemin hazırlamışlardır.

1915-1916 ve tekrar 1916-1918 döneminde Çatak ilçesi Rus işgaline uğramıştır. İşgal sırasında Rus ordusuna bağlı bazı Ermeni milis kuvvetleri Çatak'ta terör yaratmış, Kürt halktan bazı kişileri öldürmüşlerdir. 1917 yılında Rusya'da çıkan ihtilal ile Çarlık idaresi devrilip yerine Bolşevik idaresi kurulunca, Rusya yurdumuzdaki askerî birliklerini çektiği sırada Ermenilerin bir kısmı İran'a bir kısmı Rusya'ya, bir kısmı da Irak'a olmak üzere İlçeyi terk etmişlerdir.

İlçenin sınırlarında tarihî eser olarak Ermeni yapımı olan üç kemer köprü vardır. Bu köprülerden birisi ilçenin içerisinde olup Sorkin Çayı üzerinde geçit vermekte ve hâlen kullanılmaktadır. Diğer iki köprü Hurkan ve Zırıl, Norduz Deresi üzerinde olup, dere üzerinde hâlen geçit veren yerlerdir.

Tırşin'de büyük taşlar üzerine yapılmış kaya resimleri bulunmaktadır.

## Nüfus

| Yıl
 | Toplam
 | Şehir | Kır |
| --- | --- | --- | --- |
| 1927 | 3.392 | 147 | 3.245
 |
| 1935 | 7.527 | 190 | 7.337
 |
| 1940 | 6.261 | 331 | 5.930
 |
| 1945 | 7.408 | 340 | 7.068
 |
| 1950 | 8.621 | 427 | 8.194
 |
| 1955 | 9.599 | 549 | 9.050
 |
| 1960 | 12.184 | 688 | 11.496
 |
| 1965 | 14.268 | 1.603 | 12.665
 |
| 1970 | 16.415 | 1.868 | 14.547
 |
| 1975 | 20.126 | 2.366 | 17.760
 |
| 1980 | 22.225 | 2.442 | 19.783
 |
| 1985 | 24.869 | 2.931 | 21.938
 |
| 1990 | 21.755 | 4.270 | 17.485
 |
| 2000 | 23.816 | 5.892 | 17.924
 |
| 2007 | 24.152 | 6.402 | 17.750
 |
| 2008 | 25.716 | 6.163 | 19.553
 |
| 2009 | 24.875 | 6.333 | 18.542
 |
| 2010 | 25.127 | 6.978 | 18.149
 |
| 2011 | 24.398 | 6.630 | 17.768
 |
| 2012 | 23.750 | 6.542 | 17.208
 |
| 2013 | 23.440 | 23.440 | veri yok
 |
| 2014 | 22.465 | 22.465 | veri yok
 |
| 2015 | 21.780 | 21.780 | veri yok
 |
| 2016 | 21.251 | 21.251 | veri yok
 |
| 2017 | 20.696 | 20.696 | veri yok
 |
| 2018 | 20.937 | 20.937 | veri yok
 |
| 2019 | 20.592 | 20.592 | veri yok
 |
| 2020 | 20.337 | 20.337 | veri yok
 |

**Not:** Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.

## Kaynakça