# Başkale

| Başkale |
| --- |
| İlçe |
|  Türkiye'de yeri |
| Wikimedia | © OpenStreetMap İlçe sınırları haritası |
| Ülke | Türkiye |
| İl | Van |
| Coğrafi bölge | Doğu Anadolu Bölgesi |
| İdare |
|  • Kaymakam | Mustafa Çelik |
|  • Belediye başkanı | Şengül Polat (DEM Parti) |
| Yüzölçümü |
|  • Toplam | 2.727 km² |
| Rakım | 2.350 m |
| Nüfus (2018) |
|  • Toplam | 52.544 |
|  • Kır | - |
|  • Şehir | 49.850 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| Posta kodu | 65600 |
| İl alan kodu | 432 |
| İl plaka kodu | 65 |
| **Resmî site**  |

 Başkale ilçesindeki Aziz Bartalmay Manastırı
**Başkale**, Van iline bağlı bir ilçedir. İl topraklarının güneydoğusunda yer alır.

## Tarihçe

Başkale Urartular zamanında **Adamma** olarak adlandırılan bir yerleşme idi. Ermeniler buraya **Adamakert** ismini vermişlerdi. Sonraları Romalılar ile Partlar arasında bir sınır bölgesi olan Başkale, MS 3. yüzyılda Sasaniler'in, 6. yüzyılda Bizanslılar'ın eline geçti. 645'teki Arap egemenliğinden sonra da yerel Ermeni beylerinin yönetiminde kaldı. 1100'lerde kurulan Sökmenliler'e (Ahlatşâhlılar) bağlandı, 1245'te Moğol saldırısına uğrayan yöre kısa sürede yerel beylerin yönetiminde kaldıktan sonra 1386'da Timur'un ardından Karakoyunlular'ın, 16. yüzyıl başlarında Safeviler'in egemenliğine girdi. Başkale yöresinin kesin olarak Osmanlı Devletine bağlanması Kanuni Sultan Süleyman döneminde 16. yüzyıl ortalarına rastlar. Eskiden Kotur-Elbak adıyla anılan yöre 19. yüzyıl sonlarında Van vilayetinin Hakkâri sancağına bağlı Elbak (Elbak) kazasının sınırları içerisinde idi. Kazanın adı Cumhuriyet döneminde Başkale olarak değiştirildi.

## Coğrafya

İlçenin yüzölçümü 2.727 km²dir. Başkale'nin ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 2.350 metredir. Ortalama karla kaplı gün sayısı 140 gün, enlem 38.03, boylam 41.01. Ortalama sıcaklığı 5,8 °C. Van'a uzaklığı 120 km olan Başkale Van'ın Güneydoğusunda yer alır. İspiriz Dağı eteklerine kurulmuştur.

Kuzeyinde Van'a bağlı Özalp, doğusunda Türk-İran sınırı, güneyinde Hakkâri'ye bağlı Yüksekova, batısında ise Van'a bağlı Gürpınar ilçesi bulunmaktadır. Van ilinin güneydoğusunda yer alan ilçe toprakları çok dağlık ve engebelidir. Kuzey-güney doğrultulu yüksek dağ dizileri arasındaki bir vadiden oluşur. Doğu kesimi Yiğit dağı olarak bilinen Haravil Dağı (3468 m) Batı kesimini Başkale Dağı adıyla anılan İspiriz Dağı (3668 m), Güneybatı kesiminde Gökdağ (3604 m) engebelindedir. Dicle Nehri'nin en önemli kollarından olan Büyük Zap Suyu, Haravil Dağı ile doruğu ilçe sınırları dışında kalan Mengene Dağı yamaçlarından doğan suların birleşmesiyle oluşur. Bu akarsuyun derin vadisi tabanında bazı dar düzlükler vardır.

## Ekonomi

Başkale ilçesi halkının ana geçim kaynağı hayvan yetiştiriciliğidir. Özellikle koyun beslenir. Gerek iç gerek dış pazarlara canlı hayvan satılır. Bitkisel üretim iklim şartları nedeniyle gelişmemiştir. Bundaki en önemli etmen bitkisel üretime elverişli toprakların çok az olması ve iklimin sertliğidir. Buğday, arpa ve patates en önemli ürünleridir.

İlçede halkın geçim kaynağı ekseriyetle tarım ve hayvancılık olup 371.900 küçükbaş (25.790'ı kıl keçisi) ve 11.500 büyükbaş hayvan varlığı bulunmaktadır. Toprakları geniş bir vadi hâlinde olan ilçenin; Zap Nehri'nin ayaklarına yataklık etmesi ayrı bir özelliğidir. İlçenin tarım alanı 35.534 hektar (yaklaşık 355 km2)'dir.

## Nüfus

Merkez Bucak ile Albayrak bucağı dahil toplam 62 mahallesi ve 70 mezrası vardır. Küçük büyük 70 mezraya sahiptir. Merkezde 4 mahalle bulunmaktadır. Bunlar Çarşı, Tepebaşı, Yeni Mah. ve Hafıziye (Kale) mahalleleridir.

| Yıl
 | Toplam
 | Şehir | Kır |
| --- | --- | --- | --- |
| 1927 | 5.175 | 502 | 4.673
 |
| 1935 | 9.252 | 1.220 | 8.032
 |
| 1940 | 10.980 | 1.034 | 9.946
 |
| 1945 | 11.689 | 1.647 | 10.042
 |
| 1950 | 13.779 | 1.682 | 12.097
 |
| 1955 | 14.999 | 2.212 | 12.787
 |
| 1960 | 18.110 | 2.383 | 15.727
 |
| 1965 | 23.365 | 4.007 | 19.358
 |
| 1970 | 29.295 | 6.018 | 23.277
 |
| 1975 | 35.870 | 8.558 | 27.312
 |
| 1980 | 40.948 | 9.770 | 31.178
 |
| 1985 | 45.985 | 10.615 | 35.370
 |
| 1990 | 55.597 | 16.418 | 39.179
 |
| 2000 | 55.563 | 14.114 | 41.449
 |
| 2007 | 63.123 | 15.910 | 47.213
 |
| 2008 | 63.665 | 14.601 | 49.064
 |
| 2009 | 61.355 | 12.562 | 48.793
 |
| 2010 | 61.371 | 12.942 | 48.429
 |
| 2011 | 64.216 | 13.855 | 50.361
 |
| 2012 | 62.550 | 12.784 | 49.766
 |
| 2013 | 58.963 | 58.963 | veri yok
 |
| 2014 | 57.408 | 57.408 | veri yok
 |
| 2015 | 56.368 | 56.368 | veri yok
 |
| 2016 | 54.204 | 54.204 | veri yok
 |
| 2017 | 51.973 | 51.973 | veri yok
 |
| 2018 | 52.544 | 52.544 | veri yok
 |
| 2019 | 48.838 | 48.838 | veri yok
 |
| 2020 | 49.850 | 49.850 | veri yok
 |

**Not:** Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.

## Turizm

İlçe turizm bakımından zengindir. Türkiye'de 2 farklı yerde bulunan ve dünya harikaları arasına giren Peribacaları ve Travertenler bu küçük ilçede de bulunmaktalar. Duyulmamasının nedeni ise bakımsızlık ve duyarsızlık denilebilir. Butün yerleri görebilmek için ayrı ayrı iki farklı yer gezmek yerine Başkale'de birbirine yaklaşık 60 km uzaklıkta bulunan peribacalarını ve travertenleri görmek mümkün. Şu anda turizme elverişli hale getirmek için çalışmalar sürmektedir.

## Şehir

İspiriz Dağı'nın eteğinde Büyük Zap Suyu vadisinde kurulmuş olan Başkale kenti gelişmekte olan bir yerleşim merkezidir. Van-Hakkâri yolu üzerinde yer alan kent il merkezi Van'a 112 km uzaklıktadır. Başkale Belediyesi 1926'da kurulmuştur.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* T.C. Başkale Kaymakamlığı27 Mayıs 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* T.C. Başkale Belediyesi30 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.