Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Mayıs 2016 Diyarbakır bombalı saldırısı

| Mayıs 2016 Diyarbakır bombalı saldırısı |
| --- |
|  |
| Bölge | Diyarbakır |
| Tarih | 10 Mayıs 2016 10:50 |
| Silahlar | Bombalı araç |
| Ölü | 3 |
| Yaralı | en az 45 |
| İşleyen | Halk Savunma Güçleri (PKK) |

**Mayıs 2016 Diyarbakır bombalı saldırısı** Diyarbakır'ın Bağlar ilçesinde 10 Mayıs 2016 Salı günü yerel saatle 10: 50'de zırhlı bir polis aracını hedef alan bombalı saldırı. Yakın zamanda tutuklanmış yedi PKK şüphelisi polis aracında bulunmaktaydı. PKK'nın silahlı kanadı olan HPG tarafından gerçekleştirilen saldırı sonucu 3 kişi öldü, 12'si polis olmak üzere en az 45 kişi yaraladı. Araç, PKK'lı olduğu iddiası ile gözaltına alınan 7 şüpheliyi rutin sağlık kontrolüne götürüyordu.

## Ayrıca bakınız

* 2015 Diyarbakır mitingi saldırısı
* Şubat 2016 Lice saldırısı
* Mart 2016 Diyarbakır saldırısı
* Ocak 2016 Diyarbakır saldırısı

## Kaynakça
# Dürümlü Katliamı

| Dürümlü Saldırısı |
| --- |
| Dürümlü Mezrası, Patlamadan sonra oluşan çukur |
| Tarih | 12 Mayıs 2016 22:30 (DAS (UTC+02.00)) |
| Hedef | Siviller |
| Saldırı türü | Bombalı saldırı |
| Silahlar | Bomba yüklü araç |
| Ölü | 16 |
| Yaralı | 23 |
| Örgüt(ler) | PKK |

**Dürümlü Katliamı** ya da **Dürümlü Saldırısı**, 12 Mayıs 2016'da yerel saatle 22:30 dolaylarında Diyarbakır'ın Sur ilçesine bağlı Dürümlü mezrasında gerçekleşen ve 16 kişinin öldüğü, 23 kişinin de yaralandığı bombalı saldırı. Saldırıyı PKK üstlenmiştir.

24 Kasım 2016'da ölü olarak ele geçirilen PKK üyesi Nevzat Gündüz'e ait kanıtların deşifre edilmesiyle, bombalı saldırıyı gerçekleştirenlere öncülük edenlerden olduğu anlaşılan Burhan Taş 14 Kasım 2017'de tutuklanmış, yapılan yargılama sonucunda da 17 kez ağırlaştırılmış müebbet ve 11 yıl 8 ay 20 gün hapis cezasına çarptırılmıştır.

İçişleri Bakanı Süleyman Soylu 11 Haziran 2020 tarihinde sosyal medya hesabından yaptığı açıklama ile Dürümlü saldırısı ve 18 Ağustos 2016'da 3 polis memurunun hayatını kaybetmesine sebep olan Elazığ İl Emniyet Müdürlüğü saldırısının faili turuncu kategoride aranan İzzet Yiğit'in de etkisiz hale getirildiğini duyurmuştur.

## Kaynakça
# 2016 Hakkâri saldırısı

| 29 Temmuz 2016 Hakkâri saldırısı |
| --- |
| PKK saldırıları (2015-günümüz) |
|  |
| Bölge | Hakkâri - Çukurca |
| Tarih | 29 Temmuz 2016 17:45 |
| Hedef | TSK'ya bağlı askerler |
| Saldırı türü | Silahlı saldırı |
| Ölü | 8 (PKK iddiası en az 15) |
| Yaralı | 25 |
| Örgüt(ler) |  PKK |

**2016 Hakkâri saldırısı**, 29 Temmuz 2016 tarihinde Hakkâri'nin Çukurca ilçesinde yaklaşık 50 TSK mensubunun konumlandığı tepeye PKK'ya bağlı Halk Savunma Güçleri militanları tarafından yapılan saldırı.

Hakkâri - Çukurca kara yolu üzerindeki Doğanlı bölgesinde yol kontrolü yapan askerlere, PKK mensupları tarafından saldırı düzenlenmiş, saldırıda 8 asker yaşamını yitirmiş 6 asker de yaralanmıştır. Sonrasında çıkan çatışmada ise 19 asker yaralanmıştır. PKK ise, çatışmada en az 15 askerin yaşamını yitirdiğini iddia etmiştir.

## Ayrıca bakınız

* 2016 Hakkâri çatışmaları

## Kaynakça
# Ağustos 2016 Van saldırısı

| 17 Ağustos 2016 Van saldırısı |
| --- |
| PKK saldırıları (2015-günümüz) |
| Saldırının ardından İki Nisan Polis Karakolu binası |
| Bölge | Van |
| Tarih | 17 Ağustos 2016 23:15 |
| Hedef | Emniyet Genel Müdürlüğü'ne bağlı polis merkezi |
| Saldırı türü | Bombalı saldırı |
| Silahlar | Bombalı araç |
| Ölü | 4 |
| Yaralı | 72 |
| Şüpheliler | Medet Oruç |
| Örgüt(ler) |  PKK
 HPG |

**17 Ağustos 2016 Van saldırısı**, 17 Ağustos 2016 tarihinde Van şehir merkezinde bulunan İpekyolu polisevi ve İki Nisan polis merkezine yapılan bombalı saldırı.

## Saldırı

Van'ın merkez İpekyolu İlçesi Sıhke Caddesi üzerinde bulunan İki Nisan Polis Merkezi önünde saat 23:15 sıralarında PKK mensubu bir kişi tarafından bina yakınlarına park edilen bombalı araç infilak ettirilmiştir. Saldırıda 2'si polis toplam 4 kişi yaşamını yitirmiş, 20'si polis 72 kişi de yaralanmıştır. Saldırıda civar binalar da hasar görmüştür.

Patlayıcı yüklü aracı polisevi ve polis merkezinin bulunduğu binanın önüne getirdiği tespit edilen PKK mensubu M. O., yaralı olarak yakalandı.

## Ayrıca bakınız

* 12 Eylül 2016 Van saldırısı

## Kaynakça
# 2016 Elazığ saldırısı

| 2016 Elazığ saldırısı |
| --- |
| PKK saldırıları (2015-günümüz) |
| Bölge | Elazığ |
| Tarih | 18 Ağustos 2016 09:20 |
| Hedef | Elazığ İl Emniyet Müdürlüğü |
| Saldırı türü | Bombalı saldırı |
| Silahlar | Bombalı araç |
| Ölü | 6 |
| Yaralı | 217 |
| Şüpheliler | Çekdar Mahir Serbest |
| Örgüt(ler) |  PKK |

**2016 Elazığ saldırısı**, 18 Ağustos 2016 saat 09:20'de Elazığ İl Emniyet Müdürlüğü'ne bomba yüklü araçla düzenlenen saldırı. Yapılan saldırıyı PKK üstlenmiştir. Saldırıda, saldırgana ek olarak 5 kişi ölmüş, 217 yaralanmıştır.

## Kaynakça
# Eylül 2016 Van saldırısı

| 12 Eylül 2016 Van saldırısı |
| --- |
| PKK saldırıları (2015-günümüz) |
| Saldırının ardından Adalet ve Kalkınma Partisi Van il binası |
| Bölge | Van |
| Tarih | 12 Eylül 2016 10:50 (UTC+03.00) |
| Hedef | Adalet ve Kalkınma Partisi Van il binası |
| Saldırı türü | Bombalı araç |
| Yaralı | 53 |
| Örgüt(ler) | PKK
HPG |

**12 Eylül 2016 Van saldırısı**, 12 Eylül 2016 tarihinde PKK mensupları tarafından Van şehir merkezinde bulunan Adalet ve Kalkınma Partisi Van il binasına yapılan bombalı saldırı. 53 kişinin yaralandığı saldırıda, binanın hemen yanında bulunan Van Valiliği binası da hasar almıştır.

## Arka plan

Saldırıdan 25 gün önce, 17 Ağustos 2016 günü, saldırının gerçekleştiği yerin yakınlarında yine PKK tarafından başka bir bombalı araç saldırısı düzenlenmişti.

Saldırıdan bir gün önce, 11 Eylül 2016 günü hükûmet tarafından çıkartılan kanun hükmünde kararname ile 28 belediyeye kayyım atanmasına karar verilmiştir. Saldırıyı üstlenen HPG, saldırının Demokratik Bölgeler Partisi'nin kazandığı belediyelere kayyım atanmasına karşı yapıldığı ifade etmiştir.

## Saldırı

Van'ın merkez İpekyolu ilçesinde Adalet ve Kalkınma Partisi il binası ile Valilik binası arasındaki bölgede bulunan Polis Özel Hareket birimlerine ait 3 konteyner önünde saat 10:50 sıralarında PKK mensubu bir kişi tarafından bina yakınlarına park edilen bombalı araç infilak ettirilmiştir. Saldırıda 4'ü polis toplam 53 kişi yaralanmıştır. Saldırıda Van Valiliği binasının yanı sıra civar binalar ve araçlar da hasar görmüştür.

## Failler

13 Eylül 2016'da PKK'nın askerî kanadı Halk Savunma Güçleri (HPG) saldırının sorumluluğunu üstlendi. PKK açıklamasında, saldırıda kullanılan patlayıcının daha önce Türk Silahlı Kuvvetleri'nin yaptığı operasyonlarda savaş uçağından atılan fakat patlamayan bir kazan bombası olduğunu bildirmiş ve Valilik açıklamasının aksine 18 polis ve özel harekatçının hayatını kaybettiğini iddia etmiştir.

22 Eylül 2016'da Emniyet güçlerinin düzenlediği operasyon ile saldırıyı gerçekleştiren PKK mensubu Cafer ve Amed kod adlı iki saldırgan çıkan çatışma sırasında silahları ve el bombalarıyla birlikte ölü ele geçirildi.

## Galeri

* Bombalı aracın patladığı yer. Karşıda Adalet ve Kalkınma Partisi Van il binası görülmektedir.
* Hasar alan civardaki bir araç
* Hasar alan civardaki binalar

## Kaynakça
# Kasım 2016 Diyarbakır saldırısı

| Kasım 2016 Diyarbakır saldırısı |
| --- |
|  |
| Bölge | Diyarbakır, Türkiye |
| Tarih | 4 Kasım 2016 08:00 civarı |
| Hedef | Emniyet personelleri, siviller |
| Saldırı türü | Bombalı araç saldırısı |
| Ölü | 13 (saldırgan dahil) |
| Yaralı | 100+ |
| İşleyen | Kemal Hunres |
| Şüpheliler | * PKK
* TAK
* Irak ve Şam İslam Devleti
 |
| Örgüt(ler) | Irak ve Şam İslam Devleti |

**Kasım 2016 Diyarbakır saldırısı**, 4 Kasım 2016 tarihinde Diyarbakır Bağlar ilçesinde Aydın Arslan Bulvarı'nda İl Emniyet Müdürlüğüne ait Terörle Mücadele ve Çevik Kuvvet şube müdürlüklerinin bulunduğu ek bina yakınlarında bomba yüklü aracın infilak ettirilmesi ile gerçekleştirilen bombalı saldırı. Saldırı sonucunda saldırganın yanı sıra 2'si polis, 1 teknisyen, 9 sivil olmak üzere 13 kişi öldü, 100'den fazla kişi de yaralandı. Saldırıyı IŞİD üstlendi.

## Ayrıca bakınız

* Şubat 2016 Lice saldırısı
* Mart 2016 Lice saldırısı
* Ocak 2016 Diyarbakır saldırısı
* Mart 2016 Diyarbakır saldırısı
* Mayıs 2016 Diyarbakır saldırısı

## Kaynakça
# 2017 Diyarbakır saldırısı

| 2017 Diyarbakır saldırısı |
| --- |
| Türkiye-PKK çatışması PKK saldırıları (2015-günümüz) |
|  |
| Bölge | Bağlar, Diyarbakır, Türkiye |
| Tarih | 11 Nisan 2017 10.45 (UTC+03.00) |
| Hedef | Emniyet personelleri, siviller |
| Saldırı türü | Bombalı saldırı |
| Silahlar | RDX-Amonyum nitrat-TNT karışımı patlayıcılar |
| Ölü | 3 |
| Yaralı | ~ 10-12 |
| Örgüt(ler) |  PKK |

**2017 Diyarbakır saldırısı**, 11 Nisan 2017 tarihinde Türkiye'nin Diyarbakır ilinin Bağlar ilçesinde İl Emniyet Müdürlüğü Çevik Kuvvet Şube Müdürlüğü'nün de bulunduğu emniyet kampüsü içerisinde gerçekleştirilen bombalı saldırı. Saldırı sonucunda 1'i polis memuru, 2'si sivil 3 kişi öldü, 10'dan fazla kişi ise yaralandı. PKK saldırıyı bir gün sonra üstlendi.

## Saldırı

Saldırı; 11 Nisan 2017'de saat 10.45'te (UTC+03.00), Diyarbakır'ın merkez Bağlar ilçesinde bulunan İl Emniyet Müdürlüğü'nün farklı birimlerinin bulunduğu Emniyet ek binası alanı içerisinde meydana geldi. Saldırı sonucu 1'i polis, 2'si sivil personel olmak üzere toplam 3 emniyet personeli öldü. Emniyet kampüsünün çevresindeki çok sayıda bina patlamada zarar gördü.

## Sonrası

İlk açıklamada, Bakım-Onarım Şube Müdürlüğü'ne ait tamir atölyesinde panzer tamiri sırasında meydana geldiği bildirildi. 12 Nisan 2017'de İçişleri Bakanı Süleyman Soylu, patlamanın atölyede bir teknisyen yardımcısının zırhlı aracı tamiri sırasında gerçekleştiğini, araç ile birlikte bir patlamanın olması ve sonrasında bir çukur oluşması nedeniyle bunun araçtan kaynaklandığının düşünüldüğünü fakat bir terör saldırısı olduğunu açıkladı.

Diyarbakır Valiliği tarafından yapılan yazılı açıklamada; "Emniyet Müdürlüğü ek birimlerin bulunduğu alana bitişik vaziyette bulunan apartmanın bodrum katından, Bakım Onarım Şube Müdürlüğüne bağlı tamir atölyesine doğru yaklaşık 30 metre uzunluğunda tünel kazıldığı ve yapılan kriminal inceleme sonucu RDX, TNT, amonyum nitrat ve mazot ile hazırlanan yaklaşık 1 ton olduğu değerlendirilen patlayıcı yerleştirildiği ve zaman ayarlı düzenek ile patlamanın gerçekleştirildiğinin tespit edildiği" belirtildi.

### Failler

Saldırı sonrası hasar görmüş bir araç
Saldırıdan bir gün sonra, 12 Nisan 2017'de PKK saldırının sorumluluğunu üstlendi. Fırat Haber Ajansı'nda yer alan PKK açıklamasında, saldırının PKK'nın silahlı kanadı HPG’ye bağlı militanların yaptığı vurgulandı. Saldırının "150-200 çevik kuvvet polisinin ve sorumlu kademelerin bulunduğu binanın altına 2 bin 540 kiloluk patlayıcı yerleştirilmesiyle gerçekleştirildiği" kaydedildi.

## Soruşturma ve gözaltılar

Saldırının ardından Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı soruşturma başlattı. Konu ile ilgili doğrudan ilgisi olduğu gerekçesi 5 kişi gözaltına alındı. Ayrıca, terörle mücadele kapsamı çerçevesinde Cumhuriyet Başsavcılığının talimatı ile 172 kişi gözaltına alındı. 16 Nisan 2017'de, tünel kazmak için kiralanan bodrum katına sık sık girip çıktığı tespit edilen PKK'lı bir saldırgan ile birlikte iki kişi, sahte kimlikle ile birlikte Şırnak'ın Cizre ilçesinde gözaltına alındı.

## Ayrıca bakınız

* Kasım 2016 Diyarbakır saldırısı

## Kaynakça
# Kararlılık Harekâtı

| Kararlılık Harekâtı |
| --- |
| Türkiye-PKK çatışması |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Tarih | 11 Mart 2018 - 28 Mayıs 2019 (1 yıl, 2 ay, 2 hafta ve 3 gün) |
| Bölge | Hakurk,Erbil,Kürdistan Bölgesel Yönetimi, Irak |
| Sonuç |
Türk zaferi \* operasyon yerini Pençe Operasyonları'na bıraktı. |
| Coğrafi Değişiklikler |
Türk ordusu Hakurk'un büyük bölümünü kontrol etti. |

 |
| Taraflar |
|  Türkiye |  PKK |

**Dicle Kalkanı Harekâtı** ya da **Kararlılık Harekâtı**, Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından PKK'ya karşı Kuzey Irak'ta yürütülmüş sınır ötesi bir operasyondur. Yüksekova 3'üncü Piyade Tümeni tarafından gerçekleştirilmiştir ve Hakurk büyük ölçüde kontrol edildikten sonra aynı bölgeye Pençe Operasyonları başlatılmıştır. Türk ordusu, bu harekâtla birlikte Hakurk'un belli bölgelerine askeri üs kurmuştur.

## Ayrıca bakınız

* Türk Silahlı Kuvvetleri'nin Kuzey Irak'ta yaptığı operasyonlar listesi

## Kaynakça
# 2020 Van saldırısı

**2020 Van saldırısı**, PKK tarafından Van'da gerçekleştirilen ve iki kişinin öldüğü, bir kişinin yaralandığı silahlı saldırı.

## Arka plan

Van'ın Özalp İlçesi'nde 2020 pandemisi dolayısıyla karantinaya alınan Mehmetalan Mahallesi'nde, belediye ekipleri tarafından yardım malzemesi dağıtımı sırasında PKK mensubu kişilerce bir araçtan açılan ateş sonucu iki kişi ölmüştür.

## Tepkiler

* İçişleri Bakanı Süleyman Soylu, Twitter üzerinden saldırıya yönelik tepkisini dile getirdi.
* Türkiye Cumhuriyeti Millî Savunma Bakanlığı, Twitter üzerinden saldırıya yönelik tepkisini dile getirdi.

## Kaynakça
# Kasım 2022 Gaziantep saldırısı

| 2022 Gaziantep saldırısı |
| --- |
| Türkiye'de terörizm |
|  |
| Bölge | Karkamış, Gaziantep |
| Tarih | 21 Kasım 2022 11.00 (UTC+03.00) |
| Hedef | Siviller |
| Saldırı türü | Havanlı saldırı |
| Silahlar | Havan |
| Ölü | 2 |
| Yaralı | 19 |
| İşleyen | PKK |

21 Kasım 2022 TSİ 11.00 sularında Gaziantep'in Karkamış ilçesinde bulunan bir okul, iki ev ve bir tıra havan saldırısı yapıldı. Saldırı nedeniyle 5 yaşındaki bir çocuk ve 22 yaşındaki bir kadın hayatını kaybetti. 19 kişi ise yaralandı.

## Arka plan

Saldırıdan bir gün önce Karkamış'a Fırat'ın doğusundan PKK tarafından 4 havan atıldı. Ancak havanlar boş arazilere düştüğü için can kaybı ve hasara neden olmadı.

Ayrıca saldırıdan bir hafta önce İstanbul'da bombalı saldırı gerçekleşmiş, ancak PKK saldırıyı üstlenmemişti.

## Saldırı

Havan topunun isabet ettiği bir TIR
Saldırı, TSİ 11.00'de başladı ve 5 adet füze ile gerçekleştirildi. Saldırıda 1 okul ve 2 ev hedef alındı. Ayrıca sınır kapısında bekleyen bir tır isabet aldı.

### Kayıplar ve yaralılar

Saldırıda hedef alınan okulda 22 yaşındaki Ayşenur Alkan isimli bir öğretmen, bir diğer hedefte ise 5 yaşındaki bir çocuk öldü. 19 kişi yaralandı. Yaralanan 12 kişi aynı gün taburcu edildi. Ölen 5 yaşındaki çocuğun CHP İzmir Milletvekili Mahir Polat'ın yeğeni olduğu tespit edildi.

## Sonrası

Olayın ardından Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından angajman kuralları gereği saldırılara top atışları ile karşılık verildi. İçişleri Bakanı Süleyman Soylu ve Milli Eğitim Bakanı Mahmut Özer bölgeye gitti.

Milli Eğitim Bakanı Mahmut Özer, Karkamış'ta bütün okulların 1 hafta süreyle tatil edildiğini duyurdu.

## Tepkiler

### Ulusal

İçişleri Bakanı Süleyman Soylu yaptığı basın açıklamasında "5 yaşındaki çocukların, masum sivil halkların üzerine bomba yağdıranlar havan atanlar elbette ki bedelini ödeyeceklerdir. Ödüyorlar da, ödemeye devam edeceklerdir. Hesabını çok net şekilde görecektir. Biz bu alandaki değerlendirmelerimizi arkadaşlarımızla yaptık. Hangi tedbirleri alabileceğimizi... Ona göre de atacağımız adımları da belirledik. Yaralı vatandaşlarımıza özellikle hamile olan kardeşimize ve doğmamış bebeğine inşallah kurtulmalarını niyaz ediyorum. Bu mesele sona erene kadar mücadele ettiğimiz arkadaşlarımıza tek talimatımız var: Teyakkuz halindeyiz." ifadelerini kullandı.

### Uluslararası

* ABD'nin Ankara Büyükelçiliği saldırıda ölen vatandaşlar için yas tutan Türk halkına katıldıklarını belirtti ve saldırıyı kınadı.

## Ayrıca bakınız

* 2012 Gaziantep saldırısı
* 2022 İstanbul saldırısı
* PKK'nın sivillere yönelik saldırı eylemlerinin kronolojisi

## Kaynakça
# Diyarbakır Anneleri

Diyarbakır'da HDP'nin genel merkezinin önünde oturan anneler, 2019
**Diyarbakır Anneleri**, PKK tarafından aldatılan veya kaçırılan çocuklarına kavuşma ümidiyle 3 Eylül 2019 tarihinden beri HDP'ye karşı oturma eylemi yapan bir gruptur. Oturma eylemi HDP'nin Diyarbakır İl Başkanlığı binası önünde gerçekleşmektedir.

## Tarih

 2020 yılında annelerin oturma eylemi
 Diyarbakır anneleri
3 Eylül 2019'da bir grup anne, Halkların Demokratik Partisi'nin (HDP) Diyarbakır İl Başkanlığı binası önünde protestoya başladı. Protestocu grubun yanı sıra, dönemin T.C. İletişim Başkanı Fahrettin Altun ve dönemin İYİ Parti genel başkanı Meral Akşener tarafından da HDP ile PKK arasında bağlantılar bulunduğu öne sürülmüştür. İlk oturma eyleminden bu yana, binanın önündeki aile sayısı artış göstermiştir. Kış koşulları nedeniyle, Diyarbakır anneleri parti binasının önündeki merdivenlerde oturmayı bırakıp, soğuk havalardan korunmak için bir çadırın içine taşındılar.

Mart 2020'de protesto eden aile sayısı 134'e yükseldi. Koronavirüsün patlak vermesi sırasında da eylemler devam etti. Evlat nöbetindeki anne ve babalardan yaşlı ve kronik rahatsızlığı bulunanlar koronavirüs nedeniyle eyleme ara verirken, geriye kalanlar ise maske takıp, hijyen kurallarına uyup sosyal mesafeye dikkat edip eyleme devam etti. Aralık 2021 tarihinde evlat nöbetine katılan aile sayısı 251' e yükseldi. Şubat 2022 tarihinde çocuklarına kavuşan aile sayısı 35'e ulaştı.

## Ziyaretler

Avrupa Parlamentosu üyesi Tomas Zdechovsky, Avrupa Konseyi Yerel ve Bölgesel Yönetimler Kongresi Denetim Komisyonu Türkiye eş raportörleri Jakob Wienen ve Yoomi Renström, Ukrayna'nın Ankara Büyükelçisi Andrii Sybiha, İngiltere'nin Ankara Büyükelçisi Dominick John Chilcott ve Hindistan'ın Ankara Büyükelçisi Sanjay Bhattacharyya'nın da yer aldığı 9 ülkenin büyükelçisinin bulunduğu heyet annelerle görüştü.

TBMM İnsan Hakları İnceleme Komisyonu bünyesinde kurulan Hükümlü ve Tutuklu Hakları Alt Komisyonu üyeleri, Basın İlan Kurumu Genel Müdürü Rıdvan Duran ve Kamu Görevlileri Etik Kurulu Başkanı Köksal Toptan aileleri ziyaret etti, desteklerini bildirdi.

## Kaynakça
# Demokratik açılım

**Demokratik açılım süreci**, 60. Türkiye Hükûmeti Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan'ın başlatmış olduğu; Türkiye'de insan haklarına saygı, demokrasi, özgürlükler ve standartlarını geliştirmeyi amaçlayan bir projedir. Projenin bir diğer ismi de Millî Birlik ve Kardeşlik Projesi'dir. 60. Türkiye Hükûmeti İçişleri Bakanı Beşir Atalay projenin temel hedefinin demokratik standartların geliştirilmesi ve Türkiye'nin terörle sorunun bitirilmesi olduğunu ifade etmiştir. Başbakan Recep Tayyip Erdoğan "Biz kısa vadede genelge yayınlayarak, orta vadede yasalar ve uzun vadede anayasa değişiklikleri yaparak gerekli adımları atacağız." demiştir.

## Ayrıca bakınız

* Akil İnsanlar Heyeti
* Çözüm süreci
* TRT Kurdî
* Andımız'ın kaldırılması

## Kaynakça
# Akil İnsanlar Heyeti

**Akil İnsanlar Heyeti**, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti tarafından "Kürt meselesi"nin demokratik açılım ve çözüm süreci kapsamında 4 Nisan 2013 tarihinde aralarında Yılmaz Erdoğan, Orhan Gencebay, Abdurrahman Dilipak gibi toplumun çeşitli kesimlerinden itibarını kazanmış 63 üyeden oluşturulan gruptur.

### Yöntem

Toplamda altmış üç üyesi bulunan *Akil İnsanlar Heyeti* Türkiye'nin bölgelerinde çeşitli illerde temas ve sempozyumlarda bulunmuşlardır.

2013 yılındaki çözüm sürecinde/açılım sürecinde heyetin adı "Akil Adamlar Heyeti" olarak da kullanılmıştır. Osmanlı döneminde de benzer bir heyet kurulmuştur ve adı Heyet-i Nasîha olarak tarihi belgelerde geçmektedir.

## Komisyon

| Rütbe | Akdeniz | Doğu Anadolu | Ege | Güneydoğu Anadolu | İç Anadolu | Marmara | Karadeniz
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Başkan | Rifat Hisarcıklıoğlu | Can Paker | Tarhan Erdem | Yılmaz Ensaroğlu | Ahmet Taşgetiren | Deniz Ülke Arıboğan | Yusuf Şevki Hakyemez
 |
| Başkan Vekili | Lale Mansur | Sibel Eraslan | Avni Özgürel | Kezban Hatemi | Beril Dedeoğlu | Mithat Sancar | Vedat Bilgin
 |
| Sekreter | A. Tarık Çelenk | Ayhan Ogan | Arzuhan Doğan Yalçındağ | Mehmet Emin Ekmen | Cemal Uşak | Levent Korkut | Fatma Benli
 |
| Üye | Kadir İnanır | Mahmut Arslan (Hak-İş) | Erol Ekici (DİSK) | Murat Belge | Celalettin Can | Mustafa Armağan | Şemsi Bayraktar (TZOB)
 |
| Üye | Nihal Bengisu Karaca | Abdurrahman Dilipak | Hilal Kaplan | Fazıl Hüsnü Erdem | Vahap Coşkun | Ali Bayramoğlu | Kürşat Bumin
 |
| Üye | Şükrü Karatepe | İzzettin Doğan | Hasan Karakaya | Yılmaz Erdoğan | Doğu Ergil | Ahmet Gündoğdu | Oral Çalışlar
 |
| Üye | Muhsin Kızılkaya | Abdurrahman Kurt | Fuat Keyman | Etyen Mahçupyan | Erol Göka | Hayrettin Karaman | Orhan Gencebay
 |
| Üye | Öztürk Türkdoğan (İHD) | Zübeyde Teker | Fehmi Koru | Lami Özgen (KESK) | Mustafa Kumlu (Türk-İş) | Hülya Koçyiğit | Yıldıray Oğur
 |
| Üye | Hüseyin Yayman | Mehmet Uçum | Baskın Oran | Ahmet Faruk Ünsal (Mazlum Der) | Fadime Özkan | Yücel Sayman | Bendevi Palandöken (TESK)
 |

Komisyon'da yer almaları için teklif götürülen iki isim, Ege Bölgesi için DİSK'e bağlı Genel İş Sendikası Başkanı Erol Ekici ve Türkiye Barolar Birliği (TBB) Başkanı Vedat Ahsen Coşar, listede yer almayı kabul etmedi.

## Kaynakça
# Türkiye'de boşaltılan Kürt köyleri

Boşaltılmış bir Kürt köyü; Ulaş, Dargeçit, Mardin
**Türkiye'de boşaltılan Kürt köyleri**nin 3.000 civarında olduğu tahmin edilmektedir. 1984'ten beri, Türk Silahlı Kuvvetleri, PKK'lı militanların ikmal hatlarını kesmek ve yaşam alanını sınırlandırmaya çalışmaktadır. 1980'li yıllardan beri yaklaşık 30.000 Kürdün öldürüldüğü, iki milyon Kürdün ise çatışmalardan dolayı göç ettiği tahmin edilmektedir.

## Arka plan

Türk hükûmetleri, Güneydoğu bölgesindeki vatandaşları Diyarbakır, Van ve Şırnak başta olmak üzere belli noktalara göndermiş veya Batı illerine; ek olarak Batı Avrupa ülkelerine gitmelerine yardımcı olmaya çalışmıştır. Göç ettirme politikasının sebepleri, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin operasyonları, PKK'nın Kürt aşiretlerine saldırıları ve Güneydoğu'daki ekonomik sorunlar olarak belirtilmiştir.

## Yıkılmış ve boşaltılmış yerleşim birimleri

İnsan Hakları İzleme Örgütü, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin köylülerin evlerine dönmelerini engellemek için evleri yıktığını ve eşyaları tahrip ettiğini belirtmiştir. 3.000 Kürt köyünün haritadan silindiği belirtilmiştir. Bu rakam 378.000 insana denk gelmektedir. Diğer rakamlara göre yıkılan Kürt köyü sayısı 4.000 civarındadır. 3.000.000 insanın (çoğunlukla Kürt) yerinden edildiği belirtilmiştir. 2009 itibarıyla 1.000.000 insan ülke içinde yer değiştirmek zorunda kalmıştır.

## Boşaltılan köylerin akıbeti

23 Haziran 2010 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti İçişleri Bakanlığı'nın Köye Dönüş ve Rehabilitasyon Projesi(KDRP) kapsamında köylere geri dönüşler hız kazanmıştır. Geri dönülen köylerde hayatın yeniden başlatılması ve kalıcı hale getirilmesi için gerekli köy altyapısının oluşturulmasına yönelik çalışmalar ile tarım, hayvancılık ve el sanatları gibi faaliyetlerin ıslahına yönelik gerekli çalışmaları başlatmış ve geri dönmek istemeyen ve şehirlerde yaşamayı tercih eden vatandaşlara yönelik iş ve meslek edindirme kursları, istihdamı geliştirici projeler ve özellikle kadın, genç ve çocukları hedefleyen sosyal içerikli proje ve çalışmaları başlatılmıştır. Yine aynı belgede proje uygulamaları kapsamında 28.384 haneden, 187.861 kişinin eskiden yaşadığı köylerine geri dönüşlerinin sağlandığı belirtilmiştir.

## Liste

| İl
 | İlçe
 | Köy
 | Yıl
 | Referans
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Batman
 | Gercüş
 | Çalışkan
 |  |  |
| Dereli
 |  |  |
| Hasankeyf
 | Gaziler(gühere)
 | 1995
 |  |
| Beşkonak
 |  |  | Kozluk
 | Gündüz
 |  |  |
| Beşkonak
 |  |  |
| Bingöl
 | Genç
 | Sağgözü
 |  |  |
| Diyarbakır
 | Lice
 | Arıklı
 | 1994
 |  |
| Dicle
 | Kırkpınar
 | 1993
 |  |
| Kurşunlu
 |  |  |
| Erzincan
 | Tercan
 | Yastık
 | 1994
 |  |
| Hakkari
 | Hakkari
 | Ağaçdibi
 |  |  |
| Akkuş
 |  |  |
| Baykoy
 |  |  |
| Boybeyi
 |  |  |
| Demirtaş
 |  |  |
| Doğanyurt
 |  |  |
| Geçimli
 |  |  |
| Siirt
 | Eruh
 | Çalköy
 |  |  |
| Erenköy
 |  |  |
| Şırnak
 | Uludere
 | Akduman
 |  |  |
| Tunceli
 | Ovacık
 | Ağaçpınar
 | 1993
 |  |

## Ayrıca bakınız

* Türkiye Kürtleri
* Türkiye'de Kürtlere yönelik insan hakları ihlalleri

## Kaynakça
# Kürt mülteciler

**Kürt mülteci** ve yerinden edilmiş kişilerin sorunu, Orta Doğu'da 20. yüzyılda ortaya çıkan ve bugün devam eden sorun. Kürtler çoğunlukla İran, Irak, Suriye ve Türkiye'nin komşu parçalarını içeren Kürdistan olarak bilinen bir bölgede yaşayan, Batı Asya'da bir etnik gruptur.

## Ayrıca bakınız

* Doğu isyanları listesi

## Kaynakça