# Uluslararası Af Örgütü

| Uluslararası Af Örgütü |
| --- |
|  |
|  Dünya üzerinde *Uluslararası Af Örgütü* (2012) |
| Kısaltma | AI |
| Slogan | Karanlığı aydınlatmak için sen de bir mum yak! |
| Kuruluş | Temmuz 1961) (1961-07)  Birleşik Krallık |
| Tür | UAÖ |
| Yasal statü | Kâr amacı gütmeyen kuruluş |
| Amaç | İnsan Haklarının Korunması |
| Merkez | Londra, İngiltere |
| Konum | * Uluslararası
 |
| Kurucu | Peter Benenson |
| Genel sekreter | Agnès Callamard |
| Gönüllü | 7 milyondan fazla |
| Resmî site | amnesty.org |
| Notlar | Türkiye Resmî Sitesi |

**Uluslararası Af Örgütü** (İngilizce: **Amnesty International** veya **Amnesty**, kısaca **AI**), dünya çapında 10 milyondan fazla üyesi ve destekçisi olan insan hakları üzerine çalışmalar yürüten bir sivil toplum örgütüdür. Evrensel İnsan Hakları Bildirgesi ve diğer uluslararası standartlarca belirlenmiş her türlü insan haklarını savunma ve teşvik etmeyi amaç edinmiştir.

Uluslararası Af Örgütü, 28 Mayıs 1961'de avukat, Peter Benenson tarafından "**Unutulmuş Mahkûmlar**" (İngilizce: "The Forgotten Prisoners") adlı makalesinin The Observer'da yayınlanmasının ardından Londra'da kuruldu. Örgüt, insan hakları ve uluslararası sözleşmelerin ihlallerine karşı kampanyalar düzenlemektedir. Bu kampanyalar sayesinde hükûmetlere baskı yaparak kamuoyunu harekete geçirmeyi hedeflemektedir.

Kuruluş, işkenceye karşı yürüttüğü kampanyalar sayesinde 1976 yılında Erasmus Ödülü, 1977 yılında Nobel Barış Ödülü, ve 1978 yılında Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ödülü'nün sahibi oldu.

## Tarihçe

### 1960'lı yıllar

Uluslararası Af Örgütü; 1961 yılında, Londra'da İngiliz avukat Peter Benenson ve Eric Baker adlı, Quaker dinine mensup bir barışsever tarafından kurulmuştur. Benenson'un bu kurumu kurma fikri, gazetelerde defalarca, hükûmetlerin kendi halklarına karşı haksız davranışlarını okuduğunda oluştu. Okuduğu makale, "*Özgürlük*" kelimesinin o zamanlar yasak olduğu Portekiz'de iki üniversite öğrencisinin bir lokantada "*özgürlük*" şerefine kadehlerini kaldırdıkları için yedi yıl hapse mahkûm edilmeleri hakkındaydı. 28 Mayıs 1961 tarihinde Benenson, İngiliz gazetesi The Observer'da bu vaka hakkında "**Unutulmuş Mahkûmlar**" (İngilizce: "The Forgotten Prisoners") başlıklı makaleyi yayınladı. Bu makalede okuyucularını, bu gençlerin salıverilmesi için hükûmete mektup yazmaya çağırıyordu. Benenson şöyle yazıyordu "*Gazetenizi haftanın herhangi bir günü açtığınızda, dünyanın bir yerinde, birisinin, görüşleri veya inançları hükûmetince beğenilmediğinden, tutuklandığını, işkence gördüğünü ya da idam edildiğini okuyabilirsiniz*". Yazısı o kadar etkili oldu ki bunu izleyen yıl zarfında bir düzine ülkede haksızlık kurbanlarının haklarını savunmak için mektup yazma grupları oluştu. Bu eylem, "*Appeal for amnesty*" (Türkçe yaklaşık anlamı: "politik tutukluların bırakılma çağrısı") olarak Uluslararası Af Örgütü'nün başlangıcı kabul edilir.

1961’de yayımlanan “Appeal for Amnesty” bildirisi çok sayıda uluslararası gazetede yeniden basıldı. Aynı yıl Benenson’un *Persecution 1961*
adlı kitabı yayımlandı; eserde Benenson ve Eric Baker dokuz vicdan mahkûmunun davalarını derledi. Temmuz 1961’de çağrının kalıcı bir örgüte dönüştürülmesine karar verildi ve ilk toplantı Londra’da yapıldı. Benenson, üç büyük siyasi partiden — Labour, Conservative ve Liberal — milletvekillerinin katılımını sağladı. 30 Eylül 1962’de kuruluşun resmî adı “Amnesty International” olarak belirlendi.

1960’ların ortalarına gelindiğinde örgüt, ulusal bölümleri koordine etmek üzere bir Uluslararası Sekreterlik ve Uluslararası Yürütme Komitesi kurarak büyüdü. Bu dönemde Britanya hükümeti tarafından gizlice desteklendi. Uluslararası hareket, çalışma yöntemleri ve ilkeleri konusunda ortak bir yapı kazandı. Örgüt, şiddet eylemlerini destekleyen mahkûmlara “Vicdan Mahkûmu” unvanı verilmemesi yönünde karar aldı. Faaliyetleri; mahkûm ailelerine yardım, duruşma gözlemleri, hükümetlerle temas ve iltica desteği gibi alanlara genişledi. On yıl bitmeden Birleşmiş Milletler, Avrupa Konseyi ve UNESCO nezdinde danışma statüsü elde etti.

1966’da Benenson, Britanya hükümetinin Aden’deki ihlallere ilişkin bir raporun yayımlanmasını engellediğinden şüphelendi ve bazı çalışanların İngiliz istihbaratıyla bağlantılı olduğuna inandı. Aynı dönemde ABD hükümeti, ilk başkan Seán MacBride’ın CIA tarafından finanse edilen bir operasyonla ilişkilendirildiğini ileri sürdü. MacBride bu iddiayı reddetse de Benenson, örgütün gizlice izlendiğine inanarak başkanlıktan istifa etti.

### 1970’li–1980’li yıllar

1969’da 15.000 olan Amnesty International üyesi sayısı, 1979’da 200.000’e ulaştı. Hükümetler arası düzeyde örgüt, Birleşmiş Milletler’in Mahkûmların Tedaviye Dair Standart Asgari Kuralları ve mevcut insani konvansiyonların uygulanmasını savundu. 1976’da iki BM İnsan Hakları Sözleşmesi’nin imzalanmasını sağladı ve işkence gibi uygulamaları yasaklayan ek belgelerin hazırlanmasında önemli rol oynadı. 1972’de İlkem-Amerika İnsan Hakları Komisyonu’nda danışma statüsü kazandı.​

Amnesty International, 1970 yılında Japonya şubesini kurdu. Bu girişim, Tayvan’ın Çin Cumhuriyeti’yle ilişkili bir komutanlığı tarafından ABD’de okurken komünist edebiyat okuduğu gerekçesiyle tutuklanan Chen Yu-hsi’nin davasına tepki olarak gerçekleştirildi.

1976’da Amnesty International’ın İngiltere şubesi, "Gizli Polisin Balosu" (The Secret Policeman's Ball) adıyla tanınan fon toplama etkinliklerine başladı. Etkinlikler, başlangıçta Londra’da İngiliz komedi dünyasının önde gelen isimlerinin yer aldığı bir geceden oluştu. The Daily Telegraph, katılımcıları İngiliz komedi dünyasının "en iyileri" olarak tanımladı. Komedi grubu Monty Python’un üyeleri bu etkinliklere katıldı. Daha sonra etkinliklere önde gelen rock müzisyenleri de dahil edildi. Serinin yaratıcılığını Monty Python’un eski üyesi John Cleese ve eğlence sektörü uzmanı Martin Lewis üstlendi. Cleese, Lewis ve Amnesty çalışanı Peter Luff ilk iki gösteriyi (1976 ve 1977) birlikte hazırladı. Cleese, Lewis ve sonraki dönem çalışanı Peter Walker ise 1979 ve 1981 gösterilerini organize etti. The Daily Telegraph, 1979 gösterisini "zeka ile yeniden adlandırılmış" Gizli Polisin Balosu olarak tanımladı.​

Amnesty International, 1977’de "İşkenceye karşı insanlık onurunun savunulması" gerekçesiyle Nobel Barış Ödülü’nü aldı.
1978’de ise Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Alanında Ödülü’ne layık görüldü.​

1980’lerin ortalarından sonuna kadar Amnesty International, insan hakları bilincini artırmak için iki büyük müzik etkinliği düzenledi. 1986’da düzenlenen Conspiracy of Hope turnesi, ABD’de beş konserle başladı ve Giants Stadium’da tek gün süren büyük bir gösteriyle sona erdi. 1988’de gerçekleştirilen Human Rights Now! dünya turnesi ise BM İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin 40. yıl dönümüne denk geldi. Turne, altı hafta boyunca beş kıtada düzenlendi. Her iki etkinlikte de dönemin en ünlü müzisyen ve grupları yer aldı.

Ağustos 2001- Temmuz 2010 tarihleri arası Örgütün Genel Sekreter olan Irene Khan
### 1990’lı yıllar

1990’larda Amnesty International, 150’den fazla ülkede yedi milyondan fazla üyeye ulaştı ve Senegalli Genel Sekreter Pierre Sané liderliğinde uluslararası insan hakları kurumlarına destek verdi. Güney Afrika’da apartheid rejimiyle görüşmeler yapıldı; polis şiddeti, silah satışları ve ölüm cezası konularında baskı yapıldı. Mülteciler, azınlıklar, kadınlar ve idam mahkûmları gibi gruplara yönelik ihlallerin ön plana çıkarılması sürdürüldü.

1995’te Shell Oil’in Nijerya’daki Ken Saro-Wiwa’nın idamındaki rolüne dikkat çekmeye çalışan kampanya, medya şirketlerinin Shell’in müşterisi olması nedeniyle engellendi. AI’nin sosyal medya çağrısıyla küresel yurttaş fikri yeniden canlandırıldı.

Amnesty International, Şili diktatörü Augusto Pinochet’in İspanya’ya iadesi sürecinde hukuki mücadeleye dahil oldu. Lord Hoffman’un Amnesty ile bağlantısı, İngiltere’de tarafsızlık tartışmalarını gündeme getirdi. Pinochet’in serbest bırakılması davası Yüksek Mahkeme’de reddedildi ve Pinochet Şili’ye geri döndü.

### 2000’li yıllar

2000’li yıllarda Amnesty International, küreselleşme ve 11 Eylül 2001 saldırıları sonrasında ortaya çıkan güvenlik politikalarına odaklandı. Küreselleşmenin etkisiyle çalışma alanını ekonomik, sosyal ve kültürel hakları da kapsayacak şekilde genişleten örgüt, şirketlerin artan gücü ve ulus-devletlerin zayıflamasına dikkat çekti.

Genel Sekreter Irene Khan, 11 Eylül’ün ardından insan haklarının güvenliğe engel değil, temel unsuru olduğunu vurguladı. 2005’te Guantanamo Körfezi’ndeki ABD gözaltı kampını “Sovyet Gulag’ına” benzetmesi, örgüte yönelik eleştirilere yol açtı.

Bu dönemde Amnesty, kadına yönelik şiddet, silah ticaretinin denetlenmesi, işkencenin sona erdirilmesi ve BM’nin etkinliği konularına yoğunlaştı. 2007’de tecavüz, ensest veya annenin yaşamını tehdit eden durumlarda kürtaj hakkına erişimi destekleme kararı aldı.

2008’de yayımladığı raporda, Irak’taki insan hakları durumunun savaşın beşinci yılında hâlâ ağır olduğunu bildirdi. 2009’da ise İsrail ve Hamas’ı, Gazze’deki “Dökme Kurşun Operasyonu” sırasında savaş suçu işlemekle suçladı ve Birleşmiş Milletler’e soruşturma sonuçlarını hayata geçirme çağrısı yaptı.

### 2010'lu yıllar

#### 2010’ların başı

Şubat 2010’da, Amnesty International, Cageprisoners adlı grubun direktörü Moazzam Begg ile ilişkilerini eleştiren, cinsiyet birimi başkanı Gita Sahgal’i görevden uzaklaştırdı.

Temmuz 2011’de Amnesty International, kuruluşunun 50. yılını yönetmen Carlos Lascano tarafından hazırlanan, Eallin Motion Art ve Dreamlife Studio yapımı bir animasyon kısa filmle kutladı. Filmin müziğini Oscar ödüllü Hans Zimmer ve aday besteci Lorne Balfe hazırladı.

Haricî video|  AMNESTY INTERNATIONAL 50 years by Carlos Lascano |

Ağustos 2012’de, Amnesty International’ın Hindistan’daki yönetici direktörü, Sri Lanka’daki savaş suçlarından etkilenenlere adalet sağlamak için Birleşmiş Milletler öncülüğünde tarafsız bir soruşturma yürütülmesi çağrısında bulundu.

#### 2010’ların ortası

18 Ağustos 2014’te, Michael Brown’un öldürülmesine yönelik protestoların
ardından Ferguson gösterileri sırasında Amnesty International, ABD’ye ilk kez 13 kişilik bir insan hakları ekibi gönderdi. Ekip, yetkililerle görüşmek ve yerel aktivistlere şiddet içermeyen protesto yöntemleri konusunda eğitim vermek üzere görevlendirilmişti.

2015 yılında İngiltere’de düzenlenen yıllık Amnesty International konferansında, 468’e karşı 461 oyla, Birleşik Krallık’taki antisemitizm ile mücadeleye odaklanan bir kampanya önerisi reddedildi. Delegeler, örgütün “tüm etnik ve dini gruplara karşı ayrımcılıkla mücadele etmesi” gerektiği konusunda uzlaşırken, tartışma; tek başlığa odaklanan bir kampanyanın uygun olup olmayacağı üzerineydi. The Jewish Chronicle, Amnesty’nin daha önce Avrupa’daki Müslümanlara yönelik ayrımcılık hakkında bir rapor yayımladığını hatırlattı.

Ağustos 2015’te The Times gazetesi, o dönemde Amnesty International’ın “inanç ve insan hakları direktörü” olan ve daha önce Birleşmiş Milletler’de örgütü temsil eden Yasmin Hussein’in, Müslüman Kardeşler ve Hamas gibi örgütlerle bağlantılı kişilerle “açıklanmamış özel ilişkileri” bulunduğunu öne sürdü. Haberde, Mısır eski Cumhurbaşkanı Muhammed Mursi yönetiminde görev yapan el-Kazzaz ailesiyle yakın ilişkiler iddia edildi. Hussein, Müslüman Kardeşler’i desteklemediğini belirterek “her türlü bağlantının tesadüfi olduğunu” söyledi.

Haziran 2016’da, Amnesty International, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’na Suudi Arabistan’ın BM İnsan Hakları Konseyi üyeliğinin derhal askıya alınması çağrısında bulundu. Amnesty’nin BM Ofisi Başkanı Richard Bennett, “Konseyin inandırıcılığı tehlikede. Suudi Arabistan Konsey’e katıldığından beri iç politikalarında insan hakları tablosu kötüleşti ve öncülüğünü yaptığı Yemen’deki çatışma binlerce sivilin ölümüne yol açtı” açıklamasını yaptı.

Aralık 2016’da Amnesty International, Voiceless Victims adlı, Katar’daki göçmen işçilerin insan hakları ihlalleri konusunda farkındalık yarattığını iddia eden sahte bir sivil toplum kuruluşunun, kendi personellerini gözetlemeye çalıştığını ortaya çıkardı.

#### 2010’ların sonu

Ekim 2018’de Amnesty International araştırmacısı, Rusya’nın İnguşetya Cumhuriyeti’nin başkenti Magas’ta gösterileri izlerken kaçırıldı ve dövüldü.

25 Ekim 2018’de, Hindistan’daki Bengaluru ofisi, Yürütme Dairesi tarafından, Doğrudan Yabancı Yatırım kurallarını ihlal ettiği şüphesiyle on saat boyunca arandı. Örgüt temsilcileri ve destekçileri, bu eylemin insan hakları savunucularını sindirme amacı taşıdığını savundu. Amnesty International Hindistan Direktörü Aakar Patel, “Bugünkü baskın, yetkililerin artık insan hakları örgütlerini suç örgütleri gibi gördüğünü gösteriyor” dedi. Hindistan İçişleri Bakanlığı ise Amnesty’nin “hayırsever faaliyetlere ilişkin parlak ifadeleri”ni, kurumun yasalara aykırı faaliyetlerini gizleme girişimi olarak nitelendirdi.

2018 yılı itibarıyla, Hindistan’daki yaklaşık 15.000 sivil toplum kuruluşunun Yabancı Katkılar Düzenleme Yasası (FCRA) kapsamındaki kayıtları iptal edildi. Birleşmiş Milletler bu politikaları eleştirdi. Hükûmet, soruşturmayı sürdürme ve örgütün banka hesaplarını dondurma kararı aldı.

30 Ekim 2018’de Amnesty, Nijerya güvenlik güçlerini, Abuja çevresinde gerçekleşen barışçıl Şii yürüyüşüne aşırı güç kullanarak müdahale etmekle suçladı; olayda en az 45 kişi öldü, 122 kişi yaralandı.

Kasım 2018’de, Amnesty International, Mısır’da 19’dan fazla insan hakları savunucusu ve avukatın tutuklandığını bildirdi. Bunlar arasında insan hakları avukatı ve eski Ulusal İnsan Hakları Konseyi üyesi Hoda Abdel-Monaim de bulunuyordu. Tutuklamalar sonrasında, Mısır Haklar ve Özgürlükler Koordinasyonu (ECRF) faaliyetlerini askıya aldı.

5 Aralık 2018’de Amnesty, Belarus’ta “Kara Emlakçılar” çetesinin liderleri Ihar Hershankou ve Siamion Berazhnoy’un BM İnsan Hakları Komitesi’nin infaz erteleme talebine rağmen idam edilmesini sert biçimde kınadı.

Şubat 2019’da, Amnesty International yönetim ekibi, kurum içi “zehirli kültür”, mobbing, cinsiyetçilik ve ırkçılık bulguları içeren bağımsız bir raporun yayımlanmasının ardından istifasını sundu. Rapor, uzun yıllar çalışanlardan Gaetan Mootoo’nun ve stajyer Rosalind McGregor’un intiharlarını araştırmak üzere hazırlanmıştı.

Nisan 2019’da Amnesty International Avrupa Araştırmalar Başkan Yardımcısı Massimo Moratti, WikiLeaks kurucusu Julian Assange’ın ABD’ye iade edilmesi durumunda “işkence yasağını ihlal edebilecek ağır insan hakları ihlalleri riskiyle karşı karşıya kalabileceği” uyarısında bulundu.

14 Mayıs 2019’da Amnesty International, İsrail Tel Aviv Bölge Mahkemesi’ne, NSO Group’un ihracat lisansının iptali için başvurdu. Başvuruda, “Amnesty çalışanlarının NSO teknolojisiyle izlenme tehlikesinin sürdüğüne dair makul ve sürekli bir korku içinde oldukları” ifade edildi. Aynı dönemde, öldürülen gazeteci Cemal Kaşıkçı ile iletişim hâlinde olan Suudi muhalif Omar Abdulaziz ve diğerleri tarafından NSO’ya karşı benzer davalar açılmıştı.

Eylül 2019’da, Avrupa Komisyonu başkanlığına seçilen Ursula von der Leyen, “Avrupa Yaşam Tarzımızı Korumadan Sorumlu Başkan Yardımcısı” unvanlı yeni bir pozisyon oluşturdu. Görev tanımı hukukun üstünlüğü, iç güvenlik ve göç politikalarını kapsıyordu. Amnesty International, Avrupa Birliği’ni “göçü güvenlikle ilişkilendirerek aşırı sağ söylemini benimsemekle” suçladı.

24 Kasım 2019’da, Amnesty International’ın eski yönetim kurulu üyesi Anil Raj, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı ile çalışırken bir bombalı saldırıda öldü. ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, 26 Kasım’daki bir brifingde Raj’ın ölümünü duyurdu.

### 2020’li yıllar

Ağustos 2020’de, Belarus’ta başkanlık seçimlerine yönelik barışçıl protestolara karşı polisin yaygın işkence ve kötü muamele uyguladığını bildirdi. Ayrıca örgüt, 2020’nin ilk altı ayında Kuzey Nijerya’daki kırsal bölgelerde silahlı çetelerin 1.100’den fazla kişiyi öldürdüğünü açıkladı. Angola’da, koronavirüs pandemisi sırasında uygulanan kısıtlamaları denetleyen polislerin ergenlere yönelik “aşırı” ve “yasadışı” öldürmelerini Amnesty araştırdı.

Mayıs 2020’de, Katar’da zorunlu hâle getirilen bir koronavirüs temas izleme uygulamasında güvenlik açıkları olduğu yönünde uyarıda bulundu.

Eylül 2020’de, Hindistan hükümeti Amnesty International’ın banka hesaplarını finansal yolsuzluk şüphesiyle dondurduktan sonra, örgüt Hindistan’daki faaliyetlerini durdurdu.

2 Kasım 2020’de, Amnesty International, Etiyopya’daki Gawa Qanqa köyünde, Oromo Kurtuluş Cephesi’nin (OLF) 54 kişiyi (çoğunlukla Amhara kadın, çocuk ve yaşlılar) öldürdüğünü bildirdi.

Nisan 2021’de, yeni atanan Genel Sekreter Agnès Callamard’ın, İsrail’in Yassır Arafat’ı öldürdüğünü iddia eden bir tweet’ine Amnesty mesafesini açıkladı; Callamard, tweet’i silmedi.

Şubat 2022’de, Amnesty International, İsrail’in Filistinlere karşı “ırk ayrımcılığı suçu” işlediğini açıkladı. Bu raporda, İsrail’in “Filistinlere karşı Yahudi İsraililerin yararına bir baskı ve egemenlik rejimi” sürdürdüğü belirtildi. İsrail Dışişleri Bakanlığı, Amnesty’in “İsrail karşıtı nefret örgütlerinden kaynaklanan yalanlar, tutarsızlıklar ve temelsiz iddialar” yaydığını, Filistin Dışişleri Bakanlığı ise raporu, “Filistin halkının maruz kaldığı köklü ırkçılık, dışlanma, baskı, sömürü, ırk ayrımcılığı ve yok edilmeye çalışılma acı gerçekliğinin ayrıntılı bir onayı” olarak nitelendirdi.

Mart 2022’de, Amnesty International ABD Direktörü Paul O’Brien, ABD’de bir toplantıda, “İsrail’in Yahudi halkı için bir devlet olarak korunması fikrine karşıyız” dedi ve “Amnesty, İsrail devletinin var olma hakkı da dahil olmak üzere hiçbir siyasi görüşe sahip değildir” ekledi.

7 Nisan 2022’de, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin altı hafta sonra, Rusya Adalet Bakanlığı, Amnesty International ve 14 diğer uluslararası örgütün “Rus yasalarını ihlal etmesi” gerekçesiyle ofislerinin kapatıldığını duyurdu.

Aralık 2024’te, Amnesty International, İsrail’in Gazze’deki savaşında Filistinlere karşı “soykırım” işlediğini sonucuna vardı. Ocak 2025’te, Amnesty International, yerel şubesi Amnesty İsrail’de “Filistinlilere karşı yaygın ırkçılık” olduğu ve İsrail’in ırk ayrımcılığı ile Gazze’deki soykırım iddialarına dair Amnesty raporlarının sonuçlarını kabul etmemesi nedeniyle, şubeyi iki yıl süreyle askıya aldı.

2025 yılında, Amnesty International, Rusya’da “istenmeyen bir örgüt” olarak tanımlandı.

## Organizasyon yapısı

Uluslararası Af Örgütü'nün 150'den fazla ülkede 1,79 milyon üyesi vardır. 55 ülkede devamlı bir insan hakları garantisi sağlanması amacıyla şubesi vardır. Büyük şubelerde, bir sekreter ve çalışanlar bulunur. Şube, üyelerinin çalışmalarını koordine eder ve Londra'daki Merkez Sekreterlik ile gruplar arasında köprü görevi görür. Şubeler, organizasyonun iki yılda bir toplanan ve kuruluşun uluslararası platformdaki en üst mercii olan Uluslararası Konsey Toplantısı'na temsilciler gönderir. Konsey, uygulanacak politikaları ve çalışma sistemini belirler. Ayrıca organizasyonun devam eden işlerini yürütmekle görevli Uluslararası Yürütme Kurulunu (UYK) seçer. UYK, Londra merkezli Uluslararası Müdürlüğü oluşturur ve bir Genel Sekreter atar. Hâlen genel sekreterlik görevini Salil Shetty yapmaktadır.

### Genel Sekreterler

| Genel Sekreterler
 | Görev süresi
 | Köken
 |
| --- | --- | --- |
| Peter Benenson **Peter Benenson** | 1961–1966
 | Birleşik Krallık
 |
| Eric Baker **Eric Baker** | 1966–1968
 | Birleşik Krallık
 |
| Martin Ennals **Martin Ennals** | 1968–1980
 | Birleşik Krallık
 |
| Thomas Hammarberg **Thomas Hammarberg** | 1980–1986
 | İsveç
 |
| Avery Brundage **Ian Martin** | 1986–1992
 | Birleşik Krallık
 |
| Pierre Sané **Pierre Sané** | 1992–2001
 | Senegal
 |
| Irene Zubaida Khan **Irene Khan** | 2001–2010
 | Bangladeş
 |
| Salil Shetty  **Salil Shetty** | 2010 – 2018
 | Hindistan
 |
| Kumi Naidoo  **Kumi Naidoo** | 2018 – 2020
 | Güney Afrika
 |
| Julie Verhaar (Geçici)  **Julie Verhaar** | 2020 – 2021
 | İsviçre
 |
| Agnès Callamard  **Agnès Callamard** | 2021 – Günümüz
 | Fransa
 |

## Çalışmaları

AI, Dünya çapında insan haklarının mevcut durumunu araştırır ve spesifik insan hakları ihlallerine karşı eylemler yürütür. Bu eylemler özellikle, şiddette bulaşmamış politik tutukluların tutulu kalması, politik tutukluların adil olmayan bir yargı sürecine tâbi olması, işkence, ölüm cezasının uygulanması, yargısız infazlar, politik kişiliklerin kaybolması ve diğer insanlık dışı ve aşağılayıcı uygulamalara karşı olarak yürütülür.

Örgütün tipik eylem tarzı şöyle sayılabilir.

* *Vaka çalışması*: Bu eylem örgütün kurulmasından beri uygulamaktadır. Politik bir tutuklunun -ideal olarak- serbest bırakılıncaya kadar Amnesty gruplarınca uzun süreli gözetilmesidir. Buradaki temel prensip, Amnesty gruplarının kendi ülkelerindeki bir vakada çalışmamalarıdır.
* *Acil eylem* (urgent actions): 1973 yılında uygulamaya konmuştur. Amaç, tehdit unsuru olan insan hakları ihlaline karşı acil reaksiyon göstermektir. 48 saat içinde üyeler ve destekçiler harekete geçirilerek sorumlu devlet kurumlarına başvurulur.
* *Unutulmaya karşı mektuplar*: Çeşitli ülkelerden ayda yaklaşık üç vaka sunulur. Söz konusu vakalar, kayıp kişiler, uzun süreli tutukluluk halleri, adil olmayan yargı hükümleridir.
* *On-line kampanyalar* AI, kampanyaları için İnternet'i protesto aracı olarak kullanır.

## Eleştiriler

Uluslararası Af Örgütüne yapılan eleştiriler iki ana grupta toplanabilir: seçilim önyargıısı, yani seçilime bağlı tarafgirlik veya yan tutma ve ideolojik önyargı. Ek olarak birçok hükûmet ve devlet, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Çin, Taliban, Vietnam, Rusya ve Amerika Birleşik Devletleri dahil olmak üzere, onu tarafgirlik, tek taraflı bilgilendirme ve güvenliğe karşı tehditlerini hafifletici neden olarak değerlendirmemekten dolayı suçlamıştır.

### Seçilim önyargıısı

Seçilim önyargıısı, bir konu için örnek veya aday seçerken tarafgirliğe neden olan önyargı olarak tanımlanabilir. Uluslararası Af Örgütü'nün göreceli olarak daha demokratik ve açık ülkeler hakkında daha fazla rapor sunduğu genelce kabul edilmiştir. Seçilim önyargısı kanısı veya suçlamasının da kaynağı budur. Örneğin örgütün İsrail'deki insan hakları ihlallerine olan ilgisiyle Kuzey Kore veya Kamboçya'dakilerin karşılaştırılamayacağı, bu ülkelere daha az odaklanıldığı iddia edilir.

Destekçileri, örgütün amacının dünyada gerçekleşen insan hakları ihlallerinin bir istatistiksel dökümünü yapmak olmadığını savunurlar. AI'nin amacı (a) şartları iyileştirebilecek baskı yaratmak için (b) mümkün olduğu kadar olay (insan hakkı ihlali) kaydetmektir. Bu iki faktör, örgütün hazırladığı raporların daha demokratik ve açık ülkelere ağırlık vermesine neden olabilir, çünkü buralarda bilgi daha kolay toplanabilir, bu ülkeler genelde insan haklarını korumaktan yana tavır belirtmişlerdir ve hükûmetleri kamuoyunun tepkisine daha duyarlıdır.

#### Örnek

Jerusalem Center for Public Affairs tarafından yayımlanan *NGO Monitor* Uluslararası Af Örgütü'nün Darfur'daki krizde etkin olduğu Eylül 2000'den 2003'ün başlarına kadarki dönemde örgütün güney Sudan'daki Hristiyan ve animistlere karşı yapılan insan hakları ihlallerine dair 52 rapor sunduğunu, oysa aynı süre zarfında İsrail-Filistin çatışması üzerine toplam 192 rapor sunduğunu belirtmiştir. (Bu sayılar aslında basın açıklamaları da dahil sunulan toplam belgelere aittir, sadece raporların sayısı değildir.) Yine *NGO Monitor'*un belirttiği gibi örgüt Sudan'da Darfur krizi başladıktan sonra çok daha fazla etkin olmuştur. 1996 başından Mart 2005'e kadar Sudan için sunulan belge sayısı 315, İsrail içinse 398'tir. Bu iddialara karşılık olarak örgütün savunucuları, tüm ulusların insan haklarına mutlak saygı duyması gerektiğini ve 'kapalı' ülkeleri gözlemlemede karşılaşılan sorun ve zorlukların, 'açık' ülkelerin daha az incelenmesini gerektirmeyeceğini ileri sürerler.

### İdeolojik önyargı

Muhafazakâr Amerikalı eleştirmenler örgütün raporlarının ve uygulamalarının siyasi anlamda sol kanadın perspektifini yansıttığını dile getirmişlerdir. Bu iddiayı savunmak için örgütün ABD liderliğinde yapılmış Irak savaşındaki insan hakları ihlallerine ve olumsuz durumlara yaklaşımını örnek gösterirler. Savaş ile ortaya çıkmış bazı insan hakları meseleleri konusundaki endişelerini dile getirirken ABD'nin askerî harekâtına haksız bir eleştiri getirdiğini, oysa Saddam Hüseyin dönemindeki insan hakları ihlalleri konusunda örgütün pek sesini duyurmadığını öne sürerler. Bu konudaki yoğun eleştirilere örgütün destekçilerinin verdiği cevap, Donald Rumsfeld'in Irak lideri ile tokalaşırken, örgütün Saddam rejimindeki insan hakları ihlallerini eleştirdiği, daha sonra Beyaz Saray Saddam yönetiminin yaptığı insan hakları ihlallerine dair raporlar sunmaya başladığında ise sunulan bu raporların tamamen AI raporlarını temel aldığı, oysa ABD'nin 1980'lerde müttefiği olan Irak'a karşı çıkan bu raporları, sunuldukları zaman, dikkate almadığıdır.

### 2005: Guantánamo Körfezi "zamanımızın gulagı".

Uluslararası Af Örgütünün International Report 2005'in (2005 Uluslararası Raporu) bir önsözünde örgütün Genel Sekteri Irene Khan, Guantánamo Körfezi için "zamanımızın gulagı" (*the gulag of our times*) benzetmesini kullanarak örgütün *farklı insan hakkı ihlallerinin karşılaştırılmaması* politikasını ihlal etmiştir. Yorum ABD'nin Guantanamo askeri üssündeki askeri hapishanede tutuklulara uygulanan muameleyi, eskiden Josef Stalin önderliğindeki Sovyetler Birliği'nde 'siyasi muhalifler'in 'yeniden eğitilmesi' hedefiyle tutulduğu hapishane sistemine benzetilmiştir. Gerek örgüt, gerekse onun çoğu destekçisi bu yorumu resmen desteklemez.

Yorum ABD'de yoğun bir eleştiriye maruz kalmış ve 31 Mayıs 2005 tarihli bir basın açıklamasında ABD başkanı Bush raporu "absürt" olarak nitelendirmiştir. Bununla beraber birçok farklı kişi ve kurum yorumu desteklemiştir. Bunların arasında en dikkat çeken emekli bir ABD Dışişleri görevlisi olan Edmund McWilliams'tır. Moskova ve Bangkok Amerikan Elçiliklerinde görev yaparken Sovyet ve Vietnam hapishanelerinde mahkûmlara yapılan kötü muameleyi izlemiş olan McWilliams, Uluslararası Af Örgütü'nün yaptığı benzetmeyi savunmuş, "o insanlık dışı sistemlerde yapıldığını rapor etmiş olduğum tacizler, Guantanamo'da, Afganistan'daki Bagram Hava Üssünde ve Abu Garip hapishanesindeki uygulamalara paraleldir: suya batırarak yapılan sorgulamalar, Uluslararası Kızılhaç Örgütü tarafından görülmemeleri için 'yok olan' mahpuslar ve bütün bunlarda üst düzey hiçbir yetkilinin sorumlu bulunmaması."

## Notlar

1. **^** DR Congo blasts Amnesty International report on repression
2. **^** The U.S.-China Policy Foundation, Week of February 16, 2001, The U.S. and China This Week17 Ocak 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
3. **^** indiapolicy.org
4. **^** thienlybuutoa.org17 Ocak 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
5. **^** Latest Press Releases on Human Rights in Chechnya
6. **^** Asleep at the Wheel: Comparing the Performance of Human Rights NGO's on Sudan and Arab-Israeli Issues21 Haziran 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
7. **^** Foreword, International Report 2005
8. **^** Örneğin *Washington Post*' bir makale: [10] 20 Ağustos 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
9. **^** [11]8 Kasım 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* "The Forgotten Prisoners" *Unutulmuş Mahpuslar* makalesi (*İngilizce*)
* Amnesty International - Uluslararası Af Örgütü resmî sitesi22 Şubat 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Uluslararası site)
* Amnesty International, Turkey - Uluslararası Af Örgütü, Türkiye resmî sitesi 12 Ağustos 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Türkiye şubesi sitesi)