Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Aerojel

Aerojel
**Aerojel**, bir jelin içerisindeki sıvı bileşenin hava ile değiştirilmiş olan katı maddelerdir. Duman gibi görüntü verdikleri için **Donmuş duman** veya **mavi duman** diye de adlandırılırlar.
İlk olarak Steven Kistler tarafından 1931 yılında silika jel kullanılarak oluşturuldular. Büyük oranda havadan oluşurlar. En önemli özellikleri arasında çok hafif ve çok yalıtkan olmaları gelir. Bu ve diğer özellikleri sebebiyle birçok alanda kullanıma girmişlerdir. 2011 yılında silika aerojeller 15 tane Guinness rekoru sahibiydiler. İzolasyon sektöründe aerojel ürünleri piyasası 2004'te 25 milyon dolarlık bir büyüklüğe sahipken, bu rakam 2013 yılında 20 katına çıkmış ve 500 milyon dolar seviyesine ulaşmıştır. Çeşitli bilimsel araştırmalarda, tıpta, boyacılık, havacılık, kozmetik ve başka birçok sektörde, ayrıca NASA çalışmalarında da aerojeller kullanılmaktadır.

Steven Kistler, silika jel'den başka çeşitli metal oksitleri (aluminyum, krom, kalay oksitleri) ile de aerojel üretmiştir. Karbon tabanlı aerojeller, ilk kez 1980'li yılların sonlarında üretilmeye başlandı.

## Fiziksel özellikleri

Aerojel ısı geçirmez
Aerojellerin milyonlarca ufak delikten oluşan yüzeyi, süngeri andırır. %99,8'i havadan oluşmaktadır ve çok iyi yalıtkandır. Aerojel, bilinen köpüklerden ve diğer yalıtım maddelerinden çok daha üstün özelliklere sahiptir. Öyle ki, oksijen kaynağıyla doğrudan verilen ateşi bile yalıtabilmektedir. En gelişmiş fiberglas yalıtım malzemesinden 39 kat daha fazla yalıtım kabiliyetine sahiptir. Knudsen efekti yüzünden aerojeller, içinde bulunan havadan bile daha yalıtkan hale gelebilmektedir.

Aerojeller, bir başka silika (kum) esaslı madde olan camla kıyaslandığında 1000 kat daha az yoğunluğa ve delikli bir yapıya sahiptir. Büyüklüğü milimetrenin milyarda biri kadar olan delikler, bir ağ gibi malzemenin içini kuşatır. Deliklerin etrafı başka bir malzeme ile kaplıdır.

2,5 kilogramlık bir tuğlayı taşıyan 2 gram ağırlığındaki aerojel parçası
Yarı saydamdırlar (translusent) ve Rayleigh saçılımı nedeniyle çeşitli renklerde (silika jel tabanlılar için mavi renkte) gözükürler. Rijit ve büyük ağırlık taşıyabilen katı objelerdir ama kırılgandırlar. Kütlesinin binlerce katını taşıyabilir, ama ufak darbelerle de kırılabilirler. Su sevme açısından hidrofil ve hatta higroskopturlar, dokunma durumunda kuru bir his bırakırlar. Çeşitli işlemlerle, kırılganlıkları giderilebilmekte ve su sevmez haline getirilebilmektedirler.

## Notlar

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Aerojel ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Açık kaynak aerojel 30 Kasım 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
* NASA fotoğrafları 18 Temmuz 2005 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.(İngilizce)
* Aerojellerin gelişimi makalesi 11 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.(İngilizce)
# Fulleren

Fulleren (Buckyballs)
C60 döner yapısı
**Fulleren** veya **Buckminster fulleren** (diğer ismiyle "Buckyballs"), tamamen 60 Karbon atomuyla meydana gelmiş bir tür moleküldür. Küre, silindir veya elipsoit şekillerinde bulunabilir.

## Genel Bilgi

C60 Fulleren Kristali
Fullerenler, sadece 1 nanometre çapındadırlar. 1 nanometrenin ise, 1 milimetrenin milyonda biri olduğu düşünülürse, bu bir insan tırnağının her saniyede uzadığı miktar kadardır. Fulleren'ın kimyasal formülü C60'tır. Fulleren'ın asıl ismi ise, Buckminster Fullerene'dir. Daha sonra kimyacılar tarafından bu isim, "Buckyball" olarak kısaltılmıştır. "Bucky" ismi ise, bu buluşun sahibi Buckminster Fuller'den gelmektedir.
Ayrıca, yalnızca 1 Buckyball; 20 altıgen ve 12 beşgen şeklinde dizili 60 Karbondan oluşmaktadır (C60).
"Küresel Fullerenes" olarak da adlandırılan Buckyballs'ın silindirik olanlarına Karbon nanotüpler veya buckytubeslar da denir. Buckyballs, dünyada çok nadir de olsa bulunuyor.

## Tarihi

Fullerenler üzerine ilk yayın Japon kimyager Eiji Osawa tarafından 1970 yılında yapıldı. Eiji Osawa teorik yöntemler ile Fullerenlerin kararlı olabileceklerini tahmin etti.
Bu ve diğer yayınları Japon dilinde olduğu için, dünya çapında tanınmadı. 15 yıl sonra 14 Kasım 1985 Nature dergisinde Robert F. Curl, Jr (ABD), Sör Harold W. Kroto (İngiltere) ve Richard E. Smalley (ABD) araştırmacılar tarafından yayınlanan yayın dünya çapında ilgi görmüştür. Bunlar 1996 Nobel Kimya Ödülü'nü kazanırken, Osawa göz ardı edildi.

2010 yılında fullerenlerin varlığı Hubble Uzay Teleskobu Spitzer ile gezegenimsi bulutsu Tc 1'de kızılötesi görüntüleri ile tespit edildi. Fullerenler böylece dünyadışı en büyük kanıtlanmış moleküllerdir.

## Üretimi

Öncelikle söz konusu olan araştırma grubu tarafından (Robert F. Curl jr. (ABD), Sör Harold W. Kroto (İngiltere) und Richard E. Smalley (ABD)) 1985'te C60 fullereni keşfedilmiştir. Tepkime bir helyum atmosferinde 10 bar basınç altında, dönen bir grafit diski lazer tarafından ışıklandırarak uygulanmıştı, böylece az miktarda fulleren elde edildi.

Fullerenler (C60 ve C70) dünyada çok nadir de olsa Shungit ve Fulgurite bulunur.

## Varyasyonlar

Fullereneslerin keşfi olan 1985 yılından bu yana, Fullerensler üzerindeki yapısal değişmeler kendi kümelerinde oldukça iyi düzeyde geliştirildi. Bunlara birkaç örnek olarak;
Buckyball kümesi: Kümenin en küçük numaralı üyesi C20 ve en bilinen üyesi de C60.

**Nano tüpler**: Çok küçük boyutlarda, tek veya çoklu duvarları olan içi boş olan tüplerdir ve elektronik endüstrisindeki potansiyel uygulamadır.

**Maga tüpler**: Nanotüpün çapından daha büyüktür ve farklı kalınlıklardaki duvarlarla hazırlanır. Potansiyel olarak farklı boyutlarda moleküllerin çeşitli ulaşımları için kullanılır.

**Polimerler**: Zincir, iki ve üç boyutlu polimerlerde yüksek basınç altında, yüksek sıcaklıklarda oluşur.

**Nano Soğanlar**: Küresel partiküller, Buckyball göbek çevresindeki çok Karbon katmanlarına dayalı yağlar için önerilir.
Bağlantılı "Top ve Zincir": dimerleri: 2 Buckyball, Bir Karbon zinciriyle bağlanır.

## Kaynakça
# Metamalzeme

**Metamalzeme** veya **metamateryal**, doğadaki malzemelerde bulunmayan özelliklere sahip olacak şekilde tasarlanan yapay malzemelerdir. Metamateryaller genellikle plastik, metal gibi doğal malzemelerle oluşturulan mikroskobik boyutlardaki yapıların tekrarlanan kalıplar olarak birleştirilmesi yoluyla elde edilir. Metamateryaller bu özellikleri titizce tasarlanan bu yapılar sayesinde kazanır. Geometrisi, büyüklüğü ve düzeni, ışık ve sesle doğada görülmeyen bir şekilde etkileşebilir.

## Ayrıca bakınız

* Negatif indisli metamalzeme
* Terahertz metamalzeme
# Karbon nanotüp

Grafen.
Tek Katmanlı Karbon Nanotüp.
**Karbon Nanotüp**, karbon elementinin uzunluk-çap oranı 28x106:1 olan allotropu. Bu oran başka herhangi bir malzemenin sahip olabileceğinden daha büyüktür. Tek katmanlı (tek duvarlı) ya da çok katmanlı (çoklu duvarlı) karbon nanotüpler mevcuttur. Karbon nanotüplerin yapısını açıklayabilecek en basit model tek duvarlı bir tüp için şu şekildedir: Tek sıra karbon atomundan oluşan bir grafen katmanının, silindir şeklinde bükülerek uçlarının birleştirildiği ve grafen içerisindeki bağların aynısından oluşturulduğu düşünülürse bu yapı tek duvarlı bir karbon nanotüple aynı yapı olur. Nanoteknolojide karbon elementinin allotropu olan grafitten yapay olarak üretilir.
# Kuantum noktası

Kolloidal kuantum noktaları UV ışığı ile aydınlatılmış. Farklı boyutlardaki kuantum noktaları farklı renklerde ışık yayar.
**Kuantum noktaları**, kuantum mekanikleri nedeniyle daha büyük parçacıkların sahip olduğundan farklı olan optik ve elektronik özelliklere sahip, boyutu birkaç nanometreyi bulan yarı iletken parçacıklardır. Eğer bir kuantum noktası UV ışığıyla aydınlatılırsa, kuantum noktasındaki elektron daha yüksek enerji seviyesine çıkabilir. Böyle olması hâlinde, bu süreç bir elektronun valans bandından iletim bandına geçişine karşılık gelir. Bu uyarılmış elektron valans bandına geri döner ve enerjisini bırakır. Elektronu uyarma biçimi ışık emisyonudur. Bu ışık emisyonu (fotolüminesans) sağdaki şekilde gösterilmiştir. Işığın rengi valans ve iletim bandı arasındaki enerji farkına bağlıdır.

Malzeme dilinde nano ölçekteki yarı iletken malzemeler elektronu veya elektron deliğinden birisini sıkıca hapseder. Kuantum noktaları yapay atomlar olarak da bilinir. Bunun sebebi aynı doğal atomlarda ve moleküllerde olduğu gibi kuantum noktalarının tekliği ve kuantum noktalarında ayrı ve birbirine bağlı elektronik enerji seviyelerinin bulunmasıdır. Kuantum noktalarındaki elektronik dalga fonksiyonları gerçek atomlarda olanlarınkine benzetildi. İki veya daha fazla kuantum noktasının birleşmesiyle yapay molekül yapılabilir, oda sıcaklığında dahi bu hibritleşme görülebilir.

5-6 nm çapındaki daha büyük kuantum noktaları kırmızı ve turuncu gibi daha uzun dalga boyları yayar. 2-3 nm çapındakiler ise mavi ve yeşil gibi daha kısa dalga boyları yayar. Kuantum noktalarının kullanılabileceği yerler arasında tek atom transistörü, güneş panelleri, LED'ler, lazerler, tek-foton kaynakları, kuantum bilgisayarları, hücre biyolojisi araştırmaları ve medikal resimleme gösteriliyor.

Adını ilk kez Mark Reed'den almış olmakla beraber, Bell Laboratuvarında çalışırken Louis E. Brus tarafından keşfedilmişlerdir.

## Kaynakça
# Yönlendirilmiş enerji silahı

Bir yönlendirilmiş enerji silahı kullanılırken. Starfire Optical Range - three lasers into space
**Yönlendirilmiş enerji silahı**, lazer, mikrodalga ve parçacık ışınları da dahil olmak üzere son derece odaklanmış enerji ile hedefine zarar veren menzilli bir silahtır. Bu teknolojinin potansiyel uygulamaları personel, füze, araç ve optik cihazları hedefleyen silahları içerir.

Yönlendirilmiş enerji silahları, ABD, Rusya, Çin, Hindistan ve Birleşik Krallık gibi ülkeler tarafından geliştirilme aşamasında olduğu bilinmektedir. Onlarca yıl süren Ar-Ge'den sonra, yönlendirilmiş enerjili silahlar hala deney aşamasındadır ve pratik, yüksek performanslı askeri silahlar olarak kullanılıp kullanılmayacakları veya ne zaman dağıtılacakları görülmeye devam etmektedir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* WSTIAC Quarterly, Vol. 7, No. 1 – Directed Energy Weapons
* Ogonek Report on '21st Century Weapons'
* How 'Revolutionary' Is CHAMP, New Air Force Microwave Weapon?, November 28, 2012 By David Axe
# Elektromanyetik top

Ocak 2008'de bir ABD Deniz Kuvvetleri araştırma merkezinde test atışı
**Elektromanyetik top** (Elektromayetik hızlandırıcı), elektrik ile çalışan elektromanyetik atkı fırlatıcısı. Patlayıcı veya sevk maddesi yerine manyetik alan kullanırlar. 3 türde elektromanyetik fırlatıcı vardır: *Raylı Elektromanyetik Fırlatıcı* (eng: railgun), *Bobinli Elektromanyetik Fırlatıcı* (eng: coilgun) ve *Gauss Tüfeği*. Gauss tüfeği ikisinden daha önceye dayanır ve elektrik akımı yerine mıknatıs ve çarpışmayı kullanır.

Elektromanyetik fırlatıcıların askeri amaçlarda ve uzay aracı fırlatmada kullanılması düşünülmektedir ama henüz araştırma aşamasındadırlar. Kimyasal patlayıcıların kullanımına gerek duymadıkları için daha güvenlidirler.

## Raylı Elektromanyetik Fırlatıcı

Railgun çalışma prensibi
Raylı elektromanyetik fırlatıcı (railgun), elektromanyetik kuvvet kullanarak elektrik yüklü mermileri yüksek hızda fırlatmak için kullanılan bir cihazdır. Bu cihaz, birbirine hareketli bir plakayla bağlı iki paralel raydan geçirilen yüksek miktarda elektrik akımıyla çalışır. raylardan geçen akımların ürettiği manyetik alan, plakanın üstünden geçen akıma dik olduğu için ileriye doğru bir lorentz kuvveti oluşur. Bu kuvvet sayesinde plaka ve üstündeki mermi çok yüksek hızlara çıkabilir.

Türkiye, TÜBİTAK tarafından "SAPAN" adında bir elektromanyetik silah üretmiştir.

## Bobinli Elektromanyetik Fırlatıcı

Coilgun çalışma prensibi animasyonu
Bobinli Elektromanyetik Fırlatıcı (coilgun), elektromanyetik kuvvet kullanarak elektrik yüklü mermileri yüksek hızda fırlatmak için kullanılan bir cihazdır. Bu cihaz Raylı fırlatıcıdan farklı olarak etrafı bobinle sarılmış bir tüpteki manyetik alandan ferromanyetik bir merminin geçirilmesiyle çalışır. Bobinlerden elektrik akımı geçirilerek elektromıknatıs olarak kullanılırlar.

## Gauss topu

 Gauss topu, mıknatıs ve çarpışma kullanılan bir elektromanyetik fırlatıcıdır Newton Beşiği'ne benzer bir yapıdadır. Bir yöne doğru dizilmiş ve o yöndeki tarafında iki tane ferromanyetik top olan mıknatısların arka tarafına bir ferromanyetik top fırlatılır, bu top mıknatısa çarptığında momentumu ileri yöndeki son topa aktarılır ve bu topla mıknatıs arasında uzaklık olduğu için sonraki mıknatısa ulaştığındaki hızı bir önceki çarpışmadakinden fazla olmuş olur.

## Kaynakça

Wikimedia Commons'ta Elektromanyetik top ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
# Stealth teknolojisi

Lockheed F-117 Nighthawk düşük görünür savaş uçağı
PL-01 düşük görünür tank
**Düşük görünürlük teknolojisi (LO teknolojisi)** olarak da adlandırılan **stealth teknolojisi**, askerî taktikler, pasif ve aktif elektronik karşı önlemlerin bir alt disiplinidir. Personeli, uçakları, gemileri, denizaltıları, füzeleri, uyduları ve kara araçlarını radar, kızılötesi, sonar ve diğer tespit yöntemlerine göre daha az görünür yapmak için kullanılan bir dizi askerî teknoloji yöntemidir. Elektromanyetik spektrumun bu kısımları için askerî kamuflaj'a karşılık gelir. Bu teknoloji ile hayalet uçaklar, hayalet helikopterler, hayalet gemiler, hayalet araçlar geliştirildi.

Amerika Birleşik Devletleri'nde modern düşük görünürlük teknolojilerinin gelişimi 1958'de başladı. Sovyetler Birliği tarafından Soğuk Savaş sırasında Lockheed U-2 casus uçaklarının radar takibini önlemeye yönelik önceki girişimler başarısız olmuştu.

Tasarımcılar, uçaklar için radarlardan elektromanyetik radyasyon dalgalarını yeniden yönlendirerek algılamayı azaltma eğiliminde olan özel bir şekil geliştirmeye yöneldiler. Radyasyon emici malzeme de test edildi ve radar sinyallerini azaltmak veya engellemek için yapıldı.

## Kaynakça

Wikimedia Commons'ta Stealth teknolojisi ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

## Ayrıca bakınız

* Gelişen teknolojiler
* Çok spektral kamuflaj
* Kızılötesi arama ve izleme
# Elektronik beyin

**Elektronik beyin** 1950-1970'li yıllarda Türkiye'de bilgisayar yerine kullanılan sözcüktü.

Elektronik bileşenlerle yapılan bilgisayarların dünyada ve Türkiye'de pek yaygın olmaması ve işlevlerinin bilinmemesi yüzünden, bilgisayarlar 50'li yıllarda daha çok bilimkurgu unsurlar olarak algılanmıştır.

1960 yılında o zamanki adı ile Karayolları Umum Müdürlüğü'ne satın alınan *elektronik beyin,* gerçek anlamda Türkiye'de kullanılan ilk bilgisayar olmuştur. 1960'lı yılların ortalarında bilgisayar kullanımı yaygınlaşmış, Türkiye'deki bilgisayar sayısı 50-60 civarına ulaşmıştır. Bu dönemde bilgisayar; *elektronik beyin'*in yanı sıra *kompüter*, *kompitör*, *hesaplama ve maluti değerlendirme sistemi"* gibi ilginç ve kişiye göre değişen adlarla anılmıştır.

İlerleyen yıllarda artan bilgisayar sayısı ortak bir adlandırma biçimi bulunmasını gerektirmiştir. Adlandırma karmaşası, 1969 yılında Hacettepe Üniversitesi'nde çalışmakta olan Aydın Köksal'ın, gereksinim duydukları bilgisayarı kiralamak için gazeteye verilen bir ilanda bilgisayar sözcüğünü ilk kez kullanmasına kadar devam etmiştir.

Bilgisayar sözcüğü dönemin birçok kullanıcısı tarafında hemen benimsenmiş, bir kesimden de uzun sürecek tepkiler almıştır. 1980'li yıllarda kişisel bilgisayarların yaygınlaşması ile günlük dile giren bilgisayar kelimesi, toplumun büyük bölümü tarafından benimsenerek eski adlandırma biçimlerinin yerini kesin olarak almıştır.

## Kaynakça

1. Türkiye Bilişim Derneği İnternet Sitesi 28 Ekim 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
2. Haber 1 İnternet Sitesi
# Yapay retina

**Yapay retina**, Amerikalı bilim insanları tarafından görme engelliler için geliştirilen protez bir biyonik gözdür. Genellikle 1980'lerin ortalarından beri kullanılan bir tür nöral protez olan koklear implant veya biyonik kulak cihazlarına göre modellenen birçok cihaz geliştirilmiştir. Görme sağlamak için elektrik akımı (örneğin, retinayı veya görsel korteksi elektriksel olarak uyarmak) kullanma fikri, Benjamin Franklin , Tiberius Cavallo ve Charles LeRoy tarafından tartışılan 18. yüzyıla kadar uzanmaktadır.

İnsanlarda özellikle yaşlılıkta ortaya çıkan "sarı benek" hastalığı yüzünden kaybedilen görme yetisi yapay retina ile tekrar kazandırılmaktadır. Yapay retinanın ilk modeli olan 16 piksellik görme imkânı sağlayan biyonik göz, 2002'den beri 6 görme engelli hastada denenerek ve başarıyla uygulanmıştır.

Güney California Üniversitesi’nden Prof. Mark Humayun, bu teknolojinin "sarı nokta" hastalığı (Retinit pigmentosa) nedeniyle görme yetisini kaybedenlere yardımcı olacağını kaydetmiştir. 16 elektrotlu yapay retinanın ilk modelini 2002'den beri 6 hastada denediklerini ifade eden Prof. Humayun, "Protez beklenenden daha iyi sonuç verdi. Yıllardır kör olan kişiler, artık bardak, tabak ve bıçak gibi nesneleri ayırt edebiliyor" diye konuşmuştur.

## Çalışma Biçimi

Yapay retina olarak da adlandırılan protezin hastalık ya da yaralanmalar sonucu kaybedilmiş görme fonksiyonlarını düzeltmek için, beyin ile sinir sistemi arasında bağlantı kurma işlevini yapmaktadır. Yapay retina, beyinde ışığı algılama ve işleme görevi üstlenen ışığa duyarlı alıcı sinir hücrelerinin yerini almak amacıyla tasarımlanmaktadır.

Prof. Humayun ve arkadaşlarının yaptığı yeni modelde ise elektrot sayısı 60'a çıkarılmış, büyüklüğü de ilkinin dörtte birine indirilerek, 3 milimetreye kadar düşürülmüştür. Proteze bilgileri ileten bir çift cama monte edilen küçük bir kameradan oluşan yeni model protez, göz bebeğinin dışına yerleştirilmekte ve göz bebeğinin arkasındaki retinaya bir kablo ile bağlanmaktadır. Hastalar bellerine bağlanan vericiyle de protezi yönlendirmektedir.

Prof. Humayun, görüntülerin beyne ulaşması için yeni rota yaratma çalışmalarıyla tasarlanan yapay retinanın klinik çalışmaların başarıyla tamamlanmasından sonra, 2 yıl içinde piyasaya sunulabileceğini söylemiştir.

Yaşlılarda çok sık rastlanan sarı nokta hastalığına yakalananların sayısının 30 milyon kadar olduğu tahmin edilmektedir.

ABR'de geliştirilen yeni biyonik göz, milyonlarca hastaya kısmi görme olanağı sağlayabilecektir.

## Kaynakça
# Nöroteknoloji

**Nöroteknoloji**; nöro(n) (sinir) ve teknoloji kelimelerinin birleşmesi ile oluşan, nörobilim dalı ile ilgili bilgilerin, araştırmaların, teknolojilerin tanımlanması için kullanılan Uygulamalı bilim terimdir. Nöromühendislik terimi bu teknolojilerin geliştirilmesini sağlayacak mühendislik yaklaşımlarını ifade etmektedir. Nöroteknoloji ve nöromühedislik terimleri birbiri yerine dönüşümlü olarak kullanılabilmektedir. Nörolojik bilimlerde ve özellikle, Nörokuantum sahasındaki araştırmalar ve gelişmeler, yeni bir bilim dalının ortaya çıkmasına yol açmıştır bu alanlardaki çalışmalar günümüzün en hızlı büyüyen Nöroteknoloji alanının literatüre girmesine sebep olmuştur.
# Kuantum hesaplama

Bir qubitin Bloch küresi gösterimi
**Kuantum bilgisayarı**, süperpozisyon ve kuantum dolanıklığı durumlarını kullanan (gerçek ya da teorik) bir bilgisayardır. Kuantum bilgisayarları, kuantum sistemlerinden örnekleme yapan sistemler olarak da görülebilir. Bu sistemler, çok sayıda olasılık üzerinde aynı anda işlem yapacak şekilde evrimleşir; ancak yine de sıkı hesaplama kısıtlamalarına tabidir. Buna karşılık, sıradan ("klasik") bilgisayarlar deterministik kurallara göre çalışır. (Bir klasik bilgisayar, ilke olarak zaman maliyetinin yalnızca basit bir kat artışıyla klasik bir mekanik aygıt tarafından taklit edilebilir. Öte yandan, genel kanıya göre bir kuantum bilgisayarının klasik olarak simüle edilmesi üstel derecede daha fazla zaman ve enerji gerektirir.) Yaygın görüşe göre, bir kuantum bilgisayarı bazı hesaplamaları herhangi bir klasik bilgisayardan üstel derecede daha hızlı gerçekleştirebilir. Örneğin, büyük ölçekli bir kuantum bilgisayarı yaygın olarak kullanılan bazı açık anahtarlı kriptografi şemalarını kırabilir ve fizikçilerin fiziksel simülasyonlar yapmasına yardımcı olabilir. Ancak günümüzde kuantum hesaplamanın donanım uygulamaları büyük ölçüde deneysel aşamadadır ve yalnızca belirli, özel görevler için uygundur.

Kuantum hesaplamada bilginin temel birimi olan qubit (ya da "kuantum bit"), sıradan yani "klasik" hesaplamadaki bit ile aynı işlevi görür. Ancak bir klasik bit yalnızca iki durumdan birinde (ikili/binary) bulunabilirken, bir qubit kuantum süperpozisyonu olarak bilinen iki durumun doğrusal birleşimi hâlinde var olabilir. Bir qubit'in ölçüm sonucu, olasılıksal bir kurala göre bu iki durumdan biri olur. Eğer bir kuantum bilgisayarı qubit'i belirli bir şekilde işlerse, dalga girişimi etkileri istenen ölçüm sonucunun olasılığını artırır. Kuantum algoritmalarının tasarımı, bir kuantum bilgisayarının bu olasılık artırma işlemini gerçekleştirmesini sağlayan yöntemlerin geliştirilmesini içerir.

Kuantum bilgisayarları henüz gerçek dünya uygulamaları için pratik değildir. Yüksek kaliteli qubit'lerin fiziksel olarak üretilmesi zorlayıcıdır. Eğer bir qubit çevresinden yeterince iyi izole edilmezse, kuantum dekoheransına uğrar ve bu da hesaplamalara gürültü (hata) ekler. Ulusal hükûmetler, daha uzun koherens sürelerine ve daha düşük hata oranlarına sahip, ölçeklenebilir qubit'ler geliştirmeye yönelik deneysel araştırmalara büyük yatırımlar yapmıştır. Örnek uygulamalar arasında süperiletkenler (elektrik direncini ortadan kaldırarak elektrik akımını izole eden sistemler) ve iyon tuzakları (tek bir atom parçacığını elektromanyetik alanlarla hapseden sistemler) bulunur. Araştırmacılar, belirli kuantum cihazlarının dar kapsamlı görevlerde klasik bilgisayarlardan daha iyi performans gösterebildiğini ileri sürmüş ve bu görüş yaygın olarak doğru kabul edilmiştir. Bu dönüm noktası kuantum üstünlüğü ya da kuantum avantajı olarak adlandırılır. Ancak bu görevler, gerçek dünya uygulamaları için mutlaka kullanışlı değildir.

## Dış bağlantılar

* Wikimedia Commons'ta **Kuantum hesaplama** ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
# Kuantum saati

**Kuantum saati**, kuantum mekaniği prensiplerini kullanarak zamanı ölçen son derece hassas saatlerdir. Geleneksel atomik saatlerde olduğu gibi, kuantum saatlerinde de atomların enerji seviyeleri kullanılarak zaman ölçümü yapılır, kuantum saatleri daha yüksek hassasiyet sunar.
# Kuantum programlama

**Kuantum programlama**, bir kuantum bilgisayarda çalışabilen, kuantum programları olarak adlandırılan talimat dizilerini birleştirme işlemidir. Kuantum programlama dilleri, yüksek seviyeli yapılar kullanarak kuantum algoritmalarının ifade edilmesine yardımcı olur.

## Kuantum komut setleri

Kuantum komut setleri, daha yüksek seviye algoritmaları kuantum işlemcilerde çalıştırılabilecek fiziksel talimatlara dönüştürmek için kullanılır. Bazen bu talimatlar belirli bir donanım platformuna özgüdür, örneğin iyon tuzakları veya süper iletken kubitler.

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar

* Mingsheng, Ying (28 Mart 2016). *Foundations of quantum programming* (İngilizce). Cambridge, MA: Morgan Kaufmann. ISBN 9780128025468. OCLC 945735387.

## Dış bağlantılar

* Bibliography on Quantum Programming Languages 18 Şubat 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (updated in May 2007)
* 5th International Workshop on Quantum Physics and Logic 20 Eylül 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* 4th International Workshop on Quantum Programming Languages 22 Kasım 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* 3rd International Workshop on Quantum Programming Languages 10 Eylül 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* 2nd International Workshop on Quantum Programming Languages 10 Eylül 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Quantum programming language 25 Eylül 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. in Quantiki3 Nisan 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* QMASM documentation 31 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* pyQuil documentation 21 Şubat 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. including Introduction to Quantum Computing 18 Temmuz 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Curated list 27 Nisan 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. of all open-source quantum software projects