# Masal

*İvan Tsareviç, Ateşkuşu ve Gri Kurt* olarak adlandırılan Rus Halk masalı için ressam Viktor Vasnetsov tarafından yapılan bir süsleme
Binbir Gece Masalları'ndaki Alaaddin'in Sihirli Lambası masalından bir resimleme
Bir Japon masalından sahne
Bremen Mızıkacıları masalı
**Masal** ya da **erteği**, esas itibarıyla sözlü anonim halk edebiyatı ürünü, kahramanları arasında olağanüstü kişi veya yaratıkların bulunabildiği, anlatılan olayların tamamen gerçek dışı olduğu, yer ve zaman ögesinin ise daima belirsiz olduğu bir anlatı türüdür.

Masalı, öykü ve destan gibi türlerden ayıran en önemli temel özellik ise gerçek dışı ögeler içermesi ve anlatılanları gerçeğe benzetme çabası içinde olmamasıdır. Masallarda olaylar bilinmeyen bir zamanda geçer. Türkçede, bilinmeyen geçmiş zamana en uygun kip öğrenilen geçmiş zaman olduğundan, tüm masallar genellikle bu kiple anlatılır, görülen geçmiş zaman kipi ise hiç kullanılmaz, fakat bazen şimdiki zaman veya geniş zaman kipi kullanılır.

Masal terimi öncelikle *Külkedisi*, *Ali Baba ve Kırk Haramiler*, *Keloğlan* gibi ulusal ve uluslararası sözlü geleneğin ürünleri olan halk öykülerini kapsasa da, sözlü geleneğin mahsulü olmayan, yani yazarı belli olan, fakat masal tarzında yazılmış eserler de bu türün içinde yer alır.

Masallar, genellikle "masal anaları" tarafından, dinlemeye hazır gruplara anlatılır ve bu masallar, daha sonra derlemeciler tarafından yazıya aktarılır.

## Etimoloji

Kelime, Arapçadaki "mesel" kelimesinden Türkçeye geçmiştir. Anadolu'da masal kelimesi yerine "metel, mesele, matal, hekâ, hikâ, hikiya, hekeya, oranlama, ozanlama ve nagıl" şeklinde kulanımlar da vardır. Türk edebiyatında masalın birçok tanımı yapılmıştır. Türk Dil Kurumu'nun Güncel Türkçe Sözlük'ünde "Genellikle halkın yarattığı, hayale dayanan, sözlü gelenekte yaşayan, çoğunlukla insanlar, hayvanlar ile cadı, cin, dev, peri vb. varlıkların başından geçen olağanüstü olayları anlatan edebî tür." olarak geçer. Saim Sakaoğlu, *Masal Araştırmaları* adlı kitabında "Olayların geçtiği yer ve zaman belli olmayan; peri, dev, cin, ejderha, arap bacı gibi kahramanları, belirli kişileri temsil etmeyen hikâyelerdir." şeklinde tanımlamıştır. Naki Tezel ise "Genellikle doğaüstü kahramanlara ve maceralara yer verilen, konusu hayali, kulaktan kulağa aktarılarak geçen halk hikâyeleridir." şeklinde tanımını yapmıştır. Osmanlıca–Türkçe Ansiklopedik sözlüklte "mesel, terbiye ve ahlaka faydalı olan hikâye" şeklinde tarif edilmiştir.

## Masalların kaynağı

Farklı coğrafyalardan derlenen masallar arasındaki benzerlikleri açıklayabilmek için ortaya atılan farklı görüşler vardır. Mitolojik görüşe göre masal mitolojiden üretilmiştir ve eski Hint mitolojisine, kutsal metin sayılan Rigvedalar'a kadar dayanır. Tarihi görüş "*parçalanan mitler, tarihi devirler içinde şekillenerek masalları oluşturmuştur* tezini ileri sürer. Böylece Arap, İran ve Orta Çağ Avrupa masallarının kaynağını da Hindistan'a bağlar. Antropolojik görüşe göre ise, masallar insanların bir arada yaşamaya başlamasıyla oluşan komünlerin artıklarıdır. Kültürlerin paralel olarak gelişmesi sonucu benzer masalların ortaya çıktığını savunur.

## Masalların sınıflandırılması

Masallar, masal araştırmacıları tarafından çok farklı şekillerde sınıflandırılmışlardır. Masalları *tip*lerine göre ilk sınıflandırma girişiminin Alman masal araştırmacısı J. G. Von Hahn tarafından yapıldığı kabul edilir. Kapsamlı olmayan ancak yol gösterici nitelikteki bu çalışmadan sonra 1910 yılında Antti Aarne'nin hazırladığı çalışma, masal sınıflandırılması konusundaki ilk önemli çalışmadır. Aarne, masalları; *hayvan masalları*, *asıl halk masalları* ve *fıkralar* olarak sınıflandırmıştır.

Aarne'nin öğrencisi Stith Thompson ise bu üçlü sınıflandırmayı genişleterek *zincirlemeli masallar* ve *sınıflamaya girmeyen masallar* olmak üzere iki ana başlık daha eklemiş; her grubu kendi içinde alt başlıklara ayırmıştır.

*Motif*lere göre en geniş sınıflandırmayı da 1932-1936 arasında Stith Thompson yapmış ve masalları motiflere göre 23 ana başlık altında toplamıştır.

Türk masallarının sınıflandırılması hakkında da çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Pertev Naili Boratav'ın üslup, yapı ve konu bakımından yaptığı masal sınıflandırmasına göre Türk masalları şu beş gruba ayrılmıştır: *Olağanüstü masallar*, *Hayvan masalları*, *Güldürücü masallar*, *yalanlamalar ve zincirleme masallar*, *fıkra ve latifeler*.

## Masalların hedef kitlesi

Masallar günümüzde çocuk edebiyatı içinde değerlendirilir. Geçmiş yüzyıllarda ise, masallar sadece çocuklar için değil, büyükler içindi de; evlerde, konaklarda, hanlarda, kahvehanelerde, uzun yolculuklarda başlıca anlatı aracı idiler.

## Masalın özellikleri

Masalı diğer anlatı türlerinden ayırt eden bazı özellikleri şunlardır:

* Hayal mahsulüdür.
* Yer ve zaman belirsizdir.
* Olaylar ve kahramanlar olağanüstü özellikler içerir.
* Kahramanları arasında olağanüstü varlıklar (cin, peri, melek) veya hayvanlar bulunabilir.
* Ahlâka dayalı, yararlı, eğitici anlatılar olarak düşünülürler.
* Kaynakları çok eski devirlere dayanan, söylendiği zaman ve devirden izler taşıyan bir edebiyat ürünüdür.
* Mensur bir türdür.
* Kalıplaşmış bir tekerleme ile başlar, kalıplaşmış tekerlemelerle biter.
* Serim, düğüm ve çözüm bölümlerinden oluşur.
* Çoğunlukla mutlu sonla biter.
* İnandırıcılık iddiası taşımaz.

## Masalların Kökenleri ve Evrimi

Masallar, insanlık tarihinin derinliklerine uzanan önemli anlatılardır. İlk çağlardan beri sözlü olarak aktarılan bu hikâyeler, zamanla yazılı hale gelmiştir. Masal okuma geleneği, toplumların kültürel yapısını ve değerlerini yansıtır. İşte masalların kökenleri ve evrimi hakkında bilmeniz gerekenler:

* **Sözlü Anlatım**: İlk masallar, kuşaktan kuşağa aktarılmıştır.
* **Kültürel Zenginlik**: Her kültür, kendi masallarında farklı öğeler barındırır.
* **Yazılı Eserler**: Masallar, Homer gibi yazarlarla yazılı hale gelmiştir ve dönem içerisinde evrim geçirmiştir.

Günümüzde masallar, sadece eğlence aracı değil, aynı zamanda toplumsal mesajlar taşıyan önemli bir araçtır.

## Farklı Kültürlerde Masal Geleneği

Dünya genelinde masal geleneği, kültürel değerlerin ve inançların aktarımında önemli bir rol oynar. Farklı kültürlerde masal geleneğinin bazı özellikleri:

**Ağızdan Ağıza İletim**: Çoğu kültürde, masallar kuşaktan kuşağa aktarılır. Bu sayede, tarih ve kültür zenginliği korunur.

**Eğitici İçerik**: Masallar genellikle ahlaki dersler içerir. Çocuklar bu hikâyelerle değerlerini öğrenir.

**Geleneksel Figürler**: Her kültürde kendine özgü kahramanlar ve kötü karakterler yer alır. Örneğin:

* **Türk Masalları**: Nasreddin Hoca
* **Arnavut Masalları**: Zeka ile kazanmak
* **Afrika Masalları**: Hayvanlar ve insan ilişkileri

## Masalların Toplumsal ve Psikolojik Etkileri

Masallar, toplumsal yapıyı ve bireylerin psikolojik gelişimini önemli ölçüde etkiler. İşte bu etkilerin bazıları:

* **Kimlik Gelişimi**: Masal okuma ile çocuklar, karakterler aracılığıyla çeşitli kimlikler keşfederler. Bu, onların kendilerini anlamalarına yardımcı olur.
* **Ahlaki Öğretiler**: Masallar, topluma yönelik değerleri aktararak ahlaki bir temel sunar. Çocuklar, iyilik-kötülük; cesaret-korkaklık gibi kavramları masallar sayesinde öğrenirler.
* **Duygusal Bağlantılar**: Masal okuma, bireylerin empati kurma yetisini geliştirir. Karakterlerin yaşadığı zorluklar, okuyucuda duygusal bir bağ oluşturur.
* **Kültürel Bilinç**: Farklı kültürlerin masalları, toplumsal normları ve gelenekleri öğretir. Bu da bireylerin kültürel farkındalığını artırır.

Sonuç olarak, masallar sadece eğlence aracı değil, aynı zamanda bireylerin ve toplumların gelişiminde önemli bir rol oynar.

## Modern Dünyada Masalların Yeri ve Önemi

Modern dünyada masallar, sadece çocuklara yönelik bir eğlence unsuru olmaktan çok daha fazlasıdır. **Masal okuma** alışkanlığı, bireylerin duygusal ve bilişsel gelişiminde önemli bir rol oynar. Ayrıca, toplumsal değerlerin aktarılmasında da kritik bir işlev üstlenir.

* **Eğitimsel Değer:** Masallar, çocuklara hayal gücünü geliştirirken, dil becerilerini de pekiştirir.
* **Kültürel Aktarım:** Farklı kültürlerin masalları, bireylere o kültürün değerlerini ve geleneklerini öğretir.
* **Duygusal Gelişim:** Masal okumak, çocukların empati kurmalarını ve duygusal zekalarını artırmalarını sağlar.

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* Nağıl