# Devrimci Yol

| Devrimci Yol  |
| --- |
|  |
| Kısaltma | DEV-YOL |
| Liderler | Oğuzhan Müftüoğlu (1980 öncesi) Nasuh Mitap (1980 öncesi) Taner Akçam (1980-1985) |
| Öne çıkan kişiler | Ali Başpınar, Melih Pekdemir, Ali Alfatlı, Mehmet Ali Yılmaz, Baha Çetintaş |
| Kuruluş tarihi | 1 Mayıs 1977) (1977-05-01) |
| Kapanış tarihi | 1985 |
| Bölünme | DEV-SOL (1978) THKP-C/ÜY (1978) THKP-C/TKMO (1979) |
| Önceli | THKP-C DEV-GENÇ |
| Ardılı | EHP Sol Parti Devrimci Yolda Özgürlük (Dergi) Halkın Devrimci Yolu (Dergi) Devrimci Hareket (Dergi) THKP-C/DEV-YOL |
| Merkez | Ankara (1977-1980) İstanbul (1980-1980) Almanya / Suriye(1980-1985) |
| Üyelik | 37.595 (1980)  |
| Slogan(lar) | "Tek Yol Tek Seçenek Halkın Kendi İktidarıdır!" |

**Devrimci Yol** (**DEV-YOL**), 1974 sonrası Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesinin fikrî ve örgütsel olarak devamı niteliğinde olan bir harekettir. 1974 affı sonrası eski THKP-C ve DEV-GENÇ kökenli kadrolar geçmişin değerlendirmesini esas alan tartışmalar yürütmüştür. Kökeni THKP-C Genel Komitesi içerisinde yaşanan ayrılığa kadar giden farklı değerlendirmeler, sürecin ayrılıkla sonuçlanmasına neden olmuştur. Yürütülen tartışmalarda THKP-C ve Mahir Çayan'ın geliştirdiği ideolojik-politik görüşlerin doğruluğunu savunan grup Devrimci Yol'un ilk çıkış noktasıdır.

Devrimci Yol, 1970'li yıllarda Türkiye'de ortaya çıkan ve sol görüşlü bir siyasi hareket olarak şekillenen bir oluşumdur. Hareket, Devrimci Gençlik dergisi ve Devrimci Gençlik Dernekleri Federasyonu (DEV-GENÇ) çevresinde yürütülen faaliyetlerin bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır. Bu süreçte, hareketin temel ilkelerini ve amaçlarını ortaya koyan Devrimci Yol Bildirgesi yayımlanmıştır. Devrimci Yol'un yayın organı olan *Devrimci Yol* dergisi, ilk sayısını 1 Mayıs 1977 tarihinde yayımlamış ve kısa sürede yüz binleri bulan tirajlara ulaşarak geniş bir okuyucu kitlesine hitap etmiştir. Hareket, özellikle 1977-1980 yılları arasında Türkiye'deki sol hareketler arasında önemli bir yer edinmiştir. 12 Eylül Darbesi karşısında direnişi esas alan bir çizgi geliştiren Devrimci Yol, özellikle kırsal alanda yürüttüğü faaliyetler sonucu çok sayıda militanını kaybetmiştir.

## Parti anlayışı

Devrimci Yol, kendisini klasik örgüt formlarından ayırarak "partileşme süreci" yaşayan farklı bir hareket olarak tanımlar. Sıkıyönetim askeri savcıları tarafından ise örgüt olarak tanımlanmaktadır.

Nisan 1977'de yayınlanan *Devrimci Yol Bildirgesi*'nde parti kurma fikrini alır. Partinin işçi sınıfının öz örgütü olması zorunluluğundan bahseder ve bunun nasıl olmaması gerektiğini açıklar. Söylenen en net söylem parti için herhangi bir şablon kullanılmayacağı, partinin, somut koşulların doğru bir şekilde yapılacak analizlerinden çıkacağıdır.

## Temel görüşleri

Devrimci Yol, döneminde Türkiye'ye özgü bir hareket yaratma çabasındadır. Devrimci Yol çevresi, 1975-1980 yıllarındaki, sosyalist hareketlerin, partilerin birçoğunun içinde olduğu SBKP-ÇKP-AEP kamplaşmasının dışında kalır. Türkiye'ye özgü olan bir sosyalizm ve örgütlenme arayışları, Devrimci Yol hareketinin öne çıkmasını, kitleselleşmesini sağlayan başlıca faktör olarak gösterilebilir. O zamanlar Devrimci Yol'un sıkça kullandığı ve tartışıldığı "Söz, yetki, karar, iktidar halka", "Üreten biziz yöneten de biz olacağız", "Direniş Komiteleri", "Halk komiteleri", "sosyalist demokrasi" gibi slogan ve kavramlar, o yıllarda Devrimci Yol çevresi tarafından solun gündemine sokulmuş ve tartışılmıştır.

Cunta öncesi dönemde Devrimci Yol'un temel teorik sistematiğinde, Kürdistan'ın sömürge olduğu yolundaki tezler mahkûm edilmiştir. "Kendi demokratik devrim sürecini tamamlamamış bir ülkenin, hele hele kendisi sömürge konumundayken emperyalist olduğu iddiası tamamen Marksist-Leninist toplum ve tarih modelini doğru analiz edememek ve emperyalizm tanımını kavrayamamak" olarak yorumlanmış, bu nedenle Kürt Solu'nun tepkisini almış, yer yer Kürt fraksiyonları ile silahlı çatışmalar da yaşamıştır.

### THKP-C'ye bakışı

Devrimci Yol, THKP-C'yi kendisinden önceki tutucu soldan ilk kopuş olarak tanımlar. 12 Mart Darbesi öncesindeki devrimci mücadele ve devrimci hareketlerin teorik kavramları, özellikle Mahir Çayan tarafından ortaya atılan THKP-C hareketine ait tezler (birleşik devrimci savaş, politikleşmiş askeri savaş, öncü savaşı, evrim-devrim aşamaları, suni denge, silahlı propaganda gibi konular) en çok tartışılan konuları oluşturur. 12 Mart sonrası tartışılan bu teoriler üzerinden iki eğilim ortaya çıkmıştır. Bir eğilime göre darbenin başarısı, geçmiş devrimci anlayışın yanlışlığını ortaya koymuştur. Bu düşünce etrafındakiler bir geçmiş eleştirisi ve reddiyesi etrafında yoğunlaşırken (KSD, Halkın Yolu vb.) bunun karşısında ise bu eğilimlere tepki olarak, THKP/C hareketinin dogmatik bir yorumuna dayanan eğilimler (Acilciler, MLSPB vb.) ortaya çıkarak THKP-C'nin basit-karikatürist bir taklidi olarak dar pratikçi bir tutuma yönelirler. Devrimci Yol bu iki eğilimden de farklı bir anlayışla hareket etmeye başlar.

### Türkiye Tahlili

Devrimci Yol, 1970'lerdeki Türkiye siyasal yaşamının çalkantılı durumunun, Türkiye'nin 1950'lerde içine girdiği ekonomik ve siyasi sistemin 1970'lere gelindiğinde tümüyle tıkanmış durumda olmasından kaynaklanan bir sonuç olduğunu söylemektedir. Türkiye'nin içinde bulunduğu durumu iç ve dış çeşitli etkenlerin baskısıyla çok yönlü ve derin bir bunalıma sürüklenmesi olarak yorumlamaktadır. Bu bunalımda mevcut iktidar odaklarının kendi iktidarlarının devamı için aşırı baskı politikalarına yöneldiği ve devlet desteğiyle örgütlendirilen bir faşist terör dalgasının bütün ülkeyi kapladığı görüşündedir.

Devrimci Yol Türkiye'yi ekonomik, politik kültürel ve askeri açılardan emperyalizmle bağımlı olarak tarif eder. Türkiye kapitalist ekonomisinin kendi dinamikleri ile değil yukarıdan aşağıya ve dışa bağımlı bir biçimde kurulduğunu ve başından itibaren tekelci bir karaktere sahip olduğunu söyler. Türkiye'nin 1900'lü yıllardan itibaren burjuvazinin önderliğinde bir demokratik devrim sürecinde olduğunu ancak gerçek bir demokratik devrimin (emperyalist dönemde) burjuvazi önderliğinde tamamlanmasının olanaklı olmadığı, bunu proletaryanın önderliğindeki bütün halkın demokratik iktidarının gerçekleştireceği fikrindedir. Toprak reformunun özellikle doğuda çözülmediğini, feodalizmin ülkede tasfiyesinin gerçekleştirilemediğini belirtir. Çözülememiş bir başka burjuva demokratik devrim sorunu olarak gördüğü mesele ise ulusal sorundur. Devrimci Yol bu sorunun feodalizmin tasfiyesi ile bağlantılı olduğu tespitini yapar. Ülkenin durumunu uluslararası tekellerle bütünleşmiş yerli burjuvazi ve toprak ağalarının ortaklığında oligarşik bir diktatörlük olarak tanımlarken, bu ittifakın içindeki çelişkiler ve ekonomik platformda bir takım anti-feodal tedbirler nedeniyle bu iki öge arasındaki dengenin tekelci burjuvazi lehine bozulduğunu tespit eder. Kapitalizmin temellerinin sağlam olmaması ve halen kapitalizm öncesi sorunlarla uğraşılması, ülkede klasik bir burjuva demokrasisini dahi kurulamadığını bunun yanında işçi hareketinin de güçlü olmamasından kaynaklı olarak çalışan kesimin ağır bir sömürü altında bulunduğunu iddia eder. hâkim kesimin kendi içindeki bu çelişkilerinin, ülkeyi yönetmelerine olanak tanımadığını ve dışa bağımlı ekonominin sürekli sallantıda olmasının da kendiliğinden ve gittikçe keskinleşen bir sosyal muhalefete neden olduğunu, bunun da halka karşı daha fazla baskı ve faşizmle yanıt bulduğunu iddia eder.

#### İç Savaş Tezi

Devrimci Yol Türkiye'de II. Dünya Savaşı öncesi Avrupa'da aşağıdan yukarı gelişen faşizmin aksine yukarıdan aşağı yapılanan bir faşizmin bulunduğunu ve bunun emperyalizme bağımlı yeni sömürge devlet yapısından kaynaklandığını söyler. Faşizme karşı mücadelenin, devletin yapısının değiştirilmesini hedefleyen bir program çerçevesi içinde bir devrim sorunu olarak görülmesi gerektiğini ve bir açık faşizm tehlikesinin somut olarak gündeme geldiği durumlarda temel alınması gerekenin faşizmle mücadele olduğunu ileri sürmüştür. 1977-1980 yılları arasında yaşanan siyasal çatışma ortamı, Devrimci Yol çevresi tarafından iç savaş olarak tanımlanmakta idi. O günlerde iç savaş tanımı yapan başka bir siyasi hareket yoktur. Devrimci Yol Türkiye'de ilan edilmemiş, üstü örtülü, cephelere ayrılmamış bir savaş yaşanmakta olduğunu ve buna göre örgütlenmek gerektiğini savunuyordu. Devrimci Yol'un bu tespiti sağ militan gruplarla mücadelede onu öne çıkaran, bu mücadelenin odağı haline getiren faktör oldu.

#### Direniş Komiteleri

Devrimci Yol toplumda var olan militan sağ hareketlere karşı her türlü direnme eğiliminin, Direniş Komiteleri adı altında bir araya getirilmesi gerektiğini düşünmekte idi. Hareketin önderleri Direniş Komiteleri tartışmasını solun gündemine getirdi. Bu öneri özellikle THKP-C kökenli gruplar arasında yoğun tartışmalara neden oluyor ve Devrimci Yol, THKP-C ve Mahir Çayan'ı reddetmekle suçlanıyordu.

Devrimci Yol hareketine göre, Direniş Komiteleri toplumsal ihtiyaçlardan doğmuş yapılardı. Hareket, toplumda kendiliğinden gelişen direnme eğilimlerinin ortak bir çatı altında toplanmasının ve bu eğilimlerin aynı politik hatta birleştirilmesinin zorunlu olduğunu savunmuştur. 1970'li yılların sonlarında Türkiye'de günlük yaşamda can güvenliği en temel sorunlardan biri haline gelmiş, siyasal nedenlerle her gün çok sayıda insan yaşamını yitirmiştir. Bu dönemde şehirler, mahalleler, sokaklar, okullar ve iş yerleri ideolojik saflaşmanın etkisiyle toplumsal kutuplaşmaya sahne olmuştur. Toplumda yaşanan ideolojik ayrışma, kısa sürede fiziki bir saflaşmaya dönüşmüş; bireyler, yaşadıkları çevrelerde bir tercih yapmak durumunda kalmışlardır.

Devrimci Yol çevresinin ortaya attığı Direniş Komiteleri, bir bakıma kendileri adına bu kaosun önüne geçebilmenin çabasıydı. Kimin ne yapacağı, ne zaman yapacağı bilinmediği bir siyasal çatışma yerine, anti-faşist mücadele olarak adlandırdıkları mücadelede derli toplu bir hat oluşturmayı zorunluluk olarak görüyorlardı.

"*Faşist güçlerin, halk yığınlarını yıldırmaya yönelik saldırıları, geniş halk yığınları arasında bir savunma ihtiyacının doğmasına neden olmakta; çatışmanın genişleyip yaygınlaşması, anti-faşist bir dayanışma eğiliminin doğmasına ve gelişmesine neden olmaktadır. Direniş komiteleri bu eğilimin devrimci bir doğrultuya kanalize edilmesi, bağımsız bir devrimci hareketin, halk iktidarını hedefleyecek şekilde ve tüm anti-faşist halk güçlerinin birleşik devrimci savaşının örgütlendirilmesi doğrultusunda kavranılmasının bir gereği olarak ortaya çıkmıştır*."

Devrimci Yol, faşizme karşı mücadeleyi bir devrim sorunu olarak değerlendirmiştir. Hareketin önder kadroları, Devrimci Yol dergisinde yayımlanan yazılar aracılığıyla, sayıları hızla artan Direniş Komiteleri'ni denetim altına almaya ve bu komiteleri politik bir zemine çekmeye çalışmışlardır. Devrimci Yol, sivil faşist gruplarla çatışmanın yaşanmadığı veya çatışma sonucunda başarı sağlanan bölgelerde de Direniş Komiteleri'nin kurulmasını ve mevcut komitelerin devam ettirilmesini önermiştir. Hareketin bakış açısına göre, bu mücadeleyle elde edilen toplumsal güç, devrimci bir hatta kanalize edilmezse kaybedilebilirdi. Bu nedenle, Direniş Komiteleri'ni yalnızca sivil faşist gruplara karşı mücadele aracı olarak görmek yeterli bulunmamıştır. Devrimci Yol, bu komiteleri aynı zamanda halka sosyalizmin deneyimletilebileceği ve benimsetilebileceği bir alan olarak değerlendirmiştir. Direniş Komiteleri, kurulması hedeflenen sosyalist düzenin iktidar organlarının ilk nüveleri olarak görülmüştür.

"*Direniş Komiteleri en geniş anlamda, devrimci halk iktidarının birer nüveleri olarak kavranmalı ve bu doğrultuda derinleştirilip geliştirilmelidir*."(Aynı kaynak)

"*Direniş Komiteleri mücadelesinin başarıya ulaştırılabilmesi, böyle bir devrimci önderliğin (proletaryanın öncü savaşçı partisinin) varlığına kopmaz bir şekilde bağlıdır*."(Aynı kaynak)

## Tarihi

Devrimci Yol çevresinin ideolojik-politik görüşlerini açıklayan, dünya, Türkiye ve devrimin yolu konusunda Devrimci Yol'un yaklaşımlarını ortaya koyan Devrimci Yol Bildirgesi 1977'nin Nisan ayı içerisinde yayınlanır. *Devrimci Yol Dergisi*, 1 Mayıs 1977'de kamuoyunun karşısına çıkmıştır.

### 12 Eylül öncesi

Devrimci Yol 1980'in ilk aylarında bir askerî darbenin gündemde olduğunu ve diğer gruplarla ortak bir siyaset geliştirmeyi, ortak eylemlerinin genişletilmesini ve buna benzer bazı önlemleri içeren bir politika benimsedi. Bu politika diğer gruplara da götürülerek tartışıldı ancak diğer gruplarla sürdürülen bu girişimler ilke tartışmaları ve polemikleri içinde yaşanan diğer olumsuzluklarla birlikte sonuçsuz kaldı. 12 Eylül'den önceki olaylara bakıldığında Fatsa, Çorum, Tariş olaylarının yanında Türkiye solunun çok yoğun bir şekilde iç mücadelelerle, çatışmalarla meşgul olduğu görülecektir.

Devrimci Yol bu dönem içinde bir askerî darbenin gündeme geldiğini ekonomik temellere dayandırarak açıklamıştı. Demokratik ülkelerde uygulanamayacak kadar sert IMF politikalarını uygulamak isteyen egemenlerin böyle bir darbeye ihtiyaç duymaya başladığını yazıyordu.

*"Bu alınan tedbirler ise (...) ordunun devreye sokulması yoluyla, daha ileriki bir aşamada ordunun aracılık edeceği açık faşist bir rejime geçiş sağlamaktan başka bir anlama gelmez."*

*"...Bu gelişmelerin en son geldiği yer sivil sıkıyönetim uygulamalarıdır. Bugün (bir yanda) polis tarafından her türlü işkence uygulamaları faşist katliamları takviye edecek şekilde sürdürülürken, sözde anarşiyi önleme uğruna giderek artan biçimde ordu devreye sokulmaktadır. Bu gelişmelerin Latin Amerika ülkelerinde sıkça rastlanan türden sol görünümlü bir hükûmet aracılığıyla yürütülen baskıcı bir yönetim doğrultusundaki bir gelişme sayılması gerektiği söylenebilir ki, bu tür yönetimleri çoğunlukla açık faşist bir yönetimin izlemesi kaçınılmaz bir şeydir."*

#### Fatsa yerel yönetimi

Devrimci Yol'un Ordu'nun Fatsa ilçesinde giriştiği yerel yönetim deneyi örgütün yönetim anlayışına örnek gösterilir. Fatsa'da terzi Fikri Sönmez bağımsız aday olarak belediye başkanı seçilir. Bu ilçedeki faaliyetler tüm Türkiye'de ilgi ile izlenir. İlçe Nokta Operasyonu adı verilen askeri bir harekâta maruz kalır. Fikri Sönmez ve birçok insan tutuklanır; belediye yönetimi dağıtılır.

### 12 Eylül Darbesi sonrası

12 Eylül Darbesi sonrası Sıkıyönetim Askeri Mahkemeleri'nce açılan siyasi davalarda on binlerce insan yargılandı. Hukuk dışı olduğu iddia edilen bu mahkemelerde birçok idam ve müebbet hapis cezası verildi.

Türkiye'nin birçok ilinde ve bazı ilçelerinde Devrimci Yol davaları açıldı. Karadeniz, Akdeniz, Ege, İç Anadolu ve Marmara'da yoğun yargılanmalar yaşandı. Askeri mahkemelerce kimi dosyalar birleştirildiği için net bir sayı ortaya koymak zordur. Türkiye'nin tamamında 40 civarında Devrimci Yol davasının açıldığı söylenebilir. Ankara Merkez Devrimci Yol davasının sanık sayısı 1.000 civarındaydı. Sanık sayısı Artvin'de 898 ve Fatsa'da 900'dü. Bu rakamlar Devrimci Yol'un darbe öncesindeki kitleselliği hakkında fikir verebilir.

36 davada 251'i kadın olmak üzere toplam 4.403 sanık yargılandı.

**Sanıkların yaş dökümü**
| 20 ve altı
 | 21-25
 | 26-30
 | 31-40
 | 41 ve üzeri
 | Yaşı belirsiz
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
198

 |
1.320

 |
740

 |
477

 |
307

 |
542

 |

Bu rakamlar, Devrimci Yol davalarında yargılanan insanların genellikle genç yaşta -25 yaş ve altı- olduğunu gösterse de, 30 yaş ve üstü yaşlar da kayda değer bir rakamdadır.

**Sanıkların mesleki durumları**
| Öğrenciler
 | Memurlar
 | İşçiler
 | Ev kadınları
 | İşsiz
 | İmam
 | Belediye başkanı
 | Belirsiz
 | Çiftçiler
 | Esnaf
 | Üst meslek
 | Alt meslek
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
747

 |
511

 |
1062

 |
103

 |
400

 |
7

 |
5

 |
348

 |
593

 |
290

 |
30

 |
110

 |

Memurlar grubu mühendis, teknisyen, subay, polis, hemşire, muhtarlardan;
üst meslek grubu müteahhit, tüccar, serbest muhasebeci vb. mesleklerden;
alt meslek grubu pazarcı, seyyar satıcı, garson, komi, boyacı, şoför, muavin vb mesleklerden;
belirlenemeyenlerin bir bölümünü 15 yaşın altındaki çocuklardan oluşmaktadır.

Bu sayılar, Devrimci Yol hareketinin gençlik hareketi olmaktan öteye gitmeye çalıştığının bir göstergesi sayılabilir.

**Dava sanıklarının öğrenim durumları**
| Üniversite
 | Lise
 | Ortaokul
 | İlkokul
 | Okuma yazması olmayan
 | Belirlenemeyen
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
486

 |
858

 |
279

 |
8599

 |
65

 |
1857

 |

**Sanıkların yakalanma tarihleri**
| 1981
 | 1982
 | 1983
 | 1984
 |
| --- | --- | --- | --- |
|
1,153

 |
922

 |
317

 |
288

 |

**Sanıklara verilen cezalar**
| İdam
 | Müebbet
 | 21 yıl üstü
 | 11-20 yıl
 | 0-10 yıl
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|
80

 |
123

 |
12

 |
214

 |
1771

 |

Bu dönemde açılan 720 sanıklı Devrimci Yol davası henüz tamamen sonuçlanamamıştır.

### 1985 sonrası

1985'ten itibaren, Devrimci Yol'u canlandırmak ve büyütmek için yürütülen çalışmalar 1988 sonrasında üniversite gençliği, işçiler ve kamu çalışanları içinde gelişen muhalefet hareketleri içinde gelişme alanı buldu. Bu dönemde, söz konusu toplumsal muhalefet hareketleri içerisinde etkili olan Devrimci Yol kökenli kadrolar, devrimciler ismiyle merkezi bir yapısı olmaksızın çalışmalar yürüttü.

## Tepkiler

* Kenan Evren 12 Eylül askerî darbesini savunurken "*Biz gelmeseydik Fatsa'dakiler gelecekti.*" demiştir.
* Örgütün amblemi Yumruklu Yıldız'ın ünlü karikatürist Selçuk Demirel tarafından yapıldığı söylense de, Selçuk Demirel Hürriyet gazetesine verdiği röportajda "böylesi güzel bir amblemi ben yapmak isterdim, ben yapmadım fakat yapanı tanıyorum." demiştir.
* 12 Eylül öncesi Devrimci Yol siyasal grubu istihbarat alanında da "Devrimci İstihbarat Teşkilatı" DİT adıyla azımsanmayacak ölçüde örgütlenmiştir.

## Kaynakça