# Türkiye Komünist İşçi Hareketi

| Türkiye Komünist İşçi Hareketi  |
| --- |
| Kısaltma | TKİH |
| Kurucu | Necmi Demir, İlkay Demir, Kamil Dede (*THKP-C/ML*) |
| Kuruluş tarihi | 1984 |
| Kapanış tarihi | 1994 |
| Birleşme | Türkiye Devrimci Komünist İşçi Hareketi |
| Önceli | THKP-C/ML |
| Ardılı | Marksist Leninist Komünist Parti-Kuruluş |
| Gazete(ler) | *İşçinin Yolu*, *Proletaryanın Yolu* |
| İdeoloji | Komünizm Marksizm-Leninizm Hocaizm |
| Siyasi pozisyon | Aşırı sol |

**Türkiye Komünist İşçi Hareketi**, 1984'te kurulan yasadışı komünist bir örgüttür. Örgütün önceki adı THKP-C/ML'dir. Maoculuğun reddi ile adını da yenilemiştir. Örgüt, 1994 yılında düzenlenen birlik kongresinde TKP/ML Hareketi isimli örgüt ile Marksist Leninist Komünist Parti (MLKP) adı altında birleşerek kendini feshetmiştir.

## Arka plan (THKP-C/ML)

### THKP-C çizgisinden kopuş

THKP-C önderlerinin bir kısmının 30 Mart 1972'de Kızıldere'de imha edilmelerinin ardından hemen tümüyle dağılan örgütün eski militanları arasında baş gösteren görüş ayrılığında Ömer Güven, Necmi Demir, İlkay Demir, Necati Sağır gibi hareketin önde gelen isimlerinden bazıları geçmiş hareketin küçük burjuva nitelikte olduğu özeleştirisini yaparak Sovyetler Birliği'nin sosyal-emperyalist bir ülke olduğu tezini savunmaya başladılar. İşçi sınıfına yönelinmesi gerektiği yönündeki görüşlerinin bir ifadesi olarak THKP-C/ML ismini kullanmaya başlayan örgüt 1976 yılında yayımlanmaya başlanan Militan Gençlik dergisinin bir çekim merkezi haline gelmesiyle kısa sürede genişledi. Bununla birlikte bir gençlik dergisi etrafında örgütlenmenin eski hastalıkların devamı olarak görülmesi nedeniyle bir süre sonra bu dergi kapatılarak Halkın Yolu dergisi yayımlanmaya başlandı. Grubun illegal yayın organı da *Kızıl Bayrak* adını taşıyordu. Sivil sağcı güçlerle çatışmaların yoğunlaştığı bu dönemde grubun birçok militanının yanı sıra önde gelen isimlerinden Tamer Saatçioğlu da yine sivil sağcı bir grup tarafından vuruldu ve 30 Nisan 1977'de öldü.

### Proleter Devrimcilerin Birliği süreci

1977 başlarında Doğu Perinçek'in liderliğindeki Halkın Sesi (Aydınlık) grubu Maocu çizgideki diğer gruplar olan Halkın Yolu (THKP-C/ML), Halkın Birliği (TKP/ML Hareketi) ve Halkın Kurtuluşu (THKO) gruplarına birlik çağrısı yaptı. Bu grupların olumlu yanıt vermesi üzerine başlayan görüşmeler birkaç ay sonra olumsuzlukla sonuçlandı. Bu süreçte THKP-C/ML önderliği içerisinde sürmekte olan Üç Dünya Teorisi tartışması önce bu teorinin "sınıf işbirlikçisi" diye nitelenerek reddedilmesiyle sonuçlansa da bir süre sonra konuyu tekrar gündeme getiren Merkez Komitesi ezici çoğunlukla Üç Dünya Teorisi'nin kabulune ve örgütün Aydınlık'a katılmasına karar verdi. Kararı kabul etmeyen üyeler örgütü yeniden oluşturmaya koyulsa da 1977 Mayısında yaşanan bu ayrışma örgütü uzun süre güçsüz bıraktı. Yayın organının Devrimci Halkın Yolu adıyla yeniden yayımlanmasıyla devam eden faaliyet 1978'de tekrar toparlandı. Bu sürecin önemli olaylarından biri de 2 Eylül 1977'de İstanbul Ümraniye 1 Mayıs Mahallesi'ndeki gecekonduların yıkılmasına karşı halkın direnişinin grup tarafından örgütlenmesidir. Yaşanan çatışmada THKP-C/ML üyesi Hasan Kızılkaya hayatını kaybeder. Bu dönemde İstanbul başta olmak üzere İzmir, Denizli, Malatya, Dersim, Bursa, Trabzon ve Kars THKP-C/ML'nin görece güçlü olduğu iller arasındaydı.

### Maoculuğun reddi

Bu süreçte bir yandan örgüt reorganize edilirken uluslararası alanda cereyan eden Arnavutluk Emek Partisi (AEP) - Çin Komünist Partisi (ÇKP) kamplaşmasının etkisiyle Türkiye'de de bu kampta yer alan örgütler tavırlarını yeniden belirlediler. 1979'da Maoculuğu reddeden örgüt 12 Eylül 1980 askeri darbesine kadar yavaş da olsa gelişmesini sürdürdü ve çeşitli işkollarında işçi sınıfı içerisinde etkin olmaya çalıştı.

### 12 Eylül sonrası faaliyet

Darbeden kısa süre sonra peşpeşe önemli kadro ve militanlarını kaybeden (İbrahim Eski 11 Kasım 1980, Turan Sağlam 17 Kasım 1980, Yaşar Okçuoğlu 24 Kasım 1980) örgüt buna rağmen faaliyetlerine bir süre kesintisiz devam etti. 1981 ortalarında maruz kalınan ve iki yöneticinin poliste çözülmesi nedeniyle genişleyen darbe, Merkez Komitesi'nin ve kadroların büyük çoğunluğu işkencede direnmesine rağmen aynı yılın sonunda faaliyeti tümüyle durma noktasına getirdi. 1982 başlarında cezaevindeki örgüt Genel Sekreteri Ahmet Akgündüz'ün (örgüt belgelerinde H. Gün olarak geçer) etkisiyle alınan geri çekilme kararı 1982 sonlarına kadar etkisini sürdürdü. 1983 başlarında serbest kalan kimi kadroların önderliğinde faaliyet yeniden canlandırıldı. Bir buçuk yıllık bu toparlanma sürecinin ardından Mayıs 1984'te Bursa'da, daha sonra Konferans olarak adlandırılacak 1. Genel Toplantı yapıldı. Toplantı öncesi 26 Nisan 1984'te İstanbul Kartal'da yapılan bir kuyumcu soygununun ardından yakalanan Merkez Komite üyesi Adil Can ağır cezaevi koşulları sonucu 15 Nisan 1985'te yaşamını yitirdi.

## TKİH'in kuruluşu ve kapanışı

### 1. Genel Toplantı

1. Genel Toplantı'da yapılan bir dizi teorik programatik değişikliğin yanı sıra THKP-C/ML ismi de bilimsel olmadığı ve örgütün çizgisini yansıtmadığı gerekçesiyle Türkiye Komünist İşçi Hareketi (TKİH) olarak değiştirildi. Geçmiş faaliyetin özeleştirisinin de yapıldığı toplantıda örgüt, kendi dışındaki kimi sol gruplara dair yaklaşımını belirlerken TKP'ye ilişkin sosyal-faşist tanımlamasının doğru olmadığını, PKK'nın karşı devrimci olarak görülmesinin de hatalı olduğu tespitini yaptı. AEP taraftarı cenahtan (diğerleri TKP/ML Hareketi, TİKB ve TDKP) farklı olarak Türkiye Kürdistanı'nın sömürge olduğu savunuldu. Geçmişteki Halkın Yolu ismine atıfla örgütün illegal merkezi yayın organının *İşçinin Yolu* adıyla yayımlanması kararlaştırıldı.

Toplantı sonrası hızlanan faaliyet Eylül 1984'te üzerinde bazı materyallerle yakalanan bir taraftarın çözülmesi sonucu ciddi bir operasyonla yüzyüze geldi. Eski Genel Sekreter Akgündüz'ün yeni yapılanmadan uzak tutulması sonrasında Hareketi yeniden ayağa kaldıran Mehmet Yıldız başta olmak üzere birçok MK üyesinin yakalandığı operasyonda bir reklam ajansı görüntüsüyle Cağaloğlu'nda kurulan illegal matbaa da açığa çıktı. Örgüt 1985'ten 1987'ye kadar aktif ve güçlü bir şekilde faaliyet yürütemedi.

### TDKİH’le birleşme

Yeniden genişleyen faaliyetle birlikte 1988'de illegal yayın organı *Proletaryanın Yolu* yayımlanmaya başlandı. 1987'den itibaren yükselen işçi ve öğrenci eylemliliklerine paralel olarak bazı sendika ve üniversitelerde öne çıkmaya başlayan Hareketin yaptığı birlik çağrısına benzer bir çağrıyı TKP/ML Hareketi'nin de 1989'da yapması üzerine bu örgütle birlik görüşmelerine başlandı. TDKP'den ayrılan TDKİH'in de katılımıyla birlik görüşmeleri üçlü olarak ve Komünist Birlik Eşgüdüm Komitesi (KBEK) çatısı altında devam etti. Bu sürecin önemli eylemlerinden biri 15 Eylül 1990'da TİKB'nin de katılımıyla İstanbul Fındıkzade'de yapılan 12 Eylül protestosuydu. TKP/ML Hareketi'yle sürdürülen tartışmanın 1991'in bahar aylarında geçmişin değerlendirilmesi sorununda tıkanması üzerine TKİH ve TDKİH aynı yılın Ağustos ayında yapılan TKİH 1. (Birlik) Kongresi'nde TKİH çatısı altında birleştiler. Yeni kurulan son derece dar bir örgüt olan TDKİH'in TKİH'e katılması sayısal olarak büyük bir katkı olmasa da Kongrenin sağladığı ivmeyle Hareket bir süre hızla büyüdü. Kongrede alınan önemli kararlardan biri de sosyalist ülkelerde yaşanan geri dönüşlerin hiçbir önsel angajmana tabi olmaksızın araştırılması ve bunun için Merkez Komitenin “en deneyimli, en birikimli, en yetenekli” bir üyesinin görevlendirilmesiydi.

Kongreden kısa süre sonra Eylül ayında Metin Uladı adlı örgüt üyesi işbirlikçi olduğu gerekçesiyle öldürüldü. 22 Kasım 1991'de İstanbul Topçular'da gerçekleştirilen bir soygun sırasında da örgüt militanı Ali Ekber Bahadır polis tarafından öldürüldü, Mehmet Ali Çelebi ve Mehmet Akif Han yakalandı. 1992'de *İşçinin Yolu* dergisi yasal olarak yayımlanmaya başlandı, onu 1993 Aralığında yayımlanan *Militan Gençlik* dergisi izledi. Bu yıllarda özellikle lise ve üniversite gençliği içindeki çalışmanın görece güçlü olduğu söylenebilir.

Hareket, kitle eylemlerinde de militan, çatışmacı ve kendini diğerlerinden ayıran bir hat izledi. 1992 1 Mayıs'ında Aydınlık şemsiyesi altına girmemek için kendi başına Beyazıt'ta korsan gösteri düzenleyen örgüt 1993 1 Mayıs'ında da Çağlayan'dan kitlesiyle birlikte Taksim'e yürümek istedi ve polisle çatıştı. 1993 Nisanında Ercan Uğur adlı örgüt üyesi ajan olduğu gerekçesiyle öldürüldü.
Kimi hoşnutsuzluklar yaşayan benzer kadrolarla örgütten kopup farklı bir yapılanma oluşturmaya çalışan Enver Tağaç'ın 11 Temmuz 1993 günü İstanbul Maltepe'de bir soygun sonrası polis tarafından öldürülmesi bu girişimi sonuçsuz bıraktı. Bu yıllarda belli bölge ve alanlarda kimi kadroları yakalansa da örgüt merkezi bir darbe almadı.

### Yeniden birlik görüşmeleri

1993'ün yaz aylarında TKP/ML Hareketi'yle birleşme konusu yeniden gündeme geldi. Örgütün yurtdışında görevlendirilen Genel Sekreteri Mehmet Yıldız bu sürece karşı çıksa da MK çoğunluk kararıyla süreci başlattı. Bunun üzerine Yıldız görevlerinden istifa etti. Yaklaşık bir yıl süren ve Birlik İradesi adlı ortak yayında sürdürülen birlik çalışmaları her iki örgütün bazı kadrolarında rahatsızlıklar doğurdu. TKİH'in kimi üyelerinin "TKP/ML Hareketiyle yapılacak birliğin düşünsel anlamda ufku açık ve özgürlükçü bir hareket olan TKİH'i gerileteceği" iddiasıyla birliğe karşı çıkmaları çeşitli örgütsel sorunlara yol açtı ve Birlik Kongresine giden süreçte çok sayıda kadro ve taraftar bu ve başka nedenlerle örgütten ayrıldı ya da ihraç edildi. Ağustos 1994'te yapılan Birlik Kongresi'yle Marksist Leninist Komünist Parti-Kuruluş (MLKP-K) doğdu ve TKİH'in örgütsel varlığı sona erdi.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Halkın Yolu & Devrimci Halkın Yolu dergi arşivi