Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Alt metin

**Alt metin** (İngilizce: subtext), karakterler veya yazar tarafından açıkça söylenmeyen, örtülü olan, seyirci veya okuyucu tarafından anlaşılan yaratıcı bir sanat çalışmasının herhangi bir içeriğidir. Alt metin, tarihsel olarak, sansürcülerin dikkatini çekmeden tartışmalı konuları ima etmek için kullanılmıştır. Bu özellikle komedide kullanıldı. Şimdiki zamandan farklı bir zamanda geçiyorsa, sosyal bir eleştiri sunmanın daha kolay ve/veya daha güvenli olduğu bilimkurguda da yaygındır.

## Tanım

Alt metin "alt" yani "altında gizli" anlamında kullanılır. Metnin açık ve tam bir şekilde anlaşılması için okuyucu ya da izleyicilerin alt metni anlaması gerekir. Bunun için "satırlar arasında okumaları" veya anlam çıkarımı yapmaları gerekir. Açıkça ifade edilen bir anlam, tanım gereği alt metin değildir (gizleme eksikliği nedeniyle) ve yazarlar, alt metni ustaca oluşturup kullanmadıkları için eleştirilebilirler. Bu tür eserler, karakterlerin kelimenin tam anlamıyla söylediklerini kastettikleri, dramatik gerilimi baltaladıkları ve işi fazla yavan bıraktığı için eleştirilebilirler.

## Kaynaklar
# Distopya

Distopik bir toplumu betimlemek için kurgulanan bir görsel.
**Distopya** (*anti-ütopya* Yunanca *dystopia*), çoğunlukla ütopik bir toplum anlayışının *anti-tez*ini tanımlamak için kullanılır.

Distopik bir toplum otoriter-totaliter bir devlet modeli ya da benzer bir başka baskıcı sistem altında karakterize edilir.

Kelime ilk defa John Stuart Mill tarafından kullanılmıştır. Filozofun Yunanca bilgisi göz önüne alınırsa, kelimeyi "ütopyanın tersi" olarak değil, "kötü bir yer" anlamında kullandığı anlaşılır.

Yunanca bir ön-takı olan *dys*/*dis*, "kötü", "hastalıklı" ya da "anormal" anlamını taşır. *ou* takısı ise "yok", "değil" anlamını taşır ki, *ütopya* (outopia) Yunancada "olmayan yer" demektir. Aslında ütopya, *"güzel yer"* anlamına gelen *Eutopia* 'ya bir gönderme yapar (*eu* öntakısı "iyi, güzel" anlamı katar). Yani *distopya* ile *ütopya*, *dysphoria* ile *euphoria* 'nın birbiriyle karşıt olduğu gibi karşıt değildir.

Distopik toplumlar özellikle konusu gelecek zamanlarda geçen hikâyelerde yer alır. Bunlardan en ünlü olanları George Orwell'ın Bin Dokuz Yüz Seksen Dört ve Aldous Huxley'in Cesur Yeni Dünya adlı romanlarıdır. Distopik toplumlar edebiyatın birçok alt türünde görülmektedir ve genellikle toplumdaki politik, ekonomik, teknolojik ve dini problemlere dikkat çekmek için kullanılır.

## Bazı distopik romanlar

* Labirent - James Dashner
* *Efendi Uyanıyor* − H.G.Wells
* *Biz* − Yevgeniy İvanoviç Zamyatin
* *Bin Dokuz Yüz Seksen Dört* − George Orwell
* *Ben* − Ayn Rand
* *Cesur Yeni Dünya* − Aldous Huxley
* *Fahrenheit 451* − Ray Bradbury
* *Damızlık Kızın Öyküsü* − Margaret Atwood
* *Demir Ökçe* − Jack London
* *Açlık Oyunları* − Suzanne Collins
* *Uyandığında* − Hillary Jordan
* *Uyumsuz* − Veronica Roth
* *Swastika Geceleri* − Katharine Burdekin
* *Hayvan Çiftliği* − George Orwell
* *Karanlık Zihinler* − Alexandra Bracken
* *Son Ada* − Zülfü Livaneli
* *Lanark* — Alasdair Gray
* Azrail Koşuyor-Stephen King
* Uzun Yürüyüş-Stephen King

## Bazı distopik filmler

* *Metropolis* − Fritz Lang'ın çektiği sessiz bilimkurgu filmi.
* *Son Umut* − Alfonso Cuarón'un çektiği futuristik film
* *FAQ: Frequently Asked Questions* − Carlos Atanes'un çektiği futuristik film
* *Bıçak Sırtı* − Ridley Scott
* *İsyan* − Kurt Wimmer
* *Brazil* − Terry Gilliam'ın 1985 tarihli filmi
* *Vampir İmparatorluğu* − Spierig kardeşler tarafından 2009 yapımı Amerikan vampir bilimkurgu filmi
* *V for Vendetta* − Wachowski kardeşler tarafından 2005 yapımı Amerikan bilimkurgu filmi
* *Ergo Proxy* − Şukou Murase tarafından 2006 yapımı Japon animesi.
* *The Lobster* − Yorgos Lanthimos tarafından 2015 yapımı - Colin Farrell'in başrolde oynadığı film.

## Bazı distopik diziler

* The Handmaid's Tale (dizi)
* Snowpiercer (dizi)
* *Squid Game* - 2021 yapımı Hwang Dong-Hyuk tarafından yönetilen dizi.

## Kaynakça
# Kurgusal konum

Kurgusal konumlar bir eyalet veya il büyüklüğünde olabilir. Bu örnekteki "Calisota" eyaleti gerçekte mevcut değildir.
**Kurgusal konumlar**, sadece kurguda yer alıp gerçek olmayan yerlerdir. Yazarlar bu tür konumları kurgusal çalışmalarına bir arka plan olmaları nedeniyle yaratabilir ve tasvir edebilirler. Zindanlar ve Ejderhalar gibi rol yapma oyunlarında da kullanılabilirler. Kurgusal yerler yeni sistemlerin geliştirilmesinde de kullanılabilir. Örneğin, European Article Number ülke kodları olan 978 ve 979 "Bookland" adlı bir ülkeye aittirler, böylece bu kodlar ISBN numaraları için kullanılabilmektedir.

Kurgusal konumlar boyutsal olarak büyük farklılıklar gösterebilir. Bir oda veya pek çok bina bu kapsamın dışında tutulur. Kurgusal konumlar bir üniversite boyutundaki yapılar, bir şehir, bir il, bir eyalet, bir ülke, bir kıta, bütün bir gezegen, bir galaksi veya bir paralel evren olabilir.

Dawn Arkin, kurgusal konumun avantajlı olduğunu şu sözlerle belirtmiştir:

> Bir kurgusal konum yaratmanın yazar için pek çok avantajı vardır. Şehri, sokakları, binaları veya okulları adlandıran kişi siz olursunuz. Şehrin içindeki her şey sizin kontrolünüz altındadır.
>
>

Kurgusal konumun inandırıcılığının arttırılması haritalarla ve resimlerle mümkün olabilir. Haritalar dünyada geçmeyen bazı eserler için zorunluluk niteliğindedir. Bir harita yaparken yazarın öyküdeki iki yer arasında gitmek için gereken uzaklık veya kalenin nehrin kuzeyinde mi, yoksa güneyinde mi olduğu gibi detaylara dikkat etmesi gereklidir.

## Kaynakça
# Kurgusal evren

Kurgusal evren
**Kurgusal evren**, gerçekte var olmayan, kurgusal öykülerde kullanılmak üzere tasarlanmış bir evrendir. Edebiyat, film ve video oyunlarında sıkça kullanılan kurgusal evrenler kendine gerçek yaşamda da yer bulabilmektedir.

Kurgusal evren insanı adeta hayallere sürükler. Bu zaman insan kendini her şeyin mümkün olduğu, değişken olduğu, heyecanlarla dolu olduğu bir dünyada bulabilir.

Ottawa Üniversitesi profesörü José Lopez kurgusal evrenlerin teorik önermeleriyle bilimsel nanoteknoloji operasyonlarını ilişkilendirmiştir. Son yıllarda kurgusal evrenlerin iş birliğiyle oluşturulmasını teşvik eden Orion's Arm, Galaxiki gibi bir sürü siteler ortaya çıkmıştır.

## Metinlerde kurgusal evren

Kayıp R'lyeh şehrinde Cthulhu
Amerikalı korku yazarı H.P. Lovecraft tarafından yaratılan Cthulhu Mitosu kurgusal evren ve bu evrende geçen tüm öykülerini kapsayan metinler bütününe verilen addır. Mitos adını bu öykülerde yer alan hayali Cthulhu varlığından alır.

## Filmlerde kurgusal evren

Kurgusal evrenin oluşmasına imkân sağlayan Yıldız Savaşları filmlerinin *Star Wars* logosu
Geliştirmiş kurgusal evren ve markası olan Yıldız Savaşları filmleri, kitaplar, televizyon dizileri, video oyunları ve çizgi romanlar gibi birçok farklı alanda yayınların ortaya çıkmasına vesile olmuştur. Film serisinin ilki 25 Mayıs 1977'de yayınlanmış ve George Lucas tarafından tasarlanmış Yıldız Savaşları, öncelikle filmleriyle tanınmış, sonraki yıllarda çizgi roman, bilgisayar ve konsol oyunları, televizyon yapımları vb. dallarda ününü geliştirmiştir. Üçlemede tasvir edilen kurguya pek çok yenilik getiren bu yan ürünler, serinin takipçileri tarafından *Genişletilmiş Evren* adıyla bilinen kurgusal evrenin oluşmasına imkân sağlamıştır.

Yönetmenliğini Roland Emmerich'in yaptığı Yıldız Geçidi′de 1994 yapımı *Stargate* filminin kurgusal evrenidir. Bu kurgusal evren, 1997'deki ilk bölümü ile 2007'ye kadar başarıyla 10 sezon sürmüş *Stargate SG-1* isimli televizyon dizisi ile devam etmiştir. Dizi o ana kadar yapılmış en uzun bilimkurgu dizisidir.

### Kurgusal evrenle ilgili filmlerin listesi

* Gizli Tehlike
* Klonların Saldırısı
* Sith'in İntikamı
* Yeni Bir Umut
* İmparator
* Jedi'ın Dönüşü
* Stargate
* SG-1
* Infinity
* Atlantis
* Universe
* Uzay Yolu
* Star Trek (film)

## Kaynakça

## Kaynakça

* Michael Page and Robert Ingpen : Encyclopedia of Things That Never Were: Creatures, Places, and People, 1987.
* George Ochoa and Jeffery Osier: Writer's Guide to Creating A Science Fiction Universe, Cincinnati, Ohio : Writer's Digest Books, c1993.
* Brian Stableford: The Dictionary of Science Fiction Places, New York : Wonderland Press, c1999.
* Diana Wynne Jones: The Tough Guide to Fantasyland, New York : Firebird, 2006.

## Ayrıca bakınız

* Kurgusal ülke
# Leitmotiv

Wagner'in 'Siegfried'inden Siegfried ana motifi
**Leitmotiv**, edebiyata müzik alanından geçen bir kavram. Esası, bir müzik parçasının tekrarlanan nakaratıdır. Edebiyatta, özellikle roman sanatında rağbet gören teknik bir unsurdur. Romanın değişik bölümlerinde, çeşitli nedenlerle tekrarlanan ifade kalıbıdır. Peyami Safa'nın Dokuzuncu Hariciye Koğuşu'nda Nüzhet'in kahkaları, Yalnızız romanında "çay iç" cümlesi, Oğuz Atay'ın Tutunamayanlar romanında Olric'in "efendim" ifadesi, Turgut'un "bat dünya bat" sözü birer leitmotiv örnekleridir.
# Motif (anlatım)

**Motif**, bir anlatım düzeni içindeki en küçük birimdir. Epizottan daha dar bir vaka boyutudur. Tek başına anlam içermez. Bir fikir, bir yer, bir obje, motif olabilir.

## Ayrıca bakınız

* Epizot
# Diksiyon

**Diksiyon**, konuşulan dilin incelenmesi ve kullanılmasıdır. Fonetik, sesleri veya fonemleri inceler; diksiyon ise konuşma sanatı ve tekniği olarak fonetiği tamamlar.

Bir şiiri, bir nutku, bir piyesteki rolü söylemek, okuma tarzını belirten "diksiyon" denilen sanat, konuşma organlarının, yatkın veya çalışmayla işlek hale gelmiş olmasını gerektirir.

Diksiyonun çeşitli bölümleri vardır: heceleri belirtme, telaffuz, noktalama, ses perdesini ayarlama, inşat. Bazen ton ve tarz bakımından yapaylığa kaçan, bazen günlük konuşma diline, gerçek söyleyişe yaklaşan diksiyon, edebiyat ve tiyatro anlayışıyla bağlantılı olarak gelişmiştir.
Türkçenin özellikleri, doğru nefes almak, sesin etkili kullanımı, vurgu, tonlama, ulama, durak, sık yapılan yanlışlar diksiyonun alt başlıklarıdır.

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* Artikülasyon
# Betimleme

**Betimleme** veya **tasvir**, kelimelerle resim çizme sanatıdır. Betimlemede amaç, anlatılan varlık ya da nesneyi okuyucunun hayalinde canlandırabilmesini sağlamaktır. Betimleme yapılırken anlatılan varlık ya da nesnenin tüm özellikleri ayrıntılı bir biçimde okuyucuya aktarılır.

Betimlemeler genelde ikiye ayrılır. Bunlar;

* İnsan tasviri
	+ İç tasvir ve
	+ Dış tasvirdir.

## İnsan betimlemesi

İnsanların ayrıntılı bir şekilde, özelliklerinin anlatılması ile oluşturulur. İnsan betimlerinin diğer adı portredir. İnsan betimi kendi içerisinde ikiye ayrılır; İç tasvir (ruhsal tasvir) ve dış tasvir (fiziksel tasvir) olmak üzere.

### İç (ruhsal) betimleme

İnsanların gözle görülmeyen; sevecenlik, sevimlilik, çalışkanlık, karamsarlık, fesatlık, iyi kalplilik, kıskançlık gibi özelliklerinin anlatılmasına iç (ruhsal) betimleme denir.

### Dış (fiziksel) betimleme

Kişilerin gözle görülen; boyu, kilosu, saçı, kıyafeti, ayakkabıları gibi özelliklerinin ayrıntılı olarak anlatılmasına dış tasvir denir.

## Görsel Sanatlarda Betimleme

### Ardışık Betimleme

Bir konunun zaman içerisindeki akışı dikkate alınarak, sürecin yansıtıldığı betimleme türleri ardışık betimlemelerdir. Çizgi romanlar ardışık betimlemeyi sık sık kullanırlar.

## Ayrıca bakınız

* Vasf
# Fabl

**Fabl** ya da **öykünce** sonunda ders verme amacı güden, güldüren, düşündüren ve genellikle manzum öykülerdir. İnsana ait bir özelliğin insan dışında bir varlığa verilmesidir. Fablların kahramanları genellikle hayvanlardır. Ama bu hayvanlar insanlar gibi düşünür, konuşur ve insanlar gibi davranır.

Dünyanın en ünlü fabl yazarları Ezop, La Fontaine ve Beydeba'dır. Ezop'un fablları MÖ 300 yılında derlenerek yazıya geçirilmiştir. Amerikalı James Thurber ve İngiliz George Orwell, çağdaş fabl yazarlarıdır. Fablı ilk olarak yazanlar Friglerdir. Hititler fablları taş tabletlere yazıp resimliyorlardı. Fabllar günümüzde eğitimde çok kullanılmaktadır.

"Fabl" sözcüğünün kökeni Latince "hikâye" manasına gelen "fabıla"'dır. Fakat bu sözcük zamanla bir ahlak ilkesi veya davranış kuralını anlatan kısa sembolik (simgesel) bir hikâye türünün adı olmuştur.

Türkçeye "fabl" kelimesi Fransızcadan geçmiştir.

Türk edebiyatında ise ilk fabl örneği, 126 beyitten oluşan *Harnâme* adlı bir mesnevidir.

## Fablın bölümleri

### Serim

Kişiler kısaca tanıtılır, olayın geçtiği çevre belirtilir, olay başlatılır.

### Düğüm

Çatışma ortaya konur ve olay düğümlenir. Olayın ayrıntılarına girilir. Merak duygusu yoğunluk kazanır.

### Çözüm

Düğüm çözülür, çatışma sona erer.

### Öğüt

Olayla ilgili ana fikir, öğüt biçiminde verilir.

## Örnekler

* Richard Bach, Martı
* George Orwell, Hayvan Çiftliği
* Antoine de Saint-Exupéry, Küçük Prens
* Jean de La Fontaine, La Fontaine Masalları
* Ezop, Ezop Masalları
* Ezop, Aslan ile Fare
* Ezop, Karga ile Tilki
* Ezop, Ağustos Böceği ile Karınca
* Şeyhî, Harnâme
* Ahmed Midhat, Kıssadan Hisse

## Fabl yazarları

* Ezop
* Valmiki
* Jean de La Fontaine
* Sulhan-Saba Orbeliani
* John Gay
* Christian Fürchtegott Gellert
* Gotthold Ephraim Lessing
* Ignacy Krasicki
* Dositej Obradović
* Félix María de Samaniego
* Tomás de Iriarte
* Jean-Pierre Claris de Florian
* Ivan Krylov
* Hans Christian Andersen
* Ambrose Bierce
* Joel Chandler Harris
* Władysław Reymont
* Felix Salten
* Don Marquis
* James Thurber
* George Orwell

## Kaynakça
# Çok kısa öykü

*Ezop Masalları* çok kısa öykülerin ilk örneklerinden biri olarak kabul edilebilir.
**Çok kısa öyküler**, **kısa kısa öykü** ya da **küçürek öykü**, uzunluğu oldukça kısa olan bir yazım türüdür. Bu türün genel bir tanımı yoktur. Bazı kaynaklar bu tür öykülerin uzunluğunun üç yüz kelime kadar kısa olabileceğini belirtir. Bin kelime kadar uzun öyküleri de bu kategoriye sokanlar vardır. Bu kavram için ayrıca kısa kısa öykü, kıpkısa öykü, küçürek öykü, mini-kurmaca ya da minimal öykü isimlendirmeleri de kullanılmıştır.

New Times adlı yayının editörü olan Steve Moss'a göre bu tür için gereken uzunluk tam 55 kelimedir. Bir diğer görüş ise öykünün başlığının yedi kelimeden uzun olamayacağı yönündedir. Tirelerin kelime sayısını etkilemediği var sayılmaktadır; ancak İngilizce gibi dillerde tire ile iki parçaya ayrılmış olan birleşik kelimeler iki kelime olarak sayılır.

## Tarihçe

Türün tarihi Ezop Masalları'na kadar uzanır. Bu türün yazarları arasında Sadi, Bolesław Prus, Anton Çehov, O. Henry, Franz Kafka, H.P. Lovecraft, Ernest Hemingway, Julio Cortázar, Arthur C. Clarke, Ray Bradbury, Kurt Vonnegut, Jr., Fredric Brown ve Lydia Davis vardır. İnternetle birlikte gelen kısa ve öz öyküler için istek, bu tür öyküleri daha da yaygınlaştırmıştır. E-dergiler ve hipermetin siteleri (ia(¶) gibi) bu tür öyküler yazmaları için yazarları teşvik etmişlerdir. Buna rağmen pek çok basılı dergi de çok kısa öyküler yayımlamaktadır. Bunların arasında İngilizce yayın yapan *SmokeLong Quarterly*, *Flash Fiction Online*, ve *Vestal Review*. sayılabilir. Her gün birçok kısa öykü yayımlama amaçlı projeler de mevcuttur. Micro Ödülü sadece bu tür eserler için kurulmuş olan ilk ödüldür.

Çok kısa öykülerin kelime sayısına dayanan türleri vardır. Bunun örnekleri "Nanofiction", Drabble ve 69'luktur. "Nanofiction" olarak bilinen öyküler en az bir karakter ve bir konuyla birlikte tamamlanmış öykülerdir; ancak tam 55 kelimeye sahiptirler. Drabble ise başlık dışında tam yüz kelimeden oluşur. 69'luk adlı tür ise yine başlık hariç olmak üzere 69 kelimedir. 69'luk bir Kanada dergisi olan *NFG*'nin düzenli olarak yayımladığı bir türdü, dergi her hafta bu tür bir öykü yayımlıyordu. Çok kısa öykü yazarı Bruce Holland Rogers bir başlık ve üç tane 69'luktan oluşan "369" diye adlandırdığı öyküler yazmıştır.

### Mikro Ödülü

| Yıl
 | Kazanan
 | Yayın tarihi
 |
| --- | --- | --- |
| 2008
 | “Reconstruction Work” Yazar: Bruce Holland Rogers
 | Flash Fiction Online
 |
| 2009
 | “Let x” Yazar: Chad Simpson
 | Esquire.com
 |
| 2010
 | “The Children’s Factory” Yazar: Michael Stewart
 | Birkensnake 2
 |
| 2011
 | “Choosing a Photograph for Mother's Obituary" Yazar: Kevin A. Couture
 | The Antigonish Review
 |

## Kaynakça
# Mektup roman

Aphra Behn'in *Love-Letters* romanının ana sayfası (1684)
**Mektup roman**, bir dizi mektuptan oluşan bir roman tarzıdır.

Mektuplardan oluşan bu tarz romanın doğuşu ile ilgili iki teori vardır.

Avrupa Edebiyatında bu türün ilk örneklerinden biri *Letters of a Portuguese Nun* olmuştur (1669). İngiliz yazar Aphra Behn'in *Love-Letters* romanı da bu tarz ilk romanlardan biridir (1684).

XVIII. yüzyılda Fransa'da böyle romanları Montesquieu, Jean-Jacques Rousseau ve diğerleri yazmıştır. Fransız ordusunda general olan Pierre Ambroise François Choderlos de Laclos 1782 tarihinde yayınlanmış *"Les Liaisons Dangereuses"* romanı esasında, 1988 yılında ABD İngiltere ortaklığı ile *Tehlikeli İlişkiler* filmi yapılmıştır.

Johann Wolfgang von Goethe'nin *Die Leiden des jungen Werthers* romanının 1. basımı (1774)
Almanya'da ise bu tarz romanların XVIII. yüzyılda en başarılı yazarı Johann Wolfgang von Goethe olmuştur. Onun *Die Leiden des jungen Werthers* romanı mektup tarzındaki ilk romanlardan biridir.

Rus edebiyatındaysa, Fyodor Dostoyevski'nin *İnsancıklar* romanı, mektup roman tarzında kaleme alınmış bir romandır (1846).

Türk edebiyatında da birçok yazar tarafından bu tarz denenmiştir. Halide Edip Adıvar’ın *Handan* ve Reşat Nuri Güntekin’in *Bir Kadın Düşmanı* eserleri bu tarz eserlere ait olabilir.

## Çağdaş mektup romanlar

Çağdaş mektup romanlar teknoloji kullanılarak yazılıyor. İnternet sayesinde ortaya çıkan e-postalar bunda çok önemli olmuştur. Örneğin, Matt Beaumont′un yazdığı *e* isimli roman böyle bir romandır. E-posta formatında olan bu roman 2000 yılında yazılmıştır. Aynı formattaki diğer bir roman ise Daniel Glattauer′in yazmış olduğu *Gut gegen Nordwind* isimli romandır (2006). Günümüzde bu tür romanlar sürekli artmaktadır.

### E-posta formatlı mektup romanların listesi

| Yazar
 | Romanın ismi
 | Yıl
 |
| --- | --- | --- |
| Cecelia Ahern
 | *Where Rainbows End* | 2006
 |
| Daniel Glattauer
 | *Gut gegen Nordwind* | 2006
 |
| David Llewellyn
 | *Eleven* | 2006
 |
| Lucy Kellaway
 | *Who Moved My Blackberry?* | 2005
 |
| Luis López Nieves
 | *Voltaire's Heart* | 2005
 |
| Rosie Rushton ve Nina Schindler
 | *P.S. He's Mine!* | 2001
 |
| Matt Beaumont
 | *e* | 2000
 |
| Carl Steadman
 | *Two Solitudes* | 1995
 |
| Ronald Munson
 | *Fan Mail* | 1994
 |

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* Roman
# Hipermetin romanı

Julio Cortázar
**Hipermetin romanı** veya **Hiper-roman** (İngilizce: Hypertext fiction), edebiyatta bir roman türü. Hipermetin ile yaratılan edebiyattır. Bu tür şiirsel metinlere ise Hiper Şiir denir. Bu türler günümüzde elektronik edebiyata ait en iyi örneklerdir.

Geleneksel olarak yayımlanmış kitapları tanımlamak için öykü ve interaktif anlatım iç referansları sayesinde kullanılır.

Hipermetin romanı bilgisayar yazılımları yardımıyla XX. yüzyılda, 1980'li yıllardan itibaren ortaya çıkmıştır ama buna kadar da bir sürü örnek gösterilebilir. İspanyol yazar Enrique Jardiel Poncela'nın "La Tournée de Dios" romanı ve Rus asıllı Amerikalı yazar Vladimir Nabokov'un "Solgun Ateş" romanını bu türde yazmıştır. Vladimir Nabokov'dan bir yıl sonra ise Julio Cortázar "Rayuela" isimli romanı yazmıştır. Bu 3 roman hiper-roman türüne en iyi erken örneklerdir.

Teknolojinin ilerlemesi, HTML dilinin geliştirilmesi ile hiper-romanların hızla artması mümkün olmuştur. Hipermetin romanların yazılımı zamanı HTML (Hypertext Make-up Language) isimli programlama dilinden istifade ediliyor. HTML dilinin sağladığı avantajlar ile 1990'lı yıllardan itibaren diğer hipermetinler gibi hiper-roman türü de hızla yaygınlaştı.

Disket içinde yayımlanan ilk hipermetin kurgu romanı Michael Joyce'un "Afternoon: A Story" isimli eseri olmuştur. Türkçesi "İkindi: Bir Hikâye" olan bu roman 1990'da yayımlanmıştır.

Hiper-roman diğer Elektronik edebiyat tanıtımıyla meşgul olan pek çok kuruluşun da ilgisini çekmiştir. Bununla ilgili çok sayıda site kurulmuştur. Günümüzde sayıları artmaya devam ediyor. "The Electronic Literature Directory" sitesinde İngilizce ve diğer dillerde elektronik edebiyatın birçok eser listesi vardır.

## Kaynakça

## Edebiyat

* Gunder, Anna: "Hyperworks. On Digital Literature and Computer Games.", Diss. Uppsala University 2004
* Haider, Jutta: „Programmierte Literatur: Deutschsprachige Hyperfiction und Internet-Literatur im WWW.“ Dipl. Arb. Universität Wien 1999
* Heibach, Christiane: "Literatur im Internet: Theorie und Praxis einer kooperativen Ästhetik." Diss. Universität Heidelberg 2000
* Suter, Beat: „Fluchtlinie. Zur Geschichte deutschsprachiger Hyperfictions.“ (Online-Publikation 1999)
* Calvino, Italo (1985). "Lezioni americane – Sei proposte per il prossimo millennio", Mondadori.
# Romans

**Romans**, özellikle Orta Çağ şövalyelik sistemini anlatışıyla karakterize olmuş bir edebiyat türü. 12. yüzyıl Fransası'nda ortaya çıkmıştır. Benzer tarzda yazılmış öncülü eserler de bazen aynı isimle anılsa da (Antik Yunan romansı vb.) ayrı bir tür olarak romans, Akitanya düşesi Eleanor'un aristokratik çevresinde ortaya çıkmıştır.

## Etimoloji

Eski Fransızcadaki *romanz* sözcüğü "halk ağzı" anlamına geliyordu. Fransızcaya Latince *Romanice* (Roma halkı ağzı) sözcüğünden geçmişti. Romanice ile yazılmış eserler, edebî Latince ile yazılmış eserlerden avam dili olmaları yönüyle farklıydı. Sözcük zamanla Fransızcada anlam kaymasına uğradı ve tür anlamında kullanılmaya başlandı. Bu nedenle günümüzde dahi adında romanz sözcüğü geçen 1155 tarihli *Li Romanz de Brut* ve anonim *Li Romanz d'Enéas* gibi bazı eski eserlerde bu sözcüğün "Fransız versiyonu" mu yoksa sadece "hikâye" anlamında mı kullanıldığı tam olarak ayırt edilemez. Zamanla hikâye anlamı yayıldı ve modern Fransızcada *roman* sözcüğü bugün anladığımız şekilde (konusu ne olursa olsun) roman anlamında kullanılmaya başlandı. Türkçedeki *roman* sözcüğü de Fransızcadan geçmedir.

## Kaynakça
# Uzun hikâye

**Uzun hikâye** veya **uzun öykü (novella)**, hikâyeden uzun, romandan kısa, olayları hikâyeden daha ayrıntılı ve kişi kadrosu hikâyeden daha geniş olan bir edebî türdür. Uzun hikâyeyi roman ve hikâyeden ayıracak ölçütler tartışmalı olsa da *Science Fiction and Fantasy Writers of America* derneğinin Nebula Ödülleri'ni dağıtırken kullandığı ölçüte göre 17.500 ila 40.000 arası kelime içeren eserler uzun hikâye olarak kabul edilir.

## Başlıca örnekler

Bu liste, türünün en iyi örnekleri olduğu kabul edilen ve çeşitli "en iyiler" listelerinde yer alan uzun hikâyeleri içerir.

Çok sayıda "en iyiler" listesinde yer alan uzun hikâyeler
| Yazar
 | Başlık
 | Yayım yılı
 | Kelime sayısı (İngilizce)
 | Kaynakça
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Camus, AlbertAlbert Camus
 | *Yabancı* | 1942
 | 36.750
 |  |
| Capote, TrumanTruman Capote
 | *Tiffany'de Kahvaltı* | 1958
 | 26.433
 |  |
| Conrad, JosephJoseph Conrad
 | *Karanlığın Yüreği* | 1899
 | 38.000
 |  |
| Dickens, CharlesCharles Dickens
 | *Bir Noel Şarkısı* | 1843
 | 28.500
 |  |
| Hemingway, ErnestErnest Hemingway
 | *Yaşlı Adam ve Deniz* | 1952
 | 26.601
 |  |
| Kafka, FranzFranz Kafka
 | *Dönüşüm* | 1915
 | 21.810
 |  |
| Matheson, RichardRichard Matheson
 | *Ben, Efsane* | 1954
 | 25.204
 |  |
| Melville, HermanHerman Melville
 | *Billy Budd* | 1924
 | 30.000
 |  |
| Orwell, GeorgeGeorge Orwell
 | *Hayvan Çiftliği* | 1945
 | 30.000
 |  |
| Steinbeck, JohnJohn Steinbeck
 | *Fareler ve İnsanlar* | 1937
 | 29.160
 |  |
| Stevenson, Robert LouisRobert Louis Stevenson
 | *Dr. Jekyll ile Bay Hyde* | 1886
 | 25.500
 |  |
| Wharton, EdithEdith Wharton
 | *Ethan Frome* | 1911
 | 34.500
 |  |

## Novelette

Novelette, hikâyeden daha uzun, roman ve novelladan daha kısa olan edebî tür. *Science Fiction and Fantasy Writers of America* derneğinin Nebula Ödülleri'ni dağıtırken kullandığı ölçüte göre 7.500 ila 17.500 arası kelime içeren eserler, *novelette* olarak kabul edilir.

## Kaynakça