# İntifada

İntifada (Arapça: انتفاضة, romanize: intifāḍah), isyan, ayaklanma veya direniş hareketi anlamına gelen Arapça bir kelimedir. Ayrıca, baskıya karşı sivil bir ayaklanmayı ifade etmek için de kullanılabilir.

20. yüzyılda intifada kelimesi çeşitli ayaklanmaları tanımlamak için kullanılmıştır. 1952 Irak İntifadası'nda Irak partileri monarşilerini protesto etmek için sokaklara dökülmüştür. Daha sonraki örnekler arasında Batı Sahra'nın Zemla İntifadası, Birinci Sahra İntifadası ve İkinci Sahra İntifadası yer almaktadır. İsrail-Filistin çatışması bağlamında ise, Filistin halkının İsrail işgaline veya İsrail'e karşı hem şiddet içeren hem de şiddet içermeyen direniş yöntemlerini içeren bir ayaklanmasını ifade eder; buna Birinci İntifada (1987-1993) ve İkinci İntifada (2000-2005) dahildir.

Arapça dilinde, 1916 Paskalya Ayaklanması, 1943 Varşova Gettosu Ayaklanması, ve 1949 Jeju Ayaklanması dahil olmak üzere herhangi bir ayaklanma intifada olarak adlandırılabilir. Arap dünyası dışında kullanıldığında ise bu kelime öncelikle İsrail işgaline karşı iki Filistin ayaklanmasını ifade etmektedir.

## Kelime anlamı

İntifāḍa (Arapça: انتفاضة), silkelemek, tozunu almak ve bir şeyi titretmekle ilgili üç ünsüz Sami kökü n-f-ḍ'den türetilen intafaḍa fiilinin örneği olan Arapça bir sözlü isimdir (مصدر, maṣdar). Fiilin biçimi dönüşlüdür (اِفْتَعَلَ, iftaʿala).

## İsrail–Filistin çatışması

Filistin bağlamında, intifada kelimesi Birinci İntifada ve İkinci İntifadalarda Batı Şeria ve Gazze Şeridi'ndeki İsrail işgalinden "silkelenme" girişimlerini ifade eder. Terim başlangıçta "saldırgan şiddetsiz direniş" anlamında kullanılmıştır. 1980'lerde Filistinli öğrenciler, şiddet çağrışımı taşımadığı için daha önceki militan söylemlerdeki terimlerden daha az çatışmacı olduğu için *intifada* terimini benimsemişlerdir. Birinci İntifada, protestolar, genel grevler, ekonomik boykotlar ve isyanlarla karakterize edilmiş olup, Batı Şeria ve Gazze'deki İsrail ordusuna ve altyapısına yaygın olarak taş ve molotof kokteyli atılmasını da içermiştir. İkinci İntifada ise şiddetin arttığı bir dönemle karakterize edilmiştir. Filistinli saldırganlar tarafından gerçekleştirilen intihar bombalamaları, İkinci İntifada'nın en belirgin özelliklerinden biri haline gelmiş ve Birinci İntifada'nın nispeten daha az şiddet içeren doğasıyla tezat oluşturarak, çoğunlukla İsrail sivillerini hedef almıştır.

"İntifadayı küreselleştirin" ifadesi, Filistin direnişiyle dayanışma içinde dünya çapında aktivizmi teşvik etmek için kullanılan bir slogandır. Bu ifade ve onunla ilişkili kişiler, özellikle etkileri ve çağrışımları konusunda tartışmalara yol açmıştır. Eleştirmenler, bunun yaygın şiddeti veya terörizmi teşvik ettiğini söylemişlerdir.

## *İntifada* adı verilen olayların listesi

Arapça metinlerde, herhangi bir yerdeki ayaklanmalar intifada sözcüğü kullanılarak anılabilir; örneğin 1916 Paskalya Ayaklanması (Arapça: انتفاضة الفصح), 1943 Varşova Gettosu Ayaklanması (Arapça: انتفاضة غيتو وارسو), ve 1949 Jeju Ayaklanması (Arapça: انتفاضة جيجو).

Türkçede bu kelime, ağırlıklı olarak Arapça konuşulan dünyada yaşanan bu olayları ifade edebilir:

* Irak İntifadası, 1952'de Irak'ta Haşimi monarşisine karşı düzenlenen bir dizi grev ve ayaklanma.
* Ekim Devrimi, Sudan'da Abbud askeri rejiminin dağılması ve 1964'te ikinci sivil yönetimin başlamasıyla sonuçlanan bir dizi grev, ayaklanma ve gösteri.
* Mart İntifadası, Mart 1965'te Bahreyn'deki İngiliz sömürge varlığına karşı solcu bir ayaklanma.
* Zemla İntifadası, Haziran 1970'te o zamanki İspanyol Sahrası'ndaki İspanyol sömürge yönetimine karşı.
* Lübnan iç çatışmalarında:
	+ 6 Şubat İntifadası (1984), Lübnan İç Savaşı sırasında.
	+ Sedir Devrimi veya "Bağımsızlık İntifadası", Rafik Hariri'nin 2005'teki suikastından sonra Lübnan'da yaşanan olaylar.
* 1984 Mısır İntifadası (1 Ekim 1984 - 2 Ekim 1984), kanlı bir ayaklanma ve sivil direniş hareketi.
* Bahreyn'deki 1990'lar ayaklanması, demokratik yönetime dönüşü talep eden bir ayaklanma, "1990'lar İntifadası" olarak da bilinir.
* 1991 Irak ayaklanmaları, Irak'ta Saddam Hüseyin'e karşı silahlı bir ayaklanma, "1991 Irak İntifadası" olarak da bilinir
* Batı Sahra çatışmasında:
	+ Birinci Sahra İntifadası, Fas'ın güneyindeki Batı Sahra'da Sahra aktivistlerinin protestoları (1999–2004)
	+ İkinci Sahra İntifadası veya Bağımsızlık İntifadası, Mayıs 2005'te başlayan Fas'ın güneyindeki Batı Sahra'da gösteriler ve isyanlar
	+ Gdeim Izik protesto kampı, ayrıca Üçüncü Sahra İntifadası veya kısaca Üçüncü İntifada olarak anılır.
* 2005 Fransa ayaklanmaları, tarihçi Andrew Hussey tarafından "Fransız İntifadası" olarak adlandırılmıştır
* Arap Baharı, 18 Aralık 2010'da Tunus'ta başlayan ve bazen "İntifada" olarak anılan devrimci bir dalgadır:
	+ Tunus Devrimi veya Tunus İntifadası
	+ Yemen Devrimi veya Yemen İntifadası
	+ 2011 Mısır devrimi veya Mısır İntifadası
	+ 2011–2013 Sudan protestoları veya Sudan İntifadası
* İkinci Arap Baharı, 2019 yılının sonlarında başlayan ve \*"Arap Baharı 2.0" olarak da bilinen, çeşitli Arap ülkelerinde gerçekleşen bir dizi hükûmet karşıtı protesto:
	+ 17 Ekim Devrimi, Vergi İntifadası olarak da bilinir
	+ 2019-2021 Irak protestoları, Irak İntifadası olarak da bilinir
* İsrail-Filistin çatışmasında:
	+ Mart 1955 Gazze Şeridi'ndeki ayaklanma, Mısır'ın Filistinli mültecileri Sina Yarımadası'na yerleştirme planları ve İsrail'in Kara Ok Operasyonu'nun ardından Mısır işgaline karşı patlak veren bir huzursuzluk dalgası.
	+ Mart 1982 Filistin genel grevi, İsrail hükûmetinin 1976'da seçilen Batı Şeria şehir konseylerinin feshedilmesini emretmesinin ardından işgal altındaki Filistin topraklarında yaşanan önemli bir protesto dalgası; bazen "1982 İntifadası" veya "Bahar Ayaklanması" ya da 1981 sonlarında başlayan "Sivil Yönetime Karşı İsyan"ın bir parçası olarak anılır.
	+ 1980'lerin ortalarında çeşitli Filistinli öğrenci protestoları, örneğin Nisan 1985 Beytüllahim Üniversitesi protestoları ve Aralık 1986 Birzeit Üniversitesi protestoları.
	+ Birinci İntifada, Aralık 1987'den 1993'e kadar süren İsrail işgaline karşı Filistin ayaklanması
	+ İkinci İntifada, El-Aksa İntifadası olarak da adlandırılır, İsrail işgaline karşı bir ayaklanma olup, İsrail-Filistin şiddetinin yoğunlaşmasına yol açar, Eylül 2000'in sonlarında başlar ve 2005 civarında sona erer
	+ 2014 Kudüs huzursuzluğu, 2014 yılında Kudüs'te meydana gelen ve bazen "Sessiz İntifada" olarak da adlandırılan bir dizi şiddet eylemi ve saldırı
	+ 2015-2016 İsrail-Filistin çatışmasındaki şiddet dalgası – 2015 İsrail-Filistin çatışmasının tırmanması, bazen "El-Kuds İntifadası", "Kudüs İntifadası" veya "Bıçak İntifadası" olarak da adlandırılır
	+ 2021 İsrail-Filistin krizi, "Birlik İntifadası" olarak da bilinir
	+ Bazı yorumcular tarafından Üçüncü İntifada olarak adlandırılan devam eden Gazze savaşı
	+ 2024 yılında üniversite kampüslerinde Filistin yanlısı protestolar, aktivistler ve eleştirmenler tarafından "öğrenci intifadası" olarak adlandırıldı.

## Ayrıca bakınız

* Birinci İntifada
* İkinci İntifada

## Kaynakça