Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Havacılık ve uzay mühendisliği

Havacılık ve uzay mühendisi| Apollo 13 görevi sırasında burada görev kontrolünde görülen NASA mühendisleri, operasyonun ve uzay aracındaki astronotların güvenliğini sağlamak için çalıştılar |
| İsimleri | Havacılık ve uzay mühendisi Mühendis |
| Meslek türü | Meslek |
| Etkin sektörler | Havacılık, astronotik, bilim |
| Yeterlikler | Teknik birikim, yönetim becerileri |
| Gerekli eğitimler | Lisans derecesi |
| Çalışma alanları | Teknoloji, bilim, uzay araştırmaları, askeriye |

Havacılık ve uzay mühendislik ürünleri
**Havacılık ve uzay mühendisliği**, insanlı ve insansız hava ve uzay araçlarının geliştirilmesiyle ilgili bir mühendislik dalıdır. Havacılık mühendisliği ve uzay mühendisliği olarak örtüşen iki dalı bulunur. Aviyonik mühendisliği benzerdir, ancak havacılık mühendisliğinin elektronik sistemleri kısmını kapsar.

"Havacılık mühendisliği", bu alan için önceden kullanılan bir terimdi. Uçuş teknolojileri, uzayda faaliyet gösteren araçları da içerecek şekilde geliştikçe daha geniş olan "havacılık ve uzay mühendisliği" terimi kullanılmaya başlandı.

Uçuş taşıtları, araç bileşenlerine uygulanan yapısal yükler ile atmosfer basıncı ve sıcaklıktaki değişikliklerin neden olduğu zorlu koşullara maruz kalmaktadır. Bundan dolayı hava ve uzay taşıtları; aerodinamik, tahrik, aviyonik, malzeme bilimi, yapı statiği ve imalat gibi çok çeşitli teknolojilerin ve mühendislik alanlarının katkılarıyla üretilebilmektedir. Bu teknolojiler arasındaki etkileşim, havacılık ve uzay mühendisliği olarak bilinir. Havacılık ve uzay mühendisliği, ilgili disiplinlerin karmaşıklığı ve artan sayısı nedeniyle her biri kendi uzmanlık alanına sahip mühendis ekipleri tarafından yürütülür.

## Ayrıca bakınız

* Makine mühendisliği
* Astronotik
* Havacılık ve uzay
* Uzay mühendisliği
* Uçak mühendisliği

## Kaynakça
# Düzlem

**Düzlem**, uzayda bulunan bir doğrunun yön değiştirmeden ve kendi doğrultusunda olmayan hareketiyle meydana getireceği kabul edilen yüzeylere denir. Aynı doğrultuda olmayan en az üç nokta bir *düzlem* belirtir. Paralel iki doğru düzlem belirtir. Bir doğru ile dışındaki bir nokta düzlem belirtir.

Bunların dışında, bir nokta kümesinin herhangi iki noktasını birleştiren doğrunun tamamı kümenin içindeyse buna konveks (Dış Bükey) küme, tamamı değil de bir kısmı dışında kalıyorsa konkav (iç bükey) küme denir.
# Açı

Açı işareti

**Açı**, başlangıç noktaları ortak olan iki ışının birleşimidir. Bu tanımda açıyla ilgili olarak başlangıç noktası olması ve iki ışından oluşması özellikleri ön plana çıkmaktadır. Işınların kesiştiği noktaya "açının köşesi", ışınlara ise "açının kenarı" denir. Açı radyan ve derece gibi birimlendirmelerle ölçülür. Radyan ölçüsü açı köşesinden bir birim uzaklıkta elde edilen yayın uzunluğunu ölçen birimdir. Derece ise daire şeklinde olan ve birim çemberde 2 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 uzunluğa sahip yayın 360 derece olan tanımlanmasıyla elde edilir. Radyan ve derece arasında

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
bağıntısı kullanılarak orantıyla gerekli dönüşüm yapılabilir.

Açıların birçok çeşidi vardır: Geniş açı, dar açı, dik açı, tam açı, doğru açı, tümler açı, bütünler açı, pozitif açı, negatif açı, merkez açı, çevre açı gibi.

* Dar açı: 1°'den 89°'a kadar
* Dik açı: 90°
* Geniş açı: 91°'den 179°'a kadar
* Tam açı: 360°

Açı kelimesi, pek çok geometri terimi gibi, okul kitabı olarak okutulmak üzere yazılan bir geometri kitabında, Atatürk tarafından Türkçeye kazandırılmıştır.

Düzlemde açı, bir doğru parçasının sabit bir nokta çevresinde dönme miktarının ölçüsüdür. Saat ibrenin ters yönü "pozitif", düz yönü "negatif" kabul edilir. Babilliler, bir tam dönüşü 60 birime bölmüşlerdir (altmışlık sistem).

* 1 devir = 360 derece (360° )
* 1 derece = 60 dakika (60' )
* 1 dakika = 60 saniye (60")

Yani yukarıda listelenen birim dönüşüm eşitliklerini kullanarak 1 derecenin 60x60 = 3600 saniye (3600") olduğu sonucuna kolaylıkla ulaşılabilir.

Yatay ve düşey doğrultular arasındaki açı 90°'dir ve "dik açı" diye tanımlanır. Genel olarak yüksek matematikte kullanılan birim radyan dır. (1 devir = 2π radyan).

Başlangıç noktaları ortak olan ve ortak bir kapalı eğriden geçen iki ışın arasında kalan açıya "merkez açı" denir.

## Açılar

Bir açı ölçüsü θ amacıyla, örneğin pergel ile çizilmiş bir açının tepe noktasında bir dairesel yay ortalanır. Yayın uzunluğu s'ten dairenin yarıçapı r bölünmüş ve muhtemelen sabit k ile çoğaltılmıştır.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 (radyan için)
## Ayrıca bakınız

* İletki
* Gönye
* Wikimedia Commons'ta açı ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur

## Kaynakça
# At nalı yörünge

**Şekil 1:** Karmaşık bir at nalı yörüngesi (dikey döngü, daha küçük cismin yörüngesinin Dünya'nınkine olan eğiminden kaynaklanır ve her ikisi de aynı düzlemde yörüngede dönerse bu hareket gerçekleşmez)       Güneş **·**        Dünya **·**        (419624) 2010 SO16
**At nalı yörünge**, kendisine göre çok daha büyük bir cisimle (Dünya gibi) eş-yörünge hareketi yapan cismin yörüngesine verilen addır. Küçük cismin yörünge periyodu neredeyse büyük cismin yörünge periyoduna eşittir ve büyük cisimden bakıldığında dönen referans çerçevesinde izlediği yol at nalına benzer.

Aslında gözlenen döngü kapalı değildir ancak her seferinde ileri ve geri kayma gösterdiğinden uzunca bir periyot sürecinden sonra sanki gözlendiği gezegeni merkez alıyormuş gibi algılanır. Gözlem yapılan gezegene yaklaştığı vakit ise yörüngesinin belirgin bir yön değişikliği gösterdiği görülür. Yörüngenin tüm döngüsü ele alındığında yörünge, Dünya ile boynuzlar arasında bir at nalının ana hattını oluşturuyormuş gibi görünen bir yol izler.

Dünya için düşünüldüğünde at nalı yörüngesindeki asteroitler; 54509 YORP, 2002 AA29, 2010 SO16 ve belki 2001 GO2'dir. İfade daha genişletilirse, geçiş yörüngesinde bulunan 3753 Cruithne veya (85770) 1998 UP1 ve 2003 YN107'de içerir.

 **Şekil 2:** At nalı yörüngenin olası hareket şekilleriSatürn'ün ayları Epimetheus ve Janus birbirleri için bakıldığında at nalı yörüngesi izlerler. Tekrar eden bir döngüleri yoktur ve her biri diğerine göre tam bir at nalı yörüngesi çizerler.

**Şekil 3:** Yerçekimi konturları boyunca olası yörüngeleri gösteren plan. Bu görüntüde, Dünya (ve onunla birlikte tüm görüntü) Güneş'in etrafında saat yönünün tersine dönmektedir.
## İribaş yörünge

Şekil 3, L4 ve L5 Lagrange noktaları etrafındaki daha kısa yörüngeleri göstermektedir (örneğin mavi üçgenlere yakın çizgiler). Bunlara **iribaş yörüngeler** adı verilmektedir. (Bkz. Şekil 4) Asteroidin Dünya'ya olan uzaklığının Güneş'in diğer tarafındaki L3 noktasına kadar kadar salınım yapmaması dışında at nalı yörüngeler ile benzer şekilde açıklanabilir. Dünya'ya yaklaştıkça ya da uzaklaştıkça, Dünya'nın yerçekimi alanının değişen çekimi, cismin hızlanmasına ya da yavaşlamasına neden olarak yörüngesinde librasyon olarak bilinen bir değişikliğe neden olur.

İribaş yörüngeye örnek olarak, Satürn'ün küçük uydusu Polydeuces'in daha büyük bir uydu olan Dione'ye göre L5 noktası etrafında dönmesi verilebilir. Dünya'nın yörüngesiyle ilişkili olarak, 300 metre çapındaki 2010 TK7 asteroidi, önünde bulunan L4 noktası etrafında bir iribaş yörüngesinde salınmaktadır. 2020 VT1 ise Mars'a göre geçici bir at nalı yörüngesi izlemektedir.

**Şekil 4:** Bir iribaş yörüngeye örnek olarak 2010 TK7'nin 1600 ve 2500 yılları arasındaki hareketi verilebilir.       Güneş **·**       Dünya **·**       2010 TK7
## Kaynakça
# Eğik yörünge

**Eğik yörünge**, Ekvatoryal düzleme göre eğiklik açısı 0 olmayan yörüngelerdir. Ekvatoryal düzleme göre oluşan bu açıya yörünge eğikliği denir. Eğer bir gezegenin ekliptik düzleme sıfırdan farklı bir açı yapıyorsa, Güneşin etrafında eğik yörüngesi vardır.

## Özel durum: Yer eşzamanlı eğik yörünge

 Yer eşzamanlı eğik yörüngenin oluşturduğu analemma hareketi
Yer eşzamanlı yörünge karakteristik özelliklerinden dolayı, Dünya ekvatorundan 37,000 km (22,300 mil) yüksekteki bir nesneyi (uyduyu)hareketsiz asılı gibi göstermektedir. Bu irtifadaki yörünge (jeostatik yörünge) yer alan uydu ekvatorun oluşturduğu yataya bir açı kazandığı vakit Yer eşzamanlı eğik yörünge oluşur ve cisim daha fazla jeostatik yörünge de bulunmaz. Dünya üzerindeki sabit bir gözlem noktasından, diğer yıldız cisimlerin (Güneş, Ay) çekim etkileri ile, dışarıya doğru küçük bir eliptik hareket yaptığı gözlenir. Çekim etkisi biriktikçe kuzey-güney yönelimli bir analemma oluşturur.

## Ayrıca bakınız

* Yörüngeler listesi
* Yer eşzamanlı yörünge
* Jeostatik yörünge

## Dış bağlantılar

*  Mayıs 2005 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Eşzamanlı yörünge

Eşzamanlı yörünge hareketi
**Eşzamanlı yörünge**, yörüngesinden bahsedilen cisim gövdesini (genellikle uydular) yörüngesinde olduğu cismin gövdesi ile (genellikle gezegenler) eşit yörünge periyot ve yönüne sahip olmasıyla oluşan yörünge tanımıdır.

## Özellikler

Hem ekvatoral hem de dairesel eşzamanlı yörüngeye sahip olan bir uydu, yörüngesinde bulunduğu gezegenin ekvotorundaki bir nokta üstünde asılı gibi hareketsiz gözükür. Bu aynı zamanda Jeostatik yörünge olarak da bilinir. Ancak bir yörüngenin eşzamanlı yörünge olabilmesi için mutlaka ekvatoral veya dairesel olması gerekmez.

## Ayrıca bakınız

* Süper eşzamanlı yörünge
* Alt eşzamanlı yörünge
* Mezarlık yörüngesi
* Güneş eşzamanlı yörünge
* Yörüngeler listesi
# Güneş eşzamanlı yörünge

Güneş eşzamanlı yörünge
**Güneş eşzamanlı yörünge**, İrtifasının ve yörünge eğikliğinin, yörüngede yer alan uydunun gezegen üzerindeki bir noktadan her bir geçişini aynı yerel zamana denk getirecek şekilde seçildiği yörüngelerdir. Bu tip bir yörüngede uydu devamlı olarak aynı miktarda Güneş ışığına maruz kalacaktır. Görüntü alan gözlem uyduları ve hava tahmin uyduları için kullanışlı bir yörüngedir.

## Ayrıca bakınız

* Ay yörüngesi
* Güneş merkezli yörünge

## Kaynakça

* Sandwell, David T., The Gravity Field of the Earth - Part 1 (2002) 17 Haziran 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (p. 8) (İngilizce)
* Sun-Synchronous Orbit dictionary entry, from U.S. Centennial of Flight Commission (İngilizce)
* NASA Q&A 21 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
# Kutupsal yörünge

Süre: 18 saniye.0:18 Kutupsal yörünge
**Kutupsal yörünge**, bir yapay uydunun her bir yörünge geçişinde yörüngesine oturtulduğu cismin (Genellikle Dünya olmakla birlikte, Ay veya Güneş gibi diğer cisimler de dahil) kutup noktalarının üzerinden veya çok yakınından geçtiği bir yörünge çeşididir. Ana cismin ekvatoruna yaklaşık 60-90 derecelik bir eğikliğe sahiptir.

Uyduları kutup yörüngesine fırlatmak, belirli bir yükü belirli bir yüksekliğe fırlatmak için aynı yükseklikteki ekvatora yakın bir yörüngeye göre daha büyük bir fırlatma aracı gerektirir, aksi takdirde Dünya'nın dönüş hızından yararlanılamaz. Fırlatma sahasının konumuna ve kutup yörüngesinin eğikliğine bağlı olarak, fırlatma aracı 460 m/s'ye kadar Delta-v kaybedebilir, bu da Alçak Dünya yörüngesine ulaşmak için gereken Delta-v'nin yaklaşık %5'idir.

## Kullanımı

Kutupsal yörüngeler yer gözlem uyduları, casus uydularla birlikte meteoroloji uyduları tarafından da kullanılmaktadır. Iridium iletişim uyduları telekomünikasyon hizmetleri sağlamak için kutupsal yörüngeleri kullanır.

Kutupsal yörünge yakını uydular için genellikle her bir ardışık yörünge geçişinin günün aynı yerel saatinde gerçekleştiği Güneş eşzamanlı yörüngeler tercih edilmektedir. Uzaktan algılama gibi bazı uygulamalarda zaman içindeki değişikliklerin yerel saatteki değişikliklerle örtüşmemesi önemlidir. Belirli bir geçişte aynı yerel zamanın tutulması, yörüngenin zaman periyodunun kısa tutulmasını gerektirir ki bu da alçak bir yörünge olmasını zorunlu kılar. Ancak, çok alçak yörüngeler atmosferden kaynaklanan sürüklenme nedeniyle hızla bozulur. Yaygın olarak kullanılan irtifalar 700 ila 800 km arasındadır ve yaklaşık 100 dakikalık bir yörünge periyodu meydana getirir. Bu durumda Güneş tarafındaki yarım yörünge sadece 50 dakika sürer ve bu sırada günün yerel saati büyük ölçüde değişmez.

Dünya yıl boyunca Güneş'in etrafında dönerken Güneş'le eşzamanlı bir yörüngeyi korumak için, yörüngenin Dünya'nın etrafında aynı oranda dönmesi gerekir (uydu doğrudan kutbun üzerinden geçerse bu mümkün değildir). Dünya'nın ekvatoral çıkıntısı nedeniyle, hafif bir açıyla eğimli bir yörünge, sapmaya neden olan bir torka maruz kalır. Kutuptan yaklaşık 8°'lik bir açı, 100 dakikalık bir yörüngede istenen devinimi üretir.

## Ayrıca bakınız

* Yörüngelerin listesi
* Molniya yörüngesi
* Tundra yörüngesi
* Vandenberg Hava Kuvvetleri Üssü, kutup yörüngeleri için Amerika Birleşik Devletleri'nin önemli bir fırlatma yeri

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Yörünge Mekaniği (Roket ve Uzay Teknolojisi)
# Mezarlık yörüngesi

**Mezarlık yörüngesi**, **Süper eşzamanlı yörünge**, **Elden çıkarma yörüngesi** veya **Hurda yörüngesi** olarak da adlandırılır. YEY(Yer eşzamanlı yörünge)/YİY (Yer istasyonel yörünge)'den daha yüksek irtifaya sahip depolama/elden çıkarma amaçlı kullanılan yörüngelerdir. Görev sürelerini dolduran uydular bu yörüngeye taşınır. Yoğunluklu olarak uzay enkazlarının çarpışma riskini azaltabilmek amacıyla bu yörünge kullanılmaktadır.

Mezarlık yörüngeleri yörünge değişikliği yapılması için gerekli manevranın (delta-v) çok yüksek olması durumlarında kullanılır. Örneğin Yer istasyonel yörüngelerde bulunan uyduların yörünge değişikliği için 1500 m/s delta-v gerekliyken bu uyduları mezarlık yörüngeye yönlendirmek sadece 11 m/s lik bir delta-v yeterlidir.

Yer eşzamanlı yörüngeler ve Yer istasyonel yörüngelerde bulunan uydular için mezarlık yörüngesi sadece birkaç yüz km yukarılarında bulunmaktadır. Mezarlık yörüngesine Yer istasyonel yörüngeden transfer edilen uyduların harcamış olduğu yakıt, bir uydunun yaklaşık üç aylık istasyon koruma hareketi]] için harcamış olduğu yakıtla aynıdır. Aynı zamanda transfer manevrası sırasında güvenilir bir konum kontrol sistemi gerektirir.

Uluslararası Uzay Enkaz Koordinasyon Kurulu (En:Inter-Agency Space Debris Coordination Committee (IADC))' na göre Yer istasyon yörüngesi üzerindeki asgarî yerberi irtifası WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  ;

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 dir.
Burada;

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 :Güneş radyasyon basıncı katsayısı (Yaklaşık 1,2 ve 1,5 arasında),
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 : Boy alanının [m²] kütleye [kg] uydu oranı olarak verilir.
## Kaynakça
# Orta Dünya yörüngesi

Farklı çaptaki Dünya merkezli yörüngeler; camgöbeği alan alçak Dünya yörüngesini, sarı alan orta Dünya yörüngesini, siyah kesikli çizgi jeosenkron (yer eşzamanlı) yörüngeyi, yeşil kesikli noktalı çizgi Küresel Konumlandırma Sistemi (GPS) uydularının yörüngesini ve camgöbeği alanın içerisinde kalan kırmızı kesikli çizgi Uluslararası Uzay İstasyonu'nun (ISS) yörüngesini betimler.
Alçak, Orta ve Yüksek Dünya yörüngeleri oran diyagramı
**Orta Dünya yörüngesi** (ODY) (bazen **ara dairesel yörünge** diye de anılır), Alçak Dünya yörüngesi (2.000 km yükseklik) ile Yer eşzamanlı yörünge (35,786 km yükseklik) arasında kalan bölgeye denir. Bu bölgedeki uyduların kullanım olarak en yaygın olanları GPS gibi navigasyon işlemlerinde (20,200 km yükseklikte), Glonass (19,100 km yükseklikte) ve Galileo (23,222 km yükseklikte)dir. Kuzey ve Güney kutuplarını da kaplayan haberleşme uyduları da ODY'ye konulmaktadır.

Orta Dünya yörüngesinde bulunan uyduların yörünge periyotları 2 ila 24 saat arasında değişmektedir. Telstar bu yörüngede kullanılan ilk ve en ünlü uydulardan birisidir.

## Ayrıca bakınız

* Yörüngeler listesi
* Alçak Dünya yörüngesi
* Eliptik yörünge
* Yer eşzamanlı yörünge
* Yer istasyonel yörünge

## Kaynakça
# Tundra yörünge

Tundra yörünge
**Tundra yörünge**, Dış merkezliği yüksek olan, 63.4° eğikliğe sahip eliptik yörüngelerdir.

Yörünge periyotları bir yıldız gününe eşittir (Dünya için: 23 saat, 56 dakika, 4.091 saniye). Bu tür bir yörüngede yer alan cisim yörüngedeki büyük zamanını civarında döndüğü gezegenin istenilen bir bölgesi üzerinde geçirir. Perijeden geçişler kısadır.

Tundra yörüngenin yarı eşzamanlı yörünge hali Molniya yörünge′dir. Dünya için yaklaşık 12 saatlik bir periyoda sahip Molniya yörünge′lerinin perije geçişleri kısadır.

## Kaynakça

* Sample Mission Analysis. Danish Space Research Institute. p. 8.27 Mart 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Yer eşzamanlı yörünge

**Yer eş zamanlı yörüngeler**, Dünya civarında dönen 35.786 km irtifaya sahip yaklaşık dairesel yörüngelerdir.

## Yörüngesel özellikler

Dairesel ya da eliptik olan Yer eş zamanlı yörüngelerin küçük ekseni 42.164 km'dir. Aslında aynı periyodlu yörüngelerin küçük eksenleri hep aynıdır:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
Burada *a* küçük eksen, *P* yörüngesel periot, *μ* de Yer merkezli çekimsel sabitler takriben 398.600,4418 km3/s2'dir.

Yer eş zamanlı bir yörüngede uydunun yerdeki bıraktığı iz, ekvatorda bir noktadan ibarettir. Genelde sıfırdan farklı bir eğimi veya dış merkezliliği olan Yer eş zamanlı yörüngenin yerdeki izi, aşağı yukarı deforme edilmiş bir sekize benzer ve her yıldız gününde bir aynı noktaya döner.

## Kaynakça
# Yer durağan aktarım yörüngesi

GTO'dan GSO'ya geçişe bir örnek.
      EchoStar XVII **·**       Dünya.
**Yer durağan aktarım yörüngesi**, perijesi Alçak Dünya Yörüngesi irtifasında apojesi ise Yer sabit yörünge seviyesinde olan eliptik yörüngedir.

## Kaynakça
# Yüksek Dünya yörüngesi

**Yüksek Dünya yörüngesi**, Dünya merkezli, irtifa olarak yer eşzamanlı yörüngenin (35,786 km) üzerinde yer alan yörünge türü.

Ayrıca apojesi 35,786 km'nin üstünde olan yüksek elipsliğe sahip yörüngeler de bu kategori içerisinde ele alınabilir.

## Yüksek Dünya yörüngesinde yer alan uydu örnekleri

| İsim
 | NSSDC ID
 | Fırlatılma Tarihi
 | Perije
 | Apoje
 | Periyot
 | Eğiklik
 | Dışmerkezlilik
 | Yüksek Elipsliğe Sahip Yörünge
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Molniya 1-01
 | 1965-030A
 | 23.04.1965
 | 538 km
 | 39,300 km
 | 708.0 dk
 | 65.0°
 | 0.736864
 | evet
 |
| Vela 1A
 | 1963-039A
 | 17.10.1963
 | 101,925 km
 | 116,528 km
 | 6,519.6 dk
 | 37.8°
 |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 0.06
 | hayır
 |

## Ayrıca bakınız

* Yörüngeler listesi

## Kaynakça
# Mars merkezli yörünge

Mars merkezli yörünge
**Mars merkezli yörünge** (veya **Areosantrik yörünge**), Mars'ın doğal uyduları veya Mars çevresinde dönen yapay uydular gibi Mars'ı merkez alan yörüngelerdir. Astronomide bir cismin yörüngesinin Mars etrafında olduğunu ifade eder.

## Mars eşzamanlı yörünge

Mars'ın yıldız günü olan 24.6229 saate eşit bir yörünge periyodu ile Mars civarında dönen yörüngedir.

## Mars istasyonel yörünge

Eğikliği sıfır olan kutupsal düzlemdeki dairesel Mars eşzamanlı yörüngelerdir. Mars yüzeyinden yaklaşık 17,000 km (10,557 mil) yüksekliğe sahiptirler.

## Ayrıca bakınız

* Yörüngeler listesi
* Galaksi merkezli yörünge
* Güneş merkezli yörünge
* Yer merkezli yörünge
* Ay merkezli yörünge

## Kaynakça

## Kaynakça

* Wertz, James R. (1999). *Space Mission Analysis and Design*. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers. ISBN 0-7923-5901-1.
# Ay merkezli yörünge

Apollo 8 görevi esnasında 24 Aralık 1968'te, Ay yörüngesinden alınmış bir resim, Dünya ufuktan yükseliyor.
**Ay merkezli yörünge** (veya **Selenosantrik yörünge**), astronomide bir cismin yörüngesinin Ay etrafında olduğunu ifade eder.

Uzay ajanslarında Ay merkezli yörünge Dünya ile alakalı değildir. Buradaki yörünge Ay etrafındaki çeşitli insanlı ya da insansız uzay araçları ile ilgilidir.

Cismin yörüngede merkeze en yakın olduğu noktaya *periselen*, en uzak olduğu noktaya ise *aposelen* denir.

## İnsansız uzay aracı

Sovyetler Birliği, Ay civarına ilk uzay aracını yolladı. İnsansız Luna 1 isimli bu uzay aracı 4 Ocak 1959'da gönderildi. Bu araç Ay yüzeyinin 6,000 km içerisinden geçti ama, Ay yörüngesine ulaşmayı başaramadı. Luna 3 isimli bir araç 4 Ekim 1959'da fırlatıldı. Bu araç, Dünya ve Ay arasına yerleşen uçuşunu tamamladı. Ama halen Ay yörüngesinde değildi.

## Ayrıca bakınız

* Güneş merkezli yörünge
* Yer merkezli yörünge
* Mars merkezli yörünge

## Kaynakça
# Güneş merkezli yörünge

Güneş merkezli yörünge
**Güneş merkezli yörünge** (veya **Helyosantrik yörünge**), Güneş civarındaki yörünge. Bizim Güneş Sistemimiz'de birçok yapay uydu ve uzay enkazları gibi, tüm gezegenler, kuyrukluyıldızlar ve asteroitler bu tarz bir yörüngede yer alırlar. Ay gibi doğal uydular ise güneş merkezli yörünge yerine kendi ana gezegenlerinin yörüngesinde dönmektedirler. Astronomide bir cismin yörüngesinin Güneş etrafında olduğunu ifade eder.

## Helyo eşzamanlı yörünge

Yörüngedeki cismin dönüş periyodunun Güneş'in kendi ekseni etrafındaki dönüş periyodu ile aynı olduğu Güneş merkezli yörünge'dir. Yörüngenin yarıçapı yaklaşık 24,360 Gm (0,1628 AU)'dir ki, bu da Merkür'ün yörünge yarıçapının yarısından biraz daha az bir rakama tekabül eder.

## Güneş eşzamanlı yörünge

İrtifasının ve yörünge eğikliğinin, yörüngede yer alan uydunun gezegen üzerindeki bir noktadan her bir geçişini aynı yerel zamana denk getirecek şekilde seçildiği yörüngelerdir. Bu tip bir yörüngede uydu devamlı olarak aynı miktarda Güneş ışığına maruz kalacaktır. Görüntü alan gözlem uyduları ve hava tahmin uyduları için kullanışlı bir yörüngedir.

### Galeri

*
*
*

## Ayrıca bakınız

* Yörüngeler listesi
* Galaksi merkezli yörünge
* Yer merkezli yörünge
* Mars merkezli yörünge
* Ay merkezli yörünge

## Kaynakça

* Wertz, James R. (1999). *Space Mission Analysis and Design*. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers. ISBN 0-7923-5901-1.

## Dış bağlantılar

*  12 Ağustos 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Enberi boylamı

ϖ = Ω + ω ayrı düzlemlerde.
Gök mekaniğinde, yörüngedeki bir cismin **enberi boylamı**, aynı zamanda **pericenter boylamı** olarak da adlandırılır, cismin yörünge eğiminin sıfır olması durumunda enberinin (merkezi cisme en yakın yaklaşım) gerçekleşeceği boylamdır (ilkbahar ekinoksu noktasından ölçülür). Genellikle ϖ işaretiyle gösterilir.

Bir gezegenin Güneş etrafındaki hareketi için bu konuma **günberi boylamı** ϖ denir, bu da çıkış düğümü boylamı Ω ve enberi açısının ω toplamıdır.

Enberi boylamı bileşik bir açıdır, bir kısmı referans düzleminde ölçülürken geri kalanı yörünge düzleminde ölçülür. Aynı şekilde, enberi boylamından türetilen herhangi bir açı da (örneğin, ortalama boylam ve gerçek boylam) bileşik olacaktır.

Bazen enberi boylamı terimi, çıkış düğümü ile enberi noktası arasındaki açı olan ω'ya atıfta bulunmak için kullanılır. Terimin bu kullanımı özellikle ikili yıldızlar ve ötegezegenlerle ilgili tartışmalarda yaygındır. Bununla birlikte, ω açısı daha az belirsiz bir şekilde enberi açısı olarak bilinir.

## Sabit vektörlerden hesaplanması

Enberi boylamı *ϖ,* tutulum düzleminde ölçülen çıkış düğümü boylamı Ω ve yörünge düzleminde ölçülen enberi açısı'nın *ω* toplamıdır: WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 bu hesaplama yörünge durum vektörlerinden türetilmektedir.

## Eğimli yörüngeler için tutulum düzleminde boylam ve günberi enleminin türetilmesi

Aşağıdaki tanımlar:

* i, yörünge eğikliği
* ω, enberi açısı
* Ω, çıkış düğümü boylamı
* ε, ekliptik eğikliği (2000,0 standart ekinoksu için 23,43929111° kullanın)

ve

* WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
* WIKINIUM\_MATH\_PH\_3
* WIKINIUM\_MATH\_PH\_4

Günberi yönünün sağ yükselişi α ve sapması δ şöyledir:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_5  WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 A < 0 ise esas çeyrek açısını elde etmek için α'ya 180° ilave edilmelidir.
Günberinin ekliptik boylamı ϖ ve enlemi b şöyledir:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_7  WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 cos(α) < 0 ise, esas çeyrek açısını elde etmek için ϖ'ye 180° ilave edilmelidir.

Örneğin, i = 30°, ω = 136,92° ve Ω = 94° olan varsayımsal Dokuzuncu Gezegen için Brown'dan (2017) alınan en güncel sayılar kullanıldığında, α = 237,38°, δ = +0,41° ve ϖ = 235,00°, b = +19,97° (Brown esas olarak ω'nin hesaplandığı i, Ω ve ϖ'yi elde edebilmeyi sağlamaktadır).

## Ayrıca bakınız

* Enberi açısı
* Çıkış düğümü boylamı
* Kubbemsi yalpalanma
* Kepler yörüngesi
* Yörünge mekaniği
* Yörünge ögeleri
* Yörünge düğümü
* Tutulum

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Dünyanın Yörünge Parametrelerinin Belirlenmesi Dünya'nın günberisinin geçmiş ve gelecekteki boylamı.