Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Francis Wheeler Loomis

| Francis Wheeler Loomis |
| --- |
| 1960 dolaylarında Loomis |
| Doğum | 4 Ağustos 1889 Parkersburg, West Virginia, Amerika Birleşik Devletleri |
| Ölüm | 9 Şubat 1976 (86 yaşında) Urbana, Illinois, Amerika Birleşik Devletleri |
| Milliyet |  Amerikalı |
| Eğitim | Harvard Üniversitesi |
| Evlilik | Edith Smith Loomis |
|  |
| Kariyeri |
| Dalı | Fizik |
| Çalıştığı kurumlar | New York Üniversitesi University of Illinois at Urbana-Champaign |
| Tez | *The heat of vaporization of mercury* (1917) |
| Doktora danışmanı | Harvey N. Davis |
| Doktora öğrencileri | Polykarp Kusch |
|  |
|  |

**Francis Wheeler Loomis** (4 Ağustos 1889 - 9 Şubat 1976) fizik alanındaki katkılarıyla tanınan Amerikalı bilim insanı.

## Biyografi

Parkersburg, Batı Virginia'da doğan Loomis, 1911 yılında Harvard Üniversitesi'nden lisans derecesini, 1917 yılında ise doktorasını aldı. Tezi cıvanın termodinamik ölçümleri üzerineydi. 1928 yılında Guggenheim Fellow bursu ile Avrupa'ya giderek Zürih Üniversitesi ve Göttingen Üniversitesi'nde eğitim gördü. 1929 yılında University of Illinois at Urbana-Champaign'e gelerek fizik bölümünün başına geçti ve bu görevi 1957 yılına kadar sürdürdü. Orta Batı'nın kırsal kesimindeki bir üniversiteye birinci sınıf fizik yetenekleri getirme konusunda zorlandı. Loomis'in ekibine katılması için teklif götürdüğü Isidor Isaac Rabi, "inekler yerine metroları tercih ettiğini" belirtti. Loomis, bölümü kurarken iki kez Nobel Ödülü alan John Bardeen'i kadroya kattı ve 1955 Nobel Ödülü sahibi Polykarp Kusch'u da lisansüstü öğrencisi olarak aldı. 1949 yılında Amerikan Fizik Topluluğu'nun başkanlığına ve Ulusal Bilimler Akademisi'nin üyeliğine seçildi.

Birinci Dünya Savaşı'nda Loomis, ordu mühimmat kaptanı olarak Aberdeen Deneme Alanı'nda görev yaptı. II. Dünya Savaşı sırasında, ulusal savunmayı destekleyen MIT Radyasyon Laboratuvarı'nın başkan yardımcısıydı ve iki yıl boyunca MIT Lincoln Laboratuvarı'nın organizatörü olarak görev yaptı. Savaşın kesintiye uğraması, Loomis'in 1930'larda kadroya kattığı öğretim üyelerinin üçte ikisinin savaşla ilgili birçok savunma projesine gitmesi nedeniyle fizik bölümünü yeniden kurmasını gerektirdi. Kore Savaşı sırasında ulusal savunma amaçlı bir araştırma merkezi olarak Kontrol Sistemleri Laboratuvarı'nı kurdu. Savaş sona erdikten ve burada yapılan çalışmalar sınıflandırılamaz hale geldikten sonra tesisin adı Koordineli Bilim Laboratuvarı olarak değiştirildi.

## Kaynakça
# Carnegie Institution for Science

**Washington Carnegie Enstitüsü** (kuruluşun yasal adı); Kamusal amaçlar için **Carnegie Bilim Enstitüsü** (**CIS**) olarak da bilinir, Amerika Birleşik Devletleri'nde bilimsel araştırmaları finanse etmek ve gerçekleştirmek için kurulmuş bir kuruluştur. Kurumun merkezi (30 Haziran 2020 (2020-06-30) itibarıyla) Washington, DC'dedir. Kurumun bağışı 926,9 milyon dolar değerindeydi. 2018'de bilimsel programlar ve yönetim giderleri 96,6 milyon dolardı.

## Başkanları

* Daniel Coit Gilman (1902–1904)
* Robert S. Woodward (1904–1920)
* John C.Merriam (1921–1938)
* Vannevar Bush (1939–1955)
* Caryl P. Haskins (1956–1971)
* Philip Abelson (1971–1978)
* James D. Ebert (1978–1987)
* Edward E. David, Jr. (Başkan Vekili, 1987–1988)
* Maxine F.Singer (1989–2002)
* Michael E. Gellert (Başkan Vekili, Ocak - Nisan 2003)
* Richard Meserve (Nisan 2003 - Eylül 2014)
* Matthew P. Scott (1 Eylül 2014 - 31 Aralık 2017)
* John Mulchaey ve Yixian Zheng (Geçici Eş Başkanlar 1 Ocak 2018 - 30 Haziran 2018)
* Eric D. Isaacs (2 Temmuz 2018 - günümüz)

## Ayrıca bakınız

* Kurt Adelberger

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikisource has the text of the 1920 *Encyclopedia Americana* article Carnegie Institution of Washington.

* Resmî site
* 20th century publications of the Carnegie Institution for Science 4 Ocak 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., from HathiTrust
* Tarihi Amerikan Mühendisliği Kayıtları (HAER) No. DC-52-A, "Carnegie Institute of Washington, Department of Terrestrial Magnetism, Standardizing Magnetic Observatory"
* HAER No. DC-52-B, "Carnegie Institute of Washington, Department of Terrestrial Magnetism, Brass Foundry"
* HAER No. DC-52-C, "Carnegie Institute of Washington, Department of Terrestrial Magnetism, Atomic Physics Observatory"
# Nükleer reaksiyon

Nükleer reaksiyon formülleri
**Nükleer reaksiyon** veya **çekirdek tepkimesi**, iki atom çekirdeğinin veya bir atom çekirdeğiyle atom dışından bir atomaltı parçacığın çarpışarak bir veya daha fazla yeni nüklide dönüşmeleri. Bu gibi reaksiyonlarda yer alan atomaltı parçacıklar proton, nötron veya yüksek enerjili elektron olabilir. Kimyasal reaksiyondan farkı, kimyasal reaksiyonların atomların elektronları arasında gerçekleşmesidir. Çekirdek tepkimesi sonucunda eğer proton sayısı değişiyor ise farklı bir elemente ait bir tanecik oluşmuş olur. Bir reaksiyonun nükleer reaksiyon sayılabilmesi için en az bir nüklidin başka bir nüklide dönüşmesi gerekir; böyle bir dönüşüm gerçekleşmezse yaşanan çarpışma sürecine saçılma adı verilir. Spontane olarak gerçekleşen radyoaktif bozunma, nüklit değişimine yol açsa da nükleer reaksiyon olarak kabul edilmez.

Nükleer reaksiyonların araştırılması nükleer fizik ve parçacık fiziği alanlarının konusudur. Nükleer reaksiyonlar enerji endüstrisinde (nükleer reaktörlerde) ve nükleer tıpta kullanılan radyonüklidleri oluşturmak için kullanılır. Fisyon reaksiyonlarında fisil materyalde zincirleme nükleer reaksiyon yaşanabilir. Doğal olarak gerçekleşen nükleer reaksiyonlar arasında yıldızların enerji üretimini sağlayan füzyon reaksiyonları bulunur.

Nükleer reaksiyonlar aşağıdaki şekilde ifade edilir:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
Burada verilen reaksiyon, lityum-6 ve döteryum (hidrojen-2) arasında gerçekleşip iki helyum-4 atomunun oluşmasına yol açmaktadır. Bu ifade şeklinde iki tarafın elektriksel yükü ve baryon sayısı (nihai atomik kütle numarası) korunmalıdır.

Nükleer reaksiyonlar enerjinin korunumu yasasıyla sınırlanır. Ekzotermik bir reaksiyonda kinetik enerji salınımı yapılır, endotermik bir reaksiyonun gerçekleşmesi için sisteme kinetik enerji verilmesi gerekir. Bu sürecin hesaplaması parçacıkların duruk kütleleri kullanılarak yapılır. Yukarıdaki örnekte lityum-6 çekirdeğinin duruk kütlesi 6.015 atomik kütle birimidir ("u" olarak kısaltılır), döteryumunki 2.014u ve helyum-4'ünki 4.0026u'dur. Bu durumda:

* reaksiyona giren iki çekirdeğin toplam duruk kütlesinin toplamı = 6.015u + 2.014u = 8.029u
* iki helyum-4 çekirdeğinin duruk kütlesinin toplamı = 2 × 4.0026u = 8.0052u
* "kayıp" duruk kütle = 8.029u – 8.0052u = 0.0238u

Enerjinin korunumu yasası çerçevesinde buradaki "kayıp" kütle reaksiyon sırasında kinetik enerji olarak salınmış olmalıdır. Bu enerjinin kaynağı nükleer bağ enerjisidir. Kayıp enerji kütle-enerji denkliği prensibi ve Albert Einstein'ın *E = mc²* formülü kullanılarak hesaplanabilir.
# Amerikan Felsefe Topluluğu

**Amerikan Felsefe Topluluğu(APS)**, 1743 yılında Benjamin Franklin tarafından Philadelphia'da kurulan, bilimsel araştırmalarda mükemmeliyet yoluyla bilim ve beşeri bilimlerde yararlı bilgiyi, bilimsel araştırmayı, profesyonel toplantıları, yayınları, kütüphane kaynaklarını ve toplumu daha ileriye taşımayı teşvik eden uluslararası itibara sahip seçkin bir bilimsel örgüttür. Amerika Birleşik Devletleri'nde ilk bilgin topluluk olarak kabul edilmiş, 270 yılı aşkın bir süredir Amerikan kültürel ve entelektüel yaşamında önemli bir rol oynamıştır.

 Kütüphane Salonu (2013)
# Percy Bridgman

| Percy Bridgman |
| --- |
| 1946'da Bridgman |
| Doğum | 21 Nisan 1882(1882-04-21) Cambridge, Massachusetts, ABD |
| Ölüm | 20 Ağustos 1961 (79 yaşında) Randolph, New Hampshire, ABD |
| Ölüm sebebi | İntihar |
| Defin yeri | Bridgman Mezarlığı ﻿ / ﻿ |
| Milliyet |  Amerikalı |
| Eğitim | Harvard Üniversitesi, Newton North High School |
| Tanınma nedeni | Yüksek basınç fiziği İşlevselleştirme İşlemsel tanım |
| Evlilik | Olive Ware |
| Ödüller | Rumford Ödülü (1917) Elliott Cresson Madalyası (1932) Comstock Fizik Ödülü (1933) Nobel Fizik Ödülü (1946) FRS (1949) Bingham Madalyası (1951) |
|  |
| Kariyeri |
| Dalı | Fizik |
| Doktora danışmanı | Wallace Clement Sabine |
| Doktora öğrencileri | Francis Birch Gerald Holton John C. Slater Edwin C. Kemble |
| Diğer önemli öğrencileri | Robert Oppenheimer |
|  |
|  |

**Percy Williams Bridgman** (21 Nisan 1882 – 20 Ağustos 1961), Amerikalı fizikçi. 1946 yılında yüksek basınçları konu alan araştırmaları hasebiyle Nobel Fizik Ödülü'ne lâyık görülmüştür. Ayrıca bilimsel yöntem ve bilim felsefesinin diğer yönleri üzerine de birçok eser vermiştir.

1900 yılında Harvard Üniversitesi'ne giren Bridgman yıllarca fizik dalında eğitim görmüş ve doktorasını tamamlamıştır. 1910 yılından itibaren, emekliliğine kadar, Harvard'da ders vermiştir. 1919 yılında profesör olmuştur. 1905 yılında yüksek basınç altındaki maddenin özelliklerini araştırmaya başlayan Bridgman bu alanda çok önemli başarılara imza atmıştır. Bunlara ek olarak birçok kere elmas sentezlemeyi denemiş fakat başarısız olmuştur.

Bridgman 1961 yılında, metastatik kanserle bir süre boğuştuktan sonra, intihar etmiştir. İntihar mektubunda bulunan "Toplumun, birisinin bu şeyi kendi kendisine (kendi başına) yapmasına sebep olması nazikçe (bir davranış) değil. Büyük ihtimalle bu, bunu kendi kendime yapabileceğim, son gün." Bridgman'ın intiharı ve bu sözü yardımlı intihar tartışmasındaki her iki taraf tarafından da birçok kez alıntılanmıştır.

## Kaynakça
# Pierre-Gilles de Gennes

| Pr. Pierre-Gilles de Gennes |
| --- |
| Pr. Pierre-Gilles de Gennes |
| Doğum | 24 Ekim 1932 Paris, Fransa |
| Ölüm | 18 Mayıs 2007 Orsay, Fransa |
| Milliyet | Fransız |
| Mezun olduğu okul(lar) | École Normale Supérieure |
| Ödüller | Eringen Madalyası (1998)  Nobel Fizik Ödülü (1991) Lorentz Madalyası (1990) Wolf Ödülü (1990) |
|  |
| Kariyeri |
| Dalı | Fizikçi |
| Çalıştığı kurumlar | ESPCI Collège de France Orsay Universitesi |
|  |
|  |

**Pierre-Gilles de Gennes** (24 Ekim 1932, Paris – 18 Mayıs 2007 Orsay), Nobel ödülü kazananlar listesi'ne 1991'de giren Fransız fizikçi.

## Biyografi

Paris'te doğdu. Babası doktor, annesi ise hemşiredir. Dokuz yaşında iken babasını kaybetti ve annesi on bir yaşına kadar evde eğitim almasını uygun gördü. Daha sonra, Gennes *École Normale Supérieure*a devam etti. *École*ü 1955'te bıraktıktan sonra, *Commissariat à l'Énergie Atomique*ın Saclay Merkezi'nin, A. Abragam ve J. Friedel'in tavsiyeleriyle, araştırma mühendislerinden biri oldu, çoğunlukla nötron yayılması ve manyetizma alanlarında çalışıyordu. Doktora tezini 1957'de savundu.

1959'da Kaliforniya Üniversitesi'nde, Berkeley'de C. Kittel ile birlikte postdoktora misafiriydi ve daha sonra 27 ayını Fransız donanmasında geçirdi. 1961'de Orsay Üniversitesi'nde yardımcı doçent oldu ve yakın zamanda Orsay süperiletkenler grubunu kurdu. 1968'de, sıvı kristaller üzerinde çalışmaya başladı.

## Kariyeri

1971'de *Collège de France'*da profesör oldu ve (Saclay ve *Collège de France*ın birlikte bir hareketi olan) polimer fiziğindeki STRASCOL'da çalıştı. 1980'den sonra yüzeyler arası sorunlarla ilgilendi. ıslanma ve adezyon'un dinamiği.

1989'da Lorentz madalyasını ve Wolf ödülünü aldı. 1991'de Fizikte Nobel ödülünü aldı. Daha sonra *École Supérieure de Physique et de Chimie Industrielles de la Ville de Paris* (ESPCI)'nın direktörü oldu ve bu makamında 1976'dan 2002'deki emekliliğine kadar kaldı.

P.G. de Gennes ayrıca Fransız ve İngiliz Fiziki Topluluğu'ndan Holweck Ödülü'nü; Fransız Bilim Akademisi'nden Ampere Ödülü'nü; Fransız CNRS'den altın madalya; İtalyan Akademisi'nden Matteuci Madalyası; İsrail'den Harvey Ödülü'nü; APS ve ACS'den polimer ödüllerini kazanmıştır.

Nobel ödülü fizikçiye, "basit sistemlerin düzen fenomenindeki çalışmalardaki gelişmelerin, maddenin daha karmaşık sistemleri için, özellikle likit kristaller ve polimerler için, genelleştirilebileceği keşfi dolayısıyla" verilmiştir.

Son zamanlarında, tanecikli malzemeler ve hafıza objelerinin beyindeki doğası ile ilgili çalışmıştır.

## Kaynakça

* Biography and Nobel lecture on Nobel Prize page 24 Temmuz 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Bir anma yazısı 2 Haziran 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

## Dış bağlantılar

* College de France sitesinden, seçilmiş bibliyografyası23 Ekim 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* P. G. de Gennes'in yayınlarının toplu listesi27 Eylül 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Harvey Fletcher

| Harvey Fletcher |
| --- |
|  |
| Doğum | Harvey Fletcher 11 Eylül 1884(1884-09-11) Provo, Amerika Birleşik Devletleri |
| Ölüm | 23 Temmuz 1981 (96 yaşında) Provo, Amerika Birleşik Devletleri |
| Milliyet | Amerikalı |
| Eğitim | Brigham Young Üniversitesi Chicago Üniversitesi |
|  |
| Kariyeri |
| Dalı | Fizik |
| Çalıştığı kurumlar | Western Electric Bell Labs Columbia Üniversitesi |
| Doktora danışmanı | Robert A. Millikan |
|  |
|  |

**Harvey Fletcher** (11 Eylül 1884, Provo - 23 Temmuz 1981, Provo), Amerikalı fizikçidir. 2-A odyometre ile işitme cihazını icat etmesinden ötürü "stereo sesin babası" unvanıyla da anılmaktadır.

## Kaynakça
# Ed Westcott

Ed Westcott 2004'te
**James Edward Westcott** (20 Ocak 1922 - 29 Mart 2019), Amerikalı fotoğrafçıdır.

## Yaşamı ve kariyeri

Manhattan Projesi ve Soğuk Savaş sırasında ABD hükûmetiyle birlikte çalıştığı bilinmektedir. Manhattan Projesi sırasında Oak Ridge, Tennessee bölgesinde fotoğraf çekmesine izin verilen az sayıdaki kişiden biriydi. Oak Ridge'deki gizli toplulukların ve askeri yaşamın işleyişini gösteren ana fotoğrafları çekti. Manhattan Projesi sırasında çektiği fotoğraflarını program bitene kadar yayınlanmasına izin verilmedi.
Westcott 20 Ocak 1922'de Chattanooga, Tennessee'de doğdu. Nashville, Tennessee'de yetişti. Eşi Esther Seigenthaler 56 yıllık evlilik geçirmiş onun ölümüne kadar beraberlikleri sürmüştür. Kendisinin beş çocuğu vardır.

## Ölümü

Amerikalı fotoğraf sanatçısı Ed Westcott 20 Ocak 2019'da Oak Ridge'de 97 yaşında ölmüştür.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Ed Westcott ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Ed Westcott 17 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. at OSTI.gov
# Hot pot

Hot pot
**Hot pot** (Çince: 火鍋; pinyin: *huǒguō*; "kızgın tencere"), Çin mutfağında yemek masasında kaynayan çorba suyuyla hazırlanan ve çeşitli Doğu Asya gıda maddeleri ve malzemeleri içeren bir güveç yemeğidir.

## Konuyla ilgili yayınlar

* Klein, E.F.; Graves, S.A. (Şubat 1974). "'Hot Pot' Tracheitis". *Chest*. **65** (2). ss. 225-226. doi:10.1378/chest.65.2.225. PMID 4521026.
* Guo, Qiaozhen; Zhang, Jing; Zhao, Shan; Shao, Bing (26 Temmuz 2012). "Determination of Five Alkaloids of Pericarpium Papaveris in Hot Pot Broth Using Ultra-Performance Liquid Chromatography Coupled to Triple Quadruple Mass Spectrometry". *Food Analytical Methods*. **6** (2). ss. 698-704. doi:10.1007/s12161-012-9479-2.
* Newman, Jacqueline M. (Mayıs 2009). "China's Dongbei Cuisine". *Gastronomica*. **9** (2). ss. 82-86. doi:10.1525/gfc.2009.9.2.82.

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Hot pot ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* A blog related to Chinese Hot pot30 Ağustos 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. at G Adventures
# Dört Kitap ve Beş Klasik

**Dört Kitap ve Beş Klasik** (Çince: 四書五經; pinyin: *Sìshū Wǔjīng*), Çin'de Konfüçyüsçülük hakkında MÖ 300'den önce yazılmış yetkili kitaplardır.

## Dört Kitap

Dört Kitap (四書 *sìshū*), Konfüçyüsçülüğün temel değer ve inanç sistemlerini gösteren klasik Çin metinleridir. Bu metinler, Song Hanedanı'nda Zhu Xi tarafından Konfüçyüsçü düşünceye genel bir giriş olarak hizmet etmek üzere seçildiler ve Ming ve Qing hanedanlarında kamu hizmeti sınavlarının resmi müfredatının özünü oluşturdular. Bu kitaplar:

* *Büyük Öğrenme*
* *Ortalama Doktrini*
* *Seçmeler*
* *Mensiyüs*

## Beş Klasik

Beş Klasik (五經 *wǔjīng*), geleneksel Konfüçyüs kanonunun bir parçasını oluşturan beş Qin öncesi kitaptır. Metinlerin birçoğu Savaşan Devletler Çağı'nda zaten öne çıkmıştı. Zamanın önde gelen Konfüçyüsçü bilim insanı Mensiyüs, *Bahar ve Güz Yıllıkları* klasiğini önceki dönemlerin yarı efsanevi kronikleri kadar eşit derecede önemli kabul etti. Konfüçyüsçülüğü resmi ideolojisi olarak benimseyen Batı Han Hanedanı döneminde, bu metinler devlet destekli müfredatın bir parçası haline geldi. Metinler ilk kez bir dizi koleksiyon olarak değerlendirilmeye ve toplu olarak "Beş Klasik" olarak adlandırılmaya başlandı. Bu klasikler:

* *Şiir Klasiği*
* *Shujing*
* *Liji*
* *Yi Çing*
* *Bahar ve Güz Yıllıkları*

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Ulrich Theobol, "Chinese Literature – alphabetical index" 5 Mayıs 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. at ChinaKnowledge – a universal guide for China studies
* Donald Jordan (University of California, San Diego): The Canonical Books of Confucianism 2 Şubat 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Tibet dilleri

| Tibet dilleri |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Tibet |
| Sınıflandırma | Çin-Tibet dilleri* Tibet-Birman dilleri
	+ Tibet-Kanauri dilleri
		- **Bod Dilleri **Tibet dilleri**
 |
| Alt bölümler | * Tibetçe
* (birçok sınıflamasız dil)
 |
| Tibet'in üç kültürel bölgesi olan Ü-Tsang, Amdo ve Khams. Aynı zamanda Tibetçe'nin geleneksel lehçeleridir. |

**Tibet dilleri**; Tibet Platosu ve Hindistan Yarımadası'nın kuzeyinde konuşulan, Eski Tibetçenin (7-9. yüzyıl) soyundan gelen dillerdir.

Yaklaşık 6 milyon civarında kişi tarafından konuşulurlar. Tibet dillerinin iç sınıflandırmasında belirsizlik vardır. Tibet dilleri bazen üst bir sınfılandırma olan **Bod dilleri** veya **Tibet Platosu dilleri** grubunun bir alt dalı olarak gösterilmektedir. Bu sınıflandırma da günümüz araştırmalarıyla desteklenmektedir. Modern Tibetçenin hangi Tibet dillerini kapsadığı tartışma konusudur.

## Ayrıca bakınız

* Tibetçe
* Dzongka
* Sikkim dili
* Balti dili
* Eski Tibetçe
* Tibet alfabesi

## Dış bağlantılar

* The Tibetan Dialects Project 17 Eylül 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Languages on the Tibetan Plateau and the Himalayas — Nicolas Tournadre
* Overview of Old Tibetan Synchronic phonology28 Temmuz 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. by Nathan Hill
* L'évolution des langues et les facteurs écolinguistiques : le cas des langues d'éleveurs et des langues d'agriculteurs sur le Haut Plateau tibétain at CNRS-LACITO

## Kaynakça
# Hmong-Mien dilleri

| Hmong-Mien dilleri |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Güney Çin ve Kuzey Güneydoğu Asya |
| Sınıflandırma | Kendi başına bir dil ailesi |
| Alt bölümler | * Hmong dilleri
* Mien dilleri
 |
| Hmong dilleri kırmızı, Mien dilleri yeşil olarak gösterilmiştir |

**Hmong-Miendilleri** (**Miao-Yao** olarak da bilinir), Güney Çin ve Güneydoğu Asya'nın kuzeyinde konuşulan tonlamalı bir dil ailesi. Guizhou, Hunan, Yunnan, Siçuan, Guangşi ve Hubei eyaletleri dahil olmak üzere Güney Çin'in dağlık bölgelerinde konuşulur.

## Sınıflandırma

Hmong (Miao) ve Mien (Yao) dilleri yakından ilişkilidir ve ortak bir proto dilden türemiştir. İki grup arasındaki en büyük farklılıklar fonolojideki farklı gelişmelerden kaynaklanmaktadır. Hmong dilleri, proto dilde yer almış başlangıç ünsüzlerini korumuştur, ancak tüm ortanca yarı ünlülerin ve son sessizlerin kaybolması gibi hece sonu ayrımlarında azalma meydana gelmiştir. Öte yandan, Mien dilleri hece sonlarını büyük ölçüde korumuş, ancak ilk ünsüzlerin sayısını azaltmıştır.

İlk dilbilimsel sınıflandırmalar Hmong-Mien dillerini Çin-Tibet ailesine yerleştirmiştir. Bu sınıflandırma hala birçok Çin kaynaklı yayımda kabul edilmekle birlikte, Batılı dilbilimciler arasındaki mevcut fikir birliği grubun kendi başına bağımsız bir aile oluşturmasıdır. Ailenin kökenlerinin orta-güney Çin'den geldiğine inanılmaktadır. Mevcut olarak en yaygın kabul edilen görüş, dillerin Yangtze ve Mekong nehirleri arasındaki bölgede ortaya çıktığıdır, ancak konuşmacıların Han Çinlilerinin genişlemesi ile daha kuzeyden göç ettiğine inanmak için bir nedenler de vardır. Proto Hmong-Mien dili, Sagart, Blench ve Sanchez-Mazas tarafından geleneksel araştırma yöntemleri kullanılarak MÖ 500'e tarihlenmiştir. Proto dil, fonolojiyi temel alan filogenilerin otomatik olarak üreten deneysel bir algoritma olan Otomatik Benzerlik Yargı Programı (ASJP) tarafından ise yaklaşık MÖ 2200'e konumlandırılmıştır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Hmong-Mien dillerinin temel kelime listeleri
# Đổi Mới

Ho Chi Minh Kenti'nin hızlı modernizasyonu, Đổi Mới'nin başarısına bağlanmaktadır.
**Đổi Mới**, 1986 yılında Vietnam'da sosyalist yönelimli bir piyasa ekonomisi yaratmak amacıyla başlatılan ekonomik reformlara verilen isimdir. Teriminin kendisi, Vietnamcada "yenilik" veya "yenileme" anlamına gelen geniş kullanımlı genel bir terimdir. Bununla birlikte, Đổi Mới Politikası (*Chính sách Đổi Mới*) özellikle Vietnam'ı komuta ekonomisinden sosyalist odaklı bir piyasa ekonomisine geçirmeyi amaçlayan bu reformlara atıfta bulunmaktadır.

Đổi Mới ekonomik reformları, 1986'da Vietnam Komünist Partisi'nin 6. Ulusal Kongresi sırasında başlatıldı. Bu reformlar, işletmeler ve devlet kurumları arasındaki ekonomik faaliyetlerin koordinasyonu için piyasa güçlerine daha büyük bir rol kazandırdı ve küçük işletmelerin özel mülkiyetine ve hem devlet hem de devlet dışı işletmeler için bir borsa oluşturulmasına izin verdi.

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar

* Murray, Geoffrey. *Vietnam : Dawn of a New Market*. New York : St. Martin's Press, 1997.
* Pham, Minh Chinh, and Vuong, Quan Hoang. *Kinh te Viet Nam - Thang tram va Dot pha* 18 Aralık 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Hanoi: NXB Chinh Tri Quoc Gia, 2009.
* Chen, J and Vu, A. *Vietnam after the regional economic crisis* 23 Kasım 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
* Vuong, Quan Hoang. Financial Markets in Vietnam's Transition Economy: Facts, Insights, Implications. 10 Ocak 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 978-3-639-23383-4, VDM-Verlag, Feb. 2010, 66123 Saarbrücken, Germany.

## Dış bağlantılar

* Vietnam : “Doi moi” and the World Crisis 24 Ocak 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Vuong, Quan Hoang and Tran, Tri Dung. "The Cultural Dimensions of the Vietnamese Private Entrepreneurship". ICFAI Journal of Entrepreneurship Development, VI(3&4), pp. 54-78, Sept.-Dec. 2009. © ICFAI University Press. 18 Aralık 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (article)
* Fulbright Economics Teaching Program in Vietnam 29 Mayıs 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.