# Pendik

| Pendik |
| --- |
| İlçe |
|  |
|  İlçe sınırları haritası |
| Ülke | Türkiye |
| İl | İstanbul |
| Coğrafi bölge | Marmara Bölgesi |
| İdare |
|  • Kaymakam | Mehmet Yıldız |
|  • Belediye başkanı | Ahmet Cin (AK Parti) |
| Yüzölçümü |
|  • Toplam | 190 km² |
| Rakım | 39 m |
| Nüfus |
|  • Kır | - |
|  • Şehir | 726.481 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| Posta kodu | 34890 |
| İl alan kodu | 216 |
| İl plaka kodu | 34 |
| **Resmî site** pendik.bel.tr pendik.gov.tr |

**Pendik**, İstanbul ilinin Anadolu Yakası'nda, Marmara Denizi'ne sahili olan ve Kocaeli Yarımadası'nda yer alan bir ilçe ve banliyösüdür. Güneydoğuda Tuzla, doğuda Kocaeli'nin Gebze ilçesi, kuzeyde Şile ve Çekmeköy, batıda Kartal, Sancaktepe ve Sultanbeyli, güneyde ise Marmara Denizi ile çevrilmiştir.

## İsim

İlçenin bilinen en eski adı Pantikapeon'dur. Roma, Bizans, Doğu Roma ve Latin İmparatorluğu dönemlerinde her tarafı duvarla çevrili beş duvarlı anlamına da gelen Pantichion kullanılmıştır. Bu isimler Osmanlı döneminden itibaren değişikliğe uğrayarak günümüzde olduğu gibi Pendik olarak kullanılmaktadır.

## Tarih

Pendik'in 1960'lardan bir fotoğrafı.
Pendik'ten bir sokak görünümü.
Pendik sahilyolu.
Son neolitik çağa tarihlenen Pendik yerleşmesine ait arkeolojik eserler İstanbul Arkeoloji Müzesinde sergilenmektedir.
Pendik'teki en eski yerleşim olarak Makedonlar bilinse de yapılan kazılarda 3-4 bin yıllık insan kalıntıları bulunmuştur. Roma ve Doğu Roma hakimiyetinin ardından 1080-1083'te Selçuklularda kaldıysa da, tekrar Latin İmparatorluğu eline geçmiştir. 1306'da ise Osmanlı hakimiyetine girmiştir ancak bu Bizansın geri kazanma çabalarını doğurmuş ve 1329-1330 tarihlerinde Pelekanon savaşıyla bu çabalar sonuçsuz kalmıştır. 1400 yılında Yıldırım Bayezid döneminde Abdurrahman Gazi alana dek boş kalmış olan Pendik, bu tarihten itibaren tamamen Türk hâkimiyetindeki bir yerleşim yeri olmuştur.

Osmanlı hâkimiyetinde küçük bir balıkçı kasabası durumunda bulunan Pendik, geçirdiği büyük bir yangınla tamamen kül olmuştur kaynaklara göre 1200 hane ve dükkânı kül eden 50 saatlik yangından sonra Ayan Meclisi Senato Hariciye Encümen Reisi Azaryan Efendi Paris'ten mühendis ve mimarlar getirterek yeni yerleşimin planlarını çizdirmiştir. Planlara da şehir merkezine adının ilk harfini koydurtarak imzasını atmıştır. Günümüzde Gazipaşa-İsmetpaşa ve Orhan Maltepe Caddelerinin oluşturduğu çizgiler hala ilçenin en işlek merkezi durumundadır.

Osmanlı döneminden Gebze ilçesine bağlı bir köy iken daha sonra Üsküdar Mutasarrıflığı'na bağlı Kartal Sancağı bünyesinde bir nahiye olmuştur. 4 Temmuz 1987 tarih ve 19507 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 3392 sayılı kanun ile ilçe olmuş ve teşkilatlanmasını tamamlayarak 11 Ağustos 1988 tarihinde fiilen faaliyete geçmiştir.

İlçede, Kaynarca ve Pendik arasında sahile 50 metre uzaklıkta, neolitik dönemden kalma ve M.Ö. 6500 yılında kurulduğu sanılan, 32 mezarın ve ev temelleri kalıntılarının bulunduğu eski bir yerleşim bölgesi bulunmuştur.

## Demografi

İlçede Karadenizli nüfus dominasyonu bulunmaktadır. 2024 yılı itibarıyla memleket bakımından en çok:

* **İstanbullu** – 61.878 kişi
* **Sivaslı** – 38.870 kişi
* **Erzurumlu** – 34.483 kişi
* **Ordulu** – 30.880 kişi
* **Kastamonulu** – 28.179 kişi
* **Tokatlı** – 27.703 kişi
* **Trabzonlu** – 26.949 kişi
* **Samsunlu** – 22.332 kişi
* **Erzincanlı** – 22.183 kişi
* **Giresunlu** – 21.960 kişi yaşamaktadır.

## Belediye başkanları

| Seçim | Belediye Başkanı | Parti | Oy Oranı
 |
| --- | --- | --- | --- |
| 1989 | Burhan Köseoğlu |  | Sosyaldemokrat Halkçı Parti | %32,24
 |
| 1994 | Erol Kaya |  | Refah Partisi | %30,14
 |
| 1999 |  | Fazilet Partisi | %32,16
 |
| 2004 |  | Adalet ve Kalkınma Partisi | %44,23
 |
| 2009 | Salih Kenan Şahin | %43,48
 |
| 2014 | %52,90
 |
| 2019 | Ahmet Cin | %54,76
 |
| 2024 | %44,69
 |
| Kaynak:
 |

## Mahalleler

İlçedeki mahallelerin haritadaki yeri

* Ahmet Yesevi
* Bahçelievler
* Ballıca
* Batı
* Çamçeşme
* Çamlık
* Çınardere
* Doğu
* Dumlupınar
* Emirli
* Ertuğrulgazi
* Esenler
* Esenyalı
* Fatih
* Fevzi Çakmak
* Göçbeyli
* Güllübağlar
* Güzelyalı
* Harmandere
* Kavakpınar
* Kaynarca
* Kurna
* Kurtdoğmuş
* Kurtköy
* Orhangazi
* Orta
* Ramazanoğlu
* Sanayi
* Sapanbağları
* Sülüntepe
* Şeyhli
* Velibaba
* Yayalar
* Yeni
* Yenişehir
* Yeşilbağlar

## Coğrafi yapı

İstanbul ilinin doğu yarısında yer alan Pendik, güneydoğuda Tuzla doğuda Gebze, kuzeyde Şile ve Çekmeköy, batıda Kartal, Sancaktepe ve Sultanbeyli, güneyde ise Marmara Denizi ile çevrilmiştir. İlçenin yüzölçümü 190 km²dir. Pendik ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 39 metredir. 9 km sahil şeridi bulunmaktadır. Pendik'in yüzey şekilleri genel olarak engebelidir. Deniz kıyısı kil ve kum ile kıyıdan itibaren kuzeye doğru silislerle kaplıdır. İstanbul'un tek ve en yüksek dağı olan Aydos ile sınır olan Pendik, Ballıca Ağılbayırı, Karabayır tepelerine de sahiptir. Ayrıca üzerinde İBB Sosyal tesislerini barındıran Gözdağı da en yüksek noktalardan biridir. Riva Deresi ve Ballıca Deresi Ömerli Barajı'na dökülen akarsulardır. Büyükdere, Kurtköy'den çıkarak Tuzla sınırlarına gider. İstanbul'un en büyük su kaynaklarından olan Ömerli Barajı'da Pendik sınırlarındadır. Çok geniş topraklara sahip Pendik'te TEM güneyi tamamen yerleşim yerleriyle kaplıdır, kuzeyde ise yalnızca 5 köy bulunmaktadır.

## İklim

Pendik Karadeniz'in yağışlı iklimi ile Akdeniz'in ılıman iklimi arasında geçit teşkil eder yani klasik Marmara iklimine sahiptir. Kışın Balkan yarımadasından gelen soğuk rüzgârlar ve Karadeniz'in yağışlı havası ilçede etkisini gösterir, yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yarı nemli bir iklime sahiptir.

Yıllık ortalama sıcaklık 14,1 derece, kışın ortalama sıcaklık 5,6 derece, yazın ortalama sıcaklık 28,6 derecedir. Hâkim rüzgârlar poyraz ve lodostur.

## Sağlık

Pendik ilçesinde sağlık işlemlerini Sağlık Grup Başkanlığı yürütmektedir. Sağlık Grup Başkanlığına bağlı 23 Sağlık Ocağı, 3 Sağlık Evi hizmet vermektedir. Bunun yanında 1 Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlama Merkezi, 1 Verem Savaş Dispanseri ve 1 Halk Sağlık laboratuvarı vardır. Pendik Devlet Hastanesi ise Pendik Merkezin dışında Kaynarca, Sapanbağları ve İstasyon Semt Poliklinikleriyle hizmet vermektedir.

Anadolu Yakası'nın en büyük hastanesi olma özelliğini taşıyan 540 yataklı Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi ise ilçe sınırlarında yer almaktadır.

4 özel hastane, 8 poliklinik, 8 tıp merkezi, 5 ağız ve diş polikliniği, 100'ün üzerinde muayenehane, 41 adet çeşitli branşlarla ilgili laboratuvar, 2 diyaliz merkezi ve 13 sağlık kabini ile 144 eczane sağlık sektörü adına hizmet vermektedir.

## Ulaşım

Pendik'te bulunan Sabiha Gökçen Havalimanı.
Pendik Istasyon
1870 yılında kurulan Pendik Gar Müdürlüğü günümüzde de hizmet vermeye devam etmektedir. İstanbul kalkışlı tüm trenler (Haydarpaşa-Bostancı ve Pendik'de tüm trenler durur) ile İstanbul içinde hizmet veren banliyö trenleri de Pendik sınırlarındaki Pendik, Kaynarca, Tersane, Güzelyalı istasyonlarında hizmet vermektedir.

1998'den beri hizmet veren Pendik-Eminönü deniz otobüsü, İDO seferlerinin yeniden yapılandırılması sonucu sonlandırılmıştır. 2004'ten beri Pendik-Yalova hızlı feribotu deniz ulaşımını sağlamaktadır. 2024 yılı itibarıyla Pendik'ten Adalar ve Tuzla rotalarını içine alan yeni bir deniz hattı oluşturulması kararlaştırılmıştır.

İstanbul'daki hava ulaşım merkezlerinden biri olan Sabiha Gökçen Havalimanı da Pendik'te bulunmaktadır.

Ana arter olarak E-5, TEM ve Sahil Yolu ve bu yolları birbirine olan bağlantısını sağlayan ara yollarıyla karayolu ulaşımı sağlanmaktadır.

Şehir içi trafiği içinse minibüs ve taksilerin dışında İETT ile pek çok noktaya ulaşım mümkündür. Şişli (251), Üsküdar (16A) ile Kartal ve Maltepe'den de geçen Kadıköy (16, 17) seferleri Pendik merkez kalkışlıdır. Ayrıca Tuzla istikametinden gelen 130A Kadıköy hatları dışında 500T Tuzla-Cevizlibağ, 133T Tuzla-Maltepe Peronlar da Pendik'den geçmektedir.

Bunların dışında havalimanı kalkışlı E-10 Kadıköy ve E-3 4.Levent seferleri mevcuttur. 16, 16D, 16A, 16KH, 16C, 16B, 16S, 16Y, 17, 17B, 17K, 132, 132A, 132B, 132F, 132K, 132P, 132V, 133, 133A, 133Ş, 132D, 134, 133T, 134TK, 131H, SM4, KM10, KM11, KM12, KM13, KM14, KM23, KM24, KM25, KM26, KM27, KM29, 132T, UM73, 132H, 130H Pendik ilçesi sınırlarından geçen ve çeşitli noktalara ulaşan hatlardır.

Kadıköy'den Sabiha Gökçen Havalimanı istasyonuna kadar uzanan metro hattı istasyonlarından bir tanesi de Pendik istasyonudur, Pendik'e metro ile ulaşımda kolaylık sağlamaktadır., Kadıköy-Sabiha Gökçen Havalimanı Metro Hattı, Kurtköy Kavşağı/Viaport istikametine uzatılarak burada M5 Metro Hattı ile birleştirilecektir.

İstanbul'dan Kocaeli iline kadar giden Marmaray tren hattı Pendik üzerinden geçmektedir.

Pendik'te ulaşımı kolaylaştıran bir diğer avantaj olan Yüksek Hızlı Tren (YHT) Avrupa Yakası'ndan gelerek Pendik'ten geçmektedir. Konya'ya kadar uzanan YHT ve Kocaeli iline kadar uzanan Marmaray Pendik'te aynı istasyonda yer almaktadır.

## Eğitim

| Okul Durumu | Resmi | Özel | Toplam
 |
| --- | --- | --- | --- |
| İlköğretim Okulu | 59 | 5 | 64
 |
| Genel Liseler | 10 | 0 | 10
 |
| Teknik Lise ve End. Meslek Lis. | 5 | 0 | 5
 |
| Anadolu Lisesi | 3 | 3 | 6
 |
| İmam Hatip Lisesi | 8 | 0 | 8
 |
| Ticaret Meslek Lisesi | 1 | 0 | 1
 |
| Anadolu Tic. Ve Tic Mes Lisesi | 2 | 0 | 2
 |
| Kız Meslek Lisesi | 2 | 0 | 2
 |
| Anadolu Denizcilik Meslek Lisesi | 1 | 0 | 1
 |
| Özel Sağlık Meslek Lisesi | 0 | 1 | 1
 |
| Özel Denizcilik Meslek Lisesi | 0 | 1 | 1
 |
| Özel Gedik Üniversitesi | 0 | 1 | 1
 |
| Toplam | 91 | 8 | 99
 |

## Nüfus

| Yıl
 | Toplam
 | Şehir | Kır |
| --- | --- | --- | --- |
| 1935 | 3.514 | veri yok | veri yok
 |
| 1940 | 4.172 | veri yok | veri yok
 |
| 1950 | 7.910 | veri yok | veri yok
 |
| 1955 | 8.673 | veri yok | veri yok
 |
| 1960 | 13.963 | veri yok | veri yok
 |
| 1965 | 19.216 | veri yok | veri yok
 |
| 1970 | 27.494 | veri yok | veri yok
 |
| 1975 | 38.384 | veri yok | veri yok
 |
| 1980 | 48.219 | veri yok | veri yok
 |
| 1990 | 295.651 | 289.380 | 6.271
 |
| 2000 | 389.657 | 384.668 | 4.989
 |
| 2007 | 520.486 | 517.624 | 2.862
 |
| 2008 | 541.619 | 538.065 | 3.554
 |
| 2009 | 562.122 | 558.485 | 3.637
 |
| 2010 | 585.196 | 581.633 | 3.563
 |
| 2011 | 609.535 | 605.907 | 3.628
 |
| 2012 | 625.797 | 622.200 | 3.597
 |
| 2013 | 646.375 | 646.375 | veri yok
 |
| 2014 | 663.569 | 663.569 | veri yok
 |
| 2015 | 681.736 | 681.736 | veri yok
 |
| 2016 | 691.681 | 691.681 | veri yok
 |
| 2017 | 698.260 | 698.260 | veri yok
 |
| 2018 | 693.599 | 693.599 | veri yok
 |
| 2019 | 711.894 | 711.894 | veri yok
 |
| 2020 | 726.481 | 726.481 | veri yok
 |
| 2021 | 741.895 | 741.895 | veri yok
 |
| 2022 | 750.435 | 750.435 | veri yok
 |
| 2023 | 743.774 | 743.774 | veri yok
 |
| 2024 | 749.356 | 749.356 | veri yok
 |
| 2025 | 752.033 | 752.033 | veri yok
 |

**Not:** Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
1924 Türkiye-Yunanistan Nüfus Mübadelesinden sonra Drama ve Yanya'dan gelen Müslüman Türk nüfus Pendik'e yerleşti. Pendik'ten giden Rumlar da Selanik yakınlarında Pendik adında bir yerleşim yeri kurdular. Dramalılar, Yanyalılar ve 1950'lerde Erzincanlıların da katılımıyla yeni Pendik'in çekirdeği oluşturulmuş oldu. Bu yapıya 1960 sonrasında Yugoslavya'dan göç eden Boşnaklar da eklendi. Bu göçmen nüfus 1960-70 arası Pendik'in Sapanbağları ve Yeşilbağlar mahallelerine yerleşti. Genel olarak seksenli yıllara kadar yazlık yerleşim merkezi olarak gelişen Pendik'te 1 Temmuz 1982'de Pendik Tersanesinin açılmasının, seksenli yılların Pendik'in en fazla göç aldığı dönem olmasında büyük rolü vardır. Tersanenin açılması ve sanayi kuruluşlarının büyük gelişme göstermiş olması ile beraber artan göçler nedeni ile Pendik yazlık yerleşim yeri olmaktan çıkmış bahçeli evlerin yerini apartmanlar almaya başlamıştır. 1989 yılında Bulgaristan'ın çeşitli şehirlerinden yurdumuza zorunlu olarak göç eden soydaşlarımız için 1990 yılında Pendik-Kurtköy'de 3 bin 150 konut inşa edilmiştir. Pendik günden güne göç almakta olup ilçede çoğunluğu Sivas, Erzurum, Ordu, Tokat, Kastamonu, Trabzon, Erzincan, Sakarya ve Giresun illeri kökenli yurttaşlar ile Boşnak ve Balkan göçmeni kökenli yurttaşlar oluşturmaktadır. Nüfus bakımından Pendik, TÜİK 2020 verilerine göre 726.491 nüfusa sahiptir. İstanbul'un dördüncü, Anadolu Yakası'nın en büyük ilçesidir.

## Kardeş şehirler

* Banda Açe, Endonezya
* Chingeltei, Moğolistan
* Çolpon-Ata, Kırgızistan
* Ciampino, İtalya
* Comrat, Moldova
* Cenin, Filistin
* Kispest, Macaristan
* Madan, Bulgaristan
* Mamuşa, Kosova
* Nerimanov, Azerbaycan
* Novi Pazar, Sırbistan
* Plasnica, Kuzey Makedonya
* Rizokarpaso (Dipkarpaz), Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti
* Sidi Bernoussi, Fas
* Sigli, Endonezya
* Smolyan, Bulgaristan
* Mostar, Bosna-Hersek
* Târgu Jiu, Romanya
* Travnik, Bosna-Hersek
* Trikomo (İskele), Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti
* Yasamal, Azerbaycan
* Özgen, Kırgızistan
* Şehrisebz, Özbekistan

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Pendik ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Pendik Kaymakamlığı12 Eylül 2005 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Pendik Belediyesi10 Haziran 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.