Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bramble Bush Operasyonu

**Bramble Bush Operasyonu**, İsrail'in Körfez Savaşı sırasında Irak'ın Scud füzeleriyle topraklarına gerçekleştirdiği saldırılarına misilleme olarak 1992'de Irak Devlet Başkanı Saddam Hüseyin'e suikast düzenleme planıydı. Aralık 2003'te İsrail gazetesi Yedioth Ahronoth tarafından operasyonun detaylı bilgileri yayınlanmış olsa da Ocak 1999'dan beri komplo teorisi seviyesinde bilinen bir haberlerdi. Plan, operasyon tatbikatı sırasında beş askerin öldürülmesinin ardından iptal edildi; kaza İsrail'de Tze'elim Bet (אסון צאלים ב') felaketi olarak biliniyor.

Saddam'ın amcası Khairallah Talfah'ın ölümcül hasta olduğu öğrenildiğinde, İsrailliler cenaze töreninde Saddam'ı pusuya düşürmek için bir komando timi kullanma olasılığını düşündü. İsrail Ordusu'nun seçkin Sayeret Matkal özel kuvvetler birliğinden bir komando timi, Ürdün'den Irak'a sokulacak ve burada Tikrit yakınlarındaki cenazeye gidecek ve Saddam'ı TV güdümlü "Midras" füzeleriyle öldürecekti.

5 Kasım 1992'de Necef Çölü'ndeki kibbutz Tze'elim yakınlarındaki piyade eğitim üssünde operasyondan sadece iki gün önce Doron Kempel liderliğinde operasyonun tatbikatı yapıldı. Ancak IDF başkanı Ehud Barak'ın da izlediği tatbikatta, İsrailli komandolar yanlışlıkla hedefi taklit eden bir konvoya canlı mermi ateşledi. Yaşanan patlamda Sayeret Matkal komandolarından beşi ölürken, altısı yaraladı.

Plan iptal edildi. İsrail basınında çıkan haberler, olayı "eğitim kazası" olarak nitelendirdi. İsrailli yetkilier, İsrail gazetelerinin askeri istihbarat başkanı Uri Sagi'nin kazaya tanık olduğu gerçeğini yayınlamasını engellemeye çalıştı. Ancak 24 Kasım'da Amerikan gazetesi The Miami Herald, kazaya karışan askerlerin Hizbullah lideri Hassan Nasrallah'ı öldürme planı için tatbikat yaptığı haberini girince İsrailli yetkililer rahatladı. The New York Times, The Times ve Independent'ta bu yalan haberi paylaştı. İsrail askeri yetkilileri, ilgili tüm gazetelerin muhabirlerinin sansür yasalarını ihlal ettiğinden şikayet etti.

Yedi yıl sonra, Bramble Bush II Operasyonu için düğmeye basıldı. Mossad ajanları, Irak liderinin pusuya düşmesi için Irak'taki yerleri araştırdı. Ancak, daha önce olduğu gibi, hem İngiliz-Amerikan Çöl Tilkisi Harekâtı hem de İsrail-Arap barış sürecine zarar verme endişesi nedeniyle plan iptal edildi.

## Kaynakça
# 17 Mayıs Antlaşması

**17 Mayıs Antlaşması**, 17 Mayıs 1983'te Lübnan, İsrail ve ABD arasında imzalanan antlaşma.

14 Eylül günü Lübnan'ın Hristiyan devlet başkanı Beşir Cümeyyil'in öldürülmesi üzerine yerine kardeşi Emin geçti ve aynı gün Ariel Şaron’un komutanlığındaki İsrail Ordusu Beyrut’a girdi. 16 Eylül günü ise İsrail’in onay verdiği Falanjistler Sabra ve Şatilla mülteci kamplarında yaşayan iki bine yakın sivili katletti. Bu olaydan sonra o dönemde İsrail güçlerine komuta etmekte olan Şaron’a “Beyrut Kasabı” lakabı takıldı.

İmzalanan antlaşmayla İsrail'in geri çekilmesi sağlandı. Hizbullah'ın ABD hedeflerine gerçekleştirdiği saldırılar bu süreçte hız kazandı. 18 Nisan 1983'te ABD'nin Batı Beyrut'taki büyükelçiliğine düzenlenen saldırıda 63 kişi öldü. ABD ve Fransa askerlerinin bulunduğu Çokuluslu Güç karargahına 23 Kasım günü düzenlenen saldırıda 298 asker öldürüldü. 20 Eylül 1984'te ABD büyükelçiliği bu kez Filistin İslami Cihat Örgütü'nün hedef oldu ve 8 kişi öldürüldü. Bu saldırılar Hizbullah'ın popülerliğini iyice artırdı.
# I. Oslo Anlaşması

İzak Rabin, Bill Clinton ve Yaser Arafat 13 Eylül 1993'te Oslo Barış Anlaşması görüşmelerinde
Short video about Oslo Accords from the Israeli News Company
**I. Oslo Anlaşması** veya **Oslo I**, resmen **Geçici Yönetim Düzenleme İlkelerinin Bildirgesi** (*Declaration of Principles*
On Interim Self-Government Arrangements*)* olarak adlandırılır ve Filistin-İsrail çatışması için bir dönüm noktasıdır. Bu görüşme, İsrail ile Filistin temsilcilerinin üst düzeyde ilk doğrudan yüz yüze anlaşma çabası olarak tarihe geçmiştir. Bu anlaşma görüşmeleri İsrail ve Filistinliler arasındaki çatışmaların iki taraf arasında kalan nihai olarak çözecek bir anlaşma ve gelecekteki ilişkiler için bir çerçeve olarak düşünülmüştü.

Anlaşma, Norveç'in başkenti Oslo'da 20 Ağustos 1993 tarihinde sonuçlandı. Daha sonra resmen Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) Başkanı Yaser Arafat, İsrail Başbakanı İzak Rabin tarafından 13 Eylül 1993 tarihinde Washington'da halka açık bir törenle imzaladı. Törene dönemin ABD Başkanı Bill Clinton, Filistin Kurtuluş Örgütü'nden Mahmud Abbas, İsrail Dışişleri Bakanı Şimon Peres, ABD Genel Sekreteri Warren Christopher ve Rusya Dışişleri Bakanı Andrei Kozyrev katıldı.

Anlaşma, Filistin geçici özyönetimi olan Filistin Ulusal Yönetimi'nin (FUY) kurulmasını sağladı. Filistin Yönetimi, kontrolü altındaki bölgenin yönetiminden sorumlu olacaktı. Anlaşmalar ayrıca İsrail Savunma Kuvvetleri'nin (IDF) Gazze Şeridi ve Batı Şeria'nın bazı bölgelerinden çekilmesi çağrısında bulundu.

Bu düzenlemenin, kalıcı bir anlaşmanın müzakere edileceği beş yıllık bir ara dönem sürmesi bekleniyordu (en geç Mayıs 1996'da). Kudüs, Filistinli mülteciler, İsrail yerleşimleri, güvenlik ve sınırlar gibi geriye kalan sorunlar bu dönemde "kalıcı statü müzakerelerinin" bir parçası olacaktı.

Ağustos 1993'te heyetler, Oslo ziyareti sırasında Peres tarafından gizlilik içinde imzalanan bir anlaşmaya vardı. Karşılıklı Tanıma Mektupları'nda FKÖ, İsrail Devletini tanıdı ve şiddeti reddetme sözü verdi ve İsrail FKÖ'yü Filistin halkının temsilcisi ve müzakerelerin ortağı olarak tanıdı. Yaser Arafat'ın İşgal Altındaki Filistin Toprakları'na dönmesine izin verildi. 1995'te Oslo I Anlaşmasını Oslo II izledi. O da Filistin devleti vadetmedi.

## Kaynakça
# Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 1701 sayılı kararı

**1701 sayılı Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararı**, 2006 Lübnan Savaşı'nı sona erdirmek amacıyla 11 Ağustos 2006'da Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nce alınmış karardır. Karar, 15 üyenin hepsinin kabul oyu vermesiyle alınmıştır. Kararı 12 Ağustos'ta Lübnan ve Hizbullah, 13 Ağustos'ta ise İsrail kabul etmiştir. 14 Ağustos 8:00'da (yerel saat) ateşkes başlamıştır.

Kararın önemli noktaları şunlardır:

* Çatışmalara son verilmesi.
* Güney Lübnan'a Lübnan ve UNIFIL askerlerinin konuşlanmasına paralel olarak İsrail'in Lübnan'da işgal ettiği bölgelerden çekilmesi.
* Hizbullah'ın silahsızlandırılması.
* Lübnan'ın, Lübnan hükûmeti tarafından tamamen kontrol edilmesi.
* Litani Nehrinin güneyinde Hizbullah dahil paramiliter nitelikle hiçbir bir gücün bulunmaması.

## Dış bağlantılar

* Kararın tam metni, Wikisource 23 Ağustos 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
* Türkiye'nin UNIFIL'e katkısı konusunda bilgiler
# Vietnam'ın idari birimleri

Vietnam'ın idari bölüm haritası
**Vietnam'ın idari bölümleri**, iki farklı hiyerarşik düzey halinde düzenlenmiştir. Kentleşme düzeyine bağlı olarak, her düzeydeki idari bölüm, birden fazla türde idari birimden oluşmaktadır:

* Birinci düzey: doğrudan yönetilen şehirler (*thành phố trực thuộc trung ương*) ve iller (*tỉnh*)
* İkinci düzey: semtler (*phường*), özel idari bölgeler (*đặc khu*) ve kırsal belediyeler (*xã*)

1 Temmuz 2025'te uygulanan idari reform, illeri birleştirerek il sayısını önemli ölçüde azalttı. Reformdan önce Vietnam'da 63 il ve doğrudan yönetilen şehir bulunuyordu. Aynı zamanda, iller ve doğrudan yönetilen şehirler arasındaki merkez ilçeler (*quận*), il şehirleri (*thành phố trực thuộc tỉnh*), kasabalar (*thị xã*) ve ilçeler (*huyện*) olmak üzere ilçe düzeyindeki idari bölümler ile belediye düzeyi kasabalar (*thị trấn*) kaldırıldı.

## İller ve doğrudan yönetilen şehirler

12 Haziran 2025 tarihi itibarıyla Vietnam birincil düzeyde altı doğrudan yönetilen şehir ile 28 ile ayrılmaktadır.

## Belediyeler

Hem doğrudan yönetilen şehirler hem de iller, semtlere, kırsal belediyelere ve özel idari bölgelere ayrılmıştır. 1 Temmuz 2025 itibarıyla, 687 semt, 2.621 kırsal belediye ve 13 özel idari bölge olmak üzere toplam 3.321 ikinci düzey idari bölüm bulunmaktadır.

Ek olarak, mezra (*xóm*, *ấp*) ve köyler (*làng*, *thôn*, *bản*) gibi idari bölümler olsa da resmî olarak kullanılmamaktadırlar.

## Coğrafi bölgeler

Vietnam'ın bölgeleri
Çeşitli idari, planlama ve istatistiksel amaçlar için, Vietnam hükûmeti illeri ve doğrudan yönetilen şehirleri genellikle üç coğrafi bölgeye ve sekiz coğrafi alt bölgeye ayırır.

| Coğrafi bölge
 | Alt bölge
 |
| --- | --- |
| **Kuzey Vietnam** (Bắc Bộ, Miền Bắc)
 | **Kuzeydoğu** (Đông Bắc Bộ)
 |
| **Kuzeybatı** (Tây Bắc Bộ)
 |
| **Kızıl Nehir Deltası** (Đồng bằng sông Hồng)
 |
| **Orta Vietnam** (Trung Bộ, Miền Trung)
 | **Kuzey Merkez Sahili** (Bắc Trung Bộ)
 |
| **Güney Merkez Sahili** (Duyên hải Nam Trung Bộ)
 |
| **Merkez Dağları** (Tây Nguyên)
 |
| **Güney Vietnam** (Nam Bộ, Miền Nam)
 | **Güneydoğu** (Đông Nam Bộ)
 |
| **Mekong Deltası** (Đồng bằng sông Cửu Long)
 |

## Kaynakça
# Güney Afrika Cumhuriyeti'nin illeri

**Güney Afrika Cumhuriyeti** 9 ilden oluşur. 1994 seçimlerinin arifesinde Bantustan adıyla bilinen yurtluklar kaldırılıp, eski dört ile katılmasıyla bugünkü idari yapı kurulmuştur.

Her il tek meclisli bir yasama organı tarafından yönetilir. Yasama organlarının üye sayıları illerin nüfusuna göre en az olduğu Kuzey Kap'ta 30'dan, en fazla olduğu KwaZulu-Natal'da 80'e kadar değişir.

Meclis üyeleri kendi aralarından bir kişiyi yürütmenin başı olarak (Premier) seçerlerler.

## İller

| İl
 | Konumu
 | Merkez
 | En büyük şehir
 | Yüzölçümü (km²)
 | Nüfus (2011)
 | Amblem
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Doğu Kap
 |  | Bhisho
 | Port Elizabeth
 | 168,966
 | 6,562,053
 |  |
| Özgür Devlet
 |  | Bloemfontein
 | Bloemfontein
 | 129,825
 | 2,745,590
 |  |
| Gauteng
 |  | Johannesburg
 | Johannesburg
 | 18,178
 | 12,272,263
 |  |
| KwaZulu-Natal
 |  | Pietermaritzburg
 | Durban
 | 94,361
 | 10,267,300
 |  |
| Limpopo
 |  | Polokwane
 | Polokwane
 | 125,754
 | 5,404,868
 |  |
| Mpumalanga
 |  | Nelspruit
 | Nelspruit
 | 76,495
 | 4,039,939
 |  |
| Kuzeybatı
 |  | Mahikeng
 | Rustenburg
 | 104,882
 | 3,509,953
 |  |
| Kuzey Kap
 |  | Kimberley
 | Kimberley
 | 372,889
 | 1,145,861
 |  |
| Batı Kap
 |  | Cape Town
 | Cape Town
 | 129,462
 | 5,822,734
 |  |
| **Güney Afrika Cumhuriyeti** |  | **Pretoria**, **Cape Town**, **Bloemfontein** | **Johannesburg** | **1,220,813** | **51,770,560** |  |

## Kaynakça
# Anayasa mahkemesi

**Anayasa mahkemesi**, birincil olarak anayasal hukukla uğraşan yüksek mahkemedir. Temel yetkisi, işleme sokulması düşünülen veya işleme sokulan yasaların veya bazı temel yasama uygulamalarının ilgili ülkenin anayasasıyla bağdaşıp bağdaşmadığının tespitidir. Bazı ülkelerde bu şekilde adlandırılmayan; fakat yine aynı görevi yürüten çeşitli mahkemeler de mevcuttur.

Anayasa Mahkemeleri asıl görev olarak yasaların, anayasaya uygunluğunu denetler. Anayasa Mahkemeleri genel olarak üç tür denetim yaparlar.

1. **Şekil:** Dilbilim, imlâ, noktalama, yazım kuralları...
2. **Usul:** Yasalaştırma süreci, toplantı ve karar yeter sayılarına doğru uyulup uyulmadığı...
3. **Esas:** İçerik ve amaç, maddenin özü...

Kimi durumlarda Şekil ve Usul aynı başlık altında değerlendirilir. Örneğin Türkiye'de Anayasa Mahkemesinin yapabileceği denetim Usul Denetimi ve Esas denetimi olarak öngörülmüştür.

## Anayasa mahkemesi bulunan ülkeler

* Almanya
* Angola
* Arnavutluk
* Avusturya
* Azerbaycan
* Başkurdistan
* Belarus
* Belçika
* Bosna Hersek
* Bulgaristan
* Çek Cumhuriyeti
* Demokratik Kongo Cumhuriyeti
* Ekvador
* Endonezya
* Ermenistan
* Fransa
* Güney Afrika
* Güney Kore
* Gürcistan
* Hırvatistan
* İran
* İspanya
* İtalya
* Kolombiya
* Kosova
* Kuzey Makedonya
* Kırgızistan
* Letonya
* Litvanya
* Macaristan
* Moldova
* Moğolistan
* Myanmar
* Mısır
* Peru
* Polonya
* Portekiz
* Romanya
* Rusya
* Slovakya
* Slovenya
* Sırbistan
* Şili
* Tayland
* Tayvan
* Türkiye
* Uganda
* Ukrayna
* Ürdün
* Yunanistan

## Kaynakça

* Anayasa Hukuku, Erdoğan Teziç, Beta Yayıncılık, ISBN 6053779582
* "Dünya Ülkeleri Anayasa Mahkemeleri". 6 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Eylül 2015.
* *Gözler, Kemal, Anayasa Hukukuna Giriş,*. ISBN 978-605-5187-65-1.
# JSE Limited

| JSE Limited
 |
| --- |
|  |
| Tür |  Menkul kıymetler borsası |
| Yer |  Johannesburg, Güney Afrika Cumhuriyeti |
| Kuruluş | 1887 |
| Para birimi | Güney Afrika randı |
| Market Cap | 1.005 milyar ABD Doları |
| Endeksler | FTSE/JSE All Share Index
FTSE/JSE Top 40 Index |
| Websitesi | jse.co.za |

1893 yılında Johannesburg borsası
**JSE Limited** (Johannesburg Borsası), Afrika'daki en büyük borsadır. Sandton, Johannesburg, Güney Afrika Cumhuriyeti'nde bulunmaktadır. 2003 yılında JSE'nin borsaya kayıtlı tahmini 473 şirketi ve 182,6 milyar ABD doları piyasa değeri vardı. 31 Aralık 2013 itibarıyla, JSE'nin piyasa değeri 1.007 milyar ABD Doları'dır. Güney Afrika Cumhuriyeti ekonomisi'nde büyük katkısı vardır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Resmî site

## Ayrıca bakınız

* Afrika borsaları listesi
# Soweto

Soweto sokaklarında at taşımacılığı
**Soweto**, Johannesburg, Güney Afrika'da yer alan bir yerleşim yeridir. Güneybatı'da bulunması nedeniyle yerleşime bu ad verilmiştir. Yaşayanların büyük kısmını siyah Afrikalılar oluşturur. Tarihinde en bilinen olay 1976'daki Soweto Ayaklanması'dır.
# Profesyonel

Pek çok batılı ülkedeki doktorlar, manevi ve ahlaki standartların pek çoğunu yerine getirmeye yönelik kişisel bir taahhüt olarak mesleğe girdikten sonra Hipokrat Yemini ederler.
**Profesyonel**, bir meslek mensubu olup bu alandan yaşamını kazanan kişi. Bu terim aynı zamanda, meslek mensuplarının rollerini yerine getirmek için gerekli olan belirli bilgi ve becerileri kullanarak hazırlayan eğitim ve öğretim standartlarını da tanımlar. Buna ek olarak çoğu profesyonel, mesleğin manevi ve ahlaki katı yükümlülüklerini yerine getirmek şeklindeki kurallara tabidir. Belirli bir alandaki profesyonellik kuralları genellikle IEEE gibi yaygın olarak tanınan meslek örgütleri tarafından sürdürülür. Bununla birlikte bazı yerlerde "profesyonel" terimi yalnızca kamu yararına ve toplumun genel yararı için önemli bir yere sahip olan mesleklerle sınırlandırılmıştır.

Bazı kültürlerde terim, önemli miktarda iş özerkliğine sahip olan ve genellikle yaratıcı, entelektüel, zorlu çalışmalarda bulunan iyi eğitimli işçilerin belirli bir sosyal tabakasını tanımlamak amacıyla kısaltma şeklinde olarak kullanılır.

## Meslek

Dar alanda kullanımınında, tüm uzmanlıklar profesyonel sayılmaz. Bazen hatalı bir şekilde bir nevi meslek olarak anılmakla birlikte, nitelikli inşaat ve bakım işleri gibi mesleklerdeki profesyonellik, daha çok esnaflık veya bir zanaat olarak düşünülür. Bir çıraklık eğitiminin tamamlanması, genellikle marangozluk, elektrikçilik, taş işçiliği, boyacılık, su tesisatçılığı veya benzeri meslekler gibi kalifiye işçilik gerektiren esnaflık dallarıyla ilişkilendirilir. Ayrıca bununla ilgili bir ayrım da, profesyonellerin ağırlıklı olarak fiziksel çalışmalarda bulunmak yerine zihinsel olarak çalıştıklarıdır.

## Kaynakça
# Gösteri sanatları

Dans, tüm dünyada uygulanan bir performans sanatı türüdür.
**Sunum sanatları**, bireyselleşen sanat veya bütünselleştiren sanat olarak sanat falliyetlerini ikiye ayrımak olasıdır.

Örneğin bir edebiyat eserini kişi kendisi tek başın okuyabilir ve kendi kişisel değerlerine göre değerlendirebilir. Sonuç olarak herkesin bir eserde beğeneceği yön kadar beğenemeyeceği yönlerinde var olduğu ortadadır. Bu açıdan bütünselleştiren sanat eşzamanlı olarak herangibi bir topluluğa veya topluma sunulan sanatlar olarak tanımlandırılır. Örnek vermek gerekirse

Canlı performans gerektiren tüm sahne ve gösteri sanatları

Canlı konserler canlı şiir dinletileri ve canlı performans isteyen tiyatro oyunları ve birer sunum sanatıdır.

Ama sinema veya playback gibi bireysel olarak istenildiği zaman istenildiği gibi tüketilebilinir olan sanatlar türleri topluluk içerisinde bile kullanılsa bunlar sunum sanatına girmez

Sunum sanatı canlı ve karşılıklı iletişime esas olan sahnede gösteri yapılan sanat türlerine verilen bir akademik bir tanımlamadır.
# Ücret

Maaşını alan bir denizci, 1942
**Ücret**; işgücünün kullanımı karşılığında ödenen bedeldir. Kurum ve organizasyonlar tarafından çalışanlara ödenen maaşlar, primler ve komisyonlar ücret kapsamına girerler. İktisatta kullanılan iki tür ücret kavramı vardır: parasal ücret ve reel ücret. Parasal ücret işçilerin çalışma karşılığı aldığı para miktarını gösterirken, reel ücret parasal ücret ile ne kadar mal ve hizmet satın alınabileceğini, yani satın alma gücünü belirtir.

## Marksist bakış açısına göre ücret

**Ücret**, Marksist ekonomi politik anlayışta, Klasik iktisat'tan farklı olarak emeğin değeri ya da fiyatı değildir. Aksine Marks, bu noktada klasik iktisadın eleştirisini yapmak üzere, "*emek gücünün değeri ya da fiyatının ücrete dönüşmesinden*" söz eder. klasik iktisat "emeğin değeri" kavramını gündelik yaşamdan almış ve olduğu gibi kullanmıştır; bunun sonucunda da, Marks'a göre kendi analizlerinin sonuçlarını görememiştir.

Marks söyle belirtir:

Klasik ekonomi politik, şeyler arasındaki gerçek ilişkiye neredeyse değinir gibidir, ama bunu bilinçli olarak formülleştirmez. Sırtındaki burjuva postuna sarıldıkça da bu işi zaten beceremez.Karl Marks: Kapital, Cilt: I3 Eylül 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Nasıl ki, pazarda işçinin sattığı şey *emeği* değil de *emek gücü* ise, bununla bağlantılı olarak *ücret* de emeğin değeri değil emek gücünün değeri ya da fiyatıdır. Bunların birbirine karıştırılması ve birbirleri yerine konulması, Marks'a göre, hem *var olan ilişkilerin görünmez hale getirilmesi* ve hem de tepetaklak bir görünüm içinde *gerçekliğin başka türlü gösterilmesi* anlamına gelmektedir.

Marks durumu şöyle betimler:

İktisatçıların emeğin değeri diye adlandırdıkları şey, gerçekte emekçinin kişiliğinde var olan emekten, bir makinenin, yaptığı işten farklı olması gibi, işleviyle farklı olan emek-gücünün değeriydi. Emeğin pazar fiyatı ile değeri dedikleri şey arasındaki fark, bu değerin kâr oranıyla ve emeğin ürettiği metaların değerleriyle ilişkisi vb. üzerinde dururlarken, yapılan tahlilin, yalnızca emeğin pazar fiyatından, onun varsayılan fiyatına ulaşacağını değil, emeğin bu değerinin de, sonunda emek-gücünün değerine dayandığını gösteren doğrultuda olduğunu hiçbir zaman farketmemişlerdir.
[1]3 Eylül 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

## Kaynakça
# Günlük

Anne Frank'in Hatıra Defteri, Anne Frank tarafından tutulan günlüğü içeren kitap
**Günlük** ya da **günce**, bir kişinin yaşadıklarını, duygu ve izlenimlerini, tarih belirterek günü gününe anlatmasıyla oluşan edebî türdür. Günlükler her gün yazıldığı için çoğunlukla kısadır. Bu yazılar yazarın yaşamından izler taşır. Anı ile günlük çoğu zaman karıştırılmaktadır. Günlük adından anlaşılacağı üzere; yaşanırken, günü gününe yazılır. Anı ise aradan zaman geçtikten sonra yazılır.

## Genel özellikleri

Kişinin başından geçen olayları yaşadığı günde yazıya döker. Samimi bir tür olup yazar dışa vurduğu veya vuramadığı her türlü duygusunu dile getirebilir. Bunun yanı sıra, kaleme alındığı tarihe ışık tutmaları bakımından belge niteliği taşırlar.

## Tarihi

### Türkiye'de günlük

Osmanlı tarihinde *Evliya Çelebi Seyahatnâmesi*, *Yirmisekiz Mehmet Çelebi Sefaretnâmesi* gibi günlük ile yakından ilişkili örnekler yer alsa da bu türün modern anlamda ilk örnekleri, Türk edebiyatına Tanzimat Dönemi'nden sonra verilmiştir. Edebiyatımızda Batılı anlamdaki ilk günlük Direktör Âli Bey'in *Seyahat Jurnali* adlı eseridir. Bunu şair Nigâr Hanım'ın *Hayatımın Hikâyesi* adlı eseri takip eder. Türk edebiyatında kendine tam manasıyla yer edinmesi Cumhuriyet dönemine rastlar. Bu dönemde Nurullah Ataç, Salah Birsel gibi yazarlar öne çıkmaktadır. 1970'lerden itibaren günlük türündeki eser sayısı dikkate değer biçimde yükselmiştir.

## Ayrıca bakınız

* Duygu günlüğü

## Kaynakça
# Anlatı

Kütüphane Rafında Anlatı Kitapları
Rivayet, **Anlatı** veya **kıssa**; roman, hikâye, masal, senaryo vb. kurgusal veya kurgusal olmayan edebî türlerde bir olay dizisini anlatma biçimidir. Anlatı insan yaratıcılığının ve toplumu etkileme sanatının bir yüzüdür.

Bazen "hikâye" sözü "anlatı"'nın eş anlamlısı olarak kullanılabilir. Ama aynı zamanda tasvir edilen olaylar dizisi de bir anlatıdır. Anlatı, bir karakterin anlatım tarzına göre geniş bir çeşitlilik gösterebilir. Hikâyeciliğin önemli bir parçası ise anlatıcıdır. Anlatıcının kullandığı iletişim yöntemleri dizisi, **hikâyeleme** diye isimlendirilen bir süreci geliştirir.

Anlatılar tema ve stil açısından birkaç bölüme ayrılabilir;

* Tarihsel olayların yapay karakterlerle anlatılması (Kıssacılık); Anekdotlar, mitoloji ve masallar; Toplumları ve inanç yapılarını etkileyen bu türden çok sayıda anlatılar bulunur. Bu anlatılar belirli tarihsel veya yarı mitolojik kişilikler ve mekanlar üzerine kurgulanıp anlatılır. Ayrıca aynı amaçla (ders verme, ibret, korkutma) anlatılan, bazı araştırmacılar tarafından zaman, mekan, kişiler ve olay örgüsünün yeniden kurgulanması dışında birbirinin devamı kabul edilen hikâyeler günümüze kadar anlatılagelmektedir. Örneğin, Habil ve Kabil, tufan, Ashab-ı Kehf, Karun hikâyeleri gibi.
* Yapay gerçeklik; Şiir ve dramalarda da yer alabilen kısa hikâye ve hikâyeler, roman, senaryo vb.
* Yapay olmayanlar (non fiction); Yeni gazetecilik, yaratıcı non fiction, biografi, historiografi

## Ayrıca bakınız

* Kıssa
# Karakter (sanat)

**Karakter**, bir kişinin, roman, tiyatro veya film gibi anlatı veya etkileyici bir sanat türünde sunum şekline denir. Eski yunanca olan *kharaktêr (χαρακτήρ)* kelimesinden türeyen kelimenin bu anlamdaki ilk kullanımı İngilizcenin restorasyon döneminde görülmüştür. Özellikle 1749 yılında Henry Fielding'in eseri olan The History of Tom Jones adlı kitapta gözüktükten sonra yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. Karakter kelimesinin yaygın bir şekilde kullanımından sonra, "bir oyuncu tarafından oynanan kısmı" duygusu gelişmiştir. Karakter özellikle tiyatro veya sinemada bir oyuncu tarafından canlandırıldığı vakit *insana ait olma özelliği* içermektedir. Edebiyatta, karakterler, okuyuculara hikâye boyunca, kısımları anlamaları ve temaları düşünebilmeleri için kılavuz olurlar. 18.Yüzyılın sonlarından itibaren karakter ifadesi bir oyuncu tarafından etkili bir kimliğe bürünmeyi tanımlayabilmek için kullanılmıştır. 19.Yüzyıldan itibaren oyuncu ve yazarların karakter yaratmak sanatlarına karakterizasyon ismi verildi.

Belirli bir sınıf ya da insan grubunun temsilcisi olarak duran karakter bir tür olarak bilinmektedir. Bu türler hazırda bulunan karakterleri de daha çok bireyselleştirilmiş karakterleri de kapsar. Mesela Henrik Ibsen'in 1891'de yayınladığı Hedda Gabler ve August Strindberg'in 1888'de yayınladığı Miss Julie romanlarındaki karakterler, belirli sınıfların sosyal ilişkilerdeki belirli pozisyonlarının temsilcisi olarak, bu karakterleri çatıştırıp, bu sınıflar arasındaki ideolojik çatışmaları ortaya koyar.

Bir karakter çalışması o karakterin diğer bütün karakterlerle olan ilişki analizinin yapılmasını gerektirir. Bir karakterin bireysel durumu her bir karakter için ayrı ayrı kullanımsal, dilbilimsel ve proksemik yönden diğerleri ile ilgili ilişkisi sayesinde oluşturulacak ağ sisteminde gösterilmelidir. Hikâyelerdeki karakterler ve hareketler arasındaki ilişki genellikle toplumda mimiksel değişim ve bireysellik, özgüven ve toplumsal düzen hakkında verdiği fikirler doğrultusunda tarihsel değişim gösterir.

## Ayrıca bakınız

* Karşıt kişi
* Baş düşman
* İkincil oyuncu
* Hatalı başkahraman
* Odak karakter
* Tezat karakter
* Protagonist
* Yardımcı karakter
* Üçüncü oyuncu
* Gören karakter

## Notlar