# Hepburn romanizasyonu

James Curtis Hepburn, Hepburn romanizasyonunun yaratıcısı
**Hepburn romanizasyonu** (Japonca: ヘボン式ローマ字 *Hebon-shiki Rōmaji*), Japoncanın Latin alfabesine tercüme edilmesi için yaratılmış bir sistemdir. 1887 yılında James Curtis Hepburn tarafından Japonca-İngilizce sözlüğünün hazırlanması amacıyla icat edilmiştir. Hepburn sistemi bu güne kadar Japoncanın Latin alfabesine tercüme edilmesinde kullanılan en yaygın sistemdir.

## Hukuki statüsü

Hepburn sistemi İngilizcenin sesbiliminin bazında kurulmuş olup Japonya tarafından geliştirilen Nihon-shiki sistemi ile rekabet etmekteydi. 21 Eylül 1937 tarihinde Japon hükûmeti Nihon-shiki sisteminin biraz daha değiştirilmiş bir versiyonu olan Kunrei-shiki'yi kabul etti. 1945 yılında II. Dünya Savaşı'nın sonunda Japonya'nın teslim olmasının ardından Amerikalılar tarafından iptal edildi ve 1954 yılında biraz değişmiş halde yeniden yürürlüğe girdi.

1972 yılında Hepburn sisteminin gözden geçirilmiş bir versiyonu ANSI Z39.11-1972 standardı olarak kodlandırıldı. 1989 yılında ISO 3602 standardı olarak teklif edildiyse de Kunrei-shiki tercih edildi. Z39.11-1972 standardı 6 Ekim 1994'te kaldırıldı.

## Hepburn romanizasyonu çizelgeleri

| Gojūon
 | Yōon
 |
| --- | --- |
| あ ア *a* | い イ *i* | う ウ *u* | え エ *e* | お オ *o* |
| か カ *ka* | き キ *ki* | く ク *ku* | け ケ *ke* | こ コ *ko* | きゃ キャ *kya* | きゅ キュ *kyu* | きょ キョ *kyo* |
| さ サ *sa* | し シ *shi* | す ス *su* | せ セ *se* | そ ソ *so* | しゃ シャ *sha* | しゅ シュ *shu* | しょ ショ *sho* |
| た タ *ta* | ち チ *chi* | つ ツ *tsu* | て テ *te* | と ト *to* | ちゃ チャ *cha* | ちゅ チュ *chu* | ちょ チョ *cho* |
| な ナ *na* | に ニ *ni* | ぬ ヌ *nu* | ね ネ *ne* | の ノ *no* | にゃ ニャ *nya* | にゅ ニュ *nyu* | にょ ニョ *nyo* |
| は ハ *ha* | ひ ヒ *hi* | ふ フ *fu* | へ ヘ *he* | ほ ホ *ho* | ひゃ ヒャ *hya* | ひゅ ヒュ *hyu* | ひょ ヒョ *hyo* |
| ま マ *ma* | み ミ *mi* | む ム *mu* | め メ *me* | も モ *mo* | みゃ ミャ *mya* | みゅ ミュ *myu* | みょ ミョ *myo* |
| や ヤ *ya* |  | ゆ ユ *yu* |  | よ ヨ *yo* |  |
| ら ラ *ra* | り リ *ri* | る ル *ru* | れ レ *re* | ろ ロ *ro* | りゃ リャ *rya* | りゅ リュ *ryu* | りょ リョ *ryo* |
| わ ワ *wa* | ゐ ヰ *wi* |  | ゑ ヱ *we* | を ヲ *wo* |  |
|  | ん ン *n* /*n'* |  |
| が ガ *ga* | ぎ ギ *gi* | ぐ グ *gu* | げ ゲ *ge* | ご ゴ *go* | ぎゃ ギャ *gya* | ぎゅ ギュ *gyu* | ぎょ ギョ *gyo* |
| ざ ザ *za* | じ ジ *ji* | ず ズ *zu* | ぜ ゼ *ze* | ぞ ゾ *zo* | じゃ ジャ *ja* | じゅ ジュ *ju* | じょ ジョ *jo* |
| だ ダ *da* | ぢ ヂ *ji* | づ ヅ *zu* | で デ *de* | ど ド *do* | ぢゃ ヂャ *ja* | ぢゅ ヂュ *ju* | ぢょ ヂョ *jo* |
| ば バ *ba* | び ビ *bi* | ぶ ブ *bu* | べ ベ *be* | ぼ ボ *bo* | びゃ ビャ *bya* | びゅ ビュ *byu* | びょ ビョ *byo* |
| ぱ パ *pa* | ぴ ピ *pi* | ぷ プ *pu* | ぺ ペ *pe* | ぽ ポ *po* | ぴゃ ピャ *pya* | ぴゅ ピュ *pyu* | ぴょ ピョ *pyo* |

* † — Kırmızı

```
karakterler eski nadir karakterlerdir ve günümüzde kullanılmamaktadırlar. Modern Hepburn romanizasyonunda genellikle tanımları yoktur.

```

* ‡ — Mavi karakterler Modern Japoncada statülerinin dışında nadiren kullanılırlar ve romanizasyonu yukarıdaki kuralları izler.

### Genişletilmiş katakana

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ア *a* | イ *i* | ウ *u* | エ *e* | オ *o* |
|  | イィ *yi* |  | イェ *ye* |  |
| ウァ *wa* | ウィ *wi* | ウゥ  *wu* | ウェ *we* | ウォ *wo* |
| ウャ *wya* |  | ウュ *wyu* | ウィェ *wye* | ウョ *wyo* |
| ヴァ *va* | ヴィ *vi* | ヴ *vu* | ヴェ *ve* | ヴォ *vo* |
| ヴャ *vya* |  | ヴュ *vyu* | ヴィェ *vye* | ヴョ *vyo* |
|  |  | ウ゚ *n* |  |
|  |  |  | キェ *kye* |  |
|  |  |  | ギェ *gye* |  |
| クァ *kwa* | クィ *kwi* |  | クェ *kwe* | クォ *kwo* |
| クヮ *kwa* |  |
| グァ *gwa* | グィ *gwi* |  | グェ *gwe* | グォ *gwo* |
| グヮ *gwa* |  |
| カ゚ *nga* | キ゚ *ngi* | ク゚ *ngu* | ケ゚ *nge* | コ゚ *ngo* |
| キ゚ャ *ngya* |  | キ゚ュ *ngyu* | キ゚ェ *ngye* | キ゚ョ *ngyo* |
|  |  |  | シェ *she* |  |
|  |  |  | ジェ *je* |  |
|  | スィ *si* |  |
|  | ズィ *zi* |  |
|  |  |  | セ゚ *ce* |  |
|  |  |  | チェ *che* |  |
|  |  |  | ヂェ *je* |  |
| ツァ *tsa* | ツィ *tsi* |  | ツェ *tse* | ツォ *tso* |
| ツャ *tsya* |  | ツュ *tsyu* | ツィェ *tsye* | ツョ *tsyo* |
| ヅァ *za* | ヅィ *zi* |  | ヅェ *ze* | ヅォ *zo* |
| ヅャ *zya* |  | ヅュ *zyu* | ヅィェ *zye* | ヅョ *zyo* |
|  | ティ *ti* | トゥ *tu* |  |  |
|  | トィ *twi* | テュ *tyu* |  |
|  | ディ *di* | ドゥ *du* |  |  |
|  | ドィ *dwi* | デュ *dyu* |  |
|  | ツ゚ *tcu* |  | ト゚ *tco* |
|  | ヌィ *nwi* |  | ニェ *nye* |  |
|  |  |  | ヒェ *hye* |  |
|  | ブィ *bwi* |  | ビェ *bye* |  |
|  | プィ *pwi* |  | ピェ *pye* |  |
| ファ *fa* | フィ *fi* |  | フェ *fe* | フォ *fo* |
| フャ *fya* |  | フュ *fyu* | フィェ *fye* | フョ *fyo* |
|  | ㇷ゚ *n* |  |
|  | ホゥ *hu* |  |
|  | ムィ *mwi* |  | ミェ *mye* |  |
|  | ユィ *ywi* |  | ユェ *ye* |  |
|  | ルィ *rwi* |  | リェ *rye* |  |
| ラ゚ *la* | リ゚ *li* | ル゚ *lu* | レ゚ *le* | ロ゚ *lo* |
| リ゚ャ *lya* |  | リ゚ュ *lyu* | リ゚ェ *lye* | リ゚ョ *lyo* |
| ヷ *va* | ヸ *vi* |  | ヹ *ve* | ヺ *vo* |

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Hepburn romanizasyonu ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Preface of first edition of Hepburn's original dictionary, explaining romanization 22 Ekim 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Preface of third edition of Hepburn's original dictionary, explaining romanization 22 Ekim 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.