Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Japon yazı sistemi

Japonca bir metin örneği
Modern **Japon yazı sistemi**, logografik kanji, heceyazısı kana ve rōmaji (latin alfabesi) olmak üzere üç yazı sisteminin bir kombinasyonudur. Kana ise hiragana ve katakana olmak üzere ikiye ayrılır. Çok sayıda kanji karakterine ek olarak birçok karışık hece yazısının bulunması nedeniyle Japon yazı sistemi genellikle en karmaşık yazı sistemi olarak kabul edilmektedir.

Japonca dikey veya yatay olarak yazılabilmektedir. Dikey olarak yazılan metinlerde satırlar sağdan sola doğru olup II. Dünya Savaşı'ndan sonra metinlerin yatay yönde yazılmasıyla yaygın hale gelmiştir. Gazeteler ve edebi metinler genellikle dikey yönde yazılı olup genel olarak işaretler, kullanma kılavuzları ve web siteleri yatay yönde yazılıdır.

## Örnekler

Dört yazı sistemininde kullanıldığı 19 Nisan 2004 tarihli bir *Asahi Shimbun* gazetesi başlığı örneği: (kanji (kırmızı), hiragana (mavi), katakana (yeşil) ve rōmaji ile sayılar (siyah)):

2=ラドクリフ、マラソン五輪代表に 1万m出場にも含み
*Radokurifu, Marason gorin daihyō ni, ichi-man mētoru shutsujō ni mo fukumi*
"Olimpiyat maratonuna katılan Radcliffe ayrıca 10,000 metre mesafede koşabilir"
Kelimelerin farklı yazı sistemlerde yazılışı;

| Kanji
 | Hiragana
 | Katakana
 | Rōmaji
 | Çeviri
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 私
 | わたし
 | ワタシ
 | *watashi* | Ben
 |
| 金魚
 | きんぎょ
 | キンギョ
 | *kingyo* | akvaryum balığı
 |
| 煙草 veya 莨
 | たばこ
 | タバコ
 | *tabako* | tütün, sigara
 |
| 東京
 | とうきょう
 | トウキョウ
 | *tōkyō* | Tokyo ("Doğu'nun başkenti")
 |

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* The Modern Japanese Writing System 1 Mayıs 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.: an excerpt from *Literacy and Script Reform in Occupation Japan*, by J. Marshall Unger.
* *The 20th Century Japanese Writing System: Reform and Change* by Christopher Seeley
# Fonogram

**Fonogram**, bir sesi ya da ses dizimini belirten yazılı biçimdir.

Örneğin alfabetik dillerde kullanılan harfler birer fonogramdır, çoğu zaman kendi başlarına ifade ettikleri bir kavram yoktur, kavramları ifade etmek için çıkarılan ses birimlerini belirlerler ve genelde başka fonogramlarla beraber anlamlı bir bütün oluştururlar. İdeogram terimi bunun zıddıdır.

## Ayrıca bakınız

* fonem
# Telaffuz

**Telaffuz**, **söyleyiş**, **sesletim** ya da **boğumlanma**; bir dildeki sözcüklerin söyleniş biçimi. *Telaffuz* sözcüğü Arapça kökenlidir. Dilbilimde, ilgili sözcük ya da cümlenin kullanıldığı dilin okuma özellikleri ve sese dönüşmesinin ifadesi olan telaffuz, kendi içinde yöresel farklılıklar gösterebilir. Her dilin söyleyiş özellikleri farklıdır. Türkçe yazıldığı gibi okunan bir dil olmasına karşın, yerel söyleniş ayrımları ile bunun geçerli olmadığı durumlar görülür. Ayrıca Türkçeye yabancı dillerden geçen sözcükler için de telaffuzdaki vurgu kuralları söz konusu olmayabilir.

Örnek:

* *Gidelim*
* *Gidek*

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* İmlâ
* Göçüşme

## Dış bağlantılar

* Sounds Familiar?27 Temmuz 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. — İngilizcede telaffuz farklılıkları

Vikisözlük'te telaffuz ile ilgili tanım bulabilirsiniz.
# Kun'yomi

**Kun'yomi** (Japonca: 訓読み; "anlama dayalı okuma"), Kanji karakterlerinin yerli Japonca bir kelimenin veya yamato kotobanın telaffuzuna dayanan ve ilgili Çince karakterin ilk tanıtıldığı zamanki anlamına çok yakın olan bir okumadır.

Kun'yomi, sabit+sesli harf yapısını takip eden hecelerle karakterize edilir. Kun'yomi isim ve sıfatlarının çoğu iki veya üç hece uzunluğundadır, kun'yomi fiilleri ise bir veya iki hece uzunluğundadır.

## Kaynakça
# On'yomi

**On'yomi** (Japonca: 音読み; "sese dayalı okuma"), Kanji karakterlerinin Çince telaffuzuna dayalı olarak okunmasıdır. Tek bir kanjinin, farklı dönemlerin veya bölgelerin Çince telaffuzlarını yansıtan birden fazla 'on'yomi' telaffuzu olabilir.

Çince telaffuzun yeniden oluşturulmuş okumaları olduğu, ancak Latince alıntı kelimelerin İngilizce telaffuzuna benzer şekilde Çince telaffuz veya okumanın kendisi olmadığı için, daha önce genellikle çeviri okuma olarak anılıyordu. Eski Japon yazıları sıklıkla on'yomi okumalarının da Japonlar tarafından geldikleri sırada yaratıldığını ve Çinliler tarafından kendilerine aitmiş gibi yeniden ödünç alındığını belirtir.

Bazı kanjiler Çin'in farklı bölgelerinden farklı zamanlarda tanıtılmıştır ve bu nedenle birden fazla on'yomi'ye ve çoğu zaman birden fazla anlama sahiptirler.

## Kaynakça
# Orta Çince

| Orta Çince |
| --- |
| 漢語 |
| Ana dili olanlar | Çin |
| Dil ailesi | Çin-Tibet dilleri
* Çin dilleri
	+ **Orta Çince**
 |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | ltc |
| Glottolog | `midd1344` |

Tangyun
**Orta Çince** (Çince: 中古漢語; pinyin: *Zhōnggǔ Hànyǔ*), ilk olarak MS 601'de yayınlanan ve ardından birkaç gözden geçirilmiş ve genişletilmiş baskının izlediği bir rime sözlüğü olan *Qieyun* 'da kayıtlı Çincenin tarihsel çeşididir. Yazı sisteminin doğası gereği, telaffuzun kendisi ve fonetik yeniden yapılandırılmak zorunda kaldı. Daha önceki Eski Çincenin aksine, Orta Çince dört tonlu bir ton sistemi geliştirmişti. Mevcut Çin lehçelerinin çoğu Orta Çinceden evrimleşmiş olup bununla birlikte Min Çincesi gibi bazı istisnalar bulunmaktadır.

## Kaynakça

## Ek okuma

Aldridge, Edith (2013), "Survey of Chinese historical syntax part II: Middle Chinese", *Language and Linguistics Compass*, **7** (1), ss. 58-77, doi:10.1111/lnc3.12007.

## Dış bağlantılar

* Introduction to Chinese Historical Phonology 14 Nisan 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Guillaume Jacques
* Traditional Chinese Phonology 4 Aralık 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Guillaume Jacques
* Historical Chinese Phonology/Philology at Technical Notes on the Chinese Language Dialects 25 Ekim 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Dylan W.H. Sung
# Shinjitai

Japanese Shinjitai, Japonya'da yazılı dili basitleştirmek amacıyla 20. yüzyılda kabul edilen, daha kolay yazılabilen kanji karakterlerinin modern bir setidir.
**Shinjitai** (Japonca: 新字体; "yeni karakter formları"), basitleştirilmiş biçimli kanjidir. Japonya'da Tōyō Kanji Listesi'nin 1946'da yayımlanmasından bu yana kullanılmaktadır. Shinjitaide bulunan bazı yeni biçimler basitleştirilmiş Çince karakterlerde de bulunur, ancak shinjitai genellikle düzenlemenin kapsamı bakımından o kadar kapsamlı değildir.

Shinjitai, basitleştirilmemiş kanji olan kyūjitaidaki vuruş sayısını azaltarak yaratılmıştır. Bu sadeleştirme, ya on'yomide gösteren onpuyu, aynı on'yomi daha az vuruşlu başka bir onpu ile değiştirme ya da bir karakterin karmaşık bir bileşenini daha basit bir karakterle değiştirme süreciyle elde edildi.

1950'lerden bu yana yapılan birkaç basitleştirme aşaması oldu, ancak resmi olan tek değişiklik 1981 ve 2010'da Jōyō Kanji Listesi'ndeki değişiklikler oldu.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* A complex Shinjitai - Kyūjitai converter 16 Mart 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Kanji - Japanese Simplifications
* *The 20th Century Japanese Writing System: Reform and Change* by Christopher Seeley 31 Temmuz 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Jinmeiyō kanji

**Jinmeiyō kanji** (Japonca: 人名用漢字; "Kişisel adlarda kullanım için Çince karakterler"), 863 Çince karakter kümesidir. Bunlar, resmi olarak yaygın olarak kullanılan karakterler (jōyō kanji) listesinde yer almamalarına karşın Japonya'da kayıtlı kişisel adlarda yasal olarak kullanılabilen ek bir karakter listesidir. Jinmeiyō kanji bazen hem jinmeiyō hem de jōyō listelerindeki karakterlere atıfta bulunmak için kullanılır.

1946 tarihli bir bakanlık kararnamesi, kamu kullanımı için resmi olarak onaylanmış kanji sayısını 1.850 tōyō kanji ile sınırladı. Listede o ana kadar adlarda sıklıkla kullanılan birçok kanji hariç tutulsa da, bu listedeki yalnızca kanjiler kayıtlı adlar olarak kabul edilebilirdi. Bununla birlikte, 25 Mayıs 1951'de kabine, ilk 90 jinmeiyō kanjiyi belirterek isimlerde kullanılabilen karakter dizisini genişletti.

Yıllar geçtikçe, Adalet Bakanlığı kanji isminin sayısını artırdı ve ebeveynlerden gelen taleplere cevaben daha fazla ekleme planı yaptı. 30 Nisan 2009 itibarıyla 985 jinmeiyō kanji bulunmaktaydı ancak 2010 sonlarında 129 jinmeiyō karakterinin jōyō kanji listesine ve beş karakterin jōyō kanji listesinden jinmeiyō karakterlerine aktarılmasıyla bu sayı 861'e düşürüldü. 2015 ve 2017'de jinmeiyō listesine toplam 2 kanji eklenerek toplam sayı 863 oldu.

## Liste

丑丞乃之乎也云亘些亦 亥亨亮仔伊伍伽佃佑伶 侃侑俄俠俣俐倭俱倦倖 偲傭儲允兎兜其冴凌凜 凧凪凰凱函劉劫勁勺勿

匁匡廿卜卯卿厨厩叉叡 叢叶只吾吞吻哉哨啄哩 喬喧喰喋嘩嘉嘗噌噂圃 圭坐尭坦埴堰堺堵塙壕 壬夷奄奎套娃姪姥娩嬉

孟宏宋宕宥寅寓寵尖尤 屑峨峻崚嵯嵩嶺巌已巳 巴巷巽帖幌幡庄庇庚庵 廟廻弘弛彗彦彪彬徠忽 怜恢恰恕悌惟惚悉惇惹

惺惣慧憐戊或戟托按挺 挽掬捲捷捺捧掠揃摑摺 撒撰撞播撫擢孜敦斐斡 斧斯於旭昂昊昏昌昴晏 晃晒晋晟晦晨智暉暢曙

曝曳朋朔杏杖杜李杭杵 杷枇柑柴柘柊柏柾柚桧 栞桔桂栖桐栗梧梓梢梛 梯桶梶椛梁棲椋椀楯楚 楕椿楠楓椰楢楊榎樺榊

榛槙槍槌樫槻樟樋橘樽 橙檎檀櫂櫛櫓欣欽歎此 殆毅毘毬汀汝汐汲沌沓 沫洸洲洵洛浩浬淵淳渚 淀淋渥湘湊湛溢滉溜漱

漕漣澪濡瀕灘灸灼烏焰 焚煌煤煉熙燕燎燦燭燿 爾牒牟牡牽犀狼猪獅玖 珂珈珊珀玲琢琉瑛琥琶 琵琳瑚瑞瑶瑳瓜瓢甥甫

畠畢疋疏皐皓眸瞥矩砦 砥砧硯碓碗碩碧磐磯祇 祢祐祷禄禎禽禾秦秤稀 稔稟稜穣穹穿窄窪窺竣 竪竺竿笈笹笙笠筈筑箕

箔篇篠簞簾籾粥粟糊紘 紗紐絃紬絆絢綺綜綴緋 綾綸縞徽繫繡纂纏羚翔 翠耀而耶耽聡肇肋肴胤 胡脩腔脹膏臥舜舵芥芹

芭芙芦苑茄苔苺茅茉茸 茜莞荻莫莉菅菫菖萄菩 萌萊菱葦葵萱葺萩董葡 蓑蒔蒐蒼蒲蒙蓉蓮蔭蔣 蔦蓬蔓蕎蕨蕉蕃蕪薙蕾

蕗藁薩蘇蘭蝦蝶螺蟬蟹 蠟衿袈袴裡裟裳襖訊訣 註詢詫誼諏諄諒謂諺讃 豹貰賑赳跨蹄蹟輔輯輿 轟辰辻迂迄辿迪迦這逞

逗逢遥遁遼邑祁郁鄭酉 醇醐醍醬釉釘釧銑鋒鋸 錘錐錆錫鍬鎧閃閏閤阿 陀隈隼雀雁雛雫霞靖鞄 鞍鞘鞠鞭頁頌頗顚颯饗

馨馴馳駕駿驍魁魯鮎鯉 鯛鰯鱒鱗鳩鳶鳳鴨鴻鵜 鵬鷗鷲鷺鷹麒麟麿黎黛 鼎

## Dış bağlantılar

* Jōyō kanji listesi (Kültür İşleri Ajansı)
* Jinmeiyō kanji listesi (Adalet Bakanlığı) 24 Ekim 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Japonya hükûmeti

Japonya hükûmet arması (*Goshichi no kiri*)
**Japonya hükûmeti**, Japonya'yı yöneten kuruluştur. Japonya, başında bir imparatorun olduğu ve 47 idari bölümden oluşan bir üniter anayasal monarşidir.

Hükûmet, 1947'de kabul edilen Japonya Anayasası çerçevesinde hareket eder. İmparatorun rolü tamamen sembolik olup hükûmeti Başbakan ve Devlet Bakanlarının oluşturduğu Bakanlar Kurulu yönetir ve denetler. Bakanlar Kurulu, yürütme erkinin kaynağıdır ve hükûmet başkanı olan Başbakan tarafından kurulur. Başbakan, Ulusal Diyet tarafından belirlenir ve imparator tarafından atanır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Resmî site
* Background notes of the US Department of State, Japan's Government 6 Haziran 2002 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Search official Japanese Government documents and records 29 Haziran 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Facts about Japan by CIA's The World Factbook 8 Ağustos 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Jōyō kanji

Bütün Jōyō Kanji'leri gösteren resim
**Jōyō kanji** (Japonca: 常用漢字; "düzenli kullanımlı Çince karakterler"), Japonya Eğitim Bakanlığı'nın kanji karakterleri ve okumaları için resmî rehberidir. Mevcut jōyō kanji, 2010 yılında yayınlanan 2,136 karakterin listesidir. II. Dünya Savaşı'ndan sonra standartlaştırılmış ortaokul düzeyindeki kanjilerin ilk listesi olan tōyō kanjinin hafifçe değiştirilmiş bir versiyonudur. Liste, düzenli olarak kullanılan tüm karakterler ve okumaların kapsamlı bir listesi olmayıp daha ziyade, zorunlu eğitimi tamamlamış olanların yanı sıra resmi hükûmet belgelerinde kullanılmak üzere izin verilen karakterlerin ve okumaların bir listesi için bir okuryazarlık başlangıç noktası olarak tasarlanmıştır. Resmî hükûmet belgelerinin sadece jōyō kanji ve okumalarının kullanılma zorunluluğu nedeniyle, bazı nadir karakterler de Japonya Anayasası'nın bir parçası olmakla kalmaz, aynı zamanda yazılmış olan orijinal 1,850 karakterli tōyō kanji listesi derlenmiştir.

Jōyō kanji içindeki 2,136 kanji şunlardan oluşur;

* İlkokulda öğretilen 1,006 kanji (kyōiku kanji)
* Ortaokulda öğretilen 1,130 ek kanji

## Dış bağlantılar

* List of Jōyō Kanji (Japanese Agency for Cultural Affairs)
# Biçimbirim

**Biçimbirim**, **biçim birimi** veya **morfem**, dildeki anlam ayırıcı özelliğe sahip en küçük dilsel birimdir. Çekim ve türetim biçimbirimleri olarak ikiye ayrılır.

## Kaynakça
# Öyküntü

**Öyküntü**, dilbilimde bir dilden bir dile, bir terimin veya deyimin sözcük sırası ve yapısı değiştirilmeden aktarılması sürecidir. Kaynak dildeki ifade tamamen veya kısmen alınarak, hedef dilde benzer bir anlam aktarılır. Örneğin, İngilizce *"skyscraper"* (gökdelen) sözcüğü, birçok dile *"sky"* (gökyüzü) ile *"to scrape"* (kazımak, delmek) sözcükleri birleştirilerek geçmiştir. Bir diğer örnek ise Türkçe *"derin devlet"* sözcüğünün İngilizceye *"deep state"* olarak geçmesidir. Bu dilbilimsel olgu, diller arasındaki kültürel etkileşimin ve sözcük ödünç alımının bir örneğidir.

## Kaynakça