Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kanji

| Kanji  |
| --- |
| Furigana stilinde Kanji ile yazılmış "kanji" metni |
| Tür | Logogram |
| Diller | Eski Japonca, Kanbun, Japonca, Ryukyu dilleri, Hachijō |
| Dönem | 5. yüzyıl - günümüz |
| Aile sistemi |
Kehanet kemiği yazısı* Mühür yazısı
	+ Büro yazısı
		- Düzenli yazı
			* {{{isim}}}
 |
| Kardeş alfabeler | Hanja, Bopomofo, geleneksel Çince, basitleştirilmiş Çince, chữ Hán, chữ Nôm, Kidan yazısı, Çurçen yazısı, Tangut yazısı, Yi yazısı |
| ISO 15924 | ltr, Han |
| Yön | Soldan sağa |
| Unicode adı | Han |
| **Bu sayfa UFA fonetik Unicode semboller içerir.** Doğru bir görüntüleme desteğiniz bulunmadığı takdirde, soru işaretleri, kutular veya diğer Unicode karakterleri görebilirsiniz. IPA sembolleri ile ilgili rehberi okumak için, bakınız Yardım:IPA. |

**Kanji** (漢字, かんじ, Çin Harfi anlamında), Japoncada kullanılan Çin karakterlerine verilen isimdir. Bu yazı Japonya'ya Budizm ve Konfiçyüsçü dini metinler yoluyla geldi. İlk olarak Wu Hanedanı zamanında (4-6 yüzyıl), daha sonra Han Hanedanı zamanında (7-9 yüzyıl) ve son olarak 1185–1573 yılları arasında, Çin'den Japonya'ya geniş çaplı yazı geçişleri oldu.

Çin karakterleri Japon diline girdiğinde Çincedeki okunuşu (**On** 音, おん) ve karakterlerin kelime anlamlarının Japoncada önceden beri kullanılan söylenişi (**Kun**　訓, くん) olarak genellikle ikili bir telaffuza sahiptir. Bir karakterin birden fazla *on*-okuması ve *kun*-okuması olabilir. Karakterin kullanıldığı yere göre ses değişir. Tek heceli Çin dilinden gelen kanjinin, çok heceli Japon dili için kullanımında sorunlar doğdu. Bu sorunları çözmek için iki özgün Japonca harf dizisi olan Hiragana (平仮名, ひらがな) ve Katakana (片仮名, カタカナ) alfabeleri kanjiden türetilerek oluşturulmuştur.

Yakın dönemde Japonya'daki dil reformları ile kanji kullanımı isimler, sıfat ve fiil kökleri ile sınırlanarak biçimleri sadeleştirildi. Sayıları 10.000leri bulunan karakterlerin en çok kullanılan 1945 adedinin oluşturduğu **Günlük Kullanım Kanjileri** (常用漢字, じょうようかんじ, Jooyoo Kanji) ve bu listeye ek olarak kişi isimlerinde kullanılmak üzere 984 karakterlik bir **Kişi Adı Kanjileri** (人名用漢字, じんめいようかんじ, Jinmeiyoo Kanji-i) listeleri resmî olarak kabul edildi.

## Kaynakça
# Furigana

**Furigana**, Japoncaya Çinceden geçen kanjilerin kenarında hiragana veya katakana ile açıklama yapılmasıdır.

## Dış bağlantılar

* Japonca Türkçe Sözlük 26 Ocak 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Logogram

Çince karakterler
**Logogram**, yazı dilinde bir kelime veya ifadeyi temsil eden yazılı karakterdir. Alfabe ve hece yazısı olan fonogramların aksine herhangi bir sesi veya heceyi değil doğrudan bir ifadeyi anlatırlar. En bilinen logogramlar Çince karakterler ve Japon kanjileri olup bazı Mısır hiyeroglifleri ile Çivi yazısındaki bazı sesletimler de logogramdırlar.

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Logogram ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* 古代文字資料館　Ancient Writing Library 22 Şubat 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Chinese Script and Language 27 Eylül 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Ryukyu dilleri

| Ryukyu dilleri |
| --- |
| Coğrafi dağılım | Ryukyu Adaları |
| Sınıflandırma | Japon* **Ryukyu dilleri**
 |
| Alt bölümler | * Kuzey Ryukyu
* Güney Ryukyu
 |
| Ryukyu Adaları'nın konumu. |

Kin'de trafik güvenliği ile ilgili Japonca ve Okinawaca yazılmış afişler
**Ryukyu dilleri** (琉球語派 *Ryūkyū-goha*, 琉球諸語 *Ryūkyū-shogo* veya しまくとぅば *Shima kutuba* "ada dilleri"), Japonya'nın güneyinde bulunan Ryukyu Adaları'nda konuşulan ve Japon dillerine ait olan yerel dillerdir. Ryukyu dilleri, bazen Japoncanın lehçeleri olarak kabul edilse de Japonca ile birbirleriyle karşılıklı anlaşılamamaktadır. UNESCO tarafından dillerden dördü "kesin tehlikede", ve diğer ikisi "kritik tehlikede" olarak sınıflandırılmıştır.

## Diller

Kuzey Ryukyu dilleri (Amami-Okinawa dilleri)
* Amami
* Kikai
* Tokunoshima
* Okinoerabu
* Yoron
* Kunigami
* Okinawaca

Güney Ryukyu dilleri
* Miyako
* Yaeyama
* Yonaguni

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Ryukyu dilleri ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Ryukyuan language phonetic database12 Aralık 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Hachijō dili

| Hachijō dili |
| --- |
| 島言葉 |
| Telaffuz | Shima kotoba |
| Ana dili olanlar | Japonya |
| Bölge | Güney Izu Adaları ve Daitō Adaları |
| Konuşan sayısı | 1.000  (2011) |
| Dil ailesi | Japon dilleri
* Japonca
	+ **Hachijō dili**
 |
| Dil kodları |
| ISO 639-2 | hhjm |
| ISO 639-3 | – |
| Glottolog | `hach1239` |
| ELP | Hachijo |
| Izu Adaları |

**Hachijō dili** (Japonca: 島言葉, romanize: *shima kotoba*; "ada konuşması"), Japonya'nın Izu ve Daitō Adaları'nda konuşulan bir Japon dilidir. Kimi zaman Japoncanın bir lehçesi olarak kabul edilse de karşılıklı anlaşılırlık kriterine dayanarak ayrı bir Japon dili olarak da kabul edilmektedir.

Hachijō dili, günümüzde çoğunlukla yaşlı konuşmacılardan oluşan küçük ve azalan bir nüfusa sahip ölmek üzere olan bir dildir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Sound clip and transcription of Hachijō (Japonca)
* Database of Endangered Languages of Japan (İngilizce)
# Mühür yazısı

| Mühür yazısı 篆書 |
| --- |
| Tür | Logogram |
| Diller | Çince |
| Dönem | Bronz Çağı |
| Aile sistemi |
Fal yazıtları* Mühür yazısı
 |
| Kardeş alfabeler | Büro yazısı, Çince karakterler, kanji, kana, hança, bopomofo, Hıtan büyük yazısı, Hıtan küçük yazısı, Curçen yazısı, Tangut yazısı |
| **Bu sayfa UFA fonetik Unicode semboller içerir.** Doğru bir görüntüleme desteğiniz bulunmadığı takdirde, soru işaretleri, kutular veya diğer Unicode karakterleri görebilirsiniz. IPA sembolleri ile ilgili rehberi okumak için, bakınız Yardım:IPA. |

Mühür yazısı
**Mühür yazısı** (Çince: 篆書; pinyin: *zhuànshū*), 1. binyılın ikinci yarısında yaygın olan eski bir Çince karakterleri yazma tarzıydı. Zhou Hanedanı bronz yazıtlarından organik olarak gelişti. Mühür yazısının Çin çeşidi sonunda standart haline geldi ve Çin Hanedanı sırasında tüm Çin için resmi yazı olarak kabul edildi. Han Hanedanı'nda dekoratif gravür ve mühürler için hala yaygın olarak kullanılıyordu. Mühür yazısının Çince gerçek çevirisi dekoratif gravür yazısı anlamına gelmekte olup Han Hanedanı sırasında türetilmiş bir isimdir ve tören yazıtlarının yazılması için o zamanlar azalan rolünü yansıtmaktadır.

## Kaynakça

* Qiu, Xigui (2000). *文字學概要*. Early China Special Monograph Series No. 4. Gilbert L. Mattos; Jerry Norman tarafından çevrildi. Berkeley: The Society for the Study of Early China and the Institute of East Asian Studies, University of California, Berkeley. ISBN 1-55729-071-7.
* Chen, Zhaorong (陳昭容) (2003). *秦系文字研究﹕从漢字史的角度考察* (Çince). Academia Sinica, Institute of History and Philology Monograph (中央研究院歷史語言研究所專刊). ISBN 957-671-995-X.

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Mühür yazısı ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Qin Yun Song, Big Seal Script Banner 1 Mayıs 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Script translation 14 Nisan 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Richard Sears on seal script 14 Nisan 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Kehanet kemiği yazısı

Kehanet kemikleri ve kehanet kemiği yazısı
**Kehanet kemiği yazısı** (Çince: 甲骨文; pinyin: jiǎgǔwén), piromantik kehanette kullanılan kehanet kemikleri - hayvan kemikleri veya kaplumbağa plastronları - üzerine oyulmuş eski bir Çince karakter biçimidir. Kehanet kemiği yazısı, MÖ 2. binyılın sonlarında kullanıldı ve bilinen en eski Çince yazı biçimidir. Yaklaşık 150.000 parçası keşfedilen kehanet kemiği yazıtlarının büyük çoğunluğu, Henan Eyaleti, Anyang, Xiaotun Köyünde bulunan Yinxu bölgesinde bulundu. En son önemli keşif, 1993 yılında Xiaotun yakınlarında bulunan 579'u yazılı olmak üzere 1.608 parçadan oluşan Huayuanzhuang deposudur.

Farklı bilginler tarafından MÖ 1250 veya MÖ 1200'e tarihlenen Wu Ding'den başlayarak, Shang hanedanının son dokuz kralının ateşli kehanetlerinin kayıtlarını tutarlar. Wu Ding'in saltanatına ait kehanet kemik yazıtları radyokarbonla MÖ 1254–1197 ± 10 yıl olarak tarihlendirilmiştir.Shang, Zhou hanedanı tarafından MÖ 1046 yılında devrilince, kandilçiçeği ile kehanet daha yaygın hale geldi ve Batı Zhou döneminden kalma çok daha az kehanet kemiği tarihlenmektedir. Şimdiye kadar, Yinxu'dakiyle aynı ölçekte bir yazıt önbelleğine sahip hiçbir Zhou bölgesi bulunamadı, ancak yazılı kehanet kemikleri daha yaygın görünmektedir, bunlar zamanın en büyük nüfus merkezlerinin yakınında bulunmakta ve yeni siteler 2000 yılından bu yana hala keşfedilmeye devam etmektedir.

Geç dönem Shang kehanet kemiği yazıları, bronz dökümden farklı bir stilde kabaca çağdaş birkaç yazıtla birlikte, Çin yazısının en eski önemli külliyatını oluşturur. Shang yazısı, bronz eşya yazısından önce gelen Çin yazı ailesinin bilinen en eski üyesi ve atası olduğundan, yazı Çin etimolojisi çalışması için çok önemlidir. Aynı zamanda, halen kullanımda olan Çince ve Japonca logografik ve hece yazıları da dahil olmak üzere, sonraki üç bin yılda geliştirilen bir düzineden fazla Doğu Asya yazı sisteminin doğrudan atasıdır. İçerik açısından, eksik kehanetler için on karakterin altından nadir durumlarda 100 karakterin üzerine kadar değişen yazıtlar (birkaç düzine tipiktir), savaş, kurban ritüeli, tarım da dahil olmak üzere kraliyet ailesindeki doğumlar, hastalıklar ve ölümler gibi çok çeşitli konuları ele alır. Böylece, geç Shang hanedanı uygarlığı ve toplumu hakkında paha biçilmez bir içgörü sağlarlar.
# Düzenli yazı

| Düzenli yazı 楷書 |
| --- |
| Tür | Logogram |
| Diller | Çince |
| Dönem | Bronz Çağı, Demir Çağı |
| Aile sistemi |
Fal yazıtları* Mühür yazısı
	+ Büro yazısı
		- Düzenli yazı
 |
| Kardeş alfabeler | Çince karakterler, kanji, kana, hança, bopomofo, Hıtan büyük yazısı, Hıtan küçük yazısı, Curçen yazısı, Tangut yazısı |
| **Bu sayfa UFA fonetik Unicode semboller içerir.** Doğru bir görüntüleme desteğiniz bulunmadığı takdirde, soru işaretleri, kutular veya diğer Unicode karakterleri görebilirsiniz. IPA sembolleri ile ilgili rehberi okumak için, bakınız Yardım:IPA. |

Düzenli yazı ile mühür yazısı
**Düzenli yazı** (Çince: 楷書; pinyin: *kǎishū*), Wei Hanedanı döneminde MS 200 dolaylarında ortaya çıkmış ve 7. yüzyılda stilistik olarak olgunlaşmış bir Çin yazısıdır. Yalnızca baskıda kullanılan Ming ve gotik stillerden sonra modern yazılarda en yaygın ve yayınlarda en yaygın üçüncü stildir.

## Konuyla ilgili yayınlar

* Qiu Xigui (2000). Chinese Writing. Translation of 文字學概論 by Mattos and Norman. Early China Special Monograph Series No. 4. Berkeley: The Society for the Study of Early China and the Institute of East Asian Studies, University of California, Berkeley. 1-55729-071-7.

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Düzenli yazı ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Regular Script "tao te king" CHAPTER LVII 9 Ekim 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* More on Standard Script 18 Mayıs 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. In English, at BeyondCalligraphy.com
# Büro yazısı

| Büro yazısı 隸書 |
| --- |
| Tür | Logogram |
| Diller | Çince |
| Dönem | Bronz Çağı, Demir Çağı |
| Aile sistemi |
Fal yazıtları* Mühür yazısı
	+ Büro yazısı
 |
| Kardeş alfabeler | Düzenli yazı, Çince karakterler, kanji, kana, hança, bopomofo, Hıtan büyük yazısı, Hıtan küçük yazısı, Curçen yazısı, Tangut yazısı |
| **Bu sayfa UFA fonetik Unicode semboller içerir.** Doğru bir görüntüleme desteğiniz bulunmadığı takdirde, soru işaretleri, kutular veya diğer Unicode karakterleri görebilirsiniz. IPA sembolleri ile ilgili rehberi okumak için, bakınız Yardım:IPA. |

Düzenli yazı ile mühür yazısı
**Büro yazısı** (Çince: 隸書; pinyin: *lìshū*), Savaşan Devletler Çağı'nda Çin Hanedanı'na kadar gelişen, Han Hanedanı'nda baskın olan ve Wei-Jin dönemleri boyunca kullanımda kalan arkaik bir Çin kaligrafi stilidir. Modern okuyucular için yüksek okunabilirliği nedeniyle, başlıklar, tabelalar ve reklamlar gibi çeşitli işlevsel uygulamalarda hala sanatsal lezzet için kullanılmaktadır. Bu okunaklılık, modern düzenli yazı (*kaishu*) ile paylaşılan bir özellik olan oldukça doğrusal yapıdan kaynaklanmaktadır. Yapı ve doğrusallık açısından genellikle modern yazıya benzemekle birlikte, uzundan kareye modern yazının aksine, kareden genişe olma eğilimindedir ve genellikle belirgin, dalgalı, izole edilmiş ana vuruşların, özellikle de sağa veya aşağı doğru çapraz bir vuruşun belirgin, dalga benzeri bir genişlemesine sahiptir. Bazı yapılar da arkaiktir.

## Konuyla ilgili yayınlar

Wikimedia Commons'ta Büro yazısı ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Qiu Xigui (2000). Chinese Writing. Translation of 文字學概論 by Mattos and Norman. Early China Special Monograph Series No. 4. Berkeley: The Society for the Study of Early China and the Institute of East Asian Studies, University of California, Berkeley. 1-55729-071-7.
# Chữ Hán

Chữ Hán ve chữ Nho, sağda Vietnam alfabesiyle chữ Nôm dilinde yazılmıştır.
**Chữ Hán** (Vietnamca: 𡨸漢 [t͡ɕɯ˦ˀ˥ haːn˧˦], çev. 'Han karakterleri'), Edebi Çince (Hán văn‎; 漢文) yazmak için kullanılan Çince karakterlerdir. Kızıl Nehir Deltası bölgesinin Han Hanedanlığı'na katılmasından sonra Vietnam'da resmen kullanılmaya başlandı ve 20. yüzyılın başlarına kadar kullanılmaya devam etti.

## Kaynakça
# Chữ Nôm

| Chữ Nôm  |
| --- |
|  |
| Tür | Logografik |
| Diller | Vietnamca |
| Dönem | 13.-20. yüzyıl |
| Aile sistemi |
Kehanet kemiği yazısı* Mühür yazısı
	+ Büro yazısı
		- Düzenli yazı
			* Chữ Hán
				+ Chữ Nôm
 |
| Etkilenen alfabeler | Nom Tay |
| Kardeş alfabeler | Sawndip |
| Unicode aralığı | Han |
| **Bu sayfa UFA fonetik Unicode semboller içerir.** Doğru bir görüntüleme desteğiniz bulunmadığı takdirde, soru işaretleri, kutular veya diğer Unicode karakterleri görebilirsiniz. IPA sembolleri ile ilgili rehberi okumak için, bakınız Yardım:IPA. |

**Chữ Nôm** (𡨸喃), eskiden Vietnamcanın yazımı için kullanılan logografik bir yazı sistemidir. Çin-Vietnamca kelime dağarcığını ve bazı yerel Vietnamca kelimeleri temsil etmek için Çin karakterleri kullanırken diğer kelimeler ise fono-semantik bileşikler de dahil olmak üzere çeşitli yöntemler kullanılarak oluşturulan yeni karakterlerle temsil edilir. Bu nedenle bu bileşik yazı oldukça karmaşıktı ve yazılı Çinceye hakim olan Vietnam nüfusunun yüzde beşinden azı için erişilebilirdi.

Vietnam'da 20. yüzyılın başlarına kadar tüm resmi yazılar Klasik Çince ile yazılmış olsa da, 15. ve 19. yüzyıllar arasında bazı Vietnamlı edebiyatçılar, çoğu şiirsel olmak üzere, yerel dilde popüler eserler yaratmak için chữ Nôm'u kullandılar. Vietnam edebiyatının en bilinen eserlerinden biri olan *Kiều'nun Hikayesi*, Nguyễn Du tarafından chữ Nôm'da yazılmıştır.

Portekizli Cizvit misyonerler tarafından oluşturulan ve bilinen en eski kullanımı 17. yüzyılda ortaya çıkan Vietnam alfabesi, 1920'lerden itibaren Vietnam edebiyatını kaydetmenin tercih edilen yolu olarak chữ Nôm'un yerini almıştır. Çince karakterler hâlâ dekoratif, tarihi ve törensel değerlerden dolayı kullanılırken, chữ Nôm modern Vietnam'da yaygın kullanımdan düşmüştür. 21. yüzyılda chữ Nôm, Vietnam'da tarihi ve ayinsel amaçlarla kullanılmaktadır. Hanoi'deki Hán-Nôm Çalışmaları Enstitüsü, hem Çince karakterlerle (chữ Hán) yazılmış Çince metinler hem de chữ Nôm ile yazılmış Vietnamca metinler olmak üzere, Vietnam'dan modern öncesi metinler için ana araştırma merkezidir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Chữ Nôm ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Chunom.org 19 Aralık 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. "This site is about Chữ Nôm, the classical writing system of Vietnam."
* Vietnamese Nôm Preservation Foundation. Features a character dictionary.
* Chữ Nôm, Omniglot
* The Vietnamese Writing System, Bathrobe's Chinese, Japanese & Vietnamese Writing Systems
# ISO 15924

**ISO 15924**, *Yazı düzenlerinin isimlerinin temsili için kodlar*, birkaç yazı sistemi için iki grup kod tanımlar. Her yazı düzeni için dört harften oluşan bir kod ve bir rakamsal kod verilir. Her ne kadar doğal diller için kodları tanımlayan ISO 639, Web tarayıcıların yabancı metinler için hangi yazı tipini kullanacağını belirlemek için HTML ve XML'lerde kullanılsa da, ISO 15924 şu anda bu amaç için biçimleme dillerinde kullanılmamaktadır.

## Örnekler

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Yazı düzeni** | **Dört harfli kod** | **Sayısal kod** |
| Fenike | Phnx | 115
 |
| Arap | Arab | 160
 |
| Yunan | Grek | 200
 |
| Latin | Latn | 215
 |
| Kiril | Cyrl | 220
 |
| Hiragana | Hira | 410
 |
| Yazılmamış | Zxxx | 997
 |
| Belirsiz | Zyyy | 998
 |

## Dış bağlantılar

* ISO 15924 Tescil Otoritesi8 Nisan 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Unicode)
* kod listeleri8 Nisan 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Hiragana

**Hiragana** (平仮名, ひらがな): Japonca yazmak için kullanılan hece yazısı. Kanji adı verilen Çince kökenli yazı karakterlerinin hızlı yazımından türemiş olup Japoncada kullanılan üç temel yazım dizisinden birini oluşturmaktadır. Erken dönemlerde daha ziyade kadınlar tarafından kullanılmıştır. Daha sonraları Japonya'daki dil reformları ile kelime köklerine getirilecek eklerde ve Kanji yazımı zor olan harflerin yazımında kullanılmaya başlanmıştır. Bugün aynı zamanda yabancı kelimelerin veya kanjilerin okunuşlarını göstermek için de kullanılmaktadır.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| あ  *a* | い  *i* | う  *u* | え  *e* | お  *o* | ゃ  *ya* | ゅ  *yu* | ょ  *yo* | ゎ  *va* |
| か *ka* | き *ki* | く *ku* | け *ke* | こ *ko* | きゃ *kya* | きゅ *kyu* | きょ *kyo* | くゎ *kva* |
| さ *sa* | し *şi* | す *su* | せ *se* | そ *so* | しゃ *şa* | しゅ *şu* | しょ *şo* |  |
| た *ta* | ち *çi* | つ *tsu* | て *te* | と *to* | ちゃ *ça* | ちゅ *çu* | ちょ *ço* |  |
| な *na* | に *ni* | ぬ *nu* | ね *ne* | の *no* | にゃ *nya* | にゅ *nyu* | にょ *nyo* |  |
| は *ha/va* | ひ *hi* | ふ *fu/hu* | へ *he/e* | ほ *ho* | ひゃ *hya* | ひゅ *hyu* | ひょ *hyo* |  |
| ま *ma* | み *mi* | む *mu* | め *me* | も *mo* | みゃ *mya* | みゅ *myu* | みょ *myo* |  |
| や *ya* |  | ゆ *yu* |  | よ *yo* |  |
| ら *ra* | り *ri* | る *ru* | れ *re* | ろ *ro* | りゃ *rya* | りゅ *ryu* | りょ *ryo* |  |
| わ *va* | ゐ *vi* |  | ゑ *ve* | を *vo/o* |  |
|  | ん *n* |  |
| が *ga* | ぎ *gi* | ぐ *gu* | げ *ge* | ご *go* | ぎゃ *gya* | ぎゅ *gyu* | ぎょ *gyo* | ぐゎ *gva* |
| ざ *za* | じ *ji* | ず *zu* | ぜ *ze* | ぞ *zo* | じゃ c*a* | じゅ *cu* | じょ *co* |  |
| だ *da* | ぢ *ci* | づ *dzu* | で *de* | ど *do* | ぢゃ c*a* | ぢゅ *cu* | ぢょ *co* |  |
| ば *ba* | び *bi* | ぶ *bu* | べ *be* | ぼ *bo* | びゃ *bya* | びゅ *byu* | びょ *byo* |  |
| ぱ *pa* | ぴ *pi* | ぷ *pu* | ぺ *pe* | ぽ *po* | ぴゃ *pya* | ぴゅ *pyu* | ぴょ *pyo* |  |

Kırmızı ile gösterilen karakterler modern Japoncada kullanılmamaktadır.

## Japonca'nın diğer yazım dizileri

* Kanji
* Katakana
# Katakana

**Katakana** (片仮名, カタカナ), Japonca yazmak için kullanılan hece yazısı. Kanji adı verilen Çince yazı karakterlerinin bir parçasının kullanılmasıyla oluştu. Daha çok rahipler tarafından kullanılmaya başlandı. Japonya'daki dil reformları ile yabancı kökenli kelimelerin yazımında kullanılmaya başlandı.

|  |  |
| --- | --- |
| Katakana
 |  |
| ア *a* | イ *i* | ウ *u* | エ *e* | オ *o* | ヤ　*ya* | ユ　*yu* | ヨ　*yo* |
|  |
| カ *ka* | キ *ki* | ク *ku* | ケ *ke* | コ *ko* | キャ *kya* | キュ *kyu* | キョ *kyo* |
| サ *sa* | シ *şi* | ス *su* | セ *se* | ソ *so* | シャ *şa* | シュ *şu* | ショ *şo* |
| タ *ta* | チ *çi* | ツ *tsu* | テ *te* | ト *to* | チャ *ça* | チュ *çu* | チョ *ço* |
| ナ *na* | ニ *ni* | ヌ *nu* | ネ *ne* | ノ *no* | ニャ *nya* | ニュ *nyu* | ニョ *nyo* |
| ハ *ha* | ヒ *hi* | フ *fu* | ヘ *he* | ホ *ho* | ヒャ *hya* | ヒュ *hyu* | ヒョ *hyo* |
| マ *ma* | ミ *mi* | ム *mu* | メ *me* | モ *mo* | ミャ *mya* | ミュ *myu* | ミョ *myo* |
| ヤ *ya* |  | ユ *yu* |  | ヨ *yo* |  |
| ラ *ra* | リ *ri* | ル *ru* | レ *re* | ロ *ro* | リャ *rya* | リュ *ryu* | リョ *ryo* |
| ワ *wa* | ヰ *wi* |  | ヱ *we* | ヲ (w)o
 |  |
|  | ン *n* |  |
|  |
| ガ *ga* | ギ *gi* | グ *gu* | ゲ *ge* | ゴ *go* | ギャ *gya* | ギュ *gyu* | ギョ *gyo* |
| ザ *za* | ジ*ci* | ズ *zu* | ゼ *ze* | ゾ *zo* | ジャ *ca* | ジュ *cu* | ジョ *co* |
| ダ *da* | ヂ *(ci)* | ヅ *(zu)* | デ *de* | ド *do* | ヂャ *(ca)* | ヂュ *(cu)* | ヂョ *(co)* |
| バ *ba* | ビ *bi* | ブ *bu* | ベ *be* | ボ *bo* | ビャ *bya* | ビュ *byu* | ビョ *byo* |
| パ *pa* | ピ *pi* | プ *pu* | ペ *pe* | ポ *po* | ピャ *pya* | ピュ *pyu* | ピョ *pyo* |

Ayrıca sadeleştirme sonrası kullanımdan kalkan ヰ=(w)i ve ヱ=(w)e diye iki harf daha bulunurdu.

## Japonca'nın diğer yazım dizileri

* Kanji
* Hiragana
# Han Çinlisi

Han
(漢族 / 汉族)|  |
|  |
| Önemli nüfusa sahip bölgeler |
|  Çin | 1.207.541.842 |
|  Hong Kong | 6.593.410 |
|  Makao | 433.641 |
|  Tayvan | 22.575.365 |
|  Singapur | 2.684.936 |
|  Endonezya | 7.566.200 |
|  Tayland | 7.053.240 |
|  Malezya | 6.590.500 |
|  ABD | 3.376.031 |
|  Kanada | 1.612.173 |
|  Peru | 1.300.000 |
|  Vietnam | 1.263.570 |
|  Filipinler | 1.146.250 |
|  Myanmar | 1.101.314 |
|  Rusya | 998.000 |
|  Avustralya | 614.694 |
|  Japonya | 519.561 |
|  Kamboçya | 343.855 |
|  Büyük Britanya | 296.623 |
|  Fransa | 230.515 |
|  Hindistan | 189.470 |
|  Laos | 185.765 |
|  Brezilya | 151.649 |
|  Hollanda | 144.928 |
|  Güney Kore | 137.790 |
|  İtalya | 128.000 |
|  Yeni Zelanda | 147.570 |
|  Panama | 100.000 + |
|  Sırbistan | 100.000 + |
| Diller |
| Çince |
| Din |
| Yüksek oranda ateist ve agnostik. Mahayana Budizmi ve Taoizm. Hristiyanlık, İslam ve Xiantianizm azınlıkları. Arka planda Konfüçyüsçülük ve Çin halk inançları. |

Çin'in etnolojik gruplarının dağılım haritası (Han'ların yaşam alanı).
**Han Ulusu** ya da **Han Çinlisi** (Çince (basitleştirilmiş): 汉族; Çince (geleneksel): 漢族; pinyin: *Hàn zú*) Çin'de yaşayan en büyük etnik gruptur. Çin nüfusunun %92'sini ve dünya nüfusunun yaklaşık %19'unu oluştururlar. Türkçede **Çinli** kelimesi Han Ulusuna eş anlamlı olarak kullanılmaktadır.

Han Ulusu adını M.Ö. 206 – M.S. 220 yılları arasında hüküm sürmüş **Han Hanedanlığı**'ndan alır. Han Hanedanlığı, Çin'i tek bir hükümdar altında birleştiren kısa süreli Qin Hanedanlığı'nın ardından (M.Ö.221 - M.Ö.206) egemenliği ele geçirmiş, Çin kültürü üzerinde derin etkiler bırakmıştır. Bugün Çin'de yaşayan pek çok insan da Han döneminde kurulan kültürel ve siyasal birliğin mirasçısı olarak kendini **Han insanı** (*Hànrén*) olarak adlandırmaktadır.

Han Ulusu Çin dillerinden birini konuşur. Dilsel olarak bir bütünlük göstermezler, ancak tüm Çin'de kullanılan Çin yazısı tarih boyunca kültürel ve siyasal birliğin temelini oluşturmuştur. Yani bir Hongkonglu ile bir Pekinli birbirlerinin konuştukları dili anlamıyor olsa da, Çin yazısı aracılığıyla anlaşabilir. Günümüzde ise Çin'de resmi dil olarak yaygınlaşan Pekin lehçesi Mandarin ya da Standart Çince ikinci dil olarak Han Ulusu'nun çoğunluğu tarafından konuşulmaktadır.

Han ulusunun adetleri ve gelenekleri de dilleri gibi büyük yöresel farklılıklar gösterir. Ancak genel olarak bakıldığında Han Ulusu ortak bir kültürü paylaşmaktadır.

## Ayrıca bakınız

 Wikimedia Commons'ta Çinliler ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur

* Han Çinlisi alt grupları
* Denizaşırı Çinliler
* Çin dilleri

## Kaynakça