# Psikolojik gerilim

**Psikolojik gerilim**, karakterlerin dengesiz duygusal durumlarının gizem ile birlikte sürekli olarak değiştiği bir gerilim türüdür. Gerilim türünün özelliklerini göstermekle birlikte, gizem ve drama türlerini de içinde barındırır. Drama ve gizeme ek olarak, pek çok psikolojik gerilim türü, çoğunlukla psikolojik korku türlerinin en üst sıralarında yer alır.

## Tanım

Bir psikolojik gerilim, genellikle bir kitap ya da filmde özellikle yapılan bir vurgu değil, buradaki karakterin psikolojisine yapılan bir vurgulamadır. Gerilimde olduğu gibi, kahraman için bir tehlike oluştuğu vurgulanmaktadır. Ancak psikolojik gerilim türlerinde gerilimin yalnızca karakterin zihinsel olarak ve daha az bir gerilim ile karşı karşıya olduğu betimlenir. Çünkü kahraman karakter genellikle kendi antagonist düşüncelerine karşı çıkmaya azmeder. Psikolojik gerilim türüne; "çeşitli anlatılar, akıllı kırmızı balıklar ve özenle belirlenmiş sürpriz unsurlar" gibi ögeler dahil edilir. *Psychology Today* Hollanda-Fransa ortak yapımı *The Vanishing* (*Spoorloos*) filmi bu türe bir örnek olarak verilebilir. Filmde kayıp karısına ne olduğunu öğrenmeyi bir saplantı haline getiren bir koca ve bu mücadelede karşı karşıya kaldığı ciddi tehlikeler vardır. Psikolojik gerilim karakterlerinin dürüstlükleri ve dünyayı nasıl görmek istedikleri, hikâyeye belirsiz nedenleri olan gerilimler getirir. Temel unsurları genellikle "karşılıklı şüpheler ve yanlış yönlendirmeler" oluşturur. Bu tür içerisinde aşağıdaki kavramları bulundurur;

* **Psikolojik** - Zihnin ya da aklın doğal süreçleri yerine, doğal olmayan daha zihinsel unsurlar bulunur. Bazı zamanlarda gerilim, tek bir karakterin kendi aklındaki düşüncelerden gelir ve bu karakter bu sorunları çözmek zorundadır. Genellikle bu zıt düşünceler onlara bir şeyleri anlatma çabası içerisindedir. Bu zıtlıklar ve çatışmalar, karakterin daha fiziksel tansiyonu yüksek oyunculuğu ile yapılır. Böylece çatışma ve zıtlıklar bir anlamda canlandırılmış olur.
* **Gerilim** - Genel olarak, gerilimde karakter üzerine çeşitli komplolar ile odaklanılır. Bu yoğunlaşma neticesinde karakterin fiziksel eylemleri ile birlikte gerilimin şiddeti de artar. Psikolojik gerilimde ise bu durum bir noktaya kadar tersine döndürülmeye çalışılır. Karakterden daha çok karakteri vurgulayan değer ön plana çıkartılır.
* **Psikolojik gerilim** - Karakterler kendi yabani düşmanlarını yenmek amacıyla fiziksel güçlerine artık güvenmeye başlarlar (Tipik aksiyon gerilim türünde genellikle bu şekilde olur). Ancak kendi zihinsel kaynaklarına güvenen karakter, zorlu rakip ile mücadelesinde zihninde de bir denge oluşturmaya zorlanmaktadır.

## Edebi ustalıkları ve teknikleri

* **Bilinç akışı** - Karakterin tanımlanması için, düşünce süreçlerine yazılı eşdeğer bakış açısı sağlayabilen edebi bir tekniktir. Psikolojik gerilime aktarılmasında, genellikle karakterin ruhunu anlatmaya çalışan kelime kullanımları, açıklamalar veya görseller kullanılır.
* **Birinci şahıs anlatıcı** - Hikâyenin konusunu oluşturan karakterin açık bir şekilde kim olduğunu veya daha fazlasını anlatmaya yarayan, bu kişinin aslında "Ben" olduğunu tanımlayan edebi bir anlatım tekniğidir. Karakterler okuyucunun hikâyeye doğrudan katılmasını sağlar ve bunun için uğraşırlar. Böylece karakterin aklından geçen düşünceleri ve mekaniği okuyucu anlamış olur. Bu teknik genellikle güvenilmez anlatıcı ile eş tutulmaktadır.
* **Arka plan hikâyesi** - Ana hikâyenin başlangıcından günümüze kadar gelen tarihsel durum anlatılır. Okuyucunun karakteri daha fazla anlaması mümkün olduğundan dolayı hikâyenin psikolojik yönlerini derinleştirir. Daha spesifik olarak açıklamak gerekirse; karakterin güdülerinin neler olduğu ve geçmişte ile bugünkü bilişsel algıları şekillendirilir.

## Temalar ve alt türler

Birçok psikolojik gerilim medyası (film, edebiyat, radyo vb.) son yıllarda ortaya çıkmıştır. Çok farklı şekillerde temsil edilmesine rağmen, genel eğilim anlatılar şeklinde olmasıyla bilinir. Bazı tutarlı temalar ise şunlardır;

* **Gerçeklik **Algı **Zihin **Varlık / Amaç **Kimlik **Ölüm **Kara mizah** - Son yıllarda kara mizah ve psikolojik gerilim yaygın şekilde karıştırılmaya başlanmıştır. Örneğin; *Dövüş Kulübü*, *Barton Fink*, *Amerikan Sapığı*, TV dizisi *Dexter* gibi...

Bu tema ve alt türler genellikle psikolojik gerilim filminin konusunu geliştirmeye ve karakterlerin kişiliklerini şekillendirmeye yardımcı olurlar. Örneğin; bu tür filmlerde genellikle karakterin sık sık "masumiyet kayıplarına" tanık olunur ve böylece, içinde bulunan kötülük yüzünden karakterin "gerçek kimliği" de ortaya çıkmış olur. Psikolojik gerilim filmleri bazen karmaşık olabilir. Bazen tavsiyede bulunan yorumcular, bu nedenle filmin bazı yerlerini ve sırlarını deşifre etmiş olurlar.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Internet Movie Database'de En Çok İzlenen Psikolojik Gerilim Filmleri ve Dizileri 17 Şubat 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.