# Ermenistan sineması

**Ermenistan sineması,** 16 Nisan 1923'te, hükûmet kararnamesiyle Ermeni Devlet Sinema Komitesi'nin kurulmasıyla doğmuştur.

## İlk yıllar

İlk Ermeni filmi Vahan Zartarian tarafından çekilip 13 Mart 1913'te Kahire'de yayınlandı.

1924'te Erivan'da kurulan *Armenfilm* (Ermenice: *Հայֆիլմ*; Rusça: *Арменкино*) ile Ermeni filmler çekilmeye başladı. Dönemin önde çıkan filmleri arasında Ivan Perestiani'nin Sovyet devrimi sırasında Bolşeviklerin Zamallu Köprüsü'nü ele geçirmelerini konu edinen *Zamallu* (Rusça: *Замаллу*, 1929), Hovannes Tumanyan'ın şiirinden uyarlanan ve Anuş ile Saro'nun mutsuz aşkını konu edinen *Anuş* (Rusça: *Ануш*, 1931) ve Patvakan Barkhudaryan'ın yönettiği ve Komünistler'e katılmaya karar veren saf bir köylünün serüvenini konu edinen *Kikos* (Ermenice: *Կիկոս*, 1931) bulunur.

*Namus*, Hamo Beknazaryan'ın yönettiği ve Alexander Shirvanzade'nin çocukluktan beri aileleri tarafından birbirlerine nişanlanan iki sevgilinin kötü kaderini anlatan bir oyununa dayanan ilk Ermeni sessiz siyah-beyaz filmidir (1925). İlk sesli film *Pepo* 1935 yılında yönetmen Hamo Beknazaryan çekilmiştir.

## Sovyet Dönemi

1960'ların ortasında bireyin iç dünyasına eğilerek, yeryüzünde varoluşun çelişkilerini sorgulayan Henrik Malyan ve Frunze Dovlatyan Ermenistan sinemasına yeni bir soluk getirdiler.

Henrik Malyan'ın yönettiği *Yerankyuni* (Üçgen, 1967) savaş yıllarında Leninakan'da yaşayan beş işçi arasındaki dostluğu, *May i Naşi Gori* (Biz ve Dağlarımız, Ermenice: *Մենք ենք, մեր սարերը*, 1970) dağ çobanlarının doğal yasalarıyla yönetimin yasaları arasındaki çelişkileri ve *Nahapet* (Ermenice: *Նահապետ*, 1977) ise Ermeni soykırım iddiasını konu edindi.

Frunze Dovlatyan'ın *Barev Yes Em* (Merhaba Ben Geldim, Ermenice: *Բարև, ես եմ*, 1965) Ermenistan'da kozmoloji laboratuvarı kuran bir bilim adamının yaşamını, *Yerkunk* (Teslim, 1976) Sovyet Ermenistanı'nın kuruluş yıllarını, Karat (Özlem, 1990) Türkiye'ye kaçmaya çalışan bir işçinin Sovyet gizli servisinin eline düşmesini, *Labirintos* (Labirent, 1995) zamansızlık labirentinde kaybolmuş bir kişinin sanaldan gerçeğe yolculuğunu ve *Urvankar* (Gölge, 1999) ise umutsuzluğun kiralık katil olmaya sürüklediği bir erkeğin öyküsünü konu edindi.

## Çağdaş Dönem

Sovyetler Birliği'nin parçalanması Ermenistan sinemasını da etkiledi. Ama bir süre sonra devlet sermayesinin yerini özel girişimin aldığı yeni düzene ayak uyduruldu. 1990'dan sonra yeni bir yönetmenler kuşağı ortaya çıktı. Örneğin Karen Gevorkyan'ın Cengiz Aytmatov'dan uyarladığı Pegy Pes Beguşi Kraem Mira (Deniz Kıyısında Koşan Köpek, Rusça: *Пегий пёс, бегущий краем моря*, 1990) ahalin Adası'nda yaşayan bir kabilenin çetin yaşam koşullarını belgeselci bir anlatımla perdeye getirdi. Film Moskova Film Festivali'nde En İyi Film ve Yönetmen ödüllerini kazandı.

## Yönetmenler

* Sergei Parajanov (en çok *Nar Rengi ile* tanınır)
* Henrik Malyan (En çok *Nahapet* ile tanınır)
* Artavazd Peleşyan (en çok *Yılın Mevsimi ile* tanınır)
* Hamo Beknazaryan
* Edmond Keosayan
* Frunze Dovlatyan
* Mikhail Vartanov (en çok *Parajanov: Son Bahar ile* tanınır)
* Levon Mkrtchyan (Hovhannes Shiraz)
* Atom Egoyan Ağrı
* J.Michael Hagopian, Ermeni Kırımı, modern Ermeni tarihi ve tarihi Ermenistan üzerine belgeselleri ile beğeni topladı.

Günümüz Ermeni sineması, her yıl iki veya üç film, sekiz kısa film ve on beş belgesel film çekiyor.

## Ayrıca bakınız

* Armenfilm

## Kaynakça

## Kullanılan Kaynaklar

* Pilikian, Hovhanness (2001). *Armenian cinema: A source book*. Londra: Counter-Point Publications. ISBN 978-0906192078.

## Dış bağlantılar

* Ermeni Sineması: Ermeni filmleri ve Ermeni film yapımcıları 24 Eylül 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Ermeni Sineması: Biyografik Eskiz
* (Fransızca) Jean Radvanyi, *Le cinéma arménien*, Centre Georges Pompidou, Paris 1993