# Delüzyon

**Sanrı**, (hezeyan ve vehim olarak da adlandırılır) kanıtlar ışığında değiştirilemeyen yanlış ve sabit bir inançtır. Bir patoloji olarak, yanlış veya eksik bilgi, konfabulasyon, dogma, yanılsama, halüsinasyon veya algının diğer bazı yanıltıcı etkilerine dayanan bir inançtan farklıdır, çünkü bu inançlara *sahip* bireyler kanıtları gözden geçirdikten sonra inançlarını değiştirebilir veya yeniden ayarlayabilirler. Yine de:

"Bir sanrı ile güçlü bir şekilde kabul edilen bir fikir arasındaki ayrım yapmak bazen zordur ve kısmen, doğruluğuna ilişkin açık veya makul çelişkili kanıtlara rağmen kişinin sahip olduğu inancın derecesine bağlıdır."

Sanrıların birçok patolojik durum bağlamında (hem genel fiziksel hem de zihinsel) ortaya çıktığı bulunmuştur ve şizofreni, parafreni, bipolar bozukluğun manik atakları ve psikotik depresyon dahil olmak üzere psikotik bozukluklarda özellikle tanısal öneme sahiptir.

## Türler

Sanrılar dört farklı gruba ayrılır:

* *Tuhaf sanrı* : Açıkça mantıksızsa ve aynı kültürden akranlar için anlaşılmazsa ve sıradan yaşam deneyimlerinden kaynaklanmıyorsa, sanrılar tuhaf kabul edilir. DSM-5'in adlandırdığı bir örnek, söz konusu organa bağlı olarak, birinin tüm iç organlarını iz bırakmadan başkasınınkilerle değiştirdiği inancıdır.
* *Tuhaf olmayan sanrı* : Yanlış olsa da en azından teknik olarak mümkün olan bir yanılsama, örneğin, etkilenen kişi yanlışlıkla sürekli polis gözetimi altında olduğuna inanıyor.
* *Ruh hali ile uyumlu sanrı* : Depresif ya da manik bir durumla tutarlı içeriğe sahip herhangi bir sanrı, örneğin, depresif bir kişi, televizyondaki haber sunucularının onları onaylamadığına inanır veya manik durumdaki bir kişi, kendisinin güçlü bir tanrı olduğuna inanabilir.
* *Mood-nötr sanrı* : Hastanın duygusal durumuyla ilgili olmayan bir sanrı; örneğin, kişinin başının arkasında fazladan bir uzvun büyüdüğüne dair bir inanç, depresyon ya da mani için nötrdür.

### Temalar

Bu kategorilere ek olarak, sanrılar genellikle tutarlı bir temaya göre tezahür eder. Sanrıların herhangi bir teması olabilse de, bazı temalar daha yaygındır. Daha yaygın sanrı temalarından bazıları şunlardır:

* *Kontrol Yanılgısı* : Başka bir kişinin, insan grubunun veya dış gücün kişinin genel düşüncelerini, duygularını, dürtülerini veya davranışlarını kontrol ettiğine dair yanlış inanç.
* *Cotard sanrı* : Birinin var olmadığına veya öldüğüne dair yanlış inanç. Bazı vakalar, kişinin ölümsüz olduğu veya iç organlarını, kanını veya vücudunun diğer kısımlarını kaybettiği inancını da içerir.
* *Sanrısal kıskançlık* : Bir eşin veya sevgilinin bir ilişkisi olduğuna dair, iddiayı destekleyecek hiçbir kanıt olmaksızın yanlış inanç.
* *Suçluluk veya günah sanrısı (veya kendini suçlama sanrısı)* : Temelsiz pişmanlık duygusu veya sanrısal yoğunlukta suçluluk.
* *Okunduğuna dair sanrı* : Başkalarının kendi düşüncelerini bilebileceğine dair yanlış inanç.
* *Düşünce ekleme yanılsaması* : Bir başkasının kişinin zihni aracılığıyla düşündüğüne dair inanç.
* *Referans Yanılgısı* : Kişinin çevresindeki önemsiz ifadeler, olaylar veya nesnelerin kişisel anlamı veya önemi olduğuna dair yanlış inanç. "Genellikle bu olaylara verilen anlam olumsuzdur, ancak 'mesajlar' görkemli bir niteliğe de sahip olabilir."
* *Erotomani* : Başka birinin kendisine aşık olduğuna dair yanlış inanç.
* *Dini sanrı* : Etkilenen kişinin bir tanrı olduğuna veya bir tanrı gibi davranmak üzere seçildiğine dair inanç (bkz: Tanrı kompleksi).
* *Somatik sanrı* : İçeriği bedensel işlevler, bedensel duyumlar veya fiziksel görünümle ilgili olan sanrı. Genellikle yanlış inanç, vücudun bir şekilde hastalıklı, anormal veya değişmiş olduğudur. Bu kuruntuya özel bir örnek, sanrısal parazitozdur : Kişinin kendisini böcekler, bakteriler, akarlar, örümcekler, bitler, pireler, solucanlar veya diğer organizmalar tarafından istila edilmiş hissettiği sanrı.
* *Yoksulluk Yanılgısı* : Kişi, mali açıdan yetersiz olduklarına şiddetle inanır. Bu tür bir sanrı şimdi daha az yaygın olsa da, özellikle devlet desteğinden önceki günlerde yaygındı.

### Büyüklenme sanrıları

Büyüklenme sanrıları veya büyüklük sanrıları esas olarak sanrılı bozukluğun bir alt tipidir, ancak muhtemelen şizofreni ve bipolar bozukluğun manik dönemlerinin bir belirtisi olarak ortaya çıkabilir. Görkem sanrıları, genellikle fantastik, doğaüstü, bilimkurgusal veya dini bir eğilimle, kişinin her şeye kadir veya başka türlü çok güçlü olduğuna dair fantastik inançlarla karakterize edilir. Konuşma dilinde, kendi yetenek veya durumunu abartan birinin bazen "görkem sanrılarına" sahip olduğu söylenir. Bu genellikle herhangi bir gerçek sanrıdan ziyade aşırı gurur ifade eder. Büyüklük sanrıları megalomani ile ilişkilendirilebilir.

### Zulüm sanrıları

Zulüm sanrıları en yaygın sanrı türüdür ve takip ve taciz edilme, aldatılma, zehirlenme, uyuşturulma, komplo, casusluk yapma, saldırıya uğrama veya engellenme temasını içerir. Zulüm sanrıları, etkilenen kişinin yanlış bir şekilde zulme uğradığına inandığı bir durumdur. Spesifik olarak, iki merkezi unsuru içerecek şekilde tanımlanmıştır: Birey şöyle düşünüyor:

* zarar meydana geliyor veya meydana gelecek
* zalimlerin zarar verme niyeti var

*DSM-IV-TR'ye* göre perseküsyon sanrıları, şizofrenide en sık görülen sanrılardır ve kişinin "acı çekildiğine, takip edildiğine, sabote edildiğine, kandırıldığına, gözetlendiğine veya alay edildiğine" inanmasıdır. *DSM-IV-TR'de* perseküsyon sanrıları, perseküsyon tipi sanrısal bozukluğun ana özelliğidir. Odak noktası, bazı adaletsizlikleri yasal işlemle düzeltmek olduğunda, bazen " sorunlu paranoya " olarak adlandırılırlar.

## Nedenler

Sanrıların nedenlerini açıklamak zor olmaya devam ediyor ve çeşitli teoriler geliştirilmiştir. Biri, sanrılı bozukluğu olan kişilerin yakın akrabalarının sanrısal özellikler açısından yüksek risk altında olduğunu belirten genetik veya biyolojik teoridir. Başka bir teori, sanrıların insanların hayatı kendilerine açıklamanın çarpık yollarından kaynaklanabileceğini belirten işlevsiz bilişsel işlemdir. Üçüncü bir teori, motive edilmiş veya savunmacı sanrılar olarak adlandırılır. Bu, yatkın olan bazı kişilerin, yaşamla başa çıkmanın ve yüksek benlik saygısını korumanın önemli bir zorluk haline geldiği anlarda sanrısal bozukluğun başlangıcından muzdarip olabileceğini belirtir. Bu durumda, kişi olumlu bir benlik görüşünü korumak için başkalarını kişisel zorluklarının nedeni olarak görür.

Bu durum, işitme veya görme bozukluğu olan kişilerde daha yaygındır. Ayrıca, devam eden stresörler, daha yüksek sanrı geliştirme olasılığı ile ilişkilendirilmiştir. Bu tür stres faktörlerine örnek olarak göç, düşük sosyoekonomik statü ve hatta muhtemelen daha küçük günlük güçlüklerin birikmesi verilebilir.

### Spesifik sanrılar

Sanrıların filizlenmesiyle ilgili başlıca iki faktör, beyin işleyişindeki bozukluk ve mizaç ve kişiliğin arka plandaki etkileridir.

Daha yüksek dopamin seviyeleri, beyin fonksiyon bozukluklarının bir belirtisi olarak nitelendirilir. Bazı sanrıları sürdürmek için ihtiyaç duydukları, şizofrenide dopamin psikozu olup olmadığını netleştirmek için başlatılan sanrısal bozukluk (psikotik bir sendrom) üzerine bir ön çalışma ile incelendi. Olumlu sonuçlar vardı - kıskançlık ve zulüm sanrılarında farklı seviyelerde dopamin metaboliti HVA ve homovanilil alkol (genetik olabilir) vardı. Bunlar yalnızca geçici sonuçlar olarak kabul edilebilir; çalışma, daha büyük bir popülasyonla gelecekteki araştırmalar için çağrıda bulundu.

Belirli bir dopamin ölçüsünün belirli bir yanılsamaya yol açacağını söylemek basit olur. Çalışmalar yaşın ve cinsiyetin etkili olduğunu göstermektedir ve HVA düzeylerinin bazı sendromların yaşam seyri boyunca değişmesi büyük olasılıktır.

Kişiliğin etkisi hakkında şöyle denilmiştir: "Jaspers, hastalığın kendisinden dolayı kişilikte ince bir değişiklik olduğunu düşündü ve bu, sanrısal sezginin ortaya çıktığı sanrısal atmosferin gelişmesi için bir koşul yaratır."

Kültürel faktörlerin "sanrıları şekillendirmede belirleyici bir etkisi" vardır. Örneğin, Avusturya gibi Batılı, Hristiyan bir ülkede suçluluk ve ceza sanrıları sık görülürken, zulmün daha olası olduğu Pakistan'da değil. Benzer şekilde, bir dizi vaka çalışmasında, bir dopamin agonisti olan l-dopa ile tedavi edilen Parkinson hastalarında suçluluk ve ceza sanrıları bulundu.

## Kaynakça