Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Astronomide kullanılan Türkçe isimler

Uluslararası Astronomi Birliği tarafından kullanılan **Türkçe kişi ve yer isimleri** aşağıdadır:

## Asteroitler

Asteroitlerin isimlerinin başında bir rakam vardır. Bu rakam asteroidin keşfedilme sırasını gösterir. Aşağıda Türkçe kişi veya yer isimlerini alan asteroitler gösterilmiştir.

| Asteroit | Türkiye'deki yer veya kişi
 |
| --- | --- |
| 25 Phocaea | Foça
 |
| 1174 Marmara | Marmara Denizi
 |
| 1457 Ankara | Ankara
 |
| 3286 Anatolia | Anadolu
 |
| 11695 Mattei | Janet Akyüz Mattei
 |
| 13096 Tigris | Dicle Irmağı
 |
| 20936 Nemrut Dagi | Nemrut Dağı
 |
| 43667 Dumlupinar | Dumlupınar Denizaltısı
 |
| 96204 Mount Ararat | Ağrı Dağı
 |
| 266854 Sezenaksu
 | Sezen Aksu
 |
| 294296 Efeso | Efes
 |

## Kraterler

Aşağıda Türkçe kişi veya yer isimlerini alan çeşitli gezegen ve uydulardaki kraterler gösterilmiştir.

| Krater | Türkiye'deki yer veya kişi | Gök cismi
 |
| --- | --- | --- |
| Atatürk | Atatürk | Ay
 |
| Berkel | Sabri Berkel | Merkür
 |
| Sinan | Mimar Sinan
 |
| Adivar | Halide Edip Adıvar | Venüs
 |
| Guzel
 | Türk ismi
 |
| Faina
 | Türk ismi
 |
| Khatun | Mihri Hatun
 |
| Bozkir | Bozkır, Konya | Mars
 |
| Can | Çan, Çanakkale
 |
| Hashir
 | Pervari, Siirt (eski adı)
 |
| Mut | Mut, Mersin
 |
| Sinop | Sinop
 |
| Tarsus | Tarsus, Mersin
 |
| Zir
 | Zir, Osmaniye
 |
| Nasreddin
 | Nasreddin Hoca
 | Charon
 |
| Harran Sulci
 | Harran, Şanlıurfa
 | Enceladus
 |
| Yalova
 | Yalova
 | 951 Gaspra
 |

## Kaynakça
# Gezegen kütleli cisim

Merkür, Venüs, Dünya, Mars ve Plüton ile karşılaştırmalı olarak ölçeklendirilmiş gezegen kütleli uydular (Neptün'ün ötesindeki diğer gezegen kütleli cisimlerin yakından görüntüsü hiç alınamamıştır). Sınırda olan Proteus ve Nereid (yuvarlak Mimas ile yaklaşık aynı boyutta) dahil edilmiştir. Görüntüsü olmayan Dysnomia (Tethys ve Enceladus arasında orta boyutta) gösterilmemiştir; her halükarda muhtemelen katı bir cisim değildir.
**Gezegen kütleli cisim** (İngilizce: *Planetary-mass object*, **planemo**, **gezegensel cisim** veya kısaltılmışı **PMO**), gök cisimlerinin jeofiziksel tanımına göre hidrostatik dengeyi sağlayacak kadar kütleli, fakat bir yıldız gibi çekirdek füzyonunu sürdürecek kadar kütleli olmayan herhangi bir gök cismidir.

Bu terimin amacı, jeofiziksel açıdan benzer birçok cismin bir gezegen için beklenen geleneksel kalıplara uymaması nedeniyle, 'gezegen'den daha kapsamlı bir gök cismi yelpazesini birlikte sınıflandırmaktır. Gezegen kütleli cisimler, köken ve konum açısından oldukça çeşitli olabilir. Bunlar arasında gezegenler, cüce gezegenler, gezegen kütleli uydular ve bir sistemden fırlatılmış olabilen "yetim gezegen"ler veya yığılmadan ziyade bulut çökmesiyle oluşmuş serbest dolaşan gezegenler (kahverengi altcüceler) bulunur.

## Astronomi alanında kullanım

Bu terim teknik olarak ötegezegenleri ve diğer gök cisimlerini içerse de, genellikle belirsiz bir doğaya sahip cisimler veya belirli bir sınıfa uymayan cisimler için kullanılır. Terimin sıklıkla kullanıldığı durumlar:

* İzole gezegen kütleli cisimler (iPMO; IPMO): Serbest hareket eden ve döteryum yakmasının altında düşük bir kütleye sahip olan, fırlatılmış serbest dolaşan gezegenler veya kahverengi altcüceler gibi doğaları tam olarak çözülemeyen cisimlerdir (örneğin, NGC 1333'teki 2MASS J13243553+6358281 ve PSO J060.3200+25.9644 cisimleri).
* Döteryum yakma sınırında bir kütle aralığına sahip cisimler: (VHS 1256-1257 b, BD+60 1417b)
* Bir yıldız veya kahverengi cücenin yörüngesinde dönen, fakat ötegezegen olarak oluşumu zor veya imkansız olan cisimler: (VHS 1256-1257 b, CFHTWIR-Oph 98B)

## Ayrıca bakınız

* Güneş Sistemi'ndeki kütleçekimsel yuvarlak nesneler listesi
* Güneş sistemindeki nesnelerin kütleye göre listesi

## Kaynakça
# Phoebe (uydu)

Phoebe| *Cassini* tarafından elde edilen Phoebe fotoğrafı |
| Keşif |
| Keşfeden | William Henry Pickering |
| Keşif tarihi | 17 Mart 1899 & 16 Ağustos 1898 |
| Adlandırmalar |
| MPC belirtmesi | Saturn IX |
| Adın kaynağı | Grekçe: Φοίβη *Phoíbē* |
| Sıfatlar | Phoebean |
| Yörünge özellikleri[1] |
| Yarı büyük eksen | 12.960.000 km |
| Dış merkezlik | 0,1562415 |
| Yörünge periyodu | 550,564636 g |
| Eğiklik | 173,04° (tutuluma) 151,78° (Satürn'ün ekvatoruna) |
| Doğal uydusu | Satürn |
| Grup | Norse grubu |
| Fiziksel özellikler |
| Boyutlar | (218,8 ± 2,8) × (217,0 ± 1,2)  × (203,6 ± 0,6) km |
| Ortalama yarıçap | 106,5 ± 0,7 km |
| Kütle | (8,292 ± 0,010)×1018 kg |
| Ortalama yoğunluk | 1,638 ± 0.,33 g/cm3 |
| Yüzey kütle çekimi | 0,038–0,050 m/s2 |
| Kurtulma hızı | ≈ 0,10 km/s |
| Yıldız dönme süresi | 9,2735 sa (9 sa 16 dk 25 s ± 3 s) |
| Eksen eğikliği | 152.14° (yörüngeye) |
| Albedo | 0,06 |
| Sıcaklık | ≈ 73(?) K |
|  Wikimedia Commons'ta ilgili ortam |
|  |

**Phoebe**, ortalama çapı 213 km (132 mi) olan düzensiz bir Satürn uydusu'dur.

William Henry Pickering tarafından 18 Mart 1899'da, Peru, Arequipa yakınlarındaki Carmen Alto Gözlemevi'nin Boyden İstasyonu'nda 16 Ağustos 1898'den başlayarak DeLisle Stewart tarafından çekilmiş olan fotoğraf plakalarından keşfedildi. Fotoğrafla keşfedilen ilk uyduydu.

## Kaynakça
# 704 Interamnia

704 Interamnia|  |
| Keşif |
| Keşfeden | Vincenzo Cerulli |
| Keşif tarihi | 2 Ekim 1910 |
| Adlandırmalar |
| Adın kaynağı |  İtalya, Teramo |
| Yörünge özellikleri |
| Günöte | 3.53 AB |
| Günberi | 2.58 AB |
| Ortalama yörünge hızı | 16.92 km/s |
| Ortalama ayrıklık | 248 derece |
| Fiziksel özellikler |
| Görünür büyüklük | 9.9-13 |
| Mutlak parlaklık *(H)* | 6.38 |
| Ortalama çap | 332±5 km |
| Kütle | (35±5)×10^^18 kg |
|  Wikimedia Commons'ta ilgili ortam |
|  |

**704 Interamnia**,F-tipi bir asteroit ve 330 kilometre yaklaşık çapa sahip olup Güneş Sisteminde 5. büyük asteroittir. Güneş'ten yaklaşık 3.067 Astronomik birim uzaklıktadır ve 2 EKim 1910 yılında Vincenzo Cerulli tarafından bulunup Teramo kentinin Latince ismini almıştır. Kütlesi Asteroit kuşağı asteroitlerinin yaklaşık %1.2'sidir.

704 Interamnia'nın 3 saatte aldığı yol
## Kaynakça
# 2014 UZ224

**2014 UZ224**, Deedee veya DeeDee olarak da bilinir; ~635 km çapında bir Neptün ötesi cisimdir.

Çapının yaklaşık 635 km olduğu düşünülmektedir. Astrolojik sembolü Plüton'unkine benzer, ama üç yatay çizgi vardır.

## Kaynakça
# 65 Cybele

**Cybele**, küçük gezegen adı **65 Cybele**, Güneş Sistemi'ndeki en büyük asteroitlerden biridir ve dış asteroit kuşağında bulunur. X tipi asteroit, 6.0814 saatlik nispeten kısa bir dönüş periyoduna sahiptir. 1861 yılında Wilhelm Tempel tarafından keşfedilmiş ve adını yeryüzü tanrıçası Kibele'den almıştır. Cismin adını almış olan Cybele asteroitleri adında bir asteroit ailesi bulunmaktadır.

## Kaynakça
# 15 Eunomia

**15 Eunomia**, Annibale de Gasparis tarafından 29 Temmuz 1851'de Napoli'de keşfedilen taşlı asteroittir. Taşlı asteroitlerin en büyüğüdür. En büyük Eunomiyen asteroididir ve tüm asteroit kuşağı kütlesinin %1'i kütlesinde olduğu tahmin edilmektedir.

## Kaynakça
# 88 Thisbe

88 Thisbe|  |
| Keşif |
| Keşfeden | Christian Heinrich Friedrich Peters |
| Keşif tarihi | 15 Haziran 1866 |
| Adlandırmalar |
| MPC belirtmesi | (88) Thisbe |
| Telaffuz | /ˈθɪzbiː/ |
| Adın kaynağı | Thisbē |
| Küçük gezegen kategorisi | Asteroit kuşağı |
| Sıfatlar | Thisbean /θɪzˈbiːən/, /ˈθɪzbiən/ |
| Yörünge özellikleri |
| Dönem 31 Aralık 2006 (JD 2454100,5) |
| Günöte | 482,242 Gm (3,224 AB) |
| Günberi | 345,809 Gm (2,312 AB) |
| Yarı büyük eksen | 414,025 Gm (2,768 AB) |
| Dış merkezlik | 0,165 |
| Yörünge periyodu | 1681,709 gün (4,60 JY) |
| Ortalama ayrıklık | 165,454° |
| Eğiklik | 5,219° |
| Çıkış düğümü boylamı | 276,765° |
| Perihelyon açısı | 36,591° |
| Fiziksel özellikler |
| Tayf tipi | B  |
| Mutlak parlaklık *(H)* | 7,04 |
| Boyutlar | c/a = 0,81±0,07 (255×232×193)±12 km |
| Ortalama çap | 218±3 km 225 km 232 km (Örtülme) |
| Kütle | (11,6±2,2)×1018 kg 18,3×1018 kg 1,5×1019 kg |
| Ortalama yoğunluk | 2,14±0,42 g/cm3 3,06±0,52 g/cm3 |
| Sinodal dönme süresi | 6,04 s |
| Geometrik albedo | 0,057 0.067 |
|  Wikimedia Commons'ta ilgili ortam |
|  |

**Thisbe** (Küçük gezegen tanımı: **88 Thisbe**), 13. en büyük ana asteroit kuşağı asteroididir.

## Keşfi ve adlandırma

15 Haziran 1866'da Christian Heinrich Friedrich Peters tarafından keşfedildi ve adını bir Roma masalı kahramanı olan Thisbe'den aldı. 7 Ekim 1981'de Thisbe tarafından bir yıldızın örtülmesi gözlemlendi. Örtülmenin sonuçları, 232 km'lik beklenenden daha büyük bir çapı göstermektedir.

2000 yılında Arecibo Gözlemevi'nde *88 Thisbe*, astronomik radar tarafından gözlemlendi. Dönüş sinyali, 207 ± 22 km'lik bir etkin çapa karşılık olduğu öğrenildi.

## Pertürbasyon

Michalak tarafından 2001'de Thisbe'nin kütlesinin 15 × 1018 kg olduğunu tahmin etti. 2008'de Baer, Thisbe'nin 10,5 × 1018 kg kütleye sahip olduğunu tahmin etti.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* 88 Thisbe - *AstDyS-2, Asteroitler—Dinamik Site*
	+ Gök günlüğü **·** Gözlem tahmini **·** Yörünge bilgisi **·** Uygun yörünge öğeleri **·** Gözlem bilgisi
* 88 Thisbe - *JPL Small-Body Database*
	+ En yakın yaklaşmalar **·** Keşif **·** Gök günlüğü **·** Yörünge grafiği **·** Yörünge öğeleri **·** Fiziksel parametreler
# 48 Doris

48 Doris| VLT tarafından elde edilen 48 Doris görüntüsü. |
| Keşif |
| Keşfeden | Hermann Goldschmidt |
| Keşif tarihi | 19 Eylül 1857 |
| Adlandırmalar |
| MPC belirtmesi | (48) Doris |
| Adın kaynağı | Doris |
| Küçük gezegen kategorisi | Ana kuşak |
| Sıfatlar | Dorian |
| Yörünge özellikleri |
| Dönem 31 Aralık 2006 (JD 2454100.5) |
| Günöte | 500,093 Gm (3,343 AU) |
| Günberi | 430,463 Gm (2,877 AU) |
| Yarı büyük eksen | 465,278 Gm (3,110 AU) |
| Dış merkezlik | 0,075 |
| Yörünge periyodu | 2003,453 g (5,49 a) |
| Ortalama ayrıklık | 336,191° |
| Eğiklik | 6,554° |
| Çıkış düğümü boylamı | 183,754° |
| Perihelyon açısı | 257,583° |
| Fiziksel özellikler |
| Tayf tipi | C |
| Mutlak parlaklık *(H)* | 6,90 |
| Boyutlar | c/a = 0,72±0,01 278 km × 142 km |
| Ortalama çap | 215±3 km 221,8±7,5 km (IRAS) |
| Kütle | (6,9±2,9)×1018 kg (12,3±6,0)×1018 kg |
| Ortalama yoğunluk | 1,32±0,55 g/cm3 2,12±1,07 g/cm3 |
| Sinodal dönme süresi | 11,89 sa |
| Geometrik albedo | 0,066 0,062 |
|  Wikimedia Commons'ta ilgili ortam |
|  |

**Doris** (Küçük gezegen tanımı: **48 Doris**) ana kuşağın en büyük asteroitlerinden biridir. 19 Eylül 1857'de Hermann Goldschmidt tarafından Paris'teki balkonunda keşfedildi.

## Adlandırma

Asteroide bir isim bulmak için Bilimler Akademisi'nden Jacques Babinet bir kısa liste oluşturdu ve jeolog Élie de Beaumont'tan bir seçim yapmasını istedi. De Beaumont, Yunan mitolojisinden bir Okeanid olan Doris'i seçti. Doris, 49 Pales ile aynı gece keşfedildiğinden, de Deaumont ikisine "İkizler" adını vermeyi önerdi.

## Fiziksel özellikler

19 Mart 1981'de gerçekleşen bir örtülme, 219 ± 25 km'lik bir çapı gösteriyordu. 14 Ekim 1999'da, iyi konumlandırılmış dört dize kullanılarak yapılan örtülme gözlemleri; 48 Doris'in eliptik karakteriyle, 278 × 142 km'lik bir boyutu ve son derece düzensiz bir şekle sahip olduğunu gösterdi.

## Kavuşum

Doris, Haziran 2132'de Pallas'ın 0,019 AU yakınından geçecek.

## Popüler kültürde

48 Doris, metin tabanlı "Federation 2" bilimkurgu oyununda yer alan bir konumun adıdır.

## Notlar

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* 48 Doris - *AstDyS-2, Asteroitler—Dinamik Site*
	+ Gök günlüğü **·** Gözlem tahmini **·** Yörünge bilgisi **·** Uygun yörünge öğeleri **·** Gözlem bilgisi
* 48 Doris - *JPL Small-Body Database*
	+ En yakın yaklaşmalar **·** Keşif **·** Gök günlüğü **·** Yörünge grafiği **·** Yörünge öğeleri **·** Fiziksel parametreler
# 107 Camilla

107 Camilla| Camilla'nın Lightcurve tabanlı 3 boyutlu şekli.  |
|  Wikimedia Commons'ta ilgili ortam |
|  |

**Camilla** (küçük gezegen tanımı : **107 Camilla**), yaklaşık 250 kilometre (160 mi) çapında, asteroit kuşağının en dış kenarındaki en büyük asteroitlerden biridir. Sylvia ailesinin bir üyesidir ve Cybele grubu içinde yer alır. 17 Kasım 1868'de İngiliz astronom Norman Pogson tarafından Hindistan'daki Madras Gözlemevi'nde keşfedilmiş ve adını Roma mitolojisindeki Volsci Kraliçesi Camilla'dan almıştır. Bir X-tipi asteroit olan Camilla, sırasıyla 2001 ve 2016'da keşfedilen iki küçük gezegen uydusuna sahip nadir bir üçlü asteroittir. Uzatılmış bir şekle ve 4,8 saatlik kısa bir dönüş süresine sahiptir.
# 41 Daphne

**41 Daphne**, 22 Mayıs 1856 tarihinde H. Goldschmidt tarafından keşfedilen büyük ana kuşak asteroitlerinden biridir. Adını eski Yunan mitolojisinden Dafni adında bir nemfden alır. Hikâyeye göre *Dafni* Peneus tarafından bir ağaca dönüştürülür. Defne ağacının adı da buradan gelmektedir. Bu göktaşının karbonik asit ve bileşenlerinden oluşmuş içeriğinden kaynaklanan koyu bir görünümü vardır.

## Yörüngesel özellikleri

* Günöte mesafesi: 526.144 Gm (3.517 AU)
* Günberi mesafesi: 301.220 Gm (2.014 AU)
* Yarı-büyük eksen: 413.682 Gm (2.765 AU)
* Dışmerkezlilik: 0.272
* Orbital devir: 1679.618 dünya günü (4.60 yıl)
* Ort. orbital hızı: 17.58 km/s
* Ort. ayrıklık: 247.500°
* Eğiklik: 15.765°
* Çıkış düğümü boylamı: 178.159°
* Günberi değişkeni: 46.239°

## Fiziksel özellikleri

* Çap: 174.0 km
* Kütle: 5.5×10^18 kg
* Ort. yoğunluk: ? g/cm³
* Ekvatordaki yüzey çekimi: 0.0486 m/s²
* Kurtulma hızı: 0.0920 km/s
* Dönme periyodu: 5.998 saat
* Albedo: 0.083
* Sıcaklık: ~167 K
* Tholen spektral sınıfı: C
* SMASSII spektral sınıfı: Ch
* Mutlak büyüklük: 7.12

## Kaynakça
# 94 Aurora

94 Aurora| 94 Aurora'nın ışık eğrisine dayalı olarak oluşturulan üç boyutlu modeli |
| Keşif |
| Keşfeden | James Craig Watson |
| Keşif tarihi | 6 Eylül 1867 |
| Adlandırmalar |
| MPC belirtmesi | (94) Aurora |
| Adın kaynağı | Aurōra |
| Küçük gezegen kategorisi | Ana kuşak |
| Yörünge özellikleri |
| Dönem 31 Temmuz 2016 (JD 2457600.5) |
| Belirsizlik parametresi 0 |
| Gözlem yayı | 143,72 y (52494 g) |
| Günöte | 3,45175 AU (516,374 Gm) |
| Günberi | 2,86831 AU (429,093 Gm) |
| Yarı büyük eksen | 3,16003 AU (472,734 Gm) |
| Dış merkezlik | 0,092315 |
| Yörünge periyodu | 5,62 yıl (2051,8 gün) |
| Ortalama yörünge hızı | 16,73 km/s |
| Ortalama ayrıklık | 132,718° |
| Ortalama devinim | 0° 10d 31.638s / gün |
| Eğiklik | 7,97343° |
| Çıkış düğümü boylamı | 2,59859° |
| Perihelyon açısı | 60,8260° |
| Fiziksel özellikler |
| Tayf tipi | C |
| Mutlak parlaklık *(H)* | 7,57 |
| Boyutlar | 204,89±3,6 km (IRAS) 225×173 km |
| Kütle | (6,23 ± 3,64) × 1018 kg |
| Ortalama yoğunluk | 1,83 ± 1,10 g/cm3 |
| Ekvatoral yerçekimi | 0,0573 m/s² |
| Ekvatoral kurtulma hızı | 0,1083 km/s |
| Sinodal dönme süresi | 7,22 sa (0,301 g) |
| Geometrik albedo | 0,0395±0,001 0,0395 |
| Sıcaklık | ~157 K |
|  Wikimedia Commons'ta ilgili ortam |
|  |

**Aurora** (küçük gezegen tanımı: **94 Aurora**), en büyük ana kuşak asteroitlerinden birisidir. Sadece 0,04'lük bir albedo ile kurumdan daha koyudur ve karbonlu malzemeden oluşan ilkel bir bileşime sahiptir. 6 Eylül 1867 tarihinde James Craig Watson tarafından Ann Arbor'da keşfedildi ve adını Roma şafak tanrıçası Aurora'dan aldı.

Bu asteroit; 0,092'lik nispeten düşük bir eksantriklik ve 5,62 yıllık periyoduyla Güneş'in etrafında dönmektedir. 7,22 saatlik dönme periyodu vardır. Asteroidin dönme kutbu ekliptik düzleminden sadece 4-16° uzaktadır.

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* Küçük gezegenler listesi

## Dış bağlantılar

* 94 Aurora - *AstDyS-2, Asteroitler—Dinamik Site*
	+ Gök günlüğü **·** Gözlem tahmini **·** Yörünge bilgisi **·** Uygun yörünge öğeleri **·** Gözlem bilgisi
* 94 Aurora - *JPL Small-Body Database*
	+ En yakın yaklaşmalar **·** Keşif **·** Gök günlüğü **·** Yörünge grafiği **·** Yörünge öğeleri **·** Fiziksel parametreler
# 19 Fortuna

19 Fortuna| Asteroitin MISTRAL algoritmasıyla ayrıştırılmış VLT/SPHERE görüntüsü |
| Keşif |
| Keşfeden | John Russell Hind |
| Keşif tarihi | 22 Ağustos 1852 |
| Adlandırmalar |
| MPC belirtmesi | (19) Fortuna |
| Adın kaynağı | Fortūna |
| Alternatif adlandırma | A902 UG |
| Küçük gezegen kategorisi | Ana kuşak |
| Sıfatlar | Fortunian |
| Sembol |  (tarihsel) |
| Yörünge özellikleri |
| Dönem 22 Ekim 2004 (JD 2453300.5) |
| Günöte | 2,831 AU (423,443 Gm) |
| Günberi | 2,052 AU (307,028 Gm) |
| Yarı büyük eksen | 2,441 AU (365,235 Gm) |
| Dış merkezlik | 0,159 |
| Yörünge periyodu | 3,81 y (1393,378 g) |
| Ortalama yörünge hızı | 18,94 km/s |
| Ortalama ayrıklık | 268,398° |
| Eğiklik | 1,573° |
| Çıkış düğümü boylamı | 211,379° |
| Perihelyon açısı | 182,091° |
| Fiziksel özellikler |
| Tayf tipi | G |
| Görünür büyüklük | 8,88 ila 12,95 |
| Mutlak parlaklık *(H)* | 7,13 |
| Açısal çap | 0,25" ila 0,072" |
| Boyutlar | yaklaşık = 0,79±0,05 (225×205×195)±12 km |
| Ortalama çap | 211±2 km 225 km |
| Kütle | (8,8±1,4)×1018 kg 12,7×1018 kg |
| Ortalama yoğunluk | 1,80±0,29 g/cm3 2,70±0,48 g/cm3 |
| Ekvatoral yerçekimi | ~0,0629 m/s² |
| Ekvatoral kurtulma hızı | ~0,1190 km/s |
| Sinodal dönme süresi | 0,3101 g (7,4432 sa) |
| Geometrik albedo | 0,056 0,037 |
| Sıcaklık | ~180 K |
|  Wikimedia Commons'ta ilgili ortam |
|  |

**Fortuna** (küçük gezegen adı: **19 Fortuna**), en büyük ana kuşak asteroitlerinden biridir. John Russell Hind tarafından 22 Ağustos 1852'de keşfedildi ve adını Roma şans tanrıçası Fortuna'dan aldı. 1 Ceres'e benzer bir bileşime sahiptir; tholinler de dahil ilkel organik bileşiklerden oluşan, yoğun şekilde uzay etkisine maruz kalmış koyu renkli bir yüzeyi vardır.

Fortuna 225 km çapındadır ve 150 km çapından büyük asteroidler arasında bilinen en karanlık geometrik albedolardan birine sahiptir. Albedosu 0,028 ile 0,037 arasında olarak ölçülmüştür. Asteroidin spektrumları su bazlı değişim geçirdiğinin kanıtlarını gösterimektedir.

Hubble Uzay Teleskobu, 1993 yılında Fortuna'yı gözlemlemiştir. Görünür çapı 0.20 arksaniye (Gezegensel Kamerada 4.5 piksel) olarak ölçülmüş ve şeklinin neredeyse küresel olduğu bulunmuştur. Uyduları aranmasına rağmen herhangi bir uydusu tespit edilememiştir.

Fortuna'nın yıldız örtülmesi birkaç kez gözlemlenmiş, asteroit radarla incelenmiştir.

Fortuna'nın yörüngesi 80 km çağındaki 135 Hertha tarafından tedirgin edilmiştir; başlangıçta Baer tarafından 1.08 ×1019 kg'lık bir kütleye sahip olduğu tahmin edildi. Baer'in daha yeni bir tahmini, kütlesinin 1.27 ×1019 kg olduğunu göstermiştir.

21 Aralık 2012'de Fortuna, asteroid 687 Tinette'ye 6.5Gm mesafeden zararsız bir şekilde geçmiştir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* 19 Fortuna - *AstDyS-2, Asteroitler—Dinamik Site*
	+ Gök günlüğü **·** Gözlem tahmini **·** Yörünge bilgisi **·** Uygun yörünge öğeleri **·** Gözlem bilgisi
* 19 Fortuna - *JPL Small-Body Database*
	+ En yakın yaklaşmalar **·** Keşif **·** Gök günlüğü **·** Yörünge grafiği **·** Yörünge öğeleri **·** Fiziksel parametreler
# Holosen yok oluşu

Fanerozoyik boyunca deniz canlılarının nesil tükenme yoğunluğu
%
Milyon yıl önce
(H)
K-Pj
Tr-J
P-Tr
Kap
Geç D
O-S

Mavi grafik, herhangi bir zaman aralığında nesli tükenmekte olan deniz canlısı cinslerinin görünür yüzdesini gösterir (mutlak sayıyı değil). Tüm deniz canlısı türlerini değil, sadece hali hazırda fosilleşmiş olanları göstermektedir. Geleneksel "Beş Büyük" yok oluş ve daha yakın tarihte bilimsel açıdan tanınan Kapitaniyen yok oluşu, tıklanabilir bağlantılar şeklinde verilmiştir. Daha fazla ayrıntı için yok oluş sayfasına bakınız. *(kaynak ve resim bilgisi)*

**Holosen yok oluşu**, MÖ 10.000'den beri süregelen günümüz Holosen çağındaki yok oluş ve soy tükenmeleri olaylarını tanımlar. Çok sayıda görülen Holosen yok oluşunun genişliği, memeliler, kuşlar, amfibiler, sürüngenler ve eklembacaklılar dahil olmak üzere birçok bitki ve hayvan ailelerini kapsadığı gibi bu yok oluşların büyük bir kısmı yağmur ormanlarında meydana gelmektedir. 1500 ve 2009 yılları arasında meydana gelen 875 farklı soy tükenmesi olayı gözlemlenmiş olup bu yok oluşlar Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği tarafından da belgelenmiştir. Ancak, çoğu yok oluş herhangi bir şekilde belgelenmeden gerçekleşir. Türlerin alan teorisine ve buna dair yapılan üst sınır tahminlerine göre, günümüzde her yıl 140.000 tür yok olmaktadır.

 Mamutlar günümüzden 12.000 yıl önce yok olmuşlardır.
Geniş anlamda Holosen yok oluşu, son Buzul Çağı'ndaki ani bir iklim değişikliği nedeniyle, yaklaşık 11.500 yıl önce başlayan ve megafauna olarak bilinen büyük memelilerin ortadan kalktığı dönemi içerir. Canlı türlerinde, özellikle büyük memelilerde görülen bu yok oluşların genellikle iklim değişiklerinin bir sonucu ya da modern insanın dünyaya yayılarak aşırı çoğalması nedeniyle (veya her ikisi birden) meydana geldikleri kabul edilir, ancak buna dair 2007 yılında kozmik çarpışma hipotezi öne sürülmüşse de bu hipotez genel olarak kabul görmemiştir. Pleistosen-Holosen sınırı yakınlarında meydana gelen bu soy tükenmeleri bazen Kuvaterner yok oluşu veya Buz Çağı yok oluşu olarak da adlandırılır. Ancak, Holosen yok oluşunun 21. yüzyılda da devam ettiği kabul edilir.

## Kaynakça
# Oksit

**Oksit**, içeriğinde en az bir adet oksijen atomu ve en az bir adet başka element içeren bileşiklere verilen genel isimdir. Soy gazlar oksitleri oluşturmazlar. OF2 ve KMnO4 oksit değildir.

Lavoisier'in geliştirdiği kimyasal adlandırma kurallarına göre oksijenle birleşen elementin adından sonra oksit ifadesi eklenir.

## Çeşitleri

### Asidik oksit

Ametallerin oksijence zengin bileşikleridir. CO2, SO2, SO3, N2O3, N2O5, P2O5, CI2O7,
Cl2O1

Asidik oksitler suda çözündüklerinde asit oluştururlar. Bazlarla tepkimeye girerek ise tuz oluştururlar.

### Bazik oksit

Metallerin O−2 ile oluşturduğu bileşiklerdir. Genellikle bazik karakterlidir. Na2O, CaO, Ag2O, CuO, MgO

Bazik oksitler suda çözündüklerinde baz oluştururlar. Asitlerle tepkimeye girerek ise tuz oluştururlar.

### Amfoter oksit

Asitlerin karşısında baz, bazların karşısında asit özelliği gösteren maddelerdir. Zn, Cr, AI, Sn, Pb, Be elementlerinin oksitleri amfoterdir. AI2O3, ZnO, AI(OH)3, Zn(OH)2

Amfoter oksitler suda çözünmezler. Hem asit hem bazlarla tepkimeye girerek tuz oluşturabilirler.

### Nötr oksit

Oksijence fakir ametal oksitlere nötr oksit denir. CO, NO, N2O

Nötr oksitler asit, baz veya suyla tepkime vermezler. Ancak yanarak asit oksitlere dönüşebilirler.

### Peroksit

O−1 iyonunun yer aldığı bileşiklerdir. 1A ve 2A elementleriyle oluşabilir. Peroksitler kararsız bileşiklerdir ve ısıtıldıklarında kararlı hale geçerler.

### Bileşik oksit

Farklı değerlikteki aynı metallerin bir arada bulunduğu oksitlerdir. Fe3O4 (Fe+2O ve Fe2+3O3), Pb3O4 (2Pb+2O ve Pb+4O2)

## Kaynakça

* DEMİR Mustafa, Anorganik Kimya-1, MEB Yayınları, İstanbul, 1997
* UYAR Tahsin, Serpil AKSUY, Genel Kimya 2, Palme Yayıncılık, Ankara, 2005
# Volkanik patlama türleri

Volkanik püskürme sırasında oluşan bazı püskürme çeşitleri (saat yönünün tersine): bir Plinian tarzı püskürme sütunu, Hawaii tarzı pahoehoe lav akıntısı ve Strombolian tarzı püskürmesinden bir lav fıskiyesi
**Volkanik patlama türleri**, lav, tefra (kül, lapilli, volkanik bombalar ve volkanik bloklar) ve çeşitli volkanik gazların volkanik bir baca veya yarıktan dışarı atıldığı volkanologlar tarafından ayırt edilmiştir. Bunlara genellikle bu tür davranışların gözlemlendiği ünlü volkanların adları verilir. Bazı volkanlar, bir faaliyet dönemi boyunca yalnızca tek bir karakteristik patlama türü sergileyebilirken diğerleri tek bir patlama serisinde tüm bir tür dizisini gösterebilir.
# Iberdrola

Iberdrola|  |
| Menkul değer sembolü | BMAD: IBE |
| Tür | Sociedad Anónima |
| Kuruluş | 1 Kasım 1992 |
| Genel merkezi | Bilbao, İspanya |
| Önemli kişiler | José Ignacio Sánchez Galán (Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO) |
| Gelir | 31.418,7 milyon € (2015) |
| Çalışan sayısı | 28,836 (2015) |
| Web sitesi | www.iberdrola.es |

Iberdrola Kulesi
**Iberdrola, S.A.**, İspanya merkezli bir elektrik dağıtım şirketidir. Şirket, 1 Kasım 1992 tarihinde Hidroeléctrica Española ve Iberduero'nun birleşmesi sonucu kurulmuş olup market cap bakımından İspanya'nın en büyük enerji şirketidir ve rüzgâr enerjisinde dünyanın önde gelen şirketlerinden biridir. Şirketin merkezi Bilbao'da yer almaktadır.

Iberdrola'nın yan kuruluşları arasında Scottish Power, Avangrid ve Elektro Holding bulunmaktadır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Iberdrola ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Resmî site