# Tunus

| Tunus*الجمهورية التونسية* (Arapça) *al-Jumhūrīyah at-Tūnisīyah* Tunus Cumhuriyeti |
| --- |
|
Bayrak

Arma

 |
| **Slogan** Arapça: حرية، كرامة، عدالة، نظام "Ḥurrīyah, Karāma, 'Adālah, Niẓām" "özgürlük, haysiyet, adalet ve düzen" |
| **Millî marş** Arapça: حماة الحمى "Humat al-Hima" (Türkçe: "Anavatan Savunucuları")  |
|  |
| Başkent ve en büyük şehir | Tunus |
| Resmî dil(ler) | Arapça
 |
|

---

 |
| Konuşulan diller | Tunus Arapçası Berberice Fransızca (idari, ticari ve eğitim) İngilizce |
| Etnik gruplar  | Arap-Berberi %98, Avrupalı %1, Yahudi ve diğerleri %1
 |
| Demonim | Tunuslu |
| Hükûmet | Üniter yarı başkanlık cumhuriyeti |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Devlet başkanı  | Kays Said |
| • Başbakan  | Sara Zafarani |

 |
| Yasama organı | Halk Temsilcileri Meclisi |
| Kuruluş |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Antik Kartaca'nın kuruluşu  | MÖ 814 |
| • Ağlebîler  | 814 |
| • Fâtımîler  | 909 |
| • Hafsîler  | 1207 |
| • Hüseyni Hanedanlığı'nın kuruluşu  | 15 Temmuz 1705 |
| • Fransa'dan bağımsızlık  | 20 Mart 1956 |
| • Cumhuriyetin ilanı  | 25 Temmuz 1957 |
| • 1987 Tunus askeri darbesi  | 7 Kasım 1987 |
| • Yasemin Devrimi  | 14 Ocak 2011 |
| • 2. cumhuriyetin ilanı  | 10 Şubat 2014 |

 |
| Yüzölçümü  |
| • Toplam | 163610 km2 (92.) |
| • Su (%) | 5.04 |
| Nüfus |
| • 2020 tahminî | 11.708.370 (81..) |
| • Yoğunluk | 71.65/km2 (110.) |
| GSYİH (SAGP) | 2020 tahminî |
| • Toplam | 127,325 milyar $ (83.) |
| • Kişi başına | 10.594 $ (108..) |
| GSYİH (nominal) | 2021 tahminî |
| • Toplam | 44,265 milyar $ (90.) |
| • Kişi başına | 3.683 $ (123.) |
| Gini (2017) | 35.8 orta |
| İGE (2019) |  0.740 yüksek · 95. |
| Para birimi | Tunus dinarı (TND) |
| Zaman dilimi | UTC+1 (OAS) |
| Trafik akışı | sağ |
| Telefon kodu | +216 |
| İnternet alan adı | .tn |

**Tunus**, resmî adıyla **Tunus Cumhuriyeti** (Arapça: الجمهورية التونسية, *el-Cumhûriyyetü’t-Tûnisiyye*), Kuzey Afrika'nın Mağrip bölgesinde yer alan bir ülkedir. Batı ve güneybatıda Cezayir, güneydoğuda Libya ve kuzey ve doğuda Akdeniz ile çevrilidir. Tunus ayrıca kuzeyde Sicilya ve Sardinya adaları, doğuda ise Malta aracılığıyla İtalya ile deniz sınırlarını paylaşmaktadır. MÖ 9. yüzyıla kadar uzanan Kartaca arkeolojik sit alanları ve Kayrevan Ulu Camii'ne ev sahipliği yapmaktadır. Antik mimarisi, çarşıları ve mavi kıyılarıyla bilinen ülke, 163.610 km² (63.170 mil²) yüzölçümüne ve 12,1 milyonluk nüfusa sahiptir. Atlas Dağları'nın doğu ucunu ve Sahra Çölü'nün kuzey kısımlarını içerir; geri kalan topraklarının büyük bir kısmı tarım arazisidir. 1.300 km (810 mil) uzunluğundaki kıyı şeridi, Akdeniz Havzası'nın batı ve doğu kısımlarının Afrika'daki birleşim noktasını içerir. Tunus, Afrika'nın en kuzey noktası olan Angela Burnu'na ev sahipliği yapmaktadır. Kuzeydoğu kıyısında yer alan Tunus, ülkenin başkentidir ve ülke de adını Tunus'tan almıştır. Tunus'un resmi dili Arapçadır. Tunus nüfusunun büyük çoğunluğu Arap ve Müslümandır. En çok konuşulan dil halk arasında kullanılan Arapçadır ve Fransızca bazı bağlamlarda idari ve eğitim dili olarak kullanılır, ancak resmi bir statüsü yoktur.

Erken antik çağlardan itibaren Tunus, yerli Berberi halkı tarafından iskan edilmiştir. Semitik bir halk olan Fenikeliler, MÖ 12. yüzyılda gelmeye başlamış, kıyıya yerleşmiş ve çeşitli yerleşim yerleri kurmuşlardır; bunlardan Kartaca, MÖ 7. yüzyılda en güçlüsü olarak ortaya çıkmıştır. Fenikeli yerleşimcilerin torunları Punik halkı olarak bilinmeye başlamıştır. Antik Kartaca, MÖ 146'da Romalılar tarafından yenilene kadar büyük bir ticaret imparatorluğu ve Roma Cumhuriyeti'nin askeri rakibi olmuştur. Romalılar, sonraki 800 yılın büyük bir bölümünde Tunus'u işgal etmişlerdir. Romalılar Hristiyanlığı getirdiler ve El Cem Amfitiyatrosu gibi mimari miraslar bıraktılar. MS 7. yüzyılda Arap Müslümanlar Tunus'u fethettiler ve kabileleri ve aileleriyle birlikte yerleşerek İslam'ı ve Arap kültürünü getirdiler. 11.-12. yüzyıllarda Beni Hilal ve Banu Sulaym kabilelerinin büyük ölçekli Arap göçü bu süreci hızlandırdı. Yaklaşık 15. yüzyıla gelindiğinde, günümüz Tunus'unun bölgesi neredeyse tamamen Araplaşmıştı. Daha sonra, 1546'da Osmanlı İmparatorluğu kontrolü ele geçirdi ve 1881'de Fransızlar Tunus'u fethedene kadar egemenliğini sürdürdü. 1956'da Tunus, Tunus Cumhuriyeti olarak bağımsızlığını kazandı. Bugün Tunus'un kültürü ve kimliği, yüzyıllardır süregelen bu farklı kültür ve etnik grupların kesişimine dayanmaktadır.

2011 yılında, Cumhurbaşkanı Zine El Abidin Ben Ali'nin 24 yıllık iktidarı altında özgürlük ve demokrasi eksikliğinden duyulan memnuniyetsizlikle tetiklenen Tunus Devrimi, rejimini devirdi ve bölge genelinde daha geniş Arap Baharı hareketini tetikledi. Kısa bir süre sonra özgür çok partili parlamento seçimleri yapıldı; ülke 26 Ekim 2014'te parlamentoyu ve 23 Kasım 2014'te cumhurbaşkanını yeniden seçti. 2014'ten 2020'ye kadar, *The Economist Demokrasi Endeksi*'ne göre Arap dünyasındaki tek demokratik devlet olarak kabul edildi. Cumhurbaşkanı Kays Said döneminde demokratik gerilemenin ardından, Tunus 2022'de hibrit bir rejim olarak değerlendirildi ve Freedom House'a göre 2025 itibarıyla artık özgür ve adil seçimlere sahip değil. Afrika'da İnsani Gelişme Endeksi'nde yüksek sıralarda yer alan az sayıdaki ülkeden biridir ve kıtanın en yüksek kişi başına gelirlerinden birine sahiptir; kişi başına düşen GSYİH gelirinde 129. sırada yer almaktadır.

Tunus, uluslararası topluma iyi entegre olmuştur. Birleşmiş Milletler, Uluslararası Frankofoni Örgütü, Arap Birliği, İslam İşbirliği Teşkilatı, Afrika Birliği, Doğu ve Güney Afrika Ortak Pazarı, Bağlantısızlar Hareketi, Uluslararası Ceza Mahkemesi, G77 Grubu ve diğerlerinin üyesidir. Coğrafi yakınlıkları nedeniyle özellikle Fransa ve İtalya ile yakın ekonomik ve siyasi ilişkiler sürdürmektedir. Tunus ayrıca Avrupa Birliği ile bir ortaklık anlaşmasına sahiptir ve Amerika Birleşik Devletleri'nin NATO dışı önemli bir müttefiki statüsüne ulaşmıştır.

## Tarihçe

Tunus'ta Bedevi kadınlar, Lehnert & Landrock, 1908
Tunus, Fenike kökenli Kartaca Uygarlığıyla anılır. Kartacalılar, Sicilya ve İspanya'ya kadar koloniler kurmuşlardır. Yeni kurulmakta olan Roma İmparatorluğu için ilk gerçek tehdit olmuşlardır. Ama Pön Savaşları sonucu yenilip Tunus'tan sürülmüşlerdir. Roma egemenliğinde Afrika Eyaleti olarak yönetilmiştir.

Tunus, 16 Ağustos 1534 tarihinde Barbaros Hayreddin Paşa tarafından Hafsi egemenliğine son verilmesiyle Osmanlı İmparatorluğu hâkimiyetine girdi. Ancak V. Karl, 1535 yılında bölgeyi geri aldı ve İspanyol İmparatorluğu'nun kontrolünde Hafsî Hanedanı'nın yönetimine bıraktı. Başşehir Tunus 1574 yılına kadar tekrar Hafsi Hanedanlığı'nın elinde kaldı. Bu arada Barbaros Hayreddin Paşa ve Turgut Reis 1556'da Gafsa'yı, 1558'de Kayrevan'ı ele geçirdiler. Tunus'un doğu ve güney sahilleri Osmanlı himayesi altına girdi. Cerbe Adası deniz üssü olarak kullanıldı. Barbaros Hayreddin Paşa, İspanya'daki Endülüslü Müslümanlardan 100.000 kadarını kurtararak Kuzey Afrika'ya getirdi. 13 Eylül 1574'te Uluç Ali Reis ile Sinan Paşa, Tunus şehrini (Halkul-Vad Kalesi'ni), ele geçirmek suretiyle bütün Tunus, Osmanlı Devletinin bir eyaleti haline geldi. 1881'de Fransa ile yapılan Bardo Antlaşması ile bu ülkenin himayesine girmiştir.

20 Mart 1956'da Fransa'dan bağımsızlığını kazanan Tunus, 1957 ile 1969 arası Başbakanlık makamını kaldırmıştır.

### 2010-2011 olayları

Tunus'ta halkın pahalılık isyanı 23 yıllık lideri devirdi. Devlet Başkanı Zeynel Abidin Bin Ali Tunus'u terk etti. Bazı akrabaları tutuklandı. Partisi kapatıldı. Bin Ali'nin Suudi Arabistan'da olduğu doğrulandı.

Ülkede etkili Müslüman birliklerinin çağrısıyla düzenlenen gösteride, Başbakan Samir Rifai'nin hükûmetinin devrilmesi çağrısı yapıldı.

## Coğrafya

Tunus'un topoğrafik haritası.
Kuzey Afrika'da bulunan Tunus, Mağrip Bölgesi'nin en küçük ülkesidir. Sicilya Boğazı ile Avrupa kıtasından ayrılan Tunus, Avrupa'ya 140 km uzaklıktadır. Dağlar kıyıya paralel uzanmaktadır. Ülkenin güneyinde birçok mevsimsel sığ gölü ve büyük tuz gölleri vardır.

Tunus'un Cezayir ile 965 km, Libya ile 495 km sınırı vardır.

## Siyaset

Tunus yasama seçimleri 2019.
Tunus, Arap Baharı'nın ardından çok partili demokrasiye geçen ilk ülkedir. 23 Ekim 2011 tarihinde ilk seçimi En Nahda'nın kazanmasını ardından ülkede rejim tartışmaları başladı. Tunus halkı, İslamcıların yapısal değişiklik girişimlerine karşı yoğun sokak gösterileri düzenledi. En Nahda, diğer Arap ülkelerine göre daha eğitimli bir nüfusa, güçlü bir orta sınıfa ve sendikalara sahip olan Tunus'ta 2011 seçimlerini kazanmasına rağmen iktidarın tamamını elde edemedi. Şeriat hükümlerini anayasaya aktarma kararı alındığında da büyük bir dirençle karşılaştı. Tepkiler, düzenlenen suikastler, En Nahda'nın iktidardan adım adım çekilmesine neden oldu. Şubat 2013'te ülkenin önemli solcu liderlerinden Şükrü Belayi'nin öldürülmesi üzerine hükûmet düştü ve Enahda başbakanlığın kendisinde kalması şartıyla bir teknokratlar hükûmeti kurmayı kabul etti. Temmuz 2013'te yine muhalif bir lider olan Muhammed Brahmi'nin öldürülmesi üzerine bu hükûmet de düştü ve En Nahda iktidarı teknokrat hükûmete devretmek durumunda kaldı.

Seçim barajı olmaması ve laik kesimin çok parçalı olması nedeniyle En Nahda yine iktidar adayı olarak önde geliyordu. Fakat 26 Ekim 2014 seçimlerinde Nida %37.6 ile ilk sırayı alarak hükûmet kurma yetkisini alırken, En Nahda %27.8'de kaldı. Ardından ikinci turu 21 Aralık 2014 tarihinde yapılan ve En Nahda'nın aday çıkartmadığı başkanlık seçimini yine Nida Tunus Partisinden El Bacı Kaid el Sebsi %55.7 ile kazandı.

## Ekonomi

Tunus genel olarak bir tarım ülkesidir. Ülke topraklarının %55'i tarıma elverişlidir. Ancak bu alanın % 35'i ekilebilir topraklardan oluşmaktadır. Tunus, zeytincilikte dünyadaki ilk 10 ülkeden biridir.

Sanayi faaliyetleri pek gelişmemiştir. Ancak deri, kâğıt, gıda, elişi gibi hafif sanayi kollarının önemli etkinliği vardır. Bunun yanı sıra, petrol, selüloz, çelik, elektrikli ev aletleri üretimi de bulunmaktadır.

Ülkede son yıllarda gelişen turizm olgusu, bu alanda yatırımların artmasına neden olmuştur. Bu yüzden de, ülkeye gelen turist sayısında önemli artışlar yaşanmıştır.

## Demografi

Kayravan Camii ve mezarlığı, Tunus
Tunus halkının %99 kadarı Müslüman'dır ve Arapça konuşur. Ülkenin güneyinde yaşayanlar Berberice konuşur. Bu kesim Müslüman nüfusun %1'i kadardır. Ülkedeki yabancılar genellikle Fransız veya İtalyan'dır.

## Ayrıca bakınız

* Tunus Anayasası
* Fransız Tunusu

## Kaynakça

Wikimedia Commons'ta Tunus ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.