Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kongo Krizi

| Kongo Krizi |
| --- |
| Soğuk Savaş |
|  Saat yönünde sol üstten başlayarak: Elisabetville (Lubumbashi) dışındaki BM mülteci kampı; BM barış gücü askerleri çalılıkta yaralı arkadaşlarına gitmeye çalışıyorlar; silahlanmış Baluba kabilesi; Lodja'da katledilmiş siviller; Ejderha Ruju Operasyonu'ndaki Belçikalı askerler; Simba asilerine karşı savaşan Kongo hükûmeti askerleri ve paralı askerleri |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Tarih | 5 Haziran 1960 - 25 Kasım 1965
(5 yıl, 4 ay, 2 hafta ve 6 gün) |
| Bölge | Kongo |
| Sonuç |
Belçika'dan bağımsız, Mobutu liderliği altında, üniter Kongo Demokratik Cumhuriyeti kuruldu. |

 |
| Taraflar |
|
1960-63:
 Kongo (Stanleyville)  Simba Maoistleri
**Destekleyenler:** ONUC
 Sovyetler Birliği

 Küba  Mısır  FLN/Cezayir  Kongo-Brazzaville  Tanzanya  (önceden Tanganyika)  Burundi  Çin |  Katanga Devleti  Güney Kasai  Güney Afrika (Paralı askerler)  Rodezya (Paralı askerler)
**Destekleyenler:**
 Belçika |
1964-65:
 Kongo (Léopoldville)
**Destekleyenler:**
 Amerika Birleşik Devletleri |
| Komutanlar ve liderler |
|  Joseph Kasa-Vubu  Patrice Lumumba (ölü)  Antoine Gizenga  Pierre Mulele  Gaston Soumialot  Dag Hammarskjöld (ölü)  Nikita Kruşçev  Che Guevara  Cemal Abdünnasır  Ahmed Ben Bella  Alphonse Massamba-Débat  Julius Nyerere  Kral IV. Mwambutsa  Mao Zedong |  Kral Baudouin  Moise Tshombe  Albert Kalonji  Mike Hoare  Jean Schramme |  Joseph Kasa-Vubu  Joseph-Désiré Mobutu  Cyrille Adoula  Dwight Eisenhower  Lyndon B. Johnson |

|  |
| --- |
| Kongo Demokratik Cumhuriyeti tarihi
 |
| * Erken tarih Göç ve devletler
* Kolonileşme Stanley (1867-1885)
* Kongo Özgür Devleti II. Leopold (1885-1908)
* Belçika Kongosu (1908-1960)
* Kongo Krizi Birinci Cumhuriyet (1960-1965)
* Zaire İkinci Cumhuriyet (1965-1996)
* Birinci Kongo Savaşı Kabila'nın yükselişi (1996-1998)
* İkinci Kongo Savaşı Afrika'nın Dünya Savaşı (1998-2003)
* Geçici hükümet Birliğe doğru (2003-2006)
* Üçüncü Cumhuriyet (2006-)
 |
| * g
* t
* d
 |

**Kongo Krizi,** (Fransızca: *Crise congolaise*) 1960-1965 yılları arasında Kongo Cumhuriyeti'nde (günümüzdeki Kongo Demokratik Cumhuriyeti) ortaya çıkan siyasi çalkantı ve çatışmadır. Kriz, Kongo'nun Belçika'dan bağımsızlığından hemen sonra başladı ve (gayriresmî olarak) Joseph Desire-Mobutu'nun ülkeyi kontrol etmesiyle sona ermiştir. Kriz sırasında birçok iç savaş çıkması Sovyetler Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri'nin zıt tarafları desteklemesiyle kızışan Soğuk Savaş dönemindeki vekalet savaşlarından birisidir. Kriz boyunca yaklaşık 100,000 insanın öldüğü sanılmaktadır.

## İlgili filmler

* 'Lumunba', (2000) **Fragman** 8 Ağustos 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

## Kaynakça
# Kum Savaşı

| **Kum Savaşı** |
| --- |
| Arap Soğuk Savaşı ve Soğuk Savaş'ın bir parçası. |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Tarih | 25 Eylül 1963 – 20 Şubat 1964 |
| Bölge | Tinduf ve Figuig vaha kasabalarının çevresi |
| Sebep |
Sınır anlaşmazlığı |
| Sonuç | * Figuig/Béni Ounif sınır geçişinin kapanması
* Afrika Birliği Örgütü'nün arabuluculuğunda Fas'ın hak talep ettiği Cezayir’in Beşar ve Tinduf illeri üzerindeki iddiasından vazgeçmesi
* İki ülke arasında askerden arındırılmış bölgenin kurulması.
 |

 |
| Taraflar |
|  Fas **Destek verenler**:  Fransa |  Cezayir **Destek verenler**:  Mısır  Küba |
| Komutanlar ve liderler |
|  II. Hasan  Driss Alami |  Ahmed bin Bella  Huari Bumedyen |

**Kum Savaşı** (Arapça: حَرْبُ الرِّمَال, *Ḥarb ar-Rimāl*), Fas ile Cezayir arasında Ekim 1963'te yaşanan sınır çatışması. Çatışma Fas hükûmeti'nin, Fransa'dan yeni bağımsızlığını elde etmiş olan Cezayir'den Tinduf ve Beşar vilayetlerini talep etmesinden kaynaklandı. Savaş iki ülke arasındaki ilişkilerin birkaç on yıl boyunca gergin devam etmesine neden oldu. Yine bu çatışmanın sonucu olarak Afrika Birliği Örgütü tarihinde ilk kez çok uluslu bir barış gücü oluşturdu.

1972'de Fas Kralı II. Hasan'ın, Cezayir toprakları üzerindeki egemenlik iddiasından vazgeçtiklerini duyurmasının ardından da iki ülke arasında sınır anlaşması imzalandı.

## Kaynakça
# Angola Bağımsızlık Savaşı

| Angola Bağımsızlık Savaşı |
| --- |
| Portekiz Sömürge Savaşları |
|  Angola'da devriyedeki Portekiz askerleri |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Tarih | 4 Şubat 1961 - 25 Nisan 1974 (ateşkes) 11 Kasım 1975 (Bağımsızlık) |
| Bölge | Angola |
| Sonuç |
Portekiz askeri zaferi; Karanfil Devrimi sonrası ateşkes ve bağımsızlık: Alvor Antlaşması; 1975'te Angola'nın bağımsızlığı, Angola İç Savaşı'nın başlaması. |

 |
| Taraflar |
|  MPLA  FNLA  UNITA  FLEC

*Destekleyen:*  Sovyetler Birliği  Küba  Çin  ABD  Zaire  Cezayir  Tanzanya  Zambiya  Tunus  Kongo Cumhuriyeti  Libya  Yugoslavya  Bulgaristan |  Portekiz

*Destekleyen:*  Güney Afrika |
| Komutanlar ve liderler |
|  Agostinho Neto  José Eduardo dos Santos  Lúcio Lara  Holden Roberto  Jonas Savimbi |  Francisco da Costa Gomes |
| Güçler |
|
90,000 |
65,000 |
| Kayıplar |
|
50,000+ ölü |
2,991 ölü (1,526 çatışmada & 1,465 savaş dışı) 4,684 kalıcı zarar (fiziksel veya psikolojik) |
|
30,000-50,000 sivil öldü |

**Angola Bağımsızlık Savaşı**, 1961-1976 yılları arasında yapılmış bağımsızlık savaşı. Portekiz'in şiddete dayalı diktatörü António de Oliveira Salazar'ın ülkesinin Afrika'daki kolonileri kontrol etme konusunda vazgeçme gibi bir niyeti yoktu. Ancak olaylar tam tersi şekilde gerçekleşmişti. Şubat 1961'de Portekiz Batı Afrika'sındaki Marksist eğilimli Angola'nın Bağımsızlığı İçin Halk Hareketi (MPLA) grubu, başkent Luanda'daki baskıcı sömürgecilere karşı bir ayaklanma başlattı. Yaklaşık bir ay sonra kuzey vilayetlerinde ılımlı Angola Halklar Birliği (UPA) tarafından yönetilen hükûmet-karşıtı bir gerilla savaşı başladı. Asiler, acımasız bir şekilde bastırılmıştı ve tahminen 20.000 siyahi Afrikalı çatışmalar sırasında öldü. Ancak MPLA faaliyetlerin yönünü komşu ülke Zambiya'daki üslerinde gerilla seferleri düzenlediği ülkenin doğu kesmine doğru kaydırdığında, ayaklanma içten içe devam etti. 1966 yılında Batı yanlısı Sosyalist Angola Ulusal Kurtuluş Cephesi (FNLA) ve gerilla harekâtlarını güney-merkez bölgesine yönlendirmiş olan ileri Batı Angola Topyekün Bağımsızlık Millî Birliği (UNITA) olmak üzere ikiye ayrıldı. Hükûmet karşıtı gerillalar, faaliyetlerini pusular ve vurkaçlar ile sınırlı tutuyordu. Ancak gerillalar oldukça ısrarlıydılar ve büyük bir Portekiz gücünü de püskürtmüşlerdi. 1960'lı yıllarda Portekiz millî gelirinin yarısı bu savaşa yönlendirildi. Portekizli genç ordu mensupları sonunda zorlu çarpışmaların ardından, gerilemeye başladılar. Ayrıca bu kayıplardan huzursuz olan Portekiz ordusu 1974'te hükûmeti devirdi ve Angola'dan çekilme kararı aldı.

## Çekilmeden sonra

Portekizler Kasım 1975'te kesin olarak geri çekildiklerinde ülkede iç savaş devam ediyordu. Bu iç savaşta UNITA ve FNLA, MLPA'ya karşı birbirlerini kışkırtmışlardı. MPLA hareketi Kübalı askerlerinin, Sovyet teknisyenlerinin ve Sovyet silahlarının MPLA'yı desteklemek amacıyla ülkeye girdiği başkenti ve limanı da elinde bulunduruyordu. Bu yardım, işleri yoluna sokmuştu. Güney Afrikalı birlikler ve ABD'nin gönderdiği silahlar, UNITA ve FNLA'ya sunulmuş olsa da, MPLA sonunda yönetimde tek söz oldu. Angola bağımsız devletini ilan etti.

## Kaynakça
# Mozambik Bağımsızlık Savaşı

| Mozambik Bağımsızlık Savaşı |
| --- |
| Portekiz Sömürge Savaşları |
|  Beira'daki Portekiz birlikleri (1971) |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Tarih | 25 Eylül 1964-8 Eylül 1974 |
| Bölge | Mozambik |
| Sonuç |
Mozambik bağımsızlığını ilan etti. Mozambik İç Savaşı |

 |
| Taraflar |
|  FRELIMO *Destek*  Sovyetler Birliği  Çin  Küba  Yugoslavya  Somali  Bulgaristan  Tanzanya  Zambiya  Mısır  Cezayir  Libya |  Portekiz *Destek*  Güney Afrika  Rodezya  Malavi  ABD  Birleşik Krallık  İsrail |
| Komutanlar ve liderler |
|  Eduardo Mondlane (1962–69)  Joaquim Chissano (1962–75)  Filipe Samuel Magaia (1964–66)  Samora Machel (1969–75) |  António Augusto dos Santos (1964–69)  Kaúlza de Arriaga (1969–74) |
| Güçler |
|
15,000–20,000 |
50,000 |
| Kayıplar |
|
10,000 |
8,500 |

**Mozambik Bağımsızlık Savaşı**, 1964-1974 yılları arasında Mozambik'te Mozambik Kurtuluş Cephesi ile Portekiz güçleri arasında meydana gelen çatışmalardır. Çatışmalar, Portekiz'in diğer Afrika sömürgelerinde yaşanan Portekiz Sömürge Savaşları'nın bir parçasıdır.

Portekiz'in 400 yıllık Afrika topraklarındaki sömürge yönetimine karşı ayaklanma 1961'de Angola ile başladı. Mozambik'te 1964'te çıkan çatışmalar, sömürge yönetimini bölgedeki daha fazla ekonomik çıkarlara hizmet eden bir sömürü ve kötü muamele şekli olarak algılayan birçok yerli Mozambikliler arasındaki huzursuzluk ve hüsran yüzünden ortaya çıktı. II. Dünya Savaşı'nın ardından bölgede gelişen bağımsızlık hareketleri birçok Mozambikli bağımsızlık taleplerini artırdı ve ulusun sömürge yönetimine tabi kalmaya devam etmesinden giderek daha fazla rahatsız olmaya başladı. Diğer taraftan, özellikle de şehir merkezlerinde Portekiz yönetimindeki sosyal organizasyonuna tamamen entegre olmuş birçok yerleşik yerli Afrikalı bağımsızlık taleplerine kuşkuyla yaklaştı. Egemen makamların çoğunu içeren toprakların etnik Portekizliler ise bu duruma artan askerî varlık ve hızlı tempolu kalkınma projeleri ile cevap verdi.

10 yıl süren çatışmaların sonucu Portekiz'de 25 Nisan 1974'te gerçekleşen Karanfil Devrimi'nin ardından 8 Eylül 1974 tarihinde hükûmet isyancılar ile ateşkes imzaladı ve 25 Haziran 1975 tarihinde Mozambik bağımsızlığını ilan etti.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Guerra Colonial: 1961–1974 – State-supported historical site of the Portuguese Colonial War (Portugal) (Portekizce)
* The official FRELIMO site (Mozambique)16 Ağustos 2000 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* *Time* magazine, *Dismantling the Portuguese Empire*23 Temmuz 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Portekizce)
# Kuzey Yemen İç Savaşı

| Kuzey Yemen İç Savaşı |
| --- |
|  Savaş sırasında barikatlardaki Kraliyet kuvvetleri |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Tarih | 26 Eylül 1962-1 Aralık 1970 (8 yıl, 2 ay, 5 gün) |
| Bölge |  Kuzey Yemen |
| Sonuç |
Cumhuriyetçilerin zaferi |

 |
| Taraflar |
|  Yemen Mütevekkili Krallığı  Suudi Arabistan *Destek:*  Ürdün  Birleşik Krallık *Sınırlı Destek:* İsrail  İran Şehinşah Devleti |   Yemen Arap Cumhuriyeti  Mısır Cumhuriyeti *Destek:*  Sovyetler Birliği  |
| Komutanlar ve liderler |
|  Muhammed el-Bedir  El-Hasan Bin Yahya  Abdurrahman Bin Yahya  Muhammed Bin El-Hüseyin  Abdullah Bin El-Hasan  Faysal bin Abdülaziz  |  Abdullah es-Sellal  Cemal Abdünnasır  Abdül Hakim Amir |
| Güçler |
|  220.000 *Avrupalı Askerler:* 15.000 |  3.000  130.000 |
| Kayıplar |
|  1,000 ölü |  26,000 ölü |
| **Toplam Kayıp:** 100,000–200,000 ölü |

Savaşın 1967'deki durumu
**Kuzey Yemen İç Savaşı** (Arapça: ثورة 26 سبتمبر‎), Kuzey Yemen'de 1962-1970 yılları arasında kraliyet yanlıları ile cumhuriyetçiler arasında meydana gelen bir savaştır. Savaş, 1962 yılında Abdullah es-Sellal liderliğindeki cumhuriyetçi devrimciler tarafından gerçekleştirilen askeri darbe sonucu İmam Muhammed el-Bedir'in tahtından indirilip cumhuriyet ilan edilmesiyle başladı. İmam daha sonra Suudi Arabistan sınırına kaçarak yönetimi tekrar ele geçirmek için kuzeydeki Şii aşiretlerin desteğini alarak karşı saldırı başlatması kısa bir süre sonra iç savaşı tırmandırmıştır.

Kızılhaç yardımlarını alırken Yemen Krallığı
Kraliyet yanlısı güçlere Ürdün ve Suudi Arabistan askeri yardım ve Birleşik Krallık gizli destek sağlarken cumhuriyetçiler Mısır ve Sovyetler Birliği tarafından desteklenmiştir.

## Ayrıca bakınız

* Yemen Mütevekkilî Krallığı
* Yemen Arap Cumhuriyeti

## Kaynakça
# Guatemala İç Savaşı

| Guatemala İç Savaşı |
| --- |
| Orta Amerika krizleri |
|  Rabinal'daki mezarlık |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Tarih | 1960–1996 |
| Sonuç |
1996 yılında barış anlaşması imzalandı |

 |
| Taraflar |
|  URNG:

* EGP
* ORPA
* FAR
* PGT

**destekleyenler:**
 Küba  Nikaragua (1979-90)  Meksika |  Guatemala askeri
*Değişik hükûmetlerin liderliğindeki paramilite gruplar*
**destekleyenler:**
 ABD  İsrail  Arjantin |
| Komutanlar ve liderler |
|  Luis Augusto Turcios Lima  Rolando Morán  Marco Antonio Yon Sosa  (ölü)  Leonardo Castillo Johnson Rodrigo Asturias Ricardo Rosales |  Miguel Ydígoras Fuentes  Enrique Peralta Azurdia  Carlos Manuel Arana Osorio  Kjell Eugenio Laugerud García  Fernando Romeo Lucas García  Efraín Ríos Montt  Óscar Humberto Mejía Victores |
| Kayıplar |
|
140.000–200.000 ölü ve kayıp |

**Guatemala İç Savaşı** (İspanyolca *Guerra civil de Guatemala*), 1960-1996 yıllarında Guatemala hükûmeti ile Guatemala Kızılderililerinden olan yoksul Maya köylüleri tarafından desteklenen solcu isyancı gruplar arasında süren iç savaş. Guatemala hükûmeti iç savaş sırasında Maya Kızılderililerine karşı soykırım işlemiştir.

İronik olarak, Guatemala İç Savaşında soykırımın suçlularından birisi olması dolayısıyla savunma bakanının başkent Guatemala şehrindeki eski evi (*Casa Crema*) Guatemala Maya Dilleri Akademisi merkez binası olarak seçilmiştir.

## Kaynakça
# Kolombiya çatışmaları

**Kolombiya çatışmaları**, Kolombiya'da yaklaşık 1964 veya 1966 yılında devlet güçleri ve Kolombiya Devrimci Silahlı Güçleri (FARC) ile Ulusal Kurtuluş Ordusu (ELN) gibi köylü gerillalar arasında başlayan ve asimetrik düşük yoğunlukla günümüze kadar devam eden silahlı çatışmalardır.

Kökeni tarihsel olarak, 1948'de popülist lider Jorge Eliecer Gaitán'ın siyasi suikastıyla tetiklenen ve 1960'larda Kolombiya'nın kırsal kesimlerinde komünizme karşı Amerika Birleşik Devletleri destekli kuvvetli baskılar sonrasında Liberal ve Komünist militanların FARC içine yeniden yapılanmasına yol açan *La Violencia* olarak bilinen çatışmalara dayanır.

Mücadele için ileri sürülen nedenler gruptan gruba farklılık gösterir. FARC ve diğer gerilla hareketleri, yoksulların haklarını savunmak, onları devlet şiddetinden korumak ve sosyalizm yoluyla sosyal adalet sağlamak için mücadele ettiklerini iddia etmektedirler. Kolombiya devleti, düzen ve istikrar için mücadele ettiğini, vatandaşlarının hak ve çıkarlarını korumak istediğini iddia etmektedir. Kolombiya Birleşik Öz Savunma Kuvvetleri (AUC) gibi paramiliter gruplar ise gerilla hareketleri tarafından verildiği algılanan tehditlere tepki verdiklerini iddia etmektedirler.

Gerilla ve paramiliter gruplar, uyuşturucu kaçakçılığı ve terörizmle suçlanmaktadır. Çatışmaların tüm tarafları, çok sayıda insan hakları ihlalleri işledikleri için eleştirilmektedir.

Bir hükûmet raporuna göre, 1958 ve 2013 yılları arasında çoğu sivil 220.000 kişi çatışmalarda ölmüştür. Aynı rapora göre sağcı paramiliterler daha fazla cinayetten sorumlu iken, solcu isyancılar daha fazla adam kaçırma olaylarından ve maddi hasardan sorumlular. 46.383 kişi kaybolmuş, 29.682 kişi de kaçırılmıştır.

2015 yılının Eylül ayında Kolombiya hükûmeti ile FARC örgütü Küba'nın arabuluculuğuyla anlaşmaya varmışlardır. 6 ay içerisinde barış antlaşması imzalanması öngörülmüştür.

## Kaynakça
# Domino teorisi

Asya'da Çin'in komünist idare altına girmesiyle gerçekleşmesi beklenen domino etkisi
Domino taşlarının devrildiklerinde sırayla yanlarındaki taşları da devirmeleri esasına dayalı oyundan esinlenerek, Amerikalı siyasetçilerin Soğuk Savaş döneminde bir ülkenin komünist idare altına düşmesinin komşu ülkelere de komünizmin yayılmasına sebebiyet verebileceği varsayımına dayanan teorileri.

Çin'de 1949 yılında komünist idarenin kurulması, 1950'de Kore Savaşı'nın çıkması ve 1954 yılında Vietnam komünist ordusu Viet Minh'in Çinhindi'ye hakim sömürgeci kuvvet Fransa'yı büyük bir yenilgiye uğratması neticesinde Vietnam'ın kuzeyinde bir komünist idarenin kurulması ABD'de komünizmin bir ülkeden diğerine atlayarak tüm Asya'ya yayılacağı zannını uyandırdı.

Dönemin ABD Başkanı Dwight Eisenhower'ın 7 Nisan 1954 tarihinde yaptığı basın açıklamasında bu endişeye ilk kez resmi ağızdan değinilmiş, bu da Kore Savaşı'nda olduğu gibi ABD müdahalelerinin altyapısını oluşturmuştu. Öte yandan, Sovyetler Birliği ve komünist dünyaya komşu ülkelere yönelik çeşitli askeri, siyasi ve ekonomik önlemleri içeren Çevreleme politikası da bu şekilde ABD dış politikasında önemli bir yer tutmaya başlamıştır.

Öte yandan, Vietnam Savaşı'nda ABD'nin başarısızlığa uğraması sonucunda önce Güney Vietnam, sonra da Laos ve Kamboçya komünist idarelerin eline geçtiyse de, beklenen domino etkisi ortaya çıkmamış ve komünizmin Asya'da yayıldığı ülkeler bunlarla kısıtlı kalmıştır.

## Ayrıca bakınız

* Vietnam Savaşı
* ASEAN

## Kaynakça
# Güney Afrika Sınır Savaşı

Angola ve Namibya'da SWAPO ve SADF operasyonları
**Namibya Bağımsızlık Savaşı** olarak da bilinen ve bazen Güney Afrika'da **Angola Bush Savaşı** olarak da adlandırılan **Güney Afrika Sınır Savaşı**, 26 Ağustos 1966'dan 21 Mart 1990'a kadar Namibya (o zamanlar Güney Batı Afrika), Zambiya ve Angola'da meydana gelen büyük ölçüde asimetrik bir çatışmaydı. Savaş, Güney Afrika Savunma Kuvvetleri (SADF) ile Güney Batı Afrika Halk Örgütü'nün (SWAPO) silahlı kanadı olan Namibya Halk Kurtuluş Ordusu (PLAN) arasında gerçekleşmiştir.
# Yıpratma Savaşı

| Yıpratma Savaşı |
| --- |
| Arap-İsrail Savaşları ve Soğuk Savaş |
|  Süveyş Kanalı haritası |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Tarih | 1 Temmuz 1967-7 Ağustos 1970 |
| Bölge | Sina Yarımadası |
| Sonuç |
Sonuçsuz İsrail'in Sina Yarımadası'ndaki işgalinin devamı |

 |
| Taraflar |
|  İsrail |  Mısır  Sovyetler Birliği  Küba  FKÖ  Ürdün  Suriye |
| Komutanlar ve liderler |
|  Levi Eşkol  Haim Bar-Lev |  Cemal Abdünnasır  Ahmed İsmail Ali  Saad El Şazli |
| Güçler |
|
275,000 |
Mısır: 200,000 SSCB: 10,700-15,000 Ürdün: 15,000 FKÖ: 900-1,000 |
| Kayıplar |
|
694-1,424 asker ölü 227 sivil ölü 2,659 yaralı 14-30 uçak |
Mısır: 2,882-10,000 asker ve sivil ölü 6,285 yaralı 60-114 uçak FKÖ: 1,828 ölü 2,500 esir Ürdün: 40-84 ölü 108-250 yaralı 4 esir 30 tank Sovyetler Birliği: 58 ölü 4-5 uçak Küba: 180 ölü 250 yaralı Suriye: Binlerce kayıp |

**Yıpratma Savaşı** (Arapça: حرب الاستنزاف *Harb El-İstinzaf*; İbranice: מלחמת ההתשה *Milhemet haHataşah*), 1967-1970 yılları arasında Sina Yarımadası'nda İsrail ile Mısır ve müttefikleri arasında meydana gelen çatışmalardır.

1967 Altı Gün Savaşı sonrasında, Arap-İsrail çatışmasının merkezinde yer alan sorunları çözmek için ciddi bir diplomasi çabası denenmedi. 1967 yılının Eylül ayında, Arap devletleri, İsrail ile barış, tanınma veya görüşmeleri yasaklayan üç hayır politikasını uygulamaya başladı. Mısır Cumhurbaşkanı Cemal Abdünnasır, yalnızca askeri bir girişimin İsrail'i veya uluslararası toplumu İsrail'in Sina'dan çekilmesini zorlayacağına inanıyordu ve iki ülke arasındaki çatışmalar kısa sürede Süveyş Kanalı boyunca yeniden başladı.

Çatışmalar başlangıçta sınırlı sayıda karşılıklı top ateşleri ve Sina'ya küçük ölçekli saldırılar halindeydi. Ancak 1969 yılına gelindiğinde Mısır Ordusu daha büyük ölçekli harekâtlara hazırlanmaya başladı. Nasır, 8 Mart 1969 tarihinde resmen Süveyş Kanalı boyunca geniş çaplı bombardıman, kapsamlı hava savaşı ve komando baskınını içeren Yıpratma Savaşı ilan etti. Çatışmalar Ağustos 1970'e kadar devam etti ve ateşkesle sona erdi. Barış görüşmelerine gerçek anlamıyla bağlı olmadan savaşın başladığı sınırlar aynı kaldı.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Yıpratma Savaşı ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* War of Attrition, 1969–19707 Temmuz 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Jewish Virtual Library12 Aralık 2002 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* The Three Year War, General Mohamed Fawzi
* 40 Years Since The War of Attrition
# Zufar Ayaklanması

**Zufar Ayaklanması (1963–76)** (Arapça: ثورة ظفار‎) veya **Zufar Savaşı** (Arapça: الحرب في ظفار‎) veya **Umman İç savaşı** (Arapça: الحرب الأهلية العمانية‎). Umman'ın Zufar vilayetinde 1962 ile 1976 arasında gerçekleşen isyan. Umman devleti ayaklanmayı ingiliz ve İran yardımıyla bastırabildi. İsyancılar Sovyetler tarafından destekleniyordu. Umman Sultanı Kâbus ayaklanmayı bastırdıktan sonra Umman'ı bağımsız ve farklı dış politika hamleleriyle şu anki konumuna getirdi.

## Yabancı katılım

### Belucistan

Pakistan'ın hakimiyetinde bulunan ve Pakistan'ın liman bolgesi olan Belucistan'dan önemli katılım olmuştu. Beluç birlikleri, Umman Ordusunun önemli bir bölümünü oluşturuyordu. Hatta Umman, isyan sırasında, orduya takviye için daha fazla Beluç getirebilmek için çalıştı.

Solcu öğrenci örgütü olan Beluç Öğrenci Organizasyonu (BSO), Dhofari direnişçileri ile dayanışma içinde olduklarını belirtti. 1979'da BSO aktivisti Hamid Beluç, daha fazla Beluç birliği almak üzere Belucistan'ı ziyaret eden bir Umman askeri görevlisini öldürmeye çalıştı. Ummanlı subay yaralandı ve Hamid Beluç bir Pakistan askeri mahkemesi tarafından mahkûm edildi ve daha sonra infaz edildi.
# 1969 Libya askerî darbesi

| 1969 Libya darbesi |
| --- |
| Arap Soğuk Savaşı |
|  Darbeden kısa bir süre sonra Kaddafi Arap zirvesindeyken |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Tarih | 1 Eylül 1969 |
| Bölge | Libya |
| Sonuç |
Monarşi devrildi ve Muammer Kaddafi yönetiminin başlangıcı |

 |
| Taraflar |
|  Libya Krallığı |  Hür Subaylar Hareketi |
| Komutanlar ve liderler |
|  I. İdris |  Muammer Kaddafi |
| Güçler |
|
Bilinmiyor |
70 |
| Kayıplar |
|
1 ölü, 15 yaralı |
0 |

**1969 Libya darbesi** veya **1 Eylül Devrimi**, Libya'da 1 Eylül 1969 tarihinde Albay Muammer Kaddafi önderliğindeki Hür Subaylar Hareketi tarafından Kral İdris'e karşı düzenlenen bir askerî darbeydi. Darbe sonucu Libya'da monarşi sona erdi ve yerine Libya Arap Cumhuriyeti kuruldu.

1959'da önemli petrol rezervlerinin keşfi ve akabinde petrol satışlarından elde edilen gelir, Libya'nın dünyanın en fakir ülkelerinden biri iken zengin bir devlet haline gelmesini sağladı. Petrol, Libya hükûmetinin maliyesini önemli ölçüde iyileştirse de, bu gelirlerin kralın İdris'in elinde olması çeşitli hoşnutsuzluklara neden oldu. Bu hoşnutsuzluk, aynı zamanda Arap dünyasında Nasırcılık ve Arap milliyetçiliği ve sosyalizminin yükselişine bağlıydı.

1 Eylül 1969'da Hür Subaylar Hareketi olarak bilinen yaklaşık 70 genç ordu subayından oluşan bir grubun önderliğindeki güçler hükûmetin kontrolünü ele geçirdi ve monarşiyi kaldırdı. Darbe, Bingazi'de başlatıldı ve iki saat içinde tamamlandı. Ordu birlikleri darbeyi desteklemek için hızla toplandı ve birkaç gün içinde Trablusgarp'ta ve ülkenin başka yerlerinde askeri kontrol kuruldu. Darbe, özellikle kentsel alanlardaki gençler tarafından olumlu karşılandı ve darbe ile ilgili herhangi bir ölüm veya şiddet olayı bildirilmemiştir.

## Kaynakça