# Glasnost

**Glasnost** (Rusça: гла́сность, *açıklık* ve *şeffaflık* kavramlarını ifade eder. Genel olarak devlet kurumlarının faaliyetlerinde azami açıklık, bilgiye erişim özgürlüğü ve toplumsal sorunların gizlenmemesi gerektiği ilkesiyle ilişkilendirilir. Rusçada *glasnost* sözcüğü yüzyıllardır “açıklık” ve “aleni olma” anlamında kullanılmaktadır. 1980'lerin ortalarında ise Mihail Gorbaçov tarafından perestroyka programı çerçevesinde siyasal bir slogan hâline getirilmiş, Sovyetler Birliği'nde devlet yönetiminde şeffaflığın artırılmasını simgeleyen bir kavram olarak yaygınlaştırılmış ve bu bağlamda İngilizceye de girmiştir.

## Tarihsel kullanımı

19. yüzyıl sonlarında Rus İmparatorluğu’nda *glasnost* terimi doğrudan “açıklık” ve “aleni olma” anlamlarında, özellikle siyaset ve yargı sistemi bağlamında kullanıldı. Bu dönemde getirilen bazı reformlar, duruşmaların basın ve halka açık yapılmasına olanak tanımıştı. Ancak II. Aleksandr sonrasında bu açıklık ilkesi giderek kısıtlanmaya başladı.

İnsan hakları savunucusu Lüdmila Alekseyeva, *glasnost* kelimesinin Rus dilinde uzun süredir var olan sıradan bir terim olduğunu vurgular: “Sözlüklerde ve hukuk metinlerinde her zaman yer alıyordu. Açık biçimde yürütülen herhangi bir adalet ya da yönetim sürecini ifade eden sıradan, çalışkan bir kelimeydi.”

1960'ların ortalarından itibaren ise *glasnost*, Soğuk Savaş döneminde Sovyetler Birliği'nin iç politikasında değişim gerekliliğini vurgulayan tartışmalarda yeniden güncel bir önem kazanmıştır.

## Sovyetler Birliği'nde

KGB binası önünde, Stalin’in kurbanlarını anma amacıyla yapılan miting. Siyasi Mahkûmlar Günü, 30 Ekim 1989, Lubyanka Meydanı
### Muhalifler

5 Aralık 1965'te Moskova'da Glasnost mitingi gerçekleşti ve Sovyet sivil haklar hareketinin ortaya çıkışında kilit bir olay olarak kabul edildi. Aleksandr Yesenin-Volpin önderliğinde Pușkin Meydanı'nda toplanan protestocular, Yuli Daniel ve Andrey Sinyavskiy'in kapalı yapılan davasına erişim talep etti. Göstericiler özellikle kamuoyunun, bağımsız gözlemcilerin ve yabancı gazetecilerin mahkemelere alınmasını, yani “glasnost”u, istiyordu. RSFSC Ceza Muhakemesi Usul Kanunu’nun 111. maddesi uyarınca, belirli istisnalar dışında duruşmaların açık yapılması gerektiği belirtilmişti.

Bu tür kapalı duruşmalara karşı protestolar Stalin sonrası dönemde de sürdü. Örneğin Andrey Saharov, 1976’da *Güncel Olaylar Kroniği* dergisinin editörü ve önde gelen insan hakları savunucusu Sergey Kovalyov’un davasına erişim talebiyle Vilnius’ta mahkeme binası önünde düzenlenen protestoya katıldığı için Nobel Barış Ödülü’nü almak üzere Oslo’ya gitmedi.

### Gorbaçov dönemi

10 Aralık 1984’te, Sovyetler Birliği’nin bir sonraki Genel Sekreteri olmaya hazırlanan Mihail Gorbaçov, *glasnost*un gerekliliğini perestroyka gibi diğer reformlarla birlikte dile getirdi. Ertesi yıl Genel Sekreter olunca *glasnost* kampanyasını resmen başlattı. Aleksandr Yakovlev, Sovyetler Birliği Komünist Partisi Propaganda Bölümü Başkanı olarak, Gorbaçov’un reform programının başlıca fikir babası kabul edilmektedir.

*Glasnost*, Sovyet kurumlarının ve devlet faaliyetlerinin daha açık ve şeffaf hâle gelmesi anlamına geliyordu. Bu politika, Sovyet vatandaşlarının sistemin sorunlarını ve olası çözümlerini kamusal alanda tartışmasına izin verilmesi yönündeki kararlılığı yansıtıyordu. Gorbaçov, liderlerin eleştirilmesine, kitle iletişim araçlarının daha özgür çalışmasına ve toplumun denetimine teşvikte bulundu.

Bununla birlikte bazı eleştirmenler, özellikle hukuk reformcuları ve muhalifler, *glasnost* sloganlarını temel özgürlüklerin sınırlı ve muğlak ikameleri olarak değerlendirdi. Glasnost Savunma Vakfı başkanı Aleksey Simonov, kavramı “İfade özgürlüğüne doğru sürünen bir kaplumbağa” olarak tanımladı.

1985–1991 yılları arasındaki reform döneminde *glasnost*, sıklıkla perestroyka (yeniden yapılanma) ve demokratizatsiya (demokratikleşme) kavramlarıyla birlikte anıldı. Gorbaçov, özellikle Merkez Komite ve devlet yönetimindeki yolsuzluğu azaltma ve bürokratik gücün kötüye kullanılmasını sınırlama girişimlerini *glasnost* ilkesiyle gerekçelendirdi. Bu dönem, sansürün azalması ve bilgi edinme özgürlüğünün artmasıyla tanımlanan altı yıllık (1985–1991) bir süreç olarak kabul edilmektedir.

*Glasnost dönemi*, Sovyet vatandaşları ile Batı dünyası arasındaki temasların artmasına sahne oldu. Özellikle Amerika Birleşik Devletleri ile ilişkilerde, seyahat kısıtlamaları gevşetildi ve bu da uluslararası etkileşimi kolaylaştırdı.

*Glasnost* döneminde Stalin dönemi tarihi yeniden incelendi; kütüphanelerde sansürlü eserler halka açıldı; vatandaşlar için ifade özgürlüğü genişledi ve medyada daha fazla açıklık sağlandı. 1980'lerin sonlarına doğru Sovyet halkı Stalin döneminin baskıları ve daha önce bastırılmış olaylar hakkında geniş ölçüde bilgi edinmeye başladı.

## Sovyetler Birliği dışında

Gorbaçov'un *glasnost* politikası, özellikle Doğu Bloku dışında kalan komünist devletlerde farklı tepkiler aldı.

### Destek

*Glasnost*, Doğu Avrupa'da yankı buldu ve özellikle Polonya ile Çekoslovakya'da demokratik reformlara zemin hazırladı.
Benzer reformlar şu komünist ülkelerde de uygulandı:

* Bulgaristan
* Çekoslovakya
* Doğu Almanya
* Macaristan
* Moğolistan
* Polonya
* Vietnam (bkz. Đổi Mới)

Ayrıca sosyalist Yugoslavya'da da benzer reform girişimleri görüldü; bunların ilki ve en önemlileri Slovenya'da başladı.

### Muhalefet

*Glasnost* veya benzeri reformlar aşağıdaki komünist ülkelerde uygulanmadı:

* Çin (kendi Sovyet esinli olmayan ekonomik reformlarını yürüttü)
* Küba
* Laos
* Kuzey Kore
* Romanya (lider Nikolay Çavuşesku tarafından reddedildi)

## Ayrıca bakınız

* Perestroyka
* Uskoreniye (Gorbaçov’un “Hızlandırma” politikası)
* Kai fang
* Çoğulcu cehalet

## Kaynakça

## Dış Bağlantılar

* Cohen, Stephen F.; Vanden Heuvel, Katrina, (Ed.) (1989). *Voices of glasnost: interviews with Gorbachev's reformers*. New York: W. W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-02625-2.
* Gibbs, Joseph (1999). *Gorbachev's glasnost: the Soviet media in the first phase of perestroika*. Eastern European studies. College Station, Tex: Texas A&M University Press. ISBN 978-0-89096-892-5.
* Horváth, Róbert (2005). *The legacy of Soviet dissent: dissidents, democratisation and radical nationalism in Russia*. East European studies. Londra: RoutledgeCurzon. ISBN 978-0-415-33320-7.
* Reddaway, Peter (1972) *Uncensored Russia: The Human Rights Movement*, London: Jonathan Cape. ISBN 978-0-224-00632-3. (American Heritage Press. ISBN 978-0-070-51354-9).