# Boylam

Yerküre modeli üzerinde gösterilen boyuna (ekvatora dik) yarım çemberlere *meridyen* denir.
**Boylam**, başlangıç meridyeninin doğusundaki veya batısındaki herhangi bir noktanın açısal mesafesi. Boylam anlamında *tul derecesi*, *tul dairesi* ve *uzunluk dairesi* sözleri de kayıtlıdır. Boylamlar, doğu ve batı boylamları olmak üzere ikiye ayrılır; derece, dakika ve saniye cinsinden ifade edilir. Dünya üzerindeki aynı boylama sahip noktaların birleşmesi ile oluşan yarım daire şeklindeki varsayımsal yaylara ise **meridyen** denir. Meridyenler bir kutuptan diğerine uzanır ve Dünya'yı portakal dilimi gibi dilimlere ayırır.

Meridyenler, Ekvator'a dik açı yapacak şekilde yerküreyi 360 eşit parçaya bölen ve uçları kutuplarda birleşen, yay şeklindeki varsayımsal çizgilerdir. Her meridyen, bir büyük çemberin yarısıdır ve tüm meridyenler aynı uzunluktadır. Zaman zaman meridyen kavramı herhangi bir boylamdan ve kutuplardan geçen "tam" çember anlamında kullanılır. Karışıklıkları önlemek açısından bu yazıda meridyen sözcüğü her zaman yarım çember anlamında kullanılacaktır.

## Başlangıç meridyeni ve antimeridyen

İngiltere'nin Greenwich gözlemevinden geçen meridyen, başlangıç meridyeni kabul edilir ve 0 derece olarak gösterilir. Doğusunda kalan yerlere doğu yarımküre, batısında kalan yerlere batı yarımküre denir. Başlangıç meridyeninin 179 doğusunda, 179 batısında ve tam karşısında (180. meridyen) olmak üzere toplam 360 meridyen yayı vardır. 0 (Greenwich) ve 180 derece meridyenleri karşı karşıyadır ve birbirini daireye tamamlar. Bu nedenle 180. meridyene "antimeridyen" de denir.

## Özellikleri

* Her bir meridyen bir büyük dairenin yarısıdır.
* Tüm meridyenlerin uzunlukları aynıdır.
* Ekvator ve diğer paralelleri boylamasına keserler.
* Herhangi iki meridyen arası en uzun mesafe Ekvator üzerinde görülür (111 km). Ekvator'dan kutuplara gidildikçe merdiyenler arası mesafe kısalır. Bir enlemdeki meridyenler arası uzaklık; α enlem olmak üzere, WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 metreye eşittir.
* Her meridyen arasında 4 dakikalık zaman farkı vardır.
* Kutup noktalarında birleşirler.
* 0 ve 180 derece meridyenleri karşı karşıyadır ve birbirini daireye tamamlar.

## Mesafe ölçümü

Meridyenler "üzerindeki" (iki paralel arasındaki) her 1 dakikalık açı 1 deniz miline (1 852 m) eşittir.

Herhangi bir harita üzerinde iki nokta arasındaki mesafe ölçülürken, harita projeksiyonlardan kaynaklanan hataları minimum düzeye indirmek için, iki nokta arasındaki doğrunun uzunluğu, ortasından geçen bir meridyen üzerindeki açılar ile kıyaslanır. Örneğin iki nokta arasındaki mesafe bir pergel ile ölçülüp doğru üzerindeki bir meridyenle (mümkünse tam ortadaki) kıyaslandığında 10 dakikalık açıya denk geliyorsa, o iki nokta arasındaki gerçek mesafe yaklaşık olarak 10 deniz milidir. (18 520 m) Paraleller üzerindeki dakika aralıkları -ekvator haricinde- meridyenler ile aynı olmadığından mesafe hesaplaması için kullanılmaz.

## Galeri

* Greenwich, İngiltere'de başlangıç (0°) meridyeni
* Taveuni, Fiji'deki 180° meridyeni. Zaman hesaplamalarında 180° meridyeninin doğusu "dün" kabul edilir.

## Ayrıca bakınız

* Enlem
* Koordinat
* Tarih değiştirme çizgisi

## Kaynakça

* Pooley, Dorothy ve David Robson. *The Air Pilot's Manual 3: Air Navigation.* 6. baskı. Shoreham, West Sussex: Pooley's Air Pilot Publishing, 2010.