# Hücresel olmayan yaşam

Adenovirüs illüstrasyonu
**Aselüler yaşam** olarak da bilinen **hücresel olmayan yaşam**, yaşam döngüsünün en azından bir kısmında hücresel bir yapı olmadan var olan yaşamdır. Tarihsel olarak, çoğu yaşam tanımı bir organizmanın bir veya daha fazla hücreden oluşması gerektiğini varsaymıştır, ancak bazıları için bu, artık gerekli görülmemektedir ve modern kriterler diğer yapısal düzenlemelere dayanan yaşam biçimlerine izin vermektedir.

Hücresel olmayan yaşam için birincil adaylar virüslerdir. Bazı biyologlar virüsleri organizma olarak kabul ederken diğerleri kabul etmezler. Birincil itirazları, bilinen hiçbir virüsün otonom üreme yeteneğine sahip olmamasıdır; kendilerini kopyalamak için diğer hücrelere ihtiyaçları vardır.

## Hücresel olmayan yaşam olarak virüsler

|  |
| --- |
| Yaşamın zaman çizelgesi |
| Bu kutu: * görüntüle
* tartış
* değiştir
 |
| −4500 —–—–−4000 —–—–−3500 —–—–−3000 —–—–−2500 —–—–−2000 —–—–−1500 —–—–−1000 —–—–−500 —–—–0 — |  Su Tek hücreli yaşam Fotosentez Ökaryotlar Çok hücreli yaşam B i t k i l e r Eklem bacaklılar YumuşakçalarÇiçeklerDinozorlar MemelilerKuşlarPrimatlar
H a d e e n
 A r k e e n P r o t e r o z o y i kF a n e r o z o y i k |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | Dünya'nın oluşumu |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | İlk su |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | SEOA |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | İlk fosiller |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | GDA meteorları |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | İlk oksijen |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | Pongola buzullaşması\* |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | Atmosferik oksijen |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | Huronian buzullaşması\* |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | Eşeyli üreme |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | İlk çok hücreli yaşam |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | İlk mantarlar |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | İlk bitkiler |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | İlk hayvanlar |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | Kriyojeniyen buz çağı\* |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | Ediyakaran biyotası |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | Kambriyen Patlaması |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | And buzullaşması\* |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | İlk dört üyeliler |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | Karoo buzul çağı\* |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | İlk insansılar / insanlar |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | Kuvaterner buzul çağı\* |

 |
| (milyon yıl önce)\**Buzul çağları* |

Virüslerin doğası, patojen olarak keşfedilmelerinin ardından uzun yıllar boyunca belirsizliğini korumuştur. İlk başta zehir veya toksin, daha sonra da "bulaşıcı proteinler" olarak tanımlandılar, ancak mikrobiyolojideki ilerlemelerle birlikte genetik materyale, tanımlanmış bir yapıya ve kendilerini oluşturan parçalardan kendiliğinden bir araya gelme yeteneğine sahip oldukları anlaşıldı. Bu durum, virüslerin temelde organik mi yoksa inorganik mi - çok küçük biyolojik organizmalar mı yoksa çok büyük biyokimyasal moleküller mi - olarak görülmeleri gerektiği konusunda kapsamlı tartışmalara yol açmıştır. 1950'lerden bu yana birçok bilim insanı virüsleri kimya ve yaşam arasındaki sınırda, canlı ve cansız arasındaki gri bir alanda var olan varlıklar olarak düşünmüştür.

Viral replikasyon ve kendi kendine birleşme, hücrelerin ve virüslerin, bencil genetik bilginin RNA dünyasındaki üreticilere parazitlik yaptığı bir replikatör havuzu olarak, hayatta kalmak için iki strateji olarak, çevresel koşullara yanıt olarak kazanılmış veya kendi kendine bir araya gelen organik moleküller olarak başlamış olabileceği hipotezlerine daha fazla güven kazandırdığı için yaşamın kökeni çalışmaları üzerinde etkileri vardır.

## Viroidler

Viroidler biyologlar tarafından bilinen en küçük bulaşıcı patojenlerdir ve protein kılıfları olmaksızın yalnızca kısa dairesel, tek sarmallı RNA ipliklerinden oluşurlar. Çoğunlukla bitki patojenleridir ve bazıları ticari öneme sahip hayvan patojenleridir. Viroid genomlarının boyutu son derece küçük olup 246 ila 467 nükleobaz arasında değişmektedir. Buna karşılık, kendi başlarına enfeksiyona neden olabilen bilinen en küçük virüslerin genomu yaklaşık 2.000 nükleobaz boyutundadır. Viroidler, yeni bir biyolojik alt-viral patojenler aleminin bilinen ilk temsilcileridir.

Viroid RNA herhangi bir protein için kodlama yapmaz. Çoğaltma mekanizması, normalde DNA'dan mesajcı RNA senteziyle ilişkili bir konak hücre enzimi olan RNA polimeraz II'yi ele geçirir ve bunun yerine viroidin RNA'sını bir şablon olarak kullanarak yeni RNA'nın "yuvarlanan daire" sentezini katalize eder. Bazı viroidler ribozimdir ve daha büyük replikasyon ara ürünlerinden birim boyutlu genomların kendi kendine bölünmesine ve bağlanmasına izin veren katalitik özelliklere sahiptir.

Viroidler bitki virolojisinin ötesinde bir önem kazanmıştır çünkü kökenlerinin olası bir açıklaması, DNA veya proteinin evriminden önceki varsayımsal, eski ve hücresel olmayan bir RNA dünyasından "yaşayan kalıntıları" temsil etmeleridir. Bu görüş ilk olarak 1980'lerde ortaya atılmış ve 2010'larda yaşamın cansız maddeden evrimleşmesindeki (abiyogenez) önemli ara adımları açıklamak için yeniden popülerlik kazanmıştır.

### Obeliskler

Ocak 2024'te, obelisk adı verilen viroid benzeri, ancak farklı, RNA tabanlı elementlerin olası keşfi duyuruldu. Obeliskler, insan mikrobiyomunun sekans veri tabanlarında bulundu ve muhtemelen bağırsak bakterilerinde barındırılıyor. Bunlar, oblin adı verilen iki farklı proteini ve RNA'larının öngörülen çubuk benzeri ikincil yapısını kodlamaları bakımından viroidlerden farklıdır.

## Taksonomi

Yaşamın taksonomik üst alemlerini tartışırken, "*Acytota*" ve "*Aphanobionta*" terimleri zaman zaman viral bir alemin veya üst alemin adı olarak kullanılır. Buna karşılık gelen hücresel yaşam adı *Cytota* olacaktır. Hücresel olmayan organizmalar ve hücresel yaşam, yaşamın en üst düzey iki alt bölümü olacak ve yaşam bir bütün olarak organizmalar, *Naturae*, *Biota* veya *Vitae* olarak bilinecektir. *Cytota* taksonu kendi içinde üç üst düzey alt bölüm, *Bacteria*, *Archaea* ve *Eukarya* üst alemlerini içerecektir.

İlk evrensel ortak ata (FUCA), LUCA'nın, kardeş soylarının ve şu anda yaşayan her hücrenin en eski atası olduğu için taksonomide önerilen hücresel olmayan yaşam formuna bir örnektir.

## Ayrıca bakınız

* Nanob
* Plazmid
* Eobiont
* Viral ajan
	+ Prion
* Virüs evrimi

## Kaynakça