Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Prokaryot

Tipik prokaryot hücresi
**Prokaryotlar** ya da **Prokaryota**; bakteriler ve arkelerin dâhil olduğu; gerçek çekirdek zarları ve hücre zarına bağlı organelleri olmayan, fosfolipid barındıran hücre duvarı ve tek helezonlu DNA molekülü hücre içinde serbest hâlde bulunan mikroorganizmaları kapsayan canlılar üst âlemidir.

Organeller ve karmaşık sitoplazma yapısı bu canlılarda bulunmaz. Mavi-yeşil algler çekirdeksiz hücrelerin en gelişmiş fotosentetik kolunu oluşturur. Hemen hemen hepsi tek kromozom olarak proteinle çevrilmiş çember şeklinde bir DNA zinciri içerirken mitoz bölünme yapmazlar. Prokaryotların hücre bölünmesine amitoz bölünme denir. Her hücrede haploit olan tek kromozom, açılarak bir hücrenin bir ucundan diğer ucuna hareket ederek kendini eşlediğinde, hücre bölünür.

Prokaryot bir hücrenin 3D yapısı

## Etimoloji

Yunanca, "önce" anlamındaki πρό (pro) kelimesi ile "çekirdek" anlamına gelen καρυόν (karyon) sözcüklerinin birleşmesinden oluşturulmuş terimdir.

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* Monera
* Protista
* Ökaryotlar

## Dış bağlantılar

Vikitür'de konuyla ilgili taksonomik bilgiler bulunur:
Procaryota Prokaryot ve Ökaryotlar
# Protozoa

| **Protozoonlar** |
| --- |
| *Paramecium aurelia*, bir silli. |
| **Biyolojik sınıflandırma** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Âlem:
 | Protista  |
| Alt âlem:
 | **Protozoa**  |

 |
| Şubeler, Sınıflar ve Altsınıflar
 |
| * **Şube :** Sarcomastigophora

* **Sınıf :** Mastigophora (Flagellata)

* **Altsınıf :** Phytomastigophora
* **Altsınıf :** Zoomastigophora
* **Altsınıf :** Opalinata

* **Sınıf :** Rhizopoda
* **Şube :** Sporozoa

* **Sınıf :** Telosporia
* **Sınıf :** Neosporia
* **Şube :** Ciliophora

* **Sınıf :** Euciliata
* **Sınıf :** Suctoria
* (Diğer sınıflandırma sayfada)
 |

**Protozoa** (*Yun.* *protos* *πρῶτος* ilk, *zoia* *ζωα* hayvanlar) ya da **tek hücreliler**, genellikle mikroskobik, bir hücreli ve ökaryotik canlıları içeren bir Protista alt âlemidir.

Tek hücreli olmalarına rağmen, çok hücrelilerde görülen yaşamsal işlevlerin birçoğunu yapabilirler. Bu nedenle eski zamanlarda vücut maddesi hücrelere ayrılmamış hayvanlar olarak kabul edilmiş ve "**Hücresizler**" adıyla anılmıştır.

Sitoplazmalarında bulunan özelleşmiş yapılara "organel" denilmekte; hareket, sindirim, boşaltım gibi hayatsal faaliyetlerini bunlarla sağlamaktadırlar. Çoğu bir çekirdekli, (monoenergid), bir kısmı da her zaman çok çekirdek taşıyan (polienergid) canlılardır. Bazıları ise yaşamlarının belli bir kısmında çok çekirdek taşırlar. Organel olarak çekirdek, endoplazmik retikulum, ribozom, golgi aygıtı, mitokondri, lizozom, peroksizom, mikrotübüller ve filamentler bulundurular. Hareket organelleri olarak yalancıayaklar, kamçılar, siller, sirler ve tentaküller görülür. Beslenme şekillerinde ototrof, çürükçül, parazit, kommensal, miksotrof ya da heterotrof beslenme görülür. Boşaltımda en belirgin özelliklerinden biri, ritmik olarak şişen ve küçülen vurgan (kontraktil) kofulların bulunmasıdır. Birçok denizel türde ve parazitlerde bu vurgan kofullar görülmez. Çoğalmalarında, eşeysiz olarak; boyuna bölünme, çoğa bölünme, enine bölünme, zırh oluşturduktan sonra ikiye bölünme, hücre dışı tomurcuk oluşturma ve hücre içi tomurcuk oluşturma görülür. Eşeyli çoğalmalarında; kaynaşma (hologami), merogami ve konjugasyon görülür. Tek ya da koloni şeklinde yaşayan tek hücreli canlılardır. Bugüne kadar 60.000 kadar türü tanımlanmış ve bunların yaklaşık 1/4'ü parazit olarak bilinir.

## Sınıflandırılmaları

Bu grupta bulunan canlıların birçoğunun hem hayvan hem de bitki özelliği göstermeleri nedeniyle bakteriler ve küf mantarlarını ayrı bir grup içinde incelenmiş, bu gruba "**Heterojen Protista**" denilmiştir. Fakat bugün birçok bilim insanı Protozoa'yı ayrı bir grup olarak alıp, 4-5 sınıf altında incelemeyi uygun bulur. Yine de, bugüne kadar tartışmasız kabul edilen bir sistem kurulamamıştır. Akrabalık ilişkileri olmadan, hareket sistemlerine göre yapılan sınıflandırma şöyledir:

* Amoebozoa
* Ciliata
* Cnidosporidia
* Flagellata
* Sporozoa (Apicomplexa, Myxozoa, Microsporidia)

## Ayrıca bakınız

* Monera
* Protista
* Tek hücrelilerde üreme

Vikitür'de konuyla ilgili taksonomik bilgiler bulunur:
Protozoa

## Kaynakça
# Suş

**Suş**, biyolojide 3 farklı manada kullanılabilir.

## Mikrobiyoloji/Viroloji

Bir bakteri veya virüsün farklı alttürlerinin, aralarında genetik farklılıklar bulunan gruplarına ¨Suş¨ denebilir. Farklı suşlar arasında, ilaçlara, dış etkilere dayanıklılık vs. özellik değişiklikleri olabilir.

## Bitkilerde

Benzer özellik ve şekil gösteren bitkilere, bir suşun üyeleri denebilir. Bu kullanım resmi değildir.

## Kemirgenlerde

Bir fare ya da sıçan suşu, genetik olarak tıpatıp aynı canlılardan oluşur. Bu suşlar laboratuvar deneylerinde kullanılırlar. Fare suşları, inbred, mutant ya da gen mühendisliği prosedürleriyle üretilmiş olabilir. Sıçan suşları genellikle ¨inbred¨dir.

## Notlar

## Dış bağlantılar

* Uluslararası Fare Suş Kaynağı (IMSR) 20 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Sıçan suş indeksi 1 Haziran 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Fikoloji

Kelp (Hazards Körfezi, Freycinet Ulusal Parkı, Tazmanya, Avustralya)
**Fikoloji** ya da **algoloji**, algleri inceleyen bilim dalıdır. Yaşam bilimlerinin bir dalı olan fikoloji, genellikle bitki biliminin bir yan dalı olarak kabul edilir.

Algler, sucul ekosistemlerde birincil üreticiler olan önemli bitkilerdir. Birçoğu, ıslak ortamlarda yaşayan ökaryotik, fotosentetik organizmalardır. Gerçek kökleri, gövdeleri ve yaprakları olmadığı için yüksek bitkilerden ayırt edilirler. Fitoplankton ve diğer mikro algler dahil olmak üzere, pek çok türü tek hücreli ve mikroskobiktir. Diğerleri ise belirli ölçüde çok hücrelidir ve bunlardan bazıları büyüyebilir (örneğin, kelp ve *Sargassum* gibi su yosunları).

Algoloji, mavi-yeşil algler veya siyanobakteriler olarak bilinen prokaryotik formları da inceler.

Algoloji ile ugraşan biyologlara *algolog* veya *fikolog* denir.
# Tip tür

Ötücü kuğu, *Cygnus* cinsinin tip türüdür .
**Tip tür**, zoolojik adlandırmada, ait olduğu cinsin sınıflandırmada gözlemlenen önemli, belirleyici özelliklerin atfedilen türde birebir gözlemlenmesi durumudur. Benzer bir kavram, tip cins adı verilen suprajenerik gruplar için kullanılır.

Bakteriyoloji 'de, her tür için bir tip tür tahsis edilmiştir.

Şu anda zoolojik olarak geçerli kabul edilmiş olsun olmasın, zoolojide adı geçen her cins veya alt cins, teorik olarak bir tip türü ile ilişkilidir. Bununla birlikte, uygulamada veya eski yayınlarda bir tür belirtilmesi gerekmediğinde tanımlanmamıştır.

## Zoolojideki kullanımı

Bir tip türün değeri, belirli bir cins adını "bağladığı" gerçeğidir. Birden fazla türe ait bir taksonun birden fazla cinse bölünmesi gerektiği zaman; tip tür otomatik olarak orijinal taksonun adını, ortaya çıkan yeni taksonlardan birine, yani tip türü içeren taksona aktarır.

Örnek olarak kara salyangozları sınıfının *Monacha* cinsinin *Monacha cartusiana* türü, cinsinin tip türü olarak kabul edilir.

Zoolojide tip tür kavramı Pierre André Latreille tarafından tanımlandı.

## Kaynakça
# Asya fili

| Elephas maximus Yaşadığı dönem aralığı: 2,58-0 myö Pleyistosen-Günümüz PreЄЄOSDCPTJKPgN↓
 |
| --- |
|  |
|  |
| Korunma durumu |
|  Tehlikede (IUCN 3.1) |
| Biyolojik sınıflandırma  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Âlem: | Animalia
 |
| Şube: | Chordata
 |
| Sınıf: | Mammalia
 |
| Takım: | Proboscidea
 |
| Familya: | Elephantidae
 |
| Alt oymak: | Elephantina
 |
| Cins: | *Elephas* |
| Tür:
 | E. maximus |

 |
| İkili adlandırma |
| Elephas maximusLinnaeus, 1758 |
|  |
| Asya filinin dağılım haritası |

**Asya fili** (*Elephas maximus*), yaşayan iki fil türünden biri, **Elephas** cinsinin yaşayan tek üyesidir. Aynı zamanda Asya'da yaşayan en iri hayvandır. Bu tür genelde Bangladeş, Hindistan, Sri Lanka, Çinhindi ve Endonezya'nın bazı yerlerinde görülür. Bu türün nesli tehlikededir, dünyada yalnızca 25.600 ila 32.750 arasında yabani Asya fili kaldığı düşünülmektedir.

Tarihi dönemlerde Amik ovasında, Antakya' dan Kırıkhan, Hassa, İslahiye ve Türkoğlu üzerinden Kahramanmaraş'a kadar uzanan vadideki göl ve bataklıklar civarındaki ormanlarda yaşamıştır.

1970 yılında Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesi Gâvur Gölü bataklığının kurutma çalışmaları sırasında, M.Ö 1400 yıllarına tarihlenen Asya Fili iskeleti kalıntıları bulunmuştur. Sonraki yıllarda devam eden kazılarda göl tabanından çıkarılan bütüne yakın 3 adet fil iskeleti bir araya getirilerek MTA Tabiat Tarihi Müzesi, Ege Üniversitesi Tabiat Tarihi Müzesi ve Kahramanmaraş Müzesi'nde sergilenmeye başlamıştır. Burada bulunan fil iskeletleri Türkiye açısından o kadar önemlidir ki; MTA Tabiat Tarihi Müzesi'nin logosunda Asya Fili iskeleti yer alır.

Bu türün çoğu üyesi evcildir ve taşıdığı yükü kaldırma yeteneğinden dolayı Güney ve Güneydoğu Asya'da ormancılıkta kullanılır. Tarihte bu hayvanın değirmenlerde kullanıldığı olmuştur. Yabâni filler turistlerin ne kadar ilgisini çekse de bazen köylere girip tarlaları yağmaladıkları olmaktadır.

Asya fili, daha küçük kulakları, sırtının kambur oluşu, hortumunda sadece 1 "parmak" olması, sadece erkeğinin fildişleri olması ve daha küçük oluşuyla yakın akrabası Afrika filinden hemen ayırt edilir.

Yabani Asya filinin ömrü 60, evcilinin ise 80 yıldır. Her gün vücut ağırlığının %10'u kadar yemek yerler (yani yetişkininin günde 170–200 kg. yemek yemesi gerekir). Ayrıca günde 80-200 litre su içmeleri ve suda yıkanmaları da gerekir.

## Sınıflandırma

* *Elephas maximus* (Asya fili);
	+ *Elephas maximus indicus* (Hint fili)
	+ *Elephas maximus maximus* (Seylan fili)
	+ *Elephas maximus sumatranus* (Sumatra fili)
	+ *Elephas maximus borneensis* (Borneo fili) — önerilmiş ancak henüz kabul edilmemiştir.
	+ *Elephas maximus rubridens* (Çin fili) †
	+ *Elephas maximus asurus* (Suriye fili) †

* Eğitim kampında filler, kütük taşımaları için eğitiliyorlar.
* Borneo cüce fili, bazen ayrı bir tür olarak sınıflandırılır.
* Aynı resimde gördüğünüz iki fil gibi, filler sosyal hayvanlardır.

## Notlar
# Plesiomorfi ve simplesiomorfi

Atasal ve türemiş karakterlerin ya da özelliklerin farklı dağılımlarını tanımlamak için kullanılan terminolojiyi gösteren kladogram
Hayalî kladogram. Yaşayan maskeli türler için sarı maske bir plesiomorfidir çünkü atadan kalma bir karakterdir. Aynı zamanda hepsi için bir simplesiomorfidir. Ancak yaşayan dört türün tamamı için ise bir apomorfidir çünkü hepsi için atasal bir karakter değildir. Sarı kuyruk ise yaşayan tüm türler için plesiomorfi ve simplesiomorfidir.
Filogenetikte **plesiomorfi** (“yakın biçim”) atasal karakter durumudur. **Simplesiomorfi**, klad içinde öncekiler de dahil olmak üzere, iki ya da daha fazla takson tarafından paylaşılan plesiomorfidir. **Psödoplesiomorfi** ise ne bir plesiomorfi ne de bir apomorfi olarak tanımlanamayan karakterlerdir.

*Simplesiomorfi* terimi 1950 yılında Alman entomolog Willi Hennig tarafından icat edildi.

## Sınırları

Plesiomorfi ve simplesiomorfi, türemiş karakter ve paylaşılan türemiş karakter olan apomorfi ve sinapomorfiye karşılık gelir. Tüm bu terimler, tanımları itibarıyla bir görecelidir ve bir karakter bir bağlamda plesiomorfi olarak değerlendirilebilirken başka bir bağlamda apomorfi olarak görülebilir.

Evrimleşmiş kladlar üzerine birçok bilgi içeren apomorfik ve sinapomorfik karakterler taksonların tanımı için kullanılabilir ancak plesiomorfik ve simplesiomorfik karakterler kullanılamaz. Tür yalnızca morfolojik ya da genetik benzerlikler üzerine gruplanmamalıdır. Ortak atadan gelen bir plesiomorfik karakter filogenetik ağaçta herhangi bir yerde ortaya çıkabildiği için bu karakterin varlığı ağaç içindeki ilişkiler hakkında hiçbir şey açıklamaz. Dolayısıyla türün gruplanması atasal ve türemiş karakterlerin ayırt edilmesini gerektirir.

Bunu gösterebilmek için örnek olarak kemikli balıklar ile kıkırdaklı balıklarda soluma için kullanılan solungaçlar gösterilebilir. Bu özelliği her iki grup balık da paylaşır çünkü ortak atalarında da bulunan bir özelliktir. Ancak derileri ve akciğerleri ile soluyan kemikli balıklar yaşayan omurgalılara evrimleşmişlerdir ve karada yaşayan omurgalılara, köpekbalıkları ile kıkırdaklı balıklardan daha yakın akrabalardır.

Diğer bir örnek sürüngenler ve kuşlar için termoregülasyon olarak verilebilir. Sürüngenler ektotermik yani soğukkanlı, kuşlar ise endotermik yani sıcakkanlı canlılardır. Bu durum kuşlar ve sürüngenler için plesiomorfik bir özelliktir. Soğukkanlı olmak kertenkeleler, kaplumbağalar ve timsahlar için simplesiomorfik bir karakterdir ancak kuşlar içine alınmadan bir klad oluşturmazlar çünkü timsahlar kuşlara, kertenkeleler ve kamplumbağalara olduklarından daha yakın akrabadır.

## Kaynakça
# Bayes çıkarımı

**Bayes çıkarımı,** daha fazla kanıt veya bilgi elde edildikçe bir hipotezin olasılığını güncellemek amacıyla Bayes teoreminin kullanıldığı bir istatistiksel çıkarım yöntemidir. Bayesci çıkarım, istatistikte ve özellikle matematiksel istatistikte önemli bir tekniktir. Bayes güncellemesi, bir veri dizisinin dinamik analizinde önemlidir. Bayesci çıkarım, bilim, mühendislik, felsefe, tıp, spor ve hukuk dahil birçok faaliyette uygulama bulmuştur. Karar teorisi felsefesinde genellikle "Bayes olasılığı " olarak adlandırılan öznel olasılıkla yakından ilişkilidir.

## Kaynakça

### alıntılar

### kaynaklar

* Bayesian Statistics 12 Ocak 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. from Scholarpedia.
* Introduction to Bayesian probability 4 Mayıs 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Mathematical Notes on Bayesian Statistics and Markov Chain Monte Carlo 4 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Bayesian reading list 25 Haziran 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., categorized and annotated by Tom Griffiths
* Bayesian Epistemology,
* *Stanford Encyclopedia of Philosophy*: "Inductive Logic" 7 Eylül 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Bayesian Confirmation Theory (PDF)
* What is Bayesian Learning? 26 Ocak 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* *Data, Uncertainty and Inference* 1 Ekim 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. — Informal introduction with many examples, ebook (PDF) freely available at causaScientia 12 Haziran 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

## Dış bağlantılar
# Kümeleme analizi

Kümeleme analizi sonucu üç küme halinde farklı renklere boyanan kareler gösterilmektedir.
**Küme analizi** veya **kümeleme**, bir nesne kümesini gruplama problemidir. Bu problemde, nesnelerin aynı kümede (salkımda) yer alması için diğer kümelerdeki elemanlardan ziyade herhangi bir şekilde birbirine daha benzer olması gerekmektedir. Veri madenciliğinin ana problemlerinden biri olup, istatistikî veri analizinde de yaygın olarak kullanılan bir tekniktir. Makine öğrenimi, örüntü tanıma, görüntü analizi, bilgi erişimi, biyoenformatik, veri sıkıştırma ve bilgisayar grafikleri alanlarında da kullanımı mevcuttur.
# Aile benzerliği

**Aile benzerliği**, Ludwig Wittgenstein'ın geç dönem felsefesinde kullandığı önemli bir analoji olup kelimelerinin anlamları üzerine nasıl düşündüğümüzü açığa kavuşturmak için kullanılmıştır.

Wittgenstein, ilk eseri Tractatus Logico-Philosophicus'ta dil ve dünya arasındaki ilişkiyi anlamaya çalışmış ve önermelerin *gerçeğin resimleri* oldukları sonucuna varmıştır. Önermelerin sadece gerçeği temsil ettikleri zaman anlamlı olabildiklerini söylemiş ve onları belli konuların resimleri olarak görmüştür. Bu teori sayesinde o ana kadar birçok filozofun konuştuğu konuların anlamsız ve gereksiz kılınmış olmasına rağmen daha sonraki döneminde insan dillerinin *bulanıklılığı* nedeniyle bu fikir konusunda şüphelere kapılmıştır. Bir kelime birçok değişik anlama gelebildiği için, günlük yaşamda anlamı pek çok kez bağlamdan çıkarırız. Bu sebepten her ne kadar kelimeleri nesnelere, fikirlere, duygulara, vs. yapıştırdığımız etiketler gibi görsek de bu Wittgenstein'a göre hatalı bir görüş olup kelimenin anlamının toplandığı tek bir merkez arama eğiliminden kaynaklanmaktadır. Asıl anlamı bulmak için karmaşık bir benzerlikler ağında dolaşmak gerekmektedir.

## Ayrıca Bakınız

* Polifili
* Kümeleme analizi

## Kaynakça
# Incertae sedis

Incertae sedis (Latince: "belirsiz yerleştirmeden") ilişkileri bilinmeyen ya da tanımlanmamış olan bir taksonomik grubu tanımlamak için kullanılan kavram. Bu tür gruplar sıkça "gizemli takson" olarak da adlandırılır. Belli taksonomik seviyelerdeki belirsizlikler için *incertae familiae* (belirsiz familyadan), *incerti subordinis* (belirsiz alt takımdan), *incerti ordinis* (belirsiz takımdan) ve benzer kavramlar kullanılır.

## Kaynakça
# Sayısal taksonomi

**Sayısal taksonomi**, biyolojik sistematiğinde, karakter durumlarına göre taksonomik birimlerin sayısal yöntemleri ile gruplandırmayı ele alan bir sınıflandırma sistemidir. Özelliklerinin öznel değerlendirmesini kullanmak yerine küme analizi gibi sayısal algoritmalar kullanarak bir sınıflandırma oluşturmayı amaçlamaktadır. Konsept ilk olarak 1963 yılında Robert R. Sokal ve Peter H. A. Sneath tarafından geliştirilmiştir ve daha sonra aynı yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Alanı, sınıflandırmaların taksonun tahmini evrimsel tarihinin dallanma modellerine dayandığı genel benzerlik ve kladistik örüntülere dayalı olarak sınıflandırmaların oluşturulduğu fenetiklere böldüler. Son yıllarda, birçok yazar sayısal taksonomi ve fenetiği eş anlamlı olarak ele almaktadır. Bu yazarlar tarafından yapılan ayrımlara rağmen.

Nesnel bir yöntem olarak tasarlansa da, pratikte özelliklerin seçimi ve örtük veya açık ağırlıklandırması, araştırmacının mevcut verileri ve araştırma çıkarlarından etkilenir. Amaçlanan, öznel verilerin sentezinden ziyade sayısal yöntemler kullanarak dendrogramlar ve kladogramlar oluşturmak için kullanılacak açık adımların girilmesiydi.

## Kaynakça
# Prototip kuramı

**Prototip kuramı**, bilişsel bilimde, özellikle psikoloji ve bilişsel dilbilim alanlarında kullanılan, bir kavramın bir kategoriye üyeliğini farkı derecelerde değerlendiren bir kategorileme kuramdır. Bu kurama göre, verili bir dilde kullanılan bir kavram için gerçek dünyada onu en tipik şekilde temsil eden bir örnek vardır. Örneğin, "kuş" denince akla "güvercin" gelebilmesi gibi.

1971 yılında psikolog Eleanor Rosch'un çalışmasıyla ortaya çıkmış ve geleneksel Aristotelesçi kategorilerden ayrılması nedeniyle kategorizasyon teorisinde "Kopernik devrimi" olarak tanımlanmıştır. Dilbilimci Eugenio Coseriu ve yapısal anlambilim paradigmasının diğer savunucuları gibi geleneksel kategoriler teorisini hâlâ destekleyenler tarafından eleştirilmiştir. Bu prototip teorisinde, herhangi bir dildeki herhangi bir kavram, bu kavramı en iyi şekilde temsil eden gerçek dünya örneğine sahiptir. Örneğin: mobilya konseptine bir örnek vermeniz istendiğinde, örneğin bir gardıroptan çok bir kanepeden bahsedilir. Prototip teorisi, fonolojik yapıdan anlambilime haritalamanın bir parçası olarak dilbilimde de uygulanmıştır.

Rosch, prototip teorisini formüle ederken, kısmen önceki kavrayışlardan, özellikle de Wittgenstein (1953) tarafından aile benzerliğine (family resemblance) dayalı bir kategori modelinin formülasyonundan ve Roger Brown'ın *How shall a thing be called?* (1958) eseri gibi önceki kavrayışlardan yararlanmıştır.

## Genel bakış ve terminoloji

Prototip terimi, psikolog Eleanor Rosch'un "*Natural Categories*" adlı çalışmasında tanımlandığı şekliyle, başlangıçta, bir kategorinin oluşumunda o kategoriyle ilişkilendirilebilecek ilk uyarıcı olması nedeniyle belirgin bir konuma sahip olan bir uyarıcı olarak tanımlamıştır. Rosch daha sonra bu kavramı bir kategorinin en merkezi üyesi olarak tanımladı. Rosch ve diğerleri, kavramları gerekli ve yeterli koşullarla tanımlayan klasik kavramlar teorisine bir yanıt ve ondan radikal bir ayrılma olarak prototip teorisini geliştirdiler. Gerekli koşullar, bir kavramın her örneğinin sahip olması gereken özellikler kümesini ifade eder ve yeterli koşullar, başka hiçbir varlığın sahip olmadığı koşullardır. Prototip kuramı, kavramları özelliklere göre tanımlamak yerine, kategorileri ya o kategorinin belirli bir yapısına göre ya da kategori içindeki prototip bir üyeyi temsil eden bir dizi varlığa göre tanımlar. Bir kategorinin prototipi, en sık o sınıfla ilişkilendirilen bir sınıfın nesnesi veya üyesi tarafından basit terimlerle anlaşılabilir. Prototip, sınıfın merkezidir ve diğer tüm üyeler, kategorilerin derecelendirilmesine yol açan prototipten aşamalı olarak uzaklaşır. Sınıfın her üyesi, insan bilişinde eşit derecede merkezi değildir. Yukarıdaki mobilya örneğinde olduğu gibi, kanepe gardıroptan daha merkezidir. Klasik görüşün aksine, prototipler ve derecelendirmeler, kategori üyeliğinin ya hep ya hiç yaklaşımı olarak değil, daha çok birbiriyle örtüşen birbirine kenetlenmiş kategorilerden oluşan bir ağ olarak anlaşılmasına yol açar.

Bilişsel dilbilimde, dilsel kategorilerin de tıpkı bir dildeki ortak kelimelerin kategorileri gibi bir prototip yapıya sahip olduğu iddia edilmiştir.
# Kümeler teorisi

İki kümenin kesişimini sembolize eden bir Venn şeması.
**Kümeler teorisi**, matematiğin, matematiksel nesneler olan kümeleri inceleyen dalıdır. Neredeyse bütün matematik kümeler kuramının kendi dilinde ifade edilebilir. Alman matematikçi Georg Cantor tarafından 1874 ile 1895 yılları arasında geliştirilen ve daha sonrasında, Ernst Zermelo, Kurt Gödel gibi 20. yüzyılın oldukça tanınmış matematikçileri tarafından aksiyomatikleştirilen teoridir.

Aslen, küme kavramının matematiksel varlığı daha eskilere dayansa da, küme denilen bu yapıların incelenmeye başlaması ve bu yapıların anlaşılıp kümeler teorisinin aksiyomatikleştirilmesi 19. yüzyılın sonlarında, 20. yüzyılın başlarında gerçekleştirilmeye başlanmıştır. Küme kavramı her ne kadar çok uzun zamandır bilinse de, matematikte, kümenin ne olduğunun bir tanımı yoktur. Sadece belirli aksiyomatik sistemlerdeki aksiyomları sağlayan yapılara küme denilebilir. Kümeler teorisinin ZFC ve Von Neumann-Bernays-Gödel olmak üzere farklı aksiyomatik tanımları vardır.

## Başlıca Ele Aldığı Konular

* Belirlilik
* Belirtisiz küme kuramı
* Büyük kardinaller
* Sayılabilirlik
* İç model kuramı
* Kardinal fonksiyon
* Kombinatoryal küme kuramı
* Küme kuramsal topoloji
* Tanımlayıcı küme kuramı
* Zorlama

## Kaynakça
# Philosophical Transactions of the Royal Society

*Philosophical Transactions of the Royal Society*| Derginin ilk cildinin kapağı |
| Kategoriler | Disiplinlerarası bilim |
| Yayımcı | Royal Society |
| İlk sayı | 6 Mart 1665 |
| Ülke | Birleşik Krallık |
| Dil | İngilizce |
| Website | royalsocietypublishing.org/journal/rstl |
| ISSN | 0261-0523 |
| OCLC numarası | 1697286 |

Philosophical Transactions of the Royal Society, Royal Society tarafından yayımlanan bilimsel dergidir. İlk sayısı 6 Mart 1665'te yayımlandı ve o sıralar, kurumun sekreterinin özel bir girişimiydi. Dergi, yalnızca bilimsel içeriğe sahip ilk dergi olurken aynı zamanda da hâlen yayımı devam eden en eski bilimsel dergi konumundadır. 1752 yılında topluluğun resmî bir yayını hâline geldi.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Philosophical Transactions of the Royal Society ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Resmî site (İngilizce)
# Bibcode

Bibcode| Tam adı | Bibliographic code |
| Başlangıcı | 1990'lar |
| Basamak sayısı | 19 |
| Kontrol bas. | yok |
| Örnek | 1924MNRAS..84..308E |

İngilizce bir terim olan **Bibcode**, bir dizi astronomik veri sistemleri tarafından, literatür referans kaynaklarını belirtmek için kullanılan elektronik bir tanımlayıcıdır. Bibcode, SIMBAD ve NASA/IPAC gök adalar arası veri tabanında (*İng: NASA/IPAC Extragalactic Database*) kullanmak için geliştirilmiş olsa da, şu an NASA'da astrofizik veri sistemi (*İng: Astrophysics Data System*) gibi, daha yaygın bir alanda kullanılmaktadır. Kodlama şifresi, 19 karakter gibi sabit bir uzunluğa sahip olup,

YYYYJJJJJVVVVMPPPPA,
şeklindeki bir forma sahiptir. Burada, YYYY, dört haneli bir referans yılı olup kaynağın yılını gösterir ve JJJJ ise, kaynağın nerede yayınladığını gösteren diğer bir şifredir. Kaynak olarak bir dergiye baş vurulmuşsa, VVVV cilt veya dergi numarasını, M ise kaynağın yayınlandığı dergi bölümünü gösterir (Örneğin, L, L harfinin yer aldığı bölümünde yayınlanmış kaynaktır). PPPP, sayfa numarasının başlangıç rakamını ve A ise, adı geçen ilk yazarın soy adının ilk harfini belirtir.

## Kaynakça