Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Biyokimya

Moleküler biyoloji, biyokimya ve genetik bilimleri arasındaki ilişkiyi gösteren şema
Ürenin sentezini inceleyen Friedrich Wöhler animasyonu
**Biyokimya**, insan, bitki, hayvan ve mikroorganizma biçimindeki bütün canlıların yapısında yer alan kimyasal maddeleri ve canlının yaşamı boyunca sürüp giden kimyasal süreçleri inceleyen bilim dalıdır.

17. 18. yüzyıllarda Tıp doktorları tarafından bulunmuş olup (paracelsius) Öncelikle Tıp fakültelerinde kürsüleri kurulmuş daha sonra diğer canlılarla ilgilenen bölümlerde de biyoloji kimya eczacılık veteriner gibi fakültelerde de ders olarak işlenmiştir.

Biyokimyanın amacı her şeyden önce, hücrenin temel bileşenleri olan protein, karbonhidrat, lipit gibi organik bileşiklerin ve yaşamsal önem taşıyan kimyasal tepkimelerde en büyük rolü oynayan DNA nükleik asitlerin, vitaminlerin ve hormonların yapısal ve nicel çözümlemesini yapmaktır. Canlılardaki protein bileşimi, besinlerin enerjiye dönüşmesi, kalıtsal özelliklerin kimyasal mekanizmalarla iletilmesi gibi yaşam süreçlerinin araştırılması da yine biyokimyanın ilgi alanına girer

Canlılara ilişkin bilim dalları uğraşmakta olan her fakültede (tıp, eczacılık, biyoloji, ziraat, veteriner vs.) bir biyokimya kürsüsü de bulunur. İnsan sağlığıyla ilgili bilimler de iki alanda incelenir: 1. Temel biyokimya 2. Klinik biyokimya.

**Klinik biyokimya laboratuvar uzmanlığı** ise, klinik laboratuvar bilimi ve teknolojisinin hasta bakımı için kullanıldığı bir tıp disiplini olup, sağlık ve hastalıktaki biyokimyasal mekanizmaları, hastalıkların önlenmesi, tanı ve ayırıcı tanı, prognoz ve tedavinin izlenmesindeki testleri, laboratuvar sonuçlarının tıbbi yorumlarını, klinisyenlere konsültasyonunu ve laboratuvar tanıyı içeren, tıbba ve kliniğe özgün bir laboratuvar bilimi ve uzmanlık alanıdır.

21. yüzyılın biyolojik bilimler ve biyoteknoloji çağı olacağı kabul edilmektedir. Bilim ve teknolojinin amacı sağlıklı bir çevre ve sağlıklı bir yaşamdır. Bu nedenle bugün hayal bile edilemeyecek olanakların insanlığın hizmetine sunulmasında en büyük pay gelecekte bu meslek üyelerinin olacaktır. Son yılların Nobel bilim ödüllerinin büyük oranda biyokimyasal çalışmalara verilmiş olması bunun en güzel kanıtıdır. İş olanaklarının, biyokimya, biyoteknoloji ve gen teknolojisinde gözlenen gelişmelere paralel olarak yoğunlaşması gelişmiş ülkelerde yayınlanan bilimsel dergilerdeki iş ilanlarının büyük bir kısmının bu alanlara yönelik oluşu ile kanıtlanmaktadır

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Türk Biyokimya Derneği
* Biyokimyagerler Derneği
* Ege Üniversitesi Biyokimya Bölümü 28 Aralık 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Dumlupınar Üniversitesi Biyokimya Bölümü 22 Şubat 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Cumhuriyet Üniversitesi Biyokimya Bölümü
* GATA Tıbbi Biyokimya
* Selçuk Üniversitesi-Montana State University Biyokimya Lisans Programı

Vikikitap
Vikikitapta bu konu hakkında daha fazla bilgi var:
Biyokimya
# Morfoloji (biyoloji)

Biyolojide **morfoloji** (ya da **biçimbilim**), canlıların yapı ve biçimini inceleyen ve özel fiziksel özelliklerini araştıran bilim dalıdır.
Morfoloji, canlıların organları gibi iç bölümlerinin biçimlerinin incelemek kadar canlıların diğer özelliklerini (renk, şekil, doku, yapı) de inceler.

## Kaynakça
# Cinsel organ

Yeşil bir alg olan Chara'nın cinsel organlarını gösteren bir fotoğraf. Kırmızı renktekiler erkek, kahverengi olanlar dişi cinsiyet hücresidir.
Kadınlar solda erkekler sağda farklı cinsel organlara sahiptir
Kadın ve erkek cinsel organlarının özellikleri
**Cinsel organ** veya **üreme organı**, bir hayvan vücudunun cinsel üreme ile ilgili herhangi bir parçasıdır. Üreme organları birlikte üreme sistemini oluşturur. Erkekte testis ve dişilerde yumurtalık, birincil cinsel organlar olarak adlandırılır. Kalan kısımlar ise ikincil cinsel organlardır ve bunlar, dış cinsel organlar ve iç cinsel organlar içinde yer alır. Yosunlar, eğrelti otları ve bazı benzer bitkiler, gametofitin bir parçası olan üreme organları için gametangia'ya sahiptir. Çiçekli bitkilerin çiçekleri polen ve yumurta hücreleri üretir ancak cinsel organlarının kendileri polen ve ovül içindeki gametofitlerin içindedir.

## Penis

**Penis**, erkek cinsel organı. Latincede "kuyruk" anlamına gelir. Penis uyarıldığında damarlar kanla dolarak büyür ve sertleşir. Buna sertleşme (ereksiyon) denir. Sertleşen penis içindeki meninin dışarı atılmasına boşalma (ejakülasyon) denir.

## Vajina

**Vajina** ya da **vajen**, kadın cinsel organı. Vajina girişi ile başlayan ve uç kısmında rahim ağzının yer aldığı içi boş silindir şeklinde ve normal halde yaklaşık 7-10 santimetre uzunluğunda, 3 santimetre genişliğinde bir yapıdır.

## Kaynakça
# Karyotip

Giemsa bantlama yapılmış bir erkek karyotipi
Bir kadının spektral karyotipi

**Karyotip**, bir hücredeki kromozomların özdeş çift kromozomlar halinde eşlendikten sonra belli bir düzene göre sıralanmasıdır.

Her bireyin kromozom sayısı, şekli ve büyüklüğü onun karyotipini ifade eder. Karyotipten faydalanılarak çeşitli türlerin kromozom haritaları çıkarılabilmektedir.

Kromozomlarda kısa kol **p**, uzun kol **q** adını alır. Kromozomlar boylarına, sentromerlerin yerine göre birden yirmi ikiye kadar numaralanmış ve yedi gruba (A, B, C, D, E, F, G) ayrılmıştır. Cinsiyet kromozomları X, Y olarak ayrıca belirtilmiştir. X kromozomu 6. kromozoma benzer. Y ise 21 veya 22 kadar veya daha büyüktür.

Karyotip, deri ve kan hücrelerinden, gebelik sırasında (prenatal tanı) bebeğe ait hücrelerden, tümör ve kemik iliği hücrelerinden özel metotlarla elde edilir ve özel boyalarla boyanır. Bu yöntemlerle bazı kromozom hastalıklarının teşhisi yapılır.

Normal karyotip erkekte **44 + XY**, kadında **44 + XX**’tir. Down sendromunda 21. kromozom çiftinde iki yerine üç kromozom mevcuttur. Günümüzde mongolizm terimi yerine "trizomi 21" terimi kullanılmaktadır. Turner sendromunda eşey kromozomu olarak yalnız  **bir X** kromozomu bulunur. **44 + X0** olarak tanımlanır. Klinefelter sendromunda ise cinsiyet kromozomlarında bir X fazladır. Karyotipi **44 + XXY**’dir. Bu bahsedilen hastalıklar doğuştan olan ve vücudun çeşitli yerlerinde bozukluklarla seyreden durumlardır. Bazen de aynı kişide farklı hücrelerden farklı karyotipler elde edilir ki buna “mozaizm” denir.

## Yapım aşamaları

1. İncelenecek olan hücrelere fitohemoglutinin verilerek hücre mitoza zorlanır.
2. Kolşisin verilerek iğ ipliği oluşumu inhibe edilir.
3. Hipotonik sıvı kullanılarak hücre patlatılır. (Kromozomları hücre dışına çıkartmak için)
4. Gerekli (genellikle giemsa) boya ile boyanır.
5. Tripsin enzimi verilerek DNA moleküllerinin arasında bulunan protein molekülleri hidrolize edilir.
6. Gruplandırma yapılarak inceleme yapılır.

## Ayrıca bakınız

* Kromozom analizi
* Kromozom

## Dış bağlantılar

* Karyotipleme, Utah Üniversitesi Genetik Laboratuvarı.
* Karyotipleme 10 Ekim 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Arizona Üniversitesi Biyoloji Projesi.
* Karyotip fotoğrafları 8 Ekim 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Metabolizma

Hücre metabolizmasının basitleştirilmiş görünümü
**Metabolizma** (**yapım-yıkım**) veya **istiklâp**, canlıda yaşamın sürdürülmesi sırasında gerçekleşen tüm kimyasal tepkimelerdir. Canlı organizmada ya da canlı hücrede meydana gelen yapıcı ve yıkıcı nitelikteki kimyasal olayların tümünü içerir.

Her organizma; büyüme, gelişme, ısı, hareket, üreme gibi yaşamsal etkinlikleri sürdürebilmek için dış çevreden bazı maddeler ve enerji almak zorundadır. Bu maddeler ve enerji, yaşamsal etkinliklerin sürdürülebilmesi için gereken organik moleküllerin sentezlenmesinde kullanılacaktır. Dış çevreden alınan organik ya da inorganik moleküller, ya önce parçalanarak, yıkıma uğratılarak ya da yıkıma gerek kalmadan gerekli moleküllerin sentezlenmesinde kullanılır.

Daha karmaşık yapıdaki moleküllerden oluşan maddelerin organizmada, daha basit yapılı moleküllere yıkımı süreçlerine metabolizmanın katabolizma süreçleri denilir. Daha basit yapıdaki molleküllerin, daha karmaşık yapıdaki molleküllerin sentezinde kullanılması ise anabolizma tepkimeleridir. Organizmada bir reaksiyonun başlangıç maddesinden ürüne dönüşmesi süresince meydana gelen kimyasal değişikliklere ara metabolizma, bu değişiklikler sırasında meydana gelen ara ürünlere metabolitler adı verilir.

**Başlıca metabolizma reaksiyonları: Hidroliz reaksiyonları
* Kondensasyon reaksiyonları
* Oksidoredüksiyon (redoks) reaksiyonları
* Fosforilasyon reaksiyonları
* Transaminasyon reaksiyonları
* Transaçilasyon reaksiyonları
* Transmetilasyon reaksiyonları
* Transpeptidasyon reaksiyonları
* Karboksilasyon/dekarboksilasyon reaksiyonları

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* Katabolizma
* Anabolizma

## Dış bağlantılar

* Metabolizma nedir
# Moleküler biyoloji

Moleküler biyoloji, biyokimya ve genetik bilimleri arasındaki ilişkiyi gösteren şema
**Moleküler biyoloji**, canlılardaki olayları moleküler seviyede inceleyen biyoloji dalıdır. Moleküler biyoloji, prokaryotik ve ökaryotik hücre yapılarını ile işlevlerini ve hücreler arasındaki etkileşimi moleküler seviyede laboratuvarda inceleyerek ortaya çıkaran bir bilim dalıdır. Bu bağlamda, canlı sistemlerdeki evrensel makromoleküller olan DNA, RNA ve proteinlerin hedef alınarak incelendiği bir bilim dalı olarak öne çıkmış ve son yıllarda genetik mühendisliği ile geliştirilen pek çok yeni teknikle işlev kazanarak, biyolojinin genetik, biyokimya, mikrobiyoloji, botanik, zooloji, ekoloji, hücre biyolojisi ve biyofizik gibi pek çok anabilim dalında moleküler seviyede ilerleme sağlanmasına neden olmuştur. Biyolojik bilimleri bütünleştirici özelliğe sahiptir. Moleküler biyolojinin bu bağlayıcı özelliği, temel ilgi alanı olarak canlı organizmalarda hayati önemleri olan nükleik asitler, proteinler ve enzimlerin yapılarının tamamen aydınlatılması üzerine odaklanmasından kaynaklanır.

Moleküler biyoloji son yıllarda önem kazanan genetik, biyokimya, hücre biyolojisi ve biyofizik gibi dalların gelişmesiyle ortaya çıktı. Canlı organizmada hayati önemleri oldukça fazla olan nükleik asitler, proteinler ve enzimlerin yapılarının tamamen aydınlatılması moleküler biyolojinin ilgi alanıdır. Bu maksatla X ışınları difraksiyonu ve elektron mikroskobu gibi ileri tekniklerden faydalanılırdı. İnsan ve diğer canlıların genomlari aydınlanmaya başladıktan sonra moleküler biyolojinin genel ilgi alanı canlılardaki proteinleri ve onlarin üstlendikleri görevleri ve birbirleriyle olan etkileşimleri anlamaya yönlenmiştir.

Bu günlerde moleküler biyoloji ortaya çıkan yeni yöntemlerin yardımıyla hızlı bir gelişme sürecine girmiş ve hem hastalıkların gerçek nedenleri anlaşılmaya başlanmış hem de biyoteknolojik ve biyonik gelişmelerin yolu açılmıştır. DNA mikroçipleri ile genlerin ifade profillerinin alınması olası hale gelmiş, gerçek zamanlı PCR ile gen ifadesinin incelenebilmesine olanak vermiştir. Floresan antikor ve protein teknolojileri, bu floresan proteinlerin hücre içinde sentezlenmesiyle veya ilgilenilen proteinlere kaynaştırılmasıyla proteinlerin hücre içinde takibi mümkün olmuş ve hangi hücrelerin hangi şartlar altında bu proteinleri nasıl ve nerede kullandığının anlaşılmasını sağlamıştır.

Birçok hücre türünün kültüre edilmesi genetik hayvan deneylerinde hangi genetik etkenlerin hangi sorunlara yol açtığını anlamayı kolaylaştırmıştır. Rekombinant DNA teknolojileri ile canlılar arası gen alış verişi mümkün olmuş ve birçok alanda yeni ürünlerin üretilme yolu açılmıştır. Kök hücre ve transgenik hayvan modellerindeki çalışmalar birçok hastalığın tedavisi için umut vermektedir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Hücre-altı parçacık animasyonları22 Nisan 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Coğrafi dağılım sınırı

**Coğrafi dağılım sınırı**, bir türün görülmemeye başladığı, dağılımının sona erdiği coğrafi sınırdır. Bazı türlerin dağılım sınırlarının ötesinde görülmesi, bu türlerin dağılım sınırlarının dışındaki etmen ya da etmenlere adapte olmasından kaynaklanmaktadır.

## Kaynakça
# Simpatri

Sumatra yukarı dağ ormanlarında simpatrik *Nepenthes jamban* (solda) ve *Nepenthes lingulata* (sağda)
**Simpatri**, biyolojide iki tür veya nüfus, aynı coğrafi bölgede varolduklarında ve böylece düzenli olarak birbirleriyle karşılaştığında **simpatrik** kabul edilir. İlk sefer melezleşip iki veya daha fazla farklı türe ayrılan ve ortak bir dizi paylaşan bir nüfus, simpatrik türleşme örneği teşkil etmektedir. Bu türleşme, melez yavruların kayatta kalabilmesini ve çoğalabilmesini önleyen ve böylece gen akışını azaltan üreme yalıtımının bir ürünü olabilir ve genetik farklılıklara yol açar.
# Allopatrik türleşme

**Allopatrik türleşme** (Antik Yunanca*: "allos": diğer + "patrida": vatan, yurt*) veya **coğrafi türleşme** (ayrıyurtlu türleşme); aynı türün biyolojik popülasyonu, dağ oluşumu gibi coğrafi veya göç gibi sosyal değişimlere bağlı olarak yalıtıldığında meydana gelen evrilmedir. Türleşmede ve yeni türlerin ortaya çıkmasında oldukça önemli bir faktördür. Yalıtılan popülasyon genotipik ve/veya fenotipik başkalaşım geçirir. Farklı seçilimsel baskılara, genetik sürüklenmeye ve mutasyonlara maruz kalırlar.

Ayrı kalan popülasyonlar, zaman içerisinde tamamen farklı karakteristiklere evrimleşebilirler. Coğrafi engeller, yani yalıtım, zaman içerisinde ortadan kalktığı takdirde; gruplar farklı türler meydana getirmişse, iki popülasyonun üyeleri birbirleriyle eşleşmeyi başaramayabilirler. Charles Darwin'in isponozlarında gözlediği gibi adaptif radyasyon, ada popülasyonlarındaki allopatrik türleşmenin bir örneğidir.

* Meyve sineğinin *(Drosophila)* allopatrik türleşmesi örneği
* Allopatrik, peripatrik, parapatrik ve simpatrik türleşmenin karşılaştırması
* Galapagos Adaları ispinozlarının allopatrik türleşme sonucu ortaya çıkan onlarca türünden örnekler

## Kaynakça
# Systema Naturae

*Systema Naturæ* | Linnaeus'un *Systema Naturæ* adlı eserinin 1758 baskısının kapağı |
| Yazar | Carolus Linnaeus |
| Ülke | İsveç |
| Dil | Latince |
| Konu | Taksonomi |
| Tür | Bilimsel sınıflandırma |
| Yayım | 1735'ten itibaren |

Systema Naturae (Latince) İsveçli botanikçi, zoolog ve doktor Carolus Linnaeus'un (1707–1778) en önemli eserlerinden biridir ve Linnaeus Taksonomisini öne sürer. Günümüzde ikili adlandırma olarak bilinen bu sistem aslında Linnaeus'tan 200 yıl önce Gaspard ve Johann Bauhin kardeşler tarafından kısmen geliştirilmiş olsa da Linnaeus kitabında bu sistemi tutarlı olarak kullanan ilk kişidir. Kitabın ilk basımı 1735 yılında yapılmıştır. En önemli baskı sayılan kitabın 1758 yılında yapılan 10. baskısının tam adı Latince *Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis*tir ve Türkçeye şöyle çevrilir: "Sınıflara, takımlara, cinslere ve türlere göre; mizaçları, farklılıkları, sinonimleri ve yerleri ile birlikte; doğanın üç âlemi içinde doğanın sistematiği".

Bu kitabın 10. baskısı (1758) zoolojik sınıflandırmanın başlangıç noktası olarak kabul edilir. Linnaeus kendisine ait en son daha gelişmiş olan 12. baskıyı 1766–1768 yılları arasında yapmıştır. Yine daha gelişmiş olan ve aynı tarzda yazılmış "*Systema Naturae*" adlı eser 1788 ila 1793 yılları arasında Johann Friedrich Gmelin tarafından yayımlanmıştır. Bu son eser yirminci yüzyılın başından itibaren zoologlar tarafından aynı serinin son baskısı olarak kabul görmüştür. Ayrıca resmî olarak da Uluslararası Zoolojik Adlandırma Komisyonunun 296 nolu içtihadı ile (26 Ekim 1954) bu eser *Systema Naturae* serisinin 13. baskısı olarak kabul edilmiştir.

## Dış bağlantılar

* Linné çevrimiçi 3 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

Wikimedia Commons'ta Systema Naturae ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

## Kaynakça
# Filogenetik adlandırma sistemi

**Filogenetik adlandırma sistemi** kısaltılmış adıyla **Filogenetik adlandırma** veya genellikle kullanılan adıyla **kladistik adlandırma**, takson adları için filogenetik tanımları kullanan, biyolojide takson için isimlendirmenin bir yöntemidir.

Filogenetik sistematikte, canlılar gruplandırılırken boşaltım ürünlerine, embriyonik yapılarına, genetiksel yapılarına, anatomin yapılarına bakılır, boşaltım ürünlerine dikkat edilmez.

## Kaynakça
# Antoine Laurent de Jussieu

| Antoine Laurent de Jussieu |
| --- |
|  |
| Doğum | 12 Nisan 1748(1748-04-12) Lyon, Fransa |
| Ölüm | 17 Eylül 1836 (88 yaşında) Paris |
| Defin yeri | Montparnasse Mezarlığı |
| Milliyet |  Fransa |
| Mezun olduğu okul(lar) | Paris Üniversitesi |
| Uğraş | botanikçi |
| İşveren | Paris Botanik Bahçesi |
| Tanınma nedeni | Çiçekli bitkileri ilk defa sınıflandıran bilim insanı |
| Kurul üyeliği | * Royal Society
* Ulusal Tıp Akademisi
* Fransız Bilimler Akademisi
* İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi
* Göttingen Bilimler Akademisi
 |
| Çocuk(lar) | Adrien de Jussieu |
|  |

 David d'Angers tarafından yapılan Antoine-Laurent de Jussieu büstü.
 David d'Angers tarafından tasarlanan Jussieu Madalyonu
**Antoine Laurent de Jussieu** (12 Nisan 1748, Lyon - 17 Eylül 1836, Paris), Fransız botanikçi. Çiçekli bitkileri ilk defa sınıflandıran bilim insanıdır ve sınıflandırma sistemi günümüzde büyük ölçüde kullanılmaya devam etmektedir. Sınıflandırması, amcası botanikçi Bernard de Jussieu'nun başladığı ancak yayımlamadığı bir çalışmanın genişletilmiş halidir. Bitki bilim mahlası **Juss.'**tur.

## Hayatı

Jussieu Lyon'da doğdu. Tıp okumak için Paris'e gitti ve oradan 1770 yılında mezun oldu. 1770'ten 1826'ya kadar Jardin des Plantes'de botanik profesörü olarak çalıştı. Oğlu Adrien-Henri de Jussieu de babası gibi botanikçi oldu.

1788 yılında İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi'ne yabancı üye olarak seçildi. Aynı zamanda mason locası Les Neuf Sœurs'a da üyeydi.

## Mirası

Botanikte "suprageneric isimlendirme sistemi" resmi olarak Genera Plantarum'un yayımlandığı 4 Ağustos 1789'a tarihlenmektedir.

## Önemli eserleri

Juss., 1789 yılında yayımlandığı Genera plantarum ile L.'un ikili adlandırma sistemini korudu ve hatta bu eser ile bitkilerin sınıflandırılması önemli bir aşama kaydetti.

## Ayrıca bakınız

De Jussieu sistemi

## Bibliyografya

## Kaynakça

Wikimedia Commons'ta Antoine Laurent de Jussieu ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
# Sinapomorfi ve apomorfi

Atasal ve türemiş karakterlerin ya da özelliklerin farklı dağılımlarını tanımlamak için kullanılan terminolojiyi gösteren kladogram
Filogenetikte, **apomorfi** ve **sinapomorfi** bir kladın **türemiş karakter**lerini işaret eder; bu karakterler ya da özellikler evrimsel süreç boyunca atasal karakterlerden türemiştir. Apomorfi, soyun atasında bulunan biçimden farklı bir karakterdir ve kladı diğer kladlardan ayırt etmeye yarar. Sinapomorfi ise kladı diğer organizmalardan ayırt etmeye yarayan ve paylaşılan apomorfidir. Diğer bir deyişle sinapomorfi, monofiletik bir grubun üyeleri tarafından paylaşılan bir apomorfidir ve dolayısıyla en son ortak atada da bulunduğu varsayılır.

Memeli gruplarının çoğunda omurga yüksek oranda korunmuştur, örneğin zürafanın boynundaki omur sayısı ile kısa boyunlu memelilerin omur sayısı aynıdır. Ancak, fil sivri fareleri, altın köstebekler ve filleri içeren Afrotheria kladında torakolomber omurların sayısında bir artış vardır. Bu ortak bir atadan türemiş olarak nitelendirilen paylaşılan atasal karakter, bu kladın sinapomorfisidir.

## Etimoloji

*Apomorfi* ve *sinapomorfi* sözcükleri ilk olarak Alman entomolog Willi Hennig tarafından 1950 yılında kullanıldı ve Yunanca σύν, *syn-* = "ortak"; ἀπό, *apo* = "-den uzak"; ve μορφή, *morphḗ* = "biçim" sözcüklerinden türetildi.

## Sınırları

Sinapomorfi kavramı yaşam ağacında belirli bir klada bağıntılı olarak kullanılır. Bir klad için sinapomorfi sayılan karakter daha az kapsayıcı ya da iç içe geçmiş bir klad için ise ilkel karakter ya da plesiomorfi sayılabilir. Örneğin, memelilerin meme bezine sahip olması tetrapodlara göre bir sinapomorfi olmasına rağmen kemiriciler ile primatlar arasında ise simplesiomorfidir. Ayrıca kavram apomorfiden "daha yeni bir karakter" (otapomorfi) ve "daha eski bir karakter" (plesiomorfi) olarak da yorumlanabilir: Meme bezi evrimsel olarak omurgadan daha yeni bir karakterdir dolayısıyla eğer omurga bir apomorfi ise meme bezi bir otapomorfidir; eğer apomorfi olarak dikkate alınan meme bezi ise o zaman omurga plesiomorfidir.

## Kladogram kapsamı

Kladogramlar takson grupları arasındaki evrimsel ilişkileri gösteren diyagramlardır. Bu çizimler modern genetikte hassas kestirimci yöntemlerdir. Genellikle ya ağaç ya da merdiven şeklinde gösterilirler. Sinapomorfiler tarihsel ilişkiler ve içinde bulundukları hiyerarşik yapılar için kanıt oluşturur. Evrimsel olarak bir sinapomorfi, kladogramı oluşturan taksonlarıın oluşturduğu kümeden ibaret olan monofiletik grubun en eski ortak atasınının belirtecidir.

## Kaynakça
# Moleküler genetik

Moleküler genetiğin çalıştığı genler, DNA ve RNA
**Moleküler genetik**, canlıların kalıtım materyali olan genlerin yapılarını ve işlevlerini moleküler düzeyde inceleyen bir genetik altdalıdır.

Moleküler genetik, moleküler biyolojinin ve genetiğin yöntemlerini kullanarak çalışır. Genetiğin diğer altdallarından bazı farklılıklar gösterir. Moleküler bilginin kullanılması, örneklerin nasıl çalışılacağını ve bu yüzden de bilimsel sınıflandırmanın doğru olarak yapılmasını sağlanmak moleküler genetik için önemlidir ve bu bölümü "moleküler sistematik" olarak da adlandırılır.

## Ayrıca bakınız

* Moleküler biyoloji tarihi

Wikimedia Commons'ta Moleküler genetik ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
# Omurgasızlar

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

*Invertebrata*

**Omurgasızlar** (Latince: Invertebrata), omurgası olmayan hayvanlara verilen genel bir addır. Omurgasız olarak adlandırılan canlıların genelinde dış iskelet bulunurken bazı omurgasız hayvanlarda iç iskelet bulunabilir. Örneğin derisi dikenlilerde kalker yapılı iç iskelet görülür

Omurgasız canlılar, en basit çok hücreli canlı olan *Trichoplax adhaerens'*den itibaren başlayan Metazoa aleminin altında incelenmektedir. Omurgasız hayvanlardan bazıları; çekirge, örümcek, kelebek, sinek, solucan, ahtapot, yengeç, ıstakoz, midye ve denizanasıdır.

Omurgasızlar, Parazoa (Gerçek dokulara sahip olmayan canlılar) ve Eumetazoa (Gerçek dokulara sahip canlılar) olmak üzere iki alt sınıfta incelenirler.

Omurgasız hayvanların kıkırdak doku ve kemik dokudan oluşan iskeletleri yoktur. Bazı omurgasız hayvanların vücutlarında iskelet görevi gören değişik yapılar vardır. Örneğin yengeçlerde bulunan sert kabuk ve böceklerdeki kitin adı verilen örtü iskelet görevi yapar. Omurgasız hayvanların bir bölümü karada bir bölümü suda yaşar. Karada yaşayan omurgasız hayvanların akciğerleri yoktur. Bu hayvanlar trake solunumu ya da deri solunumu yaparlar. Suda yaşayan omurgasız hayvanlar ise solungaçlarıyla solunum yapar.

Omurgasız hayvanlar yumurta ile çoğalır. Çekirge, örümcek, kelebek, hamam böceği, sivrisinek çevremizde gördüğümüz omurgasız hayvanlardır. Ahtapot, yengeç, ıstakoz, midye, denizkestanesi, denizyıldızı, süngerler, denizanası ve mercanlar suda yaşayan omurgasız hayvanlara örnektir. İnsanların çevrelerinde sık karşılaştıkları omurgasız hayvanlar eklem bacaklılar ve solucanlardır.

Sölenterler, yumuşakçalar, eklem bacaklılar, derisi dikenliler ve solucanlar omurgasız hayvanlar grubunda incelenir.

## Çoğalma

Omurgasızlar genellikle yumurtlayarak çoğalırlar. Yumurtadan çıkan yavrular çoğu zaman yetişkinlere benzemezler ve ancak birkaç aşamadan geçtikten sonra yetişkinlerine benzerler. Fakat bunun aksine, yani yumurtadan direkt olarak yetişkinlerine benzeyerek çıkan türler de vardır. Bunlar; solucan, örümcek ve bazı böceklerdir.

## Ayrıca bakınız

* Omurgalılar

## Kaynakça