# Sakaca

| Sakaca |
| --- |
| Khotanese, Tumshuqese |
|  |
| Bölge | Tarım Havzası |
| Etnisite | Sakalar |
| Dil ailesi | Hint-Avrupa
* Hint-İran
	+ İran
		- Doğu İran
			* Pamir dilleri
				+ **Sakaca**
 |
| Yazı sistemi | Arap alfabesi, Kiril alfabesi, Latin alfabesi |
| Dil kodları |
| ISO 639-1 | kho |
| ISO 639-3 | kho (Khotanese) xtq (Tumshuqese) |
| Glottolog | `saka1298` |

Hotanca şivesinde yazılmış burçlar hakkında bir metin
**Sakaca**, antik dönemde günümüzde Çin'in güney Sincan bölgesindeki Tarım Havzası'ndaki Kotan Krallığı, Shule Krallığı ve Tomşuk bölgelerinde konuşulmuş bir Doğu İran dilidir. İran dillerinin Orta İran döneminde konuşulmuştur. Sakacanın Hotanca (*Khotanese*) ve Tomşukça (*Tumshuqese*) olmak üzere iki ana lehçesi bulunmaktaydı. Günümüzde Vahan bölgesinde (Vahan Koridoru) konuşulan bir diğer Doğu İran dili olan Vahancanın Saka dilinin günümüze ulaşan bir kalıntısı olduğu düşünülmektedir. Bu noktada Vahanca, Doğu Saka diyalektleri Hotanca ve Tomşukçaya ek olarak bir Batı Saka diyalekti olarak değerlendirilmiştir. Glottolog Sakaca ve Vahancayı İran dilleri içinde Saka-Vahan (Saka-Wakhi) alt grubunda sınıflandırmaktadır. Bazı araştırmacılar da Sakacanın Ön-Türkçe ile ilişiği olduğunu düşünmektedirler.

## Metinler

Dunhuang el yazmaları Sakacanın çözülmesinde önemli bir rol oynamıştır. Dilin kökenlerinin anlaşılması ve çözülebilmesi bu yazmalardaki yaklaşık 2,300 metnin Harold Walter Bailey tarafından incelenmesi ve tercüme edilmesi sayesinde gerçekleşmiştir. Bu çalışmalar Sakaca dilinin Doğu İrani diller grubuna üye olduğuna dair önemli bir araştırmadır. Günümüzde bu dilde yazılmış tarihi metinler ile bu metinlerin transkripsiyonları ve çevirilerine internet ortamında da ulaşmak mümkündür (bkz. Or.6400/2.3).

### Esik Kurganı

Esik el yazmasıEsik çanağıKurganda bulunmuş gümüş çanağın ve üzerindeki yazının çizimiDil hakkındaki neredeyse tüm kaynaklar Hotan ve Tomşuk bölgelerinde bulunmaktır, ancak dilbilimciler tarafından Esik Kurganında bulunan gümüş bir çanağın Sakacanın ilk örneği olabileceği düşünülmektedir. Janos Harmatta isimli çeşitli Farsi dillerin çözülmesinde rol oynamış dilbilimci yazının Kharosthi alfabesi kullanılarak Hotan Sakacısında yazıldığını iddia etmiştir.

Metnin okunuş ve çevirisi:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| “
 | *za(ṃ)-ri ko-la(ṃ) mi(ṃ)-vaṃ vaṃ-va pa-zaṃ pa-na de-ka mi(ṃ)-ri-to ña-ka mi pa-zaṃ vaṃ-va va-za(ṃ)-na vaṃ.*
[Bu kap üzüm şarabı, pişmiş gıda ve taze tereyağı içerir, o kadar çok ki, ölümlü?.]

 | „
 |
|  |

Her ne kadar bazı araştırmacılar Saka ve İskit halklarının bir Doğu İran diline sahip olduklarını ve Saka ve İskitlerin bir Hint-Avrupa kavmi olduklarını iddia etse de bu araştırmalar kesinlik kazanmış değildir ve hiçbir şekilde bilim insanları bu konudan yüzde yüz emin olamamışlardır. Sakacanın Ön Türkçe ile ilişkisi olduğu iddiaları da, özellikle Türk araştırmacılar tarafından desteklenen bir önermedir. Esik Kurganı'nda bulunmuş tabaktaki yazının Ana Türkçe ile ilişiği olduğu iddiaları bulunmaktadır. Tabaktaki Türk araştırmacılar tarafından iddia edilen Proto-Türkçe okunuşu ise şöyledir:

*Aγa, saηa očuq! Bez, cök! Boqun ičrä(r) azuq!*

[Ağabey, sana (bu) ocak! Yabancıyı dize getir, yen! Halkta yiyecek (bol olsun)!]

## Ayrıca bakınız

* İskitçe
* Esik Kurganı

## Kaynakça