Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Eski Japonca

| Eski Japonca |
| --- |
| Ana dili olanlar | Japonya |
| Dil ailesi | Japon dilleri
* **Eski Japonca**
 |
| Yazı sistemi | Man'yōgana |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | ojp |
| Glottolog | `oldj1239` |

*Man'yōshū*
**Eski Japonca** (Japonca: 上代日本語, romanize: *Jōdai Nihon-go*), Nara dönemine ait belgelerde kaydedilen, Japoncanın onaylanmış en eski aşamasıdır. Heian döneminde Erken Orta Japonca haline geldiyse de aşamaların kesin olarak sınırlandırılması tartışmalıdır. Eski Japonca, Japon dil ailesinin erken bir üyesiydi.

Eski Japonca, man'yōgana kullanılarak, Çince karakterleri hece veya logogram olarak kullanarak yazılmaktaydı. Daha basit bir hece yapısı ve Erken Orta Japoncadan beri aynı şekilde telaffuz edilen birkaç hece çifti arasındaki ayrımlar gibi sonraki biçimlerden birkaç fonemik farklılık içeriyordu. Bu ayrımların fonetik gerçekleşmesi ise belirsizdir. Dahili yeniden yapılanma, daha az ünsüz ve sesli harf içeren Eski Japonca öncesi bir aşamaya işaret etmektedir.

## Kaynakça

## Ek okuma

* Bentley, John R. (2001). *A Descriptive Grammar of Early Old Japanese Prose*. BRILL. ISBN 978-90-04-12308-3.
* ——— (2012). "Old Japanese". Tranter, Nicolas (Ed.). *The Languages of Japan and Korea*. Routledge. ss. 189-211. ISBN 978-1-136-44658-0.
* Erickson, = Blaine (2003). "Old Japanese and Proto-Japonic word structure". *日本語系統論の現在*. Kyoto: International Research Center for Japanese Studies. ss. 493-510. doi:10.15055/00005265. ISBN 978-4-901558-17-4.

## Dış bağlantılar

* Japanese Historical Linguistics – collection of materials at Cornell University, including drafts of the Old Japanese chapters of Frellesvig 2010.
* Oxford-NINJAL Corpus of Old Japanese – Old Japanese poems, in original script and transcription, with morphological and syntactic analysis, and a linked dictionary.
# Dil birliği

**Dil birliği** veya **sprachbund** (Almanca telaffuz: [ˈʃpʁaːxbʊnt]), coğrafi yakınlık ve dil iletişiminden kaynaklanan ortak özelliklere sahip bir dil grubudur. Genetik olarak ilgisiz olabilirler veya yalnızca uzaktan alakalı olabilirler. Genetik bağlantıların belirsiz olduğu durumlarda, dil birliği özellikleri ilişkinin sahte görünmesine neden olabilir. Bölgesel özellikler bir dil grubundaki ortak özelliklerdir.

Bir dil birliğindeki diller arası ortak özellikler bu dillerin tarihi dil ailesiyle açıklanamaz ise bu kategoriye dahil edilebilirler. Bu yüzden dil ailelerini sınıflandırırken dillerin tarihini bilmek önemlidir, aksi takdirde aslında bir dil birliği içinde olan diller yanlış bir şekilde aynı dil ailesinde olarak sınıflandırılabilirler. Kısacası, ortak özellikler taşıyan diller doğrudan aynı dil ailesine ait olarak sınıflandırılmaz, dillerin tarihleri ele alınarak ortak özelliklerin kaynağı (aynı dil ailesi veya dil birliği) tespit edilir.

## Kaynakça

* Campbell, Lyle (1998). *Historical Linguistics: An Introduction*. Edinburgh: Edinburgh University Press. ISBN 978 0 7486 4601 2.

## Ayrıca bakınız

* Balkan dil birliği
# Yansıma (dilbilgisi)

Yansıma seslerin karikatürlerde kullanılması örneği.
**Yansıma** veya **yansıma ses**, doğadaki seslerin bir nesne, olay veya durum ile bağdaştırılmasına denir. Sesleri betimlemeye yarayarak bir söz sanatı olarak düzyazı, karikatür ve şiirlerde kullanılabilir. Küçük çocukların ifadelerinde ve karikatürlerde sıkça rastlanılır. Yansıma sözcükleri tek başına anlam taşımaz. Kalıplaşmış yansıma sözcükler olduğu gibi (ai, bum, çat, güm, hav, miyav, pat, vs.) yazar tarafından söz konusu durumu belirtmek için yeni sözcükler de oluşturulabilir. Gösterge olarak betimlenen ile betimleyen arasındaki ses benzerliği ilişkisinden ötürü ikon grubuna girer.

## Türkçedeki bazı yansıma sözcükler

* Hapşırmak
* Öksürmek
* Zırlamak
* Ağlamak
* Tükürmek
* Üflemek
* Patlamak
* Fırlamak...

## Yansıma sözcüklerin cümle içinde kullanımı

* Dere **şırıl şırıl** akıyordu.
* Köpek **hav**ladı.
* Kedi **miyav**ladı.
* Çocuklar oyun oynarken top **pat** diye **pat**ladı.
* Öğretmen, "Aranızda **fıs**ıldayarak konuşmayın." dedi.
* Sinek bütün gece boyunca **vız**ıldayıp durdu.
* Ben **hapşu**runca arkadaşım bana bir mendil verdi.

## Kaynakça

* Best, Otto F. (1984). *Handbuch literarischer Fachbegriffe* (Almanca). Frankfurt am Main: Fischer Handbücher.
# Büyük ünlü uyumu

**Büyük ünlü uyumu** ya da **kalınlık-incelik kuralı**, Türkçedeki iki ses uyumundan biri. Kökeni Türkçe sözcüklerin ayırt edilmesinde kullanılır. Türkçedeki öz Türkçe sözcüklere ait ortak bir özelliktir.

| *Ünlülerin Nitelikleri* |
| --- |
|  | İnce | Kalın
 |
| Düz | Yuvarlak | Düz | Yuvarlak
 |
| Dar
 | i | ü | ı | u
 |
| Geniş
 | e | ö | a | o
 |

## Kurallar

1. Bir sözcüğün birinci hecesinde kalın bir ünlü (*a, ı, o, u*) bulunuyorsa diğer hecelerdeki ünlüler de kalın olur:
	* **a**d**ı**m, **a**ğ**ı**z, **a**y**a**k, b**o**y**u**nd**u**r**u**k, b**u**r**u**n, d**a**lg**a**, k**ı**rl**a**ng**ı**ç
2. Bir sözcüğün birinci hecesinde ince bir ünlü (*e, i, ö, ü*) bulunuyorsa diğer hecelerdeki ünlüler de ince olur:
	* b**e**ş**i**k, b**i**l**e**z**i**k, g**e**l**i**nc**i**k, g**ö**zl**ü**k, **ü**z**e**ng**i**, v**e**rg**i**, y**ü**z**ü**k

## İstisnalar

### Büyük Ünlü Uyumuna Uymayan Ekler

Türkçede ekler sözcüğün son ünlüsüne göre uyuma girer. Fakat bazı ekler bu kurala aykırılık gösterir: -**ki**, -**yor**, -**ken**, -**mtırak**, -**gil**, -**leyin**. Bu ekler her zaman büyük ünlü uyumuna uyacak şekilde değişim geçirmez.

* akşam-leyin, bakla-gil, çalışır-ken, ekşi-mtırak, yürü-yor gibi.

**-daş** eki bazı kelimelerde büyük ünlü uyumuna uymaz ancak ünsüz sertleşmesine uyar:

* din-daş, gönül-daş, meslek-taş, ülkü-daş.

**-ki** aitlik eki kalınlık kuralına uyan sözcüklere eklendiğinde büyük ünlü uyumunu bozar:

* akşamki, yarınki, duvardaki, yoldaki, ondaki, onunki.

### Büyük Ünlü Uyumuna Uymayan Sözcükler

Büyük ünlü uyumu her Türkçe sözcükte sağlanmayabilir. Bazı sözcükler öz Türkçe olmasına rağmen zamanla ses değişimi gibi çeşitli etkenlerle büyük ünlü uyumu kurallarının dışında kalmışlardır:

* anne (*ana*), dahi (*daha*), elma (*alma*), hangi (*kangı*), hani (*kanı*), inanmak (*ınanmak*), kardeş (*karındaş*->*kardaş*), şişman (*-man* ekinin özelliği ile) vb.

### Büyük Ünlü Uyumunun Aranmadığı Sözcükler

Bitişik yazılan birleşik sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz:

* açıkgöz, bilgisayar, çekyat, hanımeli

Tek heceli sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz.

* Türk, berk, yap, sert, sürt, et, ay vb.

Büyük ünlü uyumu, başka dillerden Türkçeye geçmiş olan sözcüklerde aranmaz. Bu sözcükler Türkçeye geçirilirken her zaman büyük ünlü uyumuna uyacak şekilde değişim geçirmezler:

* ahenk, badem, ceylan, çiroz, dükkân, fidan, gazete, hamsi, kestane, limon, model, nişasta, pehlivan, selam, tiyatro, viraj, ziyaret, sevda vb.

### Diğer Durumlar

Büyük ünlü uyumuna uymayan veya bu uyumun aranmadığı sözcüklere gelen ekler, kalınlık incelik bakımından genellikle son hecenin ünlüsüne uyar:

* adal**e**t-l**i**, ann**e**-s**i**, kard**e**ş-l**i**k, meslekt**a**ş-**ı**m**ı**z, şişm**a**n-l**ı**k vb.

Son ünlüleri kalın harf olmasına karşın ince şekilde telaffuz edilen bazı alıntı kelimeler, ince ünlü ile başlayan ekler alır çünkü kelimenin son ünsüzü ince söylenir:

* alkol > alkol**ü**, hakikat > hakikat**i**, kabul > kabul**ü**, kontrol > kontrol**ü**, saat > saat**e** vb.

Genelde ilk heceden sonra hem geniş hem de yuvarlak ünlüler kullanılmaz.

* dud**a**k, duv**a**k

## Kaynakça
# Kuzey Kore standart dili

| Kuzey Kore standart dili |
| --- |
| Bölge | Doğu Asya |
| Etnisite | Koreliler |
| Dil ailesi | * İzole dil
	+ **Kuzey Kore standart dili**
 |
| Yazı sistemi | Hanja |
| Resmî durumu |
| Resmî dil |  Kuzey Kore |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | – |

**Kuzey Kore standart dili** veya **Munhwaŏ** (Korece: 문화어 Hanja: 文化語), Korecenin Kuzey Kore'de kullanılan standart versiyonudur. Munhwaŏ 1966'da standart dil olarak kabul edilmiştir. Dilin standartlaştırılması bildirisinde, Kuzey Kore'nin başkenti Pyongyang ve çevresindeki bölgede kullanılan Pyongan lehçesinin Munhwaŏ için temel oluştacağı belirtilmiştir. Ancak Iksop Lee ve S. Robert Ramsey Munhwaŏ'nun yüzyıllardır Kore genelinde temel standart olan Seul lehçesi ile hala güçlü şekilde bağlı olduğunu belirtmiştir. Bu sebeple Kuzey ve Güney lehçeleri arasındaki çoğu farklılık Kuzey Kore'de Çince-Korece kelimelerin ve diğer alıntı/yabancı kelimelerin saf Korece veya Kuzey Kore yönetiminin tanımıyla "işçi sınıfı konuşması" kelimeler değiştirilmesi ile açıklanabilir.

## Arka plan

Kore'nin 1945'te Japon işgalinden kurtulmasının ardından, Kore yarımadasının her iki tarafı da dil açısından Kore Dili Cemiyeti'nin 1933'teki "Birleşik Kore Ortografisi Önerisi" (Korece: 한글 맞춤법 통일안) ve 1936'daki "Değerlendirilmiş Standart Korece Kelimelerin Derlemesi" (Korece: 사정한 조선어 표준말 모음) kaynaklarını temel almaya devam etti. 1954'te Kuzey Kore hükûmeti 1933 önerisinin yerine, on üç kelimenin hafifçe değiştirildiği yeni bir sisteme (Korece: 조선어 철자법) geçiş kararı aldı. Reform çok az fark yaratmasına rağmen, bu noktadan itibaren Kore yarımadasında her iki tarafın konuştuğu diller arasında farklar oluşmaya başladı.

1960'larda Juche fikrinin ortaya çıkması sırasında Kim Il-sung, Korece dilini İngilizce, Japonca ve Rusça alıntı kelimelerinden ve daha az yaygın Hanja karakterlerine sahip sözcüklerden arındırmak ve yerlerine Korece kelimeler türetmek için bir çaba koordine etti.

Böylece, Kuzey Kore, Güney lehçesinin "standart dil" (Korece: 표준어) adına atıfta bulunarak, kendi lehçesini "kültürel dil" (Korece: 문화어) olarak adlandırdı.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
# Çin'de konuşulan diller

Çin'deki dil grupları.
*Ethnologue* verilerine göre **Çin**'de toplam 298 yaşayan **dil** konuşulmaktadır. Bu dillerin birçoğu, Çin'deki tanınmış etnik gruplar tarafından konuşulur. Çin'deki en yaygın dil yedi ana lehçe grubuna bölünür ve *Hanyu* (Çince (basitleştirilmiş): 汉语; Çince (geleneksel): 漢語; pinyin: *Hànyǔ*) olarak bilinir. Çin'de bu dille ilgili çalışmalar, kendine özgü bir akademik disiplin olarak düşünülmektedir. *Hanyu* kapsamına giren lehçe grupları, birbirinden hem morfolojik hem de fonetik açıdan o kadar çok farklılık gösterir ki farklı bölgelerde konuşulan lehçeler karşılıklı olarak anlaşılmaz. Çince, Moğolca, Tibetçe, Uygurca ve Zhuangca, Çin'de en çok öğrenilen ve hükûmetten en çok destek gören dillerdir.

Mandarinin bir değişkesi olan Standart Çince (Çin'de *Putonghua* olarak bilinir), Çin anakarasındaki resmî dil olup Mandarinin konuşulduğu bölgelerde ve daha az oranda da anakaranın diğer bölgelerinde bir lingua franca olarak işlev göstermektedir. Çin'deki özerk bölgelerin kendi ek resmî dilleri vardır. Örneğin, Tibet Özerk Bölgesi'nde Tibetçe, İç Moğolistan'da ise Moğolca resmî dil olarak geçer. Anakaradaki dillerle ilgili kanunlar Hong Kong ya da Makao'da geçerli değildir; bu bölgelerin anakaradan farklı olan resmî dilleri vardır (Kantonca, İngilizce ve Portekizce).

## Dil aileleri

Çin sınırları içerisinde yaşayan milletlerin konuştuğu diller aşağıdaki dokuz dil ailesine aittir.

* Çin-Tibet dil ailesi - Hanlar ve Tibetliler dâhil olmak üzere 19 resmî etnik grup tarafından konuşulur.
* Tay-Kaday dil ailesi - Zhuang, Buyei, Dai, Dong ve Li halkları tarafından konuşulan çeşitli diller; 9 resmî etnik grup.
* Hmong-Mien dil ailesi - 3 resmî etnik grup.
* Avustroasya dil ailesi - 4 resmî etnik grup (De'ang, Blang, Gin ve Wa halkları).
* Türk dil ailesi - 7 resmî etnik grup (Uygurlar, Kazaklar, Salarlar vs.).
* Moğol dil ailesi - 6 resmî etnik grup (Moğollar, Donşianlar vs.).
* Tunguz dil ailesi - 5 resmî etnik grup (Mançular, Hezhelar vs.).
* Korece
* Hint-Avrupa dil ailesi - 2 resmî etnik grup (Ruslar ve Tacikler).
* Avustronezya dil ailesi - 1 resmî etnik grup (Gaoshan)

## Kaynakça
# Standart Çince

**Standart Çince**, **Putonghua** ya da **Standart Mandarin**, Çin'in resmî dilidir. Çin'in kuzeyinde konuşulan Mandarin Pekin lehçesinden türemiştir. Çin'de bu dile **guānhuà** (官话), memurların dili denmekteydi. Ancak Çin Halk Cumhuriyeti'nin kurulmasından sonra 1955'te adı **putonghua** (普通话) *yaygın söz* olarak değiştirildi.

Standart Çince,

* Çin'de Pǔtōnghuà (普通話) ("Ortak Lehçe") olarak
* Çin Cumhuriyeti'nde (Tayvan) Guóyǔ (國語) ("Millî Dil") olarak,
* Malezya ve Singapur'da Biāozhǔn Huáyǔ (標準華語) ("Standart Çin Dili") olarak bilinir.

Standart Çince diğer Çin dilleri gibi tonlu bir dildir. Yani aynı sesin farklı tonlamalarıyla farklı kelimeler türetilir. Toplam 4 ton vardır.

Mandarin'de tonlar
* 1. ton, düz ton:(ˉ)
* 2. ton, yükselen ton: (ˊ)
* 3. ton, dalgalı ton: (ˇ)
* 4. ton, düşen ton: (ˋ)

Örneğin, *ma* hecesinde:
1.mā 媽 (anne)
2.má 麻 (susam)
3.mǎ 馬 (At)
4.mà 罵 (hakaret etmek)

Yukarıdaki **ma** gibi bir hecenin 4 tonu 4 ayrı kelime olarak kabul edilir.

## Sık kullanılan kalıplar

| Türkçe
 | Mandarin
 | Mandarin (Pinyin)
 |
| --- | --- | --- |
| Merhaba!
 | 你好!
 | Nǐhǎo!
 |
| Adınız nedir?
 | Basitleştirilmiş: 你叫什么名字? Geleneksel: 你叫什麼名字？
 | Nǐ jiào shén me míng zi?
 |
| Benim adım ....
 | 我叫 ....
 | Wǒ jiào ....
 |
| Nasılsınız?
 | Basitleştirilmiş: 你好吗？ Geleneksel: 你好嗎？
 | Nǐ hǎo ma?
 |
| Ben iyiyim, ya siz?
 | 我很好，你呢？
 | Wǒ hěn hǎo ， nǐ ne ？
 |
| Teşekkürler.
 | Basitleştirilmiş: 谢谢。 Geleneksel: 謝謝
 | Xiè xiè 。
 |
| Rica ederim.
 | Basitleştirilmiş: 欢迎您！/ 不用谢！ Geleneksel: 歡迎您！/ 不用謝！
 | Huān yínɡ nín ！ / bú yònɡ xiè ！
 |
| Evet
 | 是的。
 | Shì de 。
 |
| Hayır
 | 不。
 | Bù 。
 |
| Ne zaman?
 | Basitleştirilmiş: 什么时候？ Geleneksel: 什麼時候？
 | Shén me shí hou ？
 |
| Ne kadar? (miktar, para)
 | Basitleştirilmiş: 多少钱？ Geleneksel: 多少錢？
 | Duō shǎo qián ？
 |
| Ne kadar? (uzunluk)
 | Basitleştirilmiş: 多长？ Geleneksel: 多長？
 | Duō chánɡ ？
 |
| Yavaş konuşabilir misiniz?
 | Basitleştirilmiş: 您可不可以讲慢一点？ Geleneksel: 您可不可以講慢一點？
 | Nín kěbùkěyǐ jiǎng màn yī diǎn ？
 |
| Günaydın!
 | 早上好！
 | Zǎo shàng hǎo ！
 |
| Hoşçakal!
 | Basitleştirilmiş: 再见！ Geleneksel: 再見！
 | Zài jiàn ！
 |
| Çinceyi akıcı konuşamıyorum.
 | Basitleştirilmiş: 我讲中文讲得不流利。 Geleneksel: 我講中文講得不流利。
 | Wǒ jiǎng zhōng wén jiǎng de bù liúlì。
 |

*Daha fazla cümle için dış bağlantıları tıklayınız*

## Ayrıca bakınız

* Mandarin
* Çince
* Çince karakterler
* Çin Dilleri

## Dış bağlantılar

* Çinceye Genel Giriş 2 Haziran 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Çin dili ve kültürü (Online Forum)
* Çince Günlük konuşmalar 11 Haziran 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Mandarin

**Mandarin** ya da **Beifanghua** (Çince: 北方話; Hanyu Pinyin: Běifānghuà) Çincenin en çok konuşulan dilidir. Kuzey Çin'de konuşulan tüm lehçeler Mandarin altında sınıflandırılmıştır. Ancak genelde Mandarin daha dar anlamıyla Çin ve Tayvan'da resmî dil olarak kullanılan Standart Çinceye (Çince: 普通话, Putonghua/Çince: 國語, Guoyu) işaret eder.
[1]

Mandarinin Beijing (Pekin) lehçesi, günümüzde standart Çince adıyla Çin Halk Cumhuriyeti ve Tayvan'da resmî dil olarak kabul edilmiştir.

## Tarih

Standart Mandarin her zaman birçok lehçeden oluşmuştur ancak her zaman muteber lehçeler bulunmuştur. Mesela Konfüçyüs Yǎyán lehçesini (Çince: 雅言) veya "seçkin lehçe"yi mahallî lehçelere tercih ediyordu. Han Hanedanlığı zamanındaki yazılarda ise Tōngyǔ lehçesi (Çince: 通语) kullanılıyordu. Kuzey ve güney hükümdarlıklarına ait kitaplar, o zamanların bir veya daha fazla standart sistematik telaffuzunu yansıtıyordu. Ancak bütün bu lehçeler eğitimli seçkin kesim dışında belki de hiç bilinmiyordu, hattâ seçkin kişiler arasında bile okunuşları çok fazla değişkenlik gösterebiliyordu çünkü Edebî Çince olarak adlandırılan standartlar sadece yazılı bir standart idi ancak konuşulan o değildi.

Ming (1368–1644) ve Çing Hanedanı (1644–1912) devirlerinde mahkemelerde kullanılan dili tarif etmek için "resmî dil" yani "guānhuà" (Çince: 官话) terimi kullanılıyordu. "Mandarin" terimi ise doğrudan Portekizceden gelmekte olup Çin'deki bürokrat (zâdegân) sınıfındaki memurları tarif etmek için kullanılıyordu. Asya'da memurları tarif etmek için kullanılan Sanskritçe mantri (veya *mentri*) teriminin Portekizcedeki mandar *(birine bir iş vermek)* kelimesine benzemesinden ve memurların da *verilen işi yapan kişiler* olmalarından dolayı memurlara *mandarin* denilmeye başlandı. Bu gelişmenin ardından Portekizliler bu memurların kendi aralarında kullandıkları dile (*Guānhuà*) "Mandarinlerin dili", "Mandarin dili" veya kısaca "Mandarin" demeye başladı. Zamanla Mandarin; Batılılar tarafından Kuzey Çin'de kullanılan bütün lehçeleri ifade eden bir terim hâline gelmiştir.

## Sık kullanılan kalıplar

| Türkçe
 | Mandarin
 | Mandarin (Pinyin)
 |
| --- | --- | --- |
| Merhaba!
 | 你好!
 | Nǐhǎo!
 |
| Adınız nedir?
 | 你叫什么名字?
 | Nǐ jiào shén me míng zi?
 |
| Adım ....
 | 我叫 ....
 | Wǒ jiào ....
 |
| Nasılsınız?
 | 你好吗？
 | Nǐ hǎo ma?
 |
| İyiyim, ya siz?
 | 我很好，你呢？
 | Wǒ hěn hǎo， nǐ ne？
 |
| Teşekkürler.
 | 谢谢。
 | Xiè xiè。
 |
| Rica ederim.
 | 不客气！/ 欢迎您！/ 不用谢！
 | Bú kè qì！/ Huān yínɡ nín ！ / Bú yònɡ xiè！
 |
| Evet.
 | 是的。
 | Shì de。
 |
| Hayır.
 | 不。
 | Bú。
 |
| Ne zaman?
 | 什么时候？
 | Shén me shí hòu？
 |
| Ne kadar? (miktar, para)
 | 多少钱？
 | Duō shǎo qián？
 |
| Ne kadar? (uzunluk)
 | 多长？
 | Duō chánɡ？
 |
| Yavaş konuşabilir misiniz?
 | 您能讲的再慢些吗？
 | Nín néng jiǎng de zài màn xiē ma？
 |
| Günaydın!
 | 早上好！
 | Zǎo shang hǎo！
 |
| Hoşçakal!
 | 再见！
 | Zài jiàn！
 |
| Çinceyi akıcı konuşamıyorum.
 | 我的中文讲不太好。
 | Wǒ de zhōng wén jiǎng bú tài hǎo。
 |

## Ayrıca bakınız

Vikikitap
Vikikitapta bu konu hakkında daha fazla bilgi var:
Mandarin Çin dilleri
* Çince
* Standart Çince

## Kaynakça
# Hong Kong İngilizcesi

**Hong Kong İngilizcesi** ("Hong Kong English"; Çince: 港式英文; pinyin: *Gǎngshì Yīngwén*; Jyutping: *Gong2 sik1 jing1 man4*), Hong Kong'da konuşulan İngilizce lehçesi. Hong Kong'un eskiden Britanya İmparatorluğu'nun bir parçası olması ve Kantoncayı anadil olarak konuşanların etkisi altında bu lehçe ortaya çıkmıştır.

Hong Kong'un eski Britanya kolonisi olmasıyla nedeniyle Hong Kong İngilizcesinde ağırlıklı olarak Britanya yazım denetimi kullanılır.
# Kantonca

| Kantonca |
| --- |
| 廣東話 Gwóngdūng wá |
| Ana dili olanlar | Güney Çin, Hong Kong ve Makao |
| Dil ailesi | Çin-Tibet
* Sinitik
	+ Yue Çincesi
		- **Kantonca**
 |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | yue |

Çince karakterler "廣東話/广东话". Basitleştirilmiş Çince için "FZKaiS-Extended" ve Geleneksel Çince için "FZKaiT-Extended" yazı tipleri kullanılarak yapılmıştır.
**Kantonca** (廣東話) ya da **Standart Kantonca**, Güney Çin'deki Guangdong eyaleti (Batı Avrupa dillerinde bu bölge eskiden "Canton"/"Kanton" olarak bilinirdi) civarında konuşulan Yue değişkesidir. Yue'nin geleneksel prestij lehçesidir. Yazı dili olarak geleneksel Çince karakterler esas alınır.

*Kantonca* terimi dilbilimde yalnızca bu prestij lehçesini tanımlamasına rağmen, bu terim daha geniş anlamda Taishan lehçesi gibi akraba fakat büyük ölçüde karşılıklı olarak anlaşılmayan lehçeler dahil olmak üzere Yue dalının tümünü kapsamak için sıkça kullanılır. Standart Kantonca ile buna yakın akrabalığı olan Yuehai lehçeleri toplu olarak sınıflandırılırsa Kantoncayı konuşan toplam 80 milyon insan sayısı var.

## Ayrıca bakınız

* Hong Kong Kantoncası

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Profile and Linguistic Map of Cantonese
# Makao Portekizcesi

| Makao Portekizcesi |
| --- |
| Português macaense |
| Ana dili olanlar | Çin (Makao) |
| Konuşan sayısı | 2.800  (2001 nüfus sayımı) |
| Dil ailesi | Hint-Avrupa
* İtalik
	+ Latin
		- Batı Romen
			* İber-Romen
				+ Batı İber
					- Galiçya-Portekizce
						* Portekizce
							+ **Makao Portekizcesi**
 |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | – |

**Makao Portekizcesi** (*Português macaense*), Portekizcenin Kantoncayla beraber resmi dil olduğu Makao'da konuşulan Portekizce ağzıdır. Portekizce, Makao nüfusunun yaklaşık %3'ünün anadilidir; bunun yanı sıra %7'si Portekizceyi akıcı olarak konuşabilir. Portekizce bazlı bir kreol dili olan ve yerel dilde "*Patuá*" olarak bilinen Makao Kreolü'nden farklıdır.

## Tarih

Makao, 1557 yılında Portekiz'in Asya'daki ticaret merkezlerinden biri olmasıyla ilk kez Portekiz diliyle karşı karşıya geldi. Ancak 19. yüzyılda Çin'in Makao'yu Portekiz'e teslim etmesi, sonra da Makao'nun Portekiz'in resmi bir ili olarak ilan edilmesiyle Portekizce Makao'da günlük kullanımda önemli bir yer buldu. O dönemde Portekizce, Kantoncayla beraber resmi dil olarak ilan edildi.

1999'da Portekiz Makao'yu Çin'e geri teslim etti, ancak Portekizcenin resmi statüsü muhafaza edilmiş. Makao Portekiz Okulu, artık günümüzde Portekizcenin öğretim dili olduğu Makao'daki tek okuldur. Buna rağmen, Çin ile Portekiz, Brezilya, Angola, Mozambik ve Doğu Timor gibi Portekizcenin konuşulduğu ülkeler arasındaki ticari bağların çoğalmasıyla Portekizcenin öğretilmesinde de bir çoğalma olmuştur; istatistik verilere göre Makao'da Portekizce öğrenen yaklaşık 5.000 öğrenci vardır.

## Ayrıca bakınız

* Lusofon

## Kaynakça
# Tibetçe

| Tibetçe |
| --- |
| བོད་སྐད་ bod skad དབུས་སྐད་ dbus skad ལྷ་སའི་སྐད་ lha-sa'i skad |
|  |
| Bölge | Orta Asya |
| Etnisite | Tibetliler |
| Konuşan sayısı | 4,173,940  (2022) |
| Dil ailesi | Çin-Tibet dilleri
* Tibet-Burma dilleri
	+ Tibet-Kanauri dilleri
		- Tibet dilleri
			* **Tibetçe**
 |
| Yazı sistemi | Tibet alfabesi |
| Resmî durumu |
| Resmî dil |  Çin* Tibet Özerk Bölgesi
 |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | Çeşitli: bod – Lhasa Tibetçesi dre – Dolpo hut – Humla, Limi lhm – Lhomi muk – Mugom kte – Nubri ola – Walungge loy – Lowa/Loke tcn – Tichurong |

Tibetçe-İngilizce bir sözlük.
**Standart Tibetçe**, **Ü-Tsang Tibetçesi** veya **Lhasa Tibetçesi**, (Tibetçe: ལྷ་སའི་སྐད་, Wylie: Lha-sa'i skad) genellikle Çin içindeki Tibet bölgesinde ve Çin dışındaki Tibetli diaspora tarafından konuşulan bir dildir. Tibetçe, dünyanın hâlâ kullanılan en eski yazımlarından birine sahiptir ve 1200 yıldır aynı şekilde yazılmaktadır. Eski Tibetçede kelime başlarında ünsüz kümeleri varken Ü-Tsang ve Khams lehçelerinde bu ünsüz kümeleri kaybolmuş ve diller tonal bir hâl almıştır.

## Ses bilgisi

### Ünsüzler

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Çiftdamaksıl
 | Dişyuvasıl
 | Retroflex
 | (Dişyuvasıl-)
 | Arkadamaksıl
 | Gırtlaksıl
 |
| Damaksıl
 |
| Genizsil
 | m | n |  | ɲ | ŋ |  |
| Patlamalı
 | p pʰ
 | tʰ
 | t | ʈʰ
 | cʰ
 | c | kʰ
 | k | ʔ |
| Patlamalı-sürtünmeli
 |  | tsʰ
 | ts | ʈ | tɕʰ
 | tɕ |  |  |
| Sürtünmeli
 |  | s | ʂ | ɕ |  | h |
| Sürtünmesiz
 | w | ɹ̥ | ɹ |  |  |  |  |
| Yansürtünmesiz
 |  |  |  |  | ʎ |  |  |

### Ünlüler

Tibetçedeki ünlüler Türkçedekine benzerdir: A, Ä, E, İ, O, Ö, U, Ü; ancak I yoktur

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ön
 | Arka
 |
| Kapalı
 | i y | u |
| Yarı-kapalı
 | e ø | o |
| Yarı-açık
 | ɛ |  |
| Açık
 | a |  |

## Dil bilgisi

Tibetçe, ergatif bir dildir. Tibetçe cümle yapısı genel olarak Özne-Nesne-Fiil'dir. Tibetçede sıfatlar genellikle isimlerin sonrasında gelir.

## Kaynakça
# Özerk il (Çin Halk Cumhuriyeti)

Çin Halk Cumhuriyeti'nin özerk illeri (Rusça)
**Özerk il** (Çince: 自治州; pinyin: *zìzhìzhōu*), Çin'in bir etnik azınlığın nüfusun yarısını oluşturduğu veya önemli azınlıkların yurtları olan il düzey idari bölümleridir. Özerk illerin resmi adları bölgedeki en baskın, bazen de iki ve nadiren de üç azınlığın adını almaktadır.

Diğer tüm il düzeyi idari bölümler gibi özerk iller de ilçe düzeyi idari bölümlere bölünür. Bunun tek istisnası İli Kazak Özerk İli olup iki ile ayrılmaktadır. Çin Anayasası'na göre özerk iller lağvedilemezler.

Çin Halk Cumhuriyeti'nde toplam 30 özerk il bulunmaktadır.

## Dış bağlantılar

* Regional Autonomy for Ethnic Minorities in China