# Malezya

| MalezyaMalaysia (Malayca) |
| --- |
|
Bayrak

Arma

 |
| **SloganBersekutu Bertambah Mutu* (Türkçe: "Birlik Güçtür") |
| **Millî marşNegaraku* |
|  |
| Başkent ve en büyük şehir | Kuala Lumpur ﻿ / ﻿ |
| Yönetim merkezi | Putrajaya |
| Resmî dil(ler) | Malayca |
| Hükûmet | Federal parlamenter anayasal seçimli monarşi |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kral  | İbrahim İskender |
| • Başbakan  | Enver İbrahim |

 |
| Yasama organı | Parlamento |
| • Üst meclis | Senato |
| • Alt meclis | Temsilciler Meclisi |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Birleşik Krallık'tan (Malaya)  | 31 Ağustos 1957 |
| • Federasyon (Sabah, Saravak ve Singapur2 ile birlikte)  | 16 Eylül 1963 |

 |
| Yüzölçümü  |
| • Toplam | 330.803 km2 (66.) |
| • Su (%) | 0,3 |
| Nüfus |
| • 2024 tahminî |  34,564,810 (43.) |
| • 2020 sayımı | 32,447,385 |
| • Yoğunluk | 101/km2 (116.) |
| GSYİH (SAGP) | 2025 tahminî |
| • Toplam |  $1.470 trilyon (31.) |
| • Kişi başına |  $43,470 (51.) |
| GSYİH (nominal) | 2025 tahminî |
| • Toplam |  $444.98 milyar (35.) |
| • Kişi başına |  $13,140 (66.) |
| Gini (2024) | ▼ 39.0 orta |
| İGE (2023) |  0.819 çok yüksek · 67. |
| Para birimi | Ringgit (MYR) |
| Zaman dilimi | UTC+8 (MST) |
| • Yaz (YSU) | kullanılmamaktadır |
| Trafik akışı | sol |
| Telefon kodu | +60 |
| ISO 3166 kodu | MY |
| İnternet alan adı | .my |
|   1 Putrajaya hükûmetin baş merkezidir.   2 9 Ağustos 1965'te Singapur birlikten ayrılmıştır. |

**Malezya**, Güneydoğu Asya'da bir ülkedir. Federal anayasal monarşi olan ülke, Güney Çin Denizi ile iki bölgeye ayrılmış 13 eyalet ve üç federal bölgeden oluşmaktadır: Hindiçin Yarımadası'ndaki Malezya Yarımadası ve Borneo adasındaki Doğu Malezya. Malezya Yarımadası, Tayland ile kara ve deniz sınırlarının yanı sıra Singapur, Vietnam ve Endonezya ile deniz sınırlarını paylaşmaktadır; Doğu Malezya ise Brunei ve Endonezya ile kara sınırlarını, Filipinler ve Vietnam ile deniz sınırlarını paylaşmaktadır. Kuala Lumpur, ülkenin başkenti, en büyük şehri ve federal hükûmetin yasama organının merkezi iken, Putrajaya ise federal idari başkent olup, federal hükûmetin yürütme ve yargı organlarının merkezi konumundadır. 34 milyondan fazla nüfusuyla dünyanın 42. en kalabalık ülkesidir.

Ülkenin kökenleri, 18. yüzyıldan itibaren Britanya İmparatorluğu'na tabi olan Malay krallıklarına ve Britanya Boğaz Yerleşimleri himayesine dayanmaktadır. II. Dünya Savaşı sırasında, Britanya Malayası, yakındaki diğer Britanya ve Amerikan kolonileriyle birlikte Japon İmparatorluğu tarafından işgal edildi. Üç yıllık işgalin ardından, Malezya Yarımadası 1946'da kısa bir süreliğine Malay Birliği olarak birleşti ve 1948'de Malay Federasyonu olarak yeniden yapılandırıldı. Ülke 31 Ağustos 1957'de bağımsızlığını kazandı. 16 Eylül 1963'te bağımsız Malaya, o zamanki Britanya kraliyet kolonileri Kuzey Borneo, Saravak ve Singapur ile birleşerek Malezya oldu. Ağustos 1965'te Singapur federasyondan ayrıldı ve bağımsız bir ülke oldu.

Malezya tropikal bir ülkedir ve 17 mega çeşitli ülkeden biridir; çok sayıda endemik türe ev sahipliği yapmaktadır. Ülke çok etnikli ve çok kültürlüdür ve bu durum siyasetini önemli ölçüde etkiler. Nüfusun yaklaşık yarısı etnik olarak Malay'dır, Çinli, Hintli ve yerli halklardan oluşan azınlıklar da vardır. Resmi dil, Malay dilinin standart bir biçimi olan Malezya Malaycasıdır. İngilizce aktif bir ikinci dil olarak kullanılmaya devam etmektedir. İslam'ı resmi din olarak kabul ederken, anayasa Müslüman olmayanlara da din özgürlüğü tanımaktadır. Hükûmet, Westminster parlamenter sistemine göre modellenmiştir ve hukuk sistemi ortak hukuka dayanmaktadır. Devlet başkanı, her beş yılda bir dokuz eyalet yöneticisi arasından seçilen bir monarktır. Hükûmetin başı başbakandır.

Ülkenin ekonomisi bir zamanlar büyük ölçüde tarım ve temel emtialara dayanıyordu, ancak şimdi hizmet ve imalat sektörleri tarafından yönlendirilmektedir. Malezya, barışçıllık ve pasaport gücü açısından yüksek sıralarda yer almakta olup, nispeten açık ve devlet odaklı yeni bir sanayileşmiş ekonomiye sahiptir. Ülke, İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT), Doğu Asya Zirvesi (DYA) ve Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği'nin (ASEAN) kurucu üyesi olmasının yanı sıra, Bağlantısızlar Hareketi (KİT), Milletler Topluluğu ve Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) üyesidir.

## Tarihçe

Büyük Malay krallıklarından biri olan Malakka Sultanlığı Sarayı
Malezya, 13'üncü yüzyıla kadar 500 yıl süreyle Srivicala Hindu ve Budist Krallığı'nın bir parçası olarak Sumatra'dan idâre edildi. Malezya daha sonra Cavalılar ve Malakka'nın Malezyalı hükümdarlarının egemenliği altına girdi. 15. yüzyılda Malakka'da İslam yayıldı ve bütün yarımadayı kapladı. Portekizliler 1511'de Malakka'yı ele geçirdiler. Ancak Hollandalılar ile Portekizliler arasında sürekli bir mücadele başladı. 1641'de Portekizliler Malakka'dan çekildi. Hollandalılar 1795 yılına kadar buraya egemen oldular. Penang'da 1786'da ve Singapur'da 1824'te yerleşmeye başlayan İngilizler giderek ticari ve siyasi etkinliklerini artırdılar. Bu arada çeşitli Malezya devletleri üzerinde hak iddia eden Tayland'la mücadeleler yapıldı. Malakka'yı Hollandalılar 1826'da tekrar işgal ettiler. Ancak 1826'da İngilizler **Boğazlar Hükûmeti'**ni kurdu ve 1914'te son Malezya eyaleti olan Johore İngilizlere boyun eğdi.

II. Dünya Savaşı sırasında Malezya, Japonya tarafından işgal edildi. 1948'de Malezya Federasyonu hükûmetine karşı gerillalar bir ayaklanma başlattılar. 1956'da yapılan İngiltere-Malezya konferansından sonra 1957'de Malezya'nın İngiliz Milletler Topluluğu içinde kalması şartı ile bağımsızlığı kabul edildi.

### Bağımsızlık ve sonrası

Malezya için İlişkin Anlaşma, İngilizce metinleri (belge)
Malezya Yasası 1963 (belge)
1961'de Malezya başbakanı Abdurrahman, Güneydoğu Asya'daki İngiliz kolonilerinin bir federasyon halinde birleşmesi fikrini ortaya attı. Bu federasyona Malezya, Singapur, Saravak, Sabah ve Brunei sultanlıkları katılacaktı. Çin, Endonezya ve Filipinler'in federasyon fikrini engellemeye çalışmalarına rağmen, İngiltere, Japonya, Avustralya, Yeni Zelanda ve Amerika Birleşik Devletleri'nin desteği ile 16 Eylül 1963'te yeni federasyon kuruldu. Federal devlete Brunei sultanlığı hariç adı geçen bütün devletler katıldı. Yeni federasyon Malezya (*Büyük Malezya*) diye adlandırıldı. Ülke topraklarından büyük çıkarı olan İngiltere, Federasyon'un savunma görevini üstlendi. Fakat Çin ile barış isteyen akımların ülke içinde güçlenmesinin yanı sıra, Endonezya'nın gerillacıları fiilen destekleyen tutumu yüzünden federasyon güçlüklerle karşılaştı. Federasyon kurulurken Malezya Federasyonu'nun anayasası bazı değişiklikler ile kabul edilmiştir.

Singapur 1965 yılında federasyondan ayrılmıştır.

## Coğrafya

Kinbalu dağları
Güneydoğu Asya ülkelerinden biri olan Malezya, kuzeyden Tayland, Güney Çin Denizi ve Brunei, doğudan Celebes Denizi, güneyden Endonezya, Singapur ve Malakka Boğazı, batıdan ise Hint Okyanusu'na kavuşan Andaman Denizi ile çevrilidir. Akarsu bakımından oldukça zengindir. En önemli akarsuları Rejang, Kelantan, Sai Perak ve Sai Rompın ırmaklarıdır. Malezya toprakları iki büyük kara parçasıyla bunların arasındaki Güney Çin Denizi içinde yer alan adalardan meydana gelir. İki büyük kara parçası Batı Malezya ve Doğu Malezya'dır. Batı Malezya bir yarımada şeklindedir ve ince bir kara bağlantısıyla şimdiki adı Tayland olan Siyam'a bağlıdır. Doğu Malezya, büyük bir kısmı Endonezya hakimiyetinde olan Borneo adasının içindedir. Malezya topraklarının % 30'u tarım alanı, % 61'i ormandır.

## İklim

Malezya'nın iklimi ekvatoral iklimdir. Muson rüzgarlarının etkisiyle de özellikle Ocak ve Mayıs ayları arasındaki sürekli yağışlar, ülkenin nem miktarının % 80 civarına kadar yükselmesine neden olur. Yıllık yağış ortalaması bölgelere göre büyük farklılık gösterir. Genelde 2000–2540 mm olan bu oran, Sabah'da 1500–4500 mm, Saravak'da ise 300–400 mm arasında değişir. Günlük sıcaklık, alçak yerlerde *21 °C* ilâ *32 °C* arasında iken, yüksek bölgelerde daha düşüktür. Başlıca özellikleri sıcaklık, rutubet ve nem olan iklimi sebebiyle, ülkenin % 70'ini kaplayan tropikal ormanları vardır. Ormanlardaki mevcut 15.000 tür bitkinin 6000 türünü çeşitli ağaç cinsleri meydana getirir. Bu ağaçlardan bazıları 45 m yüksekliğe kadar büyüyebilir. Bambu gibi kerestesi makbul ağaçlar ve kauçuk ağaçları ve daha 800'ü aşkın tür orkide yetişir.

## İdari Yapılanma

Perlis
Kedah
Penang
Kelantan
Terengganu
Perak
Selangor
Negeri Sembilan
Malakka
Johore
Pahang
Saravak
Sabah
Labuan
Kuala Lumpur
Putrajaya
Batı Malezya
Doğu Malezya
(Mavi) Eyaletler
(Kırmızı) Federal toprakları
Güney Çin Denizi
Malakka
Boğazı
Tayland Körfezi
Sulu Denizi
Celebes Denizi
Brunei
Endonezya
Endonezya
Endonezya
Singapur
Tayland

## Ekonomi

Dünyaca ünlü Petronas Kuleleri
Malezya Güneydoğu Asya ülkeleri içerisinde yıllık kalkınma oranı en fazla olan ülkelerden biridir. Malezya, ekonomik açıdan kendi kendine yeterlidir. Enflasyonu düşük, güçlü bir sermaye yatırımına sahip ekonomisi, sürekli gelişme içerisindedir. Kişi başına düşen millî gelir 15.123 dolardır. Malezya'nın 2024 yılı sonuna kadar yaklaşık yarım trilyon dolarlık nominal GSYİH'ya sahip olacağı tahmin ediliyor. Malezya'nın ekonomisi çok güçlü ve çeşitlendirilmiş olup, yüksek teknolojili ürünlerin ihracat değeri 2022'de yaklaşık 66 milyar dolara ulaşacak.

Malezyalılar, Güneydoğu Asyalı komşularının çoğuyla karşılaştırıldığında nispeten varlıklı bir yaşam tarzına sahiptir. Bunun nedeni hızla büyüyen ihracat odaklı ekonomi, nispeten düşük milli gelir vergileri, çok uygun fiyatlı yerel gıda maddeleri ve ulaşım yakıtları ve tamamen sübvansiyonlu tek ödemeli kamu sağlık sistemidir.

### Tarım

Ülkenin önemli bir geçim kaynağı olan Kauçuk
Tarım şu anda Malezya ekonomisinde küçük bir sektördür ve Malezya'nın GSYİH'sının yalnızca %7,1'ine katkıda bulunmaktadır. Malezya'da 7.605.000 hektar ekilebilir tarım arazisi ve kalıcı tarım arazisi bulunmaktadır.

Malezya aynı zamanda dünya kauçuk ihracatında da lider konumdadır; Malezya, kaliteli ve uygun fiyatlı kauçuk ürünleri nedeniyle dünya çapında iyi bir üne kavuşmuştur. Malezya'daki kauçuk üreticileri, ABD, Japonya, Çin gibi birçok ülkeye ve Avrupa'nın birçok ülkesine tıbbi eldivenler, araba bileşenleri, kemerler ve hortumlar gibi çeşitli kauçuk ürünleri tedarik ediyor.

Malezya'nın tarım sektörü kauçuğun yanı sıra kauçuk da üretiyor palmiye yağı, çay, kakao, hindistan cevizi, durian, ananas, pirinç ve rambutan gibi diğer tarım ürünleri. Bunun dışında Malezya aynı zamanda odun, biber ve tütün ihracatçısıdır.

### Maden

Maden bakımından da zengin bir ülke olan Malezya, kalay üretiminde dünya birincisi olup, dünya kalay üretiminin %70'ini karşılar. Diğer önemli madenleri demir, boksit, petrol, manganez, altın, tungsten ve titanyumdur. Sanayide Güneydoğu Asya ülkeleri arasında ileri bir seviyededir. Başlıca ihracatı kalay, demir filizi, boksit, kereste ve teneke kutu yağıdır.

### Sanayi

Proton Préve, Malezyalı otomobil üreticisi Proton'dan bir araba
Malezya sanayi bakımından gelişmiştir. Petrol arıtma tesislerinin yanı sıra otomobil, dayanıklı tüketim malları, tekstil ürünleri, çeşitli gıda maddeleri, çimento, diğer inşaat malzemeleri, mobilya, ağaç ürünleri, kâğıt, malzemeleri, kimyasal maddeler, gübre, kauçuk, plastik eşya, mekanik araçlar, elektrik gereçleri ve ilaç. Üreten çok sayıda fabrika kurulmuştur. İmalat sanayisinin gayri safi yurt içi hasıladaki payı % 27'dir. Çalışan nüfusun yaklaşık %18'i sanayi sektöründe iş görmektedir.

Ayrıca Malezya, küresel yarı iletken pazarında önemli bir merkezdir ve dünyanın üçüncü büyük yarı iletken cihaz ihracatçısıdır. Malezya, yarı iletken endüstrisi için 100 milyar doların üzerinde yatırım hedeflemeyi planladığını duyurdu. Ülkenin küresel yarı iletken üretim merkezlerinden biri haline gelmesini sağlamak.

## Demografi

### Etnik yapı

Geleneksel kıyafetlerle Malay etnik kökeni
2006 sayımlarına göre Malezya'nın nüfusu 26.640.000'dir. Bunların 5.440.000'i Doğu Malezya ve 21.200.000'i Batı Malezya'da yaşamaktadır. Malezya'da yıllık nüfus artış hızı % 2,4'tür.15 yaşın altındaki insan sayısı toplam halkın % 34'üdür. Halkın % 50,4'ü Malay, % 23,7'si Çinli, % 11'i yerli, % 7,1'i Hint ve % 7,8'i diğer etnik gruplardır.

### Din

Malezya sahip olduğu etnik gruplar ve kültürler kadar din bakımından da bütün bir ülke değildir. Malezya'da en önemli din halkın yarıdan fazlasının inandığı Müslümanlık olmakla birlikte ikinci büyük din Budizmdir.

* İslam: %63.5
* Budizm: %18.7
* Hristiyanlık: %9.1
* Hinduizm: %6.1
* Diğer (Sihizm, Şamanizm, Bahailik, Çin geleneksel dini, Animizm vb.): %0.9
* Yok (Ateizm, agnostisizm, deizm vb.): %1.8

### Bumiputralar

Malezya'da birinci sınıf vatandaş anlamına gelen Bumiputra'lar vergi ödemez, Üniversite'ye sınava girmeden alınır. Bumiputralar sadece Malaylar arasından çıkar.

## Eğitim

Malezya da eğitim, federal hükûmetin Eğitim Bakanlığı tarafından yönetilir.

Çoğu Malezyalı eğitime üç ilâ altı yaşları arasında anaokulunda başlar. Anaokulları genel olarak özel olarak çalıştırılsa da, devlet tarafından yönetilen okullar da mevcuttur.

### İlkokul

Malezya'da İlkokul yedi yaşında başlar ve altı senedir. Eğitim dili okullara göre değişmektedir. Malayca, Çince, Tamilce ve İngilizce eğitim veren okullar vardır.

Genel olarak devlet tarafından yönetilen ve denetlenen olarak iki türlü ilk öğretim okulu mevcuttur. Ulusal okullar (*Sekolah Kebangsaan*) Malayca ağırlıklı olarak eğitim verirken, Ulusal-tip okullar (*Sekolah Jenis Kebangsaan*) Çince ve Tamilce ağırlıklı eğitim vermektedir. Ortaokula başlamadan önce, 6. sınıfta, öğrenciler "Ujian Pencapaian Sekolah Rendah" (UPSR) veya "İlköğretim Takdir Sınavı" adı verilen sınava girerler.

Ayrıca önceleri "Penilaian Tahap Satu (PTS - İlk seviye takdir) sınavı verilen başka bir sınavda yapılmaktaydı. Bu sınavla başarılı öğrenciler anlaşılması ve 4. sınıf atlanarak 3. sınıftan 5. sınıfa atlamaları sağlanmaktaydı. Bu sınav 2001 yılında kaldırıldı.

### Ortaokul ve Lise

Ortaokul Toplam 5 sene olup, özel okulda okumak isteyen öğrenciler ilkokul sonrası yapılan (*UPSR*) sınavı sonuçlarına göre çeşitli özel liselere kayıt yapabilmektedirler. Devlet liselerine kayıt yapmak için sınava girmeye gerek yoktur. Bu okullardaki başlıca diller Malayca, Çince, Tamilce ve İngilizcedir. Lise 4'ten Lise 5'e geçmek için *PMR* sınavı vardır.

### Üniversite

Putra Malezya Üniversitesinin ana kapısı
Üniversite harç parası ve üniversitedeki bütün masraflar projeden sorumlu hoca tarafından karşılanır.
Eğitim süresi lisans için üç ilâ sekiz sene, mastır için iki ilâ üç sene ve Doktora için üç veya daha fazla senedir. Eğitim dili mühendisliklerde % 80 İngilizce, % 20 Malayca, sosyal bilimlerde % 50 İngilizce, % 50 Malayca. Yüksek lisans ve doktora eğitiminin tamamı İngilizce yapılmaktadır.

## Yabancı öğrenciler

Malezya'daki yabancı öğrencilerin çoğunluğunu Arap ülkelerinden gelenler oluşturur. Öğrenciler genellikle yaşlı ve eğitim seviyeleri düşüktür. Arap öğrencilerin çoğunluğunu Sudan ve Libyalılar oluşturur. Sudanlıların büyük bir kısmı Malezya'dan burslu, yani üniversitedeki projelerde çalışır.
Türkiye için şu anda danışmanlık adı altında birçok sahte ve yetersiz siteye rastlanmaktadır. Malezya'da öğrenim görmek isteyen öğrencilerin, danışmanlık şirketlerinin yetki belgelerini istemesi ve dikkatli olmaları tavsiye edilir.

## Siyaset

Malezya Parlamentosu binası
Malezya krallıkla yönetilen ve çok partili demokratik sisteme dayalı bir konfederasyondur. Konfederasyonu oluşturan federal eyaletler de krallıkla yönetilir. Batı Malezya'da bulunan eyaletlerin krallarından biri dört yıllığına genel kral, yani *"yüce başkan"* seçilir. Ülke 31 Ağustos 1957'de yürürlüğe konan anayasayla yönetilmektedir. İki meclisli bir parlamenter sistem uygulanmaktadır. Birinci meclis 69, ikinci meclis 180 üyeden oluşur. Bu meclislerin üyeleri serbest genel seçimlerle belirlenir. Malezya Birleşmiş Milletler, D-8, İslam Konferansı Örgütü, Asya Pasifik Ekonomik İşbirliği, İngiliz Milletler Topluluğu ve Uluslararası Para Fonu gibi birçok uluslararası örgüte üyedir.

## Ulaşım

Malezya'daki bir havaray
Malezya'da ulaşım gelişmiştir. Ülkede Malezya'nın karayolu ağı 290.099 kilometreyi kapsıyor. Bunun 288.083 kilometresi asfalt, 2.016 kilometresi paralı yol. 2.783 km Demiryolu vardır. Su yolları da ülkede önemli yer tutar. 7,296 km su yolu vardır. 115 Havaalanına karşılık vardır.

Başlıca limanları: Bintulu, Kota Kinabalu, Kuantan, Kuching, Kudat'tır. Malezya'nın hayatında su yolları önemli bir yer alır. Halkın çoğu, su yollarına veya deniz kıyısına yakın yerlerde oturur. Bazı yerler sık ormanlarla kaplıdır. Bu sebeple su yolları, en kullanışlı ve en pratik ulaşım şeklidir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Malezya İstatistik Dairesi2 Nisan 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Malezya resmî turizm portali24 Mart 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Encyclopædia Britannica 10 Mart 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Wikimedia Atlas'da Malaysia
*

Vikigezgin'de Malaysia ile ilgili gezi rehberi bulunmaktadır.