# İnsani Gelişme Endeksi

2024'te yayınlanan 2022 verilerine göre İGE dünya haritas

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   ≥ 0.950  0.900–0.950  0.850–0.899  0.800–0.849  0.750–0.799  |   0.700–0.749  0.650–0.699  0.600–0.649  0.550–0.599  0.500–0.549  |   0.450–0.499  0.400–0.449  ≤ 0.399  Veri yok  |

**İnsani Gelişme Endeksi** (İngilizce: *Human Development Index*), Dünya'daki ülkeler için yaşam uzunluğu, okur yazar oranı, eğitim ve yaşam düzeyi doğrultusunda hazırlanan bir ölçümdür. İnsanların düzgün yaşaması, özellikle çocuk hakları için bir ölçün teşkil eder. Bu araştırma sonucunda bir ülkenin gelişmiş, gelişmekte olan ya da gelişmemiş bir ülke olduğu; bunun yanı sıra ekonomisindeki etkinin yaşam niteliği ne düzeyde etkilediğini gösterir. Dağılım ilk olarak 1990 yılında Pakistanlı ekonomist Mahbub ul Haq tarafından geliştirilmiştir ve 1993 yılından bu yana Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı tarafından yıllık Gelişme Raporu'nda sunulur.

İnsani Gelişme Göstergesi değerlerinin bulunması, eskiden ortalama yaşam süresi, okur yazar oranı (2/3'ü) ve ilkokul, lise ve üniversite kayıtları yüzdesi (1/3'ü) ile bulunan eğitim dağılımı ile kişi başına düşen gelir ve alım gücünün Amerikan Doları'ndan hesaplanmasıyla gerçekleştirilmekteydi. Yeni hesaplama sistemi, eğitimde geçen ve geçmesi beklenen süre, doğumda yaşam beklentisi ve satın alma gücü pariteli milli geliri esas almaktadır.

Alternatif bir ölçüm olarak, ülkelerdeki fakirliği ölçmek için de Beşeri Fakirlik Dağılımı mevcuttur.

## 2023 Raporu

2010-2023 yılları arasındaki ortalama yıllık İnsani Gelişme Endeksi (HDI) artışı
Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'nın 2025 İnsan Kalkınma Raporu 6 Mayıs 2025'te yayınlandı; gecikmeli yayınlanan rapor, İnsan Kalkınma Endeksi (İGE) değerlerini iki yıl önce, 2023'te toplanan verilere dayanarak hesaplıyor

2023 yılında 1'den 74'e kadar sıralanan ülkeler, çok yüksek insani gelişmeye sahip olarak kabul edilmektedir:

Table of countries by HDI
| Rütbe​
 | 2015'ten bugüne yaşanan değişim​
 | Ülke
 | 2023​
 | Ortalama yıllık büyüme (2010-2023)​ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  (2) |  İzlanda | 0.972 |  0.28% |
| 2 |  (1) |  Norveç | 0.970 |  0.25% |
|  |   İsviçre |  0.24% |
| 4 |  (2) |  Danimarka | 0.962 |  0.35% |
| 5
 |  (1) |  Almanya | 0.959
 |  0.19% |
|  |  İsveç |  0.38% |
| 7
 |  (1) |  Avustralya | 0.958
 |  0.20% |
| 8 |  (2) |  Hollanda | 0.955 |  0.26% |
|  (1) |  Hong Kong |  0.38% |
| 10
 |  (3) |  Belçika | 0.951
 |  0.26% |
| 11 |  (4) |  İrlanda | 0.949 |  0.38% |
| 12
 |  (4) |  Finlandiya | 0.948
 |  0.27% |
| 13 |  (2) |  Singapur | 0.946 |  0.25% |
|  (2) |  Birleşik Krallık |  0.24% |
| 15 |  (27) |  Birleşik Arap Emirlikleri | 0.940 |  1.04% |
| 16 |  (2) |  Kanada | 0.939 |  0.22% |
| 17 |  (1) |  Lihtenştayn | 0.938 |  0.23% |
|  (5) |  Yeni Zelanda |  0.13% |
|  |  ABD |  0.10% |
| 20 |  (1) |  Güney Kore | 0.937 |  0.36% |
| 21 |  (2) |  Slovenya | 0.931 |  0.33% |
| 22
 |  (3) |  Avusturya | 0.930
 |  0.21% |
| 23
 |  (3) |  Japonya | 0.925
 |  0.16% |
| 24
 |  (5) |  Malta | 0.924
 |  0.50% |
| 25
 |  (3) |  Lüksemburg | 0.922
 |  0.14% |
| 26 |  (1) |  Fransa | 0.920 |  0.28% |
| 27 |  (3) |  İsrail | 0.919 |  0.26% |
| 28 |  |  İspanya | 0.918 |  0.40% |
| 29 |  (3) |  Çekya | 0.915 |  0.22% |
|  (1) |  İtalya |  0.24% |
|  (2) |  San Marino |  0.32% |
| 32 |  (1) |  Andorra | 0.913 |  0.20% |
|  (3) |  Kıbrıs Cumhuriyeti |  0.45% |
| 34 |  (3) |  Yunanistan | 0.908 |  0.18% |
| 35
 |  (1) |  Polonya | 0.906
 |  0.35% |
| 36 |  (5) |  Estonya | 0.905 |  0.33% |
| 37
 |  (9) |  Suudi Arabistan | 0.900
 |  0.70% |
| 38 |  (1) |  Bahreyn | 0.899 |  0.80% |
| 39
 |  (4) |  Litvanya | 0.895
 |  0.32% |
| 40 |  (2) |  Portekiz | 0.890 |  0.42% |
| 41 |  (1) |  Hırvatistan | 0.889 |  0.53% |
|  (4) |  Letonya |  0.51% |
| 43 |  (4) |  Katar | 0.886 |  0.45% |
| 44
 |  (6) |  Slovakya | 0.880
 |  0.14% |
| 45 |  (1) |  Şili | 0.878 |  0.47% |
| 46 |  (1) |  Macaristan | 0.870 |  0.22% |
| 47 |  (7) |  Arjantin | 0.865 |  0.15% |
| 48 |  |  Karadağ | 0.862 |  0.38% |
|  (13) |  Uruguay |  0.47% |
| 50
 |  (1) |  Umman | 0.858
 |  0.22% |
| 51 |  (7) |  Türkiye | 0.853 |  1.10% |
| 52 |  (1) |  Kuveyt | 0.852 |  0.36% |
| 53 |  (5) |  Antigua ve Barbuda | 0.851 |  0.18% |
| 54
 |  (5) |  Seyşeller | 0.848
 |  0.30% |
| 55
 |  (1) |  Bulgaristan | 0.845
 |  0.09% |
|  (2) |  Romanya |  0.14% |
| 57
 |  (6) |  Gürcistan | 0.844
 |  0.54% |
| 58 |  (4) |  Saint Kitts ve Nevis | 0.840 |  0.49% |
| 59
 |  (6) |  Panama | 0.839
 |  0.47% |
| 60 |  (12) |  Brunei | 0.837 |  0.13% |
|  (1) |  Kazakistan |  0.38% |
| 62
 |  (3) |  Kosta Rika | 0.833
 |  0.39% |
|  (5) |  Sırbistan |  0.39% |
| 64 |  (12) |  Rusya | 0.832 |  0.25% |
| 65
 |  (10) |  Belarus | 0.824
 |  0.12% |
| 66 |  (3) |  Bahamalar | 0.820 |  0.21% |
| 67 |  (2) |  Malezya | 0.819 |  0.41% |
| 68
 |  (4) |  Kuzey Makedonya | 0.815
 |  0.21% |
| 69 |  (9) |  Barbados | 0.811 |  0.18% |
|  |  Ermenistan |  0.52% |
| 71
 |  |  Arnavutluk | 0.810
 |  0.25% |
| 72 |  (10) |  Trinidad ve Tobago | 0.807 |  0.30% |
| 73 |  |  Mauritius | 0.806 |  0.44% |
| 74
 |  (7) |  Bosna-Hersek | 0.804
 |  0.68% |

## Metodoloji

### Yeni sistem (2010-günümüz)

2010 itibarıyla BMKP İGE hesaplamalarında yeni bir metodoloji kullanmaya başlamıştır. Yeni hesaplama sistemi, eğitimde geçen ve geçmesi beklenen süre, doğumda yaşam beklentisi ve satın alma gücü pariteli milli geliri esas alan aşağıdaki parametreleri içermektedir.

1. Yaşam Beklentisi Endeksi (YBE) WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

YBE, eğer doğumda yaşam beklentisi 85 ise 1, 20 ise 0 olarak alınır.
2. Eğitim Endeksi (EE) WIKINIUM\_MATH\_PH\_2

2.1 Ortalama Eğitim Süresi Endeksi (OESE) WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
2025 yılına kadar bu indikatör için 15 sene maksimum olarak belirlenmiştir.
2.2 Beklenen Eğitim Süresi Endeksi (BESE) WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
Pek çok ülkede eğitimde geçen 18 sene master almak için yeterlidir.
3. Gelir Endeksi (GE) WIKINIUM\_MATH\_PH\_8

GE, kbdMG $75,000 ise 1, $100 ise 0 olarak alınır.
En sonunda İGE hesaplanması için bu üç göstergenin geometrik ortalaması alınır.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10

YB: Doğumda beklenen yaşam süresi

OES: Ortalama eğitim süresi (25 yaş üstü kişilerin resmî eğitim kurumlarında geçirdiği süre)

BES: Beklenen eğitim süresi (18 yaş altı bireylerin resmî eğitim kurumlarında geçirmesi beklenen süre)

kbdMG: kişi başına düşen millî gelir (Satın alma gücü paritesi)

### Eski sistem (2010 öncesi)

Genel olarak değişken bir sayıyı tanımlamak için, misal olarak WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 'i 0 ila 1 arasında bir ekonomik dağılım arasında gösterebilmek için aşağıdaki formül kullanılır:

* WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 -index = WIKINIUM\_MATH\_PH\_16

Burada WIKINIUM\_MATH\_PH\_18 ve WIKINIUM\_MATH\_PH\_20 ; WIKINIUM\_MATH\_PH\_22 'in alabileceği en yüksek (max) ve en az (min) değerdir.

İnsani Gelişim Endeksi bu doğrultuda üç genel veriyi temsil eder ve ortalamasını alır:

* Yaşam uzunluğu dağılımı = WIKINIUM\_MATH\_PH\_24
* Eğitim dağılımı (ED) = WIKINIUM\_MATH\_PH\_26
	+ Yetişkin okur yazar oranı = WIKINIUM\_MATH\_PH\_28
	+ Okullara kayıtlı öğrenci sayısı = WIKINIUM\_MATH\_PH\_30
* Gayri Safi Yurt içi Hasıla dağılımı = WIKINIUM\_MATH\_PH\_32

HU: Yaşam uzunluğu

YOYO: Yetişkin okur yazar oranı

OKÖS: Okullara kayıtlı öğrenci sayısı yüzdesi

GSYHD: Amerikan Doları üzerinden Gayri Safi Yurt içi Hasıla dağılımı

## Ayrıca bakınız

* Türkiye'deki illerin gelişmişlik düzeyleri
* İnsani Gelişme Endeksi'ne göre ülkeler listesi

## Notlar

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* İnsani Gelişim Endeksi Ofisi16 Mart 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* 2006 Birleşmiş Milletler İnsani Gelişim Endeksi Raporu2 Şubat 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* 2005 Birleşmiş Milletler İnsani Gelişim Endeksi Raporu20 Haziran 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* İnsani Gelişim Endeksi Raporu hakkında teknik bilgiler
* Human Development Report 200922 Kasım 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.