Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Karşılıklı anlaşılabilirlik

Dil biliminde **karşılıklı anlaşılabilirlik**, farklı fakat birbiriyle ilgili dil türleri konuşanların kasıtlı bir çalışma yapmadan ya da özel çaba harcamadan birbirlerini kolayca anlayabilecekleri diller ya da lehçeler arasında bir ilişkidir. Bu, dilleri lehçelerden ayırt etmekte genellikle en önemli kriter olarak kullanılır, fakat sosyodilbilimsel faktörler de göz önüne alınır.

Diller arasındaki anlaşılabilirlik asimetrik olabilir; bu durumda X dilinin konuşmacısı Y dilini, Y dilinin konuşmacısının X dilini anlamasından oranla daha fazla anlıyordur. İki dil arasındaki anlaşılabilirlik nispeten simetrik ise, bu "karşılıklı" anlaşılabilirlik olarak nitelendirilir. Diller arası anlaşılabilirlik, çoğu zaman bir lehçe sürekliliği bağlamında, dünyanın birçok coğrafi yakınlığı olan dilleri arasında farklı derecelerde mevcuttur.

## Örnekler

Kısmen veya yüksek oranda karşılıklı anlaşılabilirlik gösteren dillere şu diller örnek verilebilir:

* Afrikaans ve Hollandaca (kısmen)
* Batı Oğuz dilleri, Azerice, Özbekçe, Türkmence, Kırım Tatarcası, Kırımçakça, Karayca ve Urumca
* Çekçe ve Slovakça (önemli derecede)
* Makedonca ve Bulgarca
* Rusça, Ukraynaca ve Belarusça
* Danca, İsveççe ve Norveççe
* İngilizce ve İskoçça (Cermen)
* Bazı Latin dilleri (kısmen veya önemli derecede)

Bu dillere ek olarak Urduca ve Hintçe (Hindustani), Boşnakça, Hırvatça, Sırpça ve Karadağca (Sırp-Hırvatça), Malezya Malaycası ve Endonezce (Malayca) ile Moldovaca ve Rumence yüksek oranda karşılıklı anlaşılabilirlik gösterir, ancak çoğu zaman bu diller tek bir dil altında sınıflandırılır ve birbirlerinin lehçesi olarak görülür. Ayrıca Çince, Almanca ve Arapça konuşurları, belirli bölgelerden seçildiğinde diğer bu dilin diğer konuşurları ile düşük karşılıklı anlaşılabilirlik göstermelerine rağmen bu diller sosyo kültürel sebeplerden ötürü tek bir dil kabul edilir ve bu dilleri tanımlamak için *Dachsprache* terimi kullanılır.

## Ayrıca bakınız

* Lehçe sürekliliği

## Kaynakça
# Proto Cermen dili

Cermen yerleşimlerinin Kuzeybatı Avrupa'da yayılması.   MÖ 750 öncesi  MÖ 750- MS 1  MS 1 - MS 100  MS 100'den sonrası
**Proto Cermen dili** veya **Proto Cermence** (ISO 639-2: gem), Hint-Avrupa dil ailesine bağlı tüm Cermen dillerinin türediği varsayılan bir proto dildir. Proto Cermen dili, diğer proto dillerde olduğu gibi herhangi bir yazılı tarihî kaynakta yer almamakta olup, kaydedilmiş modern veya tarîhi Cermen dillerinin incelenerek karşılaştırması vasıtasıyla akademisyenler tarafından yeniden oluşturulmuştur.

Nihaî olarak Proto Hint-Avrupa dilinden türemiş dilin MÖ 5. yüzyıl civarında bu dilden Grimm yasası çerçevesinde farklılaşmasını tamamladığı düşünülmektedir. MS 5. yüzyıla kadar geçen süre içerisinde Proto Cermencenin farklılaşarak Kavimler Göçü'nün sonuna doğru Batı, Doğu ve Kuzey olmak üzere 3 belirgin kola ayrıldığı, ancak bu kolların yine de birbirleriyle etkileşimde kalmış olduğu (Kuzey Denizi Cermen dillerinde görülebileceği üzere) kabul edilmektedir. Modern Cermen dillerinin ise bu ayrılmış kollardan türediği kabul edilir.

Proto Cermence konuştuğu düşünülen halk literatürde Proto Cermenler olarak isimlendirilir. Proto Cermen dilinin urheimatı Güney İskandinavya olduğu belirtilmektedir. Jastorf kültürünün dili Proto Cermence olarak tanımlanmıştır.

Proto Cermence Kelt dilleri ve İranî dillerden alıntı kelimeler içermektedir.

## Dil bilgisi

### Zamirler

|  | **Eril** | **Dişil** | **Nötr** |
| --- | --- | --- | --- |
| **Tekil** | **Çoğul** | **Tekil** | **Çoğul** | **Tekil** | **Çoğul** |
| **Yalın hâli** | \*sa
 | \*þai
 | \*sō
 | \*þōz
 | \*þat
 | \*þō, \*þiō
 |
| **Belirtme hâli** | \*þen(ō), \*þan(ō) | \*þans | \*þō
 |
| **Tamlayan hâli** | \*þes(a) | \*þezō | \*þezōz | \*þaizō | — | —
 |
| **Yönelme hâli** | \*þesmō, \*þasmō | \*þemiz, \*þaimiz | \*þezai | \*þaimiz | — | —
 |
| **Vasıta hâli** | \*þiō | — | — | — | — | —
 |
| **Bulunma hâli** | \*þī | — | — | — | — | —
 |

## Kaynakça
# Normanca

**Normanca** veya **Norman Fransızcası**, Oïl dilleri içerisinde sınıflandırılan bir Latin dilidir. Bazen bir Fransızca lehçesi olarak da sınıflandırılabilir. Normanca, Fransa'nın Normandiya bölgesinde ve Manş Adaları'nda konuşulur. Normandiya bölgesinde resmî dil kabul edilmemekle beraber "bölgesel dil" olarak adlandırılır.

Manş Adaları, Birleşik Krallık'ın parçası olmamakla beraber krallığa bağlıdır (İngilizce: *Crown Dependancy*). Manş Adaları'nda Normanca'nın iki kolu oluşmuştur. Jèrriais ve Dgèrnésiais olarak bilinen bu diller, Birleşik Krallık ve İrlanda tarafından "bölgesel dil" olarak kabul edilirler.

Eski Normanca, bir Cermen kavmi olan Vikinglerin günümüzde Kuzey Fransa'da yer alan tarihi Neustrasya bölgesine yerleşmeleri ve zamanla asimile olarak bölgenin dilini benimsemeleri ile oluşmuştur. İngiltere'de Anglo-Normanlar vasıtasıyla konuşulmuş tarihi Anglo-Normanca ile modern Normancanın kökenleri Eski Normancaya dayanmaktadır.

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* Normanlar
# Angluslar

Angul (modern Almanya'daki Angeln) bölgesi
**Angluslar** (Almanca: *Angeln*, İngilizce: *Angle*, Latince: *Anglus / [çoğulu] Angli*), 5. yüzyılda, günümüzde İngiltere olarak bilinen bölgeye yerleşen, Saksonlar ve Jütlerle karışarak Anglosaksonları meydana getiren Cermen halkı.

## Köken bilimi

Anglus halkının kökeni kuzey Almanya'daki tarihi Angul (modern Angeln) bölgesine dayanır. Anglus sözcüğü Latincede *Angullu* anlamına gelir. Sözcüğün bilinen en eski hali *Anglii*'dir.

*İngiltere* ve *İngiliz* kelimelerinin kökeni *Anglus* sözcüğüne dayanır.

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* Anglosakson
* Sakson
* İngiltere
* Britanya'da Roma hakimiyetinin sonu
# Saksonlar

5'inci yüzyılda Sakson Göçü
**Saksonlar**, Roma İmparatorluğu dönemlerinden beri orta ve kuzey Almanya'da yaşayan Cermen halkı. Günümüzde Saksonya bölgesinde yaşamaktadırlar. 5. ve 6. yüzyıllarda bugünkü İngiltere'nin güneyine yerleşmişlerdir. Angluslar ve Jütler ile karışarak Anglosaksonları oluşturmuşlardır.

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* Britanya'da Roma hakimiyetinin sonu
# Papaz

**Papaz**, Hristiyan din adamları için kullanılan sözcük. Türkçeye 1300'lü yıllarda Rumca *papas* sözcüğünden geçmiştir. Türkçede **rahip** sözcüğü de bazen papaz anlamında kullanılır ancak her rahip bir papaz değildir. Rahip sözcüğü zaman zaman İslam dışındaki dinlerdeki din adamları için de kullanılır. Rahip sözcüğü Arapça kökenlidir. Farsça kökenli **peder** sözcüğü de Türkçede zaman zaman papaz anlamında kullanılır.

Papaz kelimesinin diğer dillerdeki kökü Yunanca büyük, ileri gelen mânâsındaki *presbus'*tan gelir. Rahip sözcüğü Arapça rahab (korku, hürmet) kökünden gelir. Peder sözcüğü ise "baba" anlamına gelir.

*Papaz* bazı Hristiyan kiliselerinde episkopos ile diyakoz arasında yer alan din adamıdır. Temel görevleri sakramentleri idare etmektir.

## Ortodoks Kilisesi'nde

Ortodoks Kilisesi'nde papaz, kutsal merasimleri ya da ibadetleri yerine getiren kişidir. Kutsal Yağ Sürme ayini, nişan töreni veya klasik ayinleri gerçekleştirir. Episkoposun aksine papaz, diyakozlar gibi evlenebilir ancak evlilik papaz olarak atanmasından önce gerçekleşmelidir. Ortodoks Kilisesinde papazlar sonradan evlenemezler.

## Katolik Kilisesi'nde

Roma Katolik Kilisesi'nde papazlar 6-7 yıllık bir eğitimden sonra episkopos tarafından bu rütbeye çıkarılırlar. Papazlığa adım atma ayini ile beraber bu kişi vaaz etme ve sakramentleri yönetme yetkisini alır. En önemli görevlerden birisi ayin sırasında *Efkaristiyayı* yerine getirmektir. Katolik inanca göre Efkaristiya, İsa'nın gerçek bedeni ve gerçek kanıdır. Ayin sırasında şarap, kana ve ekmek de bedene dönüşür.

Papazlığın Ahit'te yer almasına karşın bunun tamamıyla ifade bulması 2. yüzyılı bulmuştur. O zamana kadar bütün cemaatler bir episkopos veya presbiter (ileri gelen, rahip) tarafından yönlendirilmiştir. Cemaatler büyüyüp daha çok ruhbana ihtiyaç duyunca episkoposlar daha yüksek seviyeli ruhbanlar haline gelerek yanlarına her şehirde birden fazla cemaatle yapılan Efkaristya sırasında yardım eden yardımcı rahipler (papazlar) almışlardır. Diyakoz (hizmetli) da kiliselere ait varlıkları ve yoksullara yardım işlerini idare eden kişiler olarak zaman içinde bu şekilde ortaya çıkmıştır.

## Protestan kiliselerinde

## Ayrıca bakınız

* İmam (İslâm)
* Rabbi

## Kaynakça
# Kral James Onaylı Kitab-ı Mukaddes

1611 tarihli Kral James Sürümü'nün kapağı
**Kral James Onaylı Kitab-ı Mukaddes** ya da **Kral James Sürümü**, 1604'te İngilizceye çevrilmeye başlanan, 1611'de İngiliz Kilisesi tarafından bastırılan Kitab-ı Mukaddes (Kutsal Kitap) çevirisidir. Bu kitap Kral VIII. Henry zamanında İngiliz Kilisesi tarafından bastırılan ilk "onaylı Kutsal Kitap" idi. Ocak 1604'te İngiltere Kralı I. James, Püritanlar tarafından fark edilen, daha önceki çevirilerde belirlenen sorunlara bir yanıt olacak şekilde yeni İngilizce bir çevirinin yapılması için Hampton Court Konferansı'nı topladı.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Vikisöz'de Kral James Onaylı Kitab-ı Mukaddes ile ilgili sözleri bulabilirsiniz.

Vikikaynak'ta **Authorized King James Version** ile ilgili metin bulabilirsiniz.

Wikimedia Commons'ta Kral James Onaylı Kitab-ı Mukaddes ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* "King James Version (Özgün 1611 İncili)". kingjamesbibleonline.org. 27 Nisan 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Nisan 2011.  Apokrif ve giriş metni dahil olmak üzere orijinal 1611 metninin çevrimiçi aranabilir veritabanı. Aynı zamanda 1769 standart sürümünü de içerir.
* Holy-Bible.online - King James Version 21 Kasım 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Samuel Johnson

| Samuel Johnson |
| --- |
| Samuel Johnson |
| Doğum | 18 Eylül 1709, Lichfield |
| Ölüm | 13 Aralık 1784 (75 yaşında), Londra |
| Meslek | Sözlük bilimci, şair, deneme ve biyografi yazarı |
| Milliyet | İngiliz |
| Vatandaşlık |  İngiltere |
| Dönem | 18. yy |
| Edebî akım | Aydınlanma Çağı |
|  |

Vikisöz'de Samuel Johnson ile ilgili sözleri bulabilirsiniz.

**Samuel Johnson** (18 Eylül 1709 - 13 Aralık 1784), İngiliz yazar ve leksikograf (sözlük bilimci). En önemli çalışması *İngiliz Dili Sözlüğü* 1755 yılında yayınlanmıştır. Samuel Johnson aynı zamanda döneminin etkili şairlerindendir. Bunun yanı sıra biyografi ve deneme yazıları da bulunmaktadır. Yazmış olduğu sözlüğün, günümüz modern sözlüklerden farklı tarafı ise yazarın kendi düşüncelerini de içeriyor olmasıydı. James Boswell'in yazmış olduğu 1344 sayfadan oluşan Samuel Johnson'ın biyografisi de, bugüne kadar İngilizce yazılmış en büyük biyografi olma özelliğini taşımaktadır.

## Kaynakça
# David Crystal

| David Crystal |
| --- |
|  |
| Doğum | 6 Temmuz 1941 Lisburn, Kuzey İrlanda |
| Milliyet | İngiliz |
| Mezun olduğu okul(lar) | University College London |
|  |
| Kariyeri |
| Dalı | Dilbilim |
|  |
|  |

**David Crystal** (d. 6 Haziran 1941), İngiliz dilbilimci, akademisyen ve yazar. Britanya İmparatorluk Nişanı sahibidir.

Uygulamalı dilbilim başta olmak üzere dil öğretimi, klinik dilbilim, adli dilbilim, sözlükbilim alanlarında çalışmaları bulunmaktadır.

## Türkçeye çevrilmiş eserleri

* *Dillerin Katli* Çev.: Gökhan Cansız, İstanbul: Profil Yayıncılık, 230 s., 2007, ISBN 978-975-996-114-5
* *Dilin Kısa Tarihi* Çev.: Tufan Göbekçin, İstanbul: Alfa Yayınları, 352 s., 2018, ISBN 978-605-171-717-3
* *Dilbilim Nedir?* Çev.: Ahmet Benzer, Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık, 80 s., 2016, ISBN 978-605-318-485-0

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta David Crystal ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Professor David Crystal's Homepage 29 Aralık 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* David Crystal's blog 11 Ocak 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Danny Yee's Book Reviews: David Crystal's books 7 Aralık 2004 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Avrupa Serbest Ticaret Birliği

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Avrupa Serbest Ticaret Birliği** |

|  |
| --- |
|  |

 |
|    EFTA'ya üye devletler   önceki üyeler, şu anda AB üyesi (Birleşik Krallık hariç)
 |
| Tür | Uluslararası organizasyon
 |
| Kuruluş | 1960
 |
| Resmî dil(ler) | Almanca, Fransızca, Norveççe
 |
| Merkez | Cenevre
 |
| Genel Sekreter: | Kåre Bryn
 |
| üyeler: | 4 Üye
 |

**Avrupa Serbest Ticaret Birliği** (kısaca EFTA), 3 Mayıs 1960 yılında Avrupa Birliği'ne bir alternatif olarak kurulmuş, günümüzde 4 Avrupa ülkesinin üye olduğu bir uluslararası ticaret örgütüdür. Kurucular dahil üyelerinin çoğu EFTA'dan ayrılarak AB'ye girmiştir.

Üye ülkeler: Norveç, İsviçre, İzlanda ve Liechtenstein'dir. Merkezi Cenevre'dedir. Norveç ve İsviçre EFTA'dan ayrılarak AB'ye girmek istememektedir.

Kurucu antlaşma Stockholm Konvansiyonu'nun yerini, Vaduz Antlaşması almıştır.

## Tarihçe

Organizasyon 1960'ta Stockholm'da kuruldu. Bu organizasyonda Birleşik Krallık, İsveç, Norveç, İsviçre, Danimarka, Portekiz, Avusturya kurucu üyeler oldu. 1970'te İzlanda, 1986'da Finlandiya, 1991'de ise Lihtenştayn katıldı.

1973'te Birleşik Krallık ve Danimarka; 1988'da Portekiz, 2000'de Avusturya-İsveç-Finlandiya bu örgütü terk etmiştir.

EFTA, üye devletlere ticaret liberalizasyonu sağlamaktadır. Anlaşmaya göre EFTA'nın üç ülkesi 1994'te Avrupa Ekonomik Alanı (EAA)'nde etkisi olan Avrupa Birliği'nin Dahili Pazarı'nın bir parçası oluyordu. Dördüncü ülke İsviçre Avrupa Birliği ile anlaşmaları karşılıklı olarak bitirmeyi tercih etmişti. İlave olarak EFTA ülkeleri topluca serbest ticaret anlaşmasını dünyada birkaç ülke ile sona erdirdiler.

| #
 | Giriş Tarihi/Çıkış Tarihi
 | Ülke
 |
| --- | --- | --- |
| 1
 | 1960−1973
 |  Danimarka |
| 2
 | 1960−1973
 |  Birleşik Krallık |
| 3
 | 1960−1986
 |  Portekiz |
| 4
 | 1960−1995
 |  İsveç |
| 5
 | 1960−1995
 |  Avusturya |
| 6
 | 1986−1995
 |  Finlandiya |
| 7
 | 1960−
 |  Norveç |
| 8
 | 1960−
 |   İsviçre |
| 9
 | 1970−
 |  İzlanda |
| 10
 | 1991−
 |  Lihtenştayn |

## EFTA'yla ticari ilişki kuran devletler

| Dönem
 | Ülke
 |
| --- | --- |
| 1979−1986
 |  İspanya |
| 1992−2004
 |  Çekoslovakya  Slovakya  Romanya  Polonya |
| 1993−2004
 |  Macaristan  Çekya |
| 1993−2007
 |  Bulgaristan |
| 1995−2004
 |  Estonya  Letonya  Litvanya  Slovenya |
| 1991−
 |  Türkiye |
| 1992−
 |  İsrail |
| 1999−
 |  Filistin  Fas |
| 2001−
 |  Meksika |
| 2002−
 |  Hırvatistan |
| 2002−
 |  Kuzey Makedonya |
| 2002−
 |  Ürdün |
| 2004−
 |  Şili |
| 2005−
 |  Tunus |
| 2006−
 |  Güney Kore |
| 2007−
 |  Lübnan |
| 2007−
 |  Mısır |

## Kurumlar

EFTA, EFTA konseyi tarafından yönetilmektedir ve EFTA sekreteryası tarafından hizmet vermektedir.

## Dış bağlantılar

* Resmi EFTA sitesi resmi site
* 7 Ocak 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Norveç ve İzlanda Avrupa Komisyonu Delegasyonu
* Avrupa Serbest Ticaret Örgütü 30 Eylül 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Avrupa Arabulucusu
* Utenriksdepartementets Europaportal 6 Şubat 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

 Wikimedia Commons'ta **Avrupa Serbest Ticaret Birliği** ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
# Svahili

| Svahili |
| --- |
| Kiswahili |
| Ana dili olanlar |  Tanzanya  Kenya  Uganda  Ruanda  Burundi  Kongo DC  |
| Konuşan sayısı | 5-15 milyon anadil, Toplam 90 milyon  (2015) |
| Dil ailesi | Nijer-Kongo dilleri
* Atlantik-Kongo dilleri
	+ Benue-Kongo dilleri
		- Bantu dilleri
			* **Svahili**
 |
| Yazı sistemi | Latin |
| Dil kodları |
| ISO 639-1 | sw |
| ISO 639-2 | swa |
| ISO 639-3 | swa |
|   Komorca veya Swahili yerli bir dil
  Resmi veya ulusal dil
  Ticaret dili |

**Svahili** veya **Swahili** (Svahili: *Kiswahili*), Doğu Afrika'da kullanılan bir dildir. Tanzanya, Kenya, Uganda ve Afrika Birliği'nde resmî dil olan Svahili, günümüzde yaklaşık 80 milyon insan tarafından konuşulmaktadır ve en yaygın konuşulan Bantu dilidir.

Svahili, bölgede önce İslam'ın Altın Çağı boyunca ticarete gelen Arap tüccarlar tarafından, daha sonralarıysa emperyalizmle gelen Avrupalılar tarafından Doğu Afrika'da bir nevi lingua franca olarak kullanılmıştır. Halen bile kendi içlerinde farklı diller konuşan kabileler, ortak dil olarak Svahili konuşmaktadır.

Svahili, Arapçadan çok büyük ölçüde etkilenmiştir ve tonlamalı olmayan çok az sayıdaki Bantu dillerinden birisidir.

## Etimoloji

*Svahili* (*sawāhilī* **سواحلي**), Arapçada "sevahildekiler/sahillerdekiler (*sāhil* **ساحل**, çoğul: *sawāhil* **سواحل**)" anlamına gelmektedir. Bu bağlamda Svahili ismi Doğu Afrika'nın sahillerinde konuşulan dili ifade etmektedir.

## Bazı sözcükler

Swahili dilinde Baba Yetu olarak geçen "Pederimiz" adlı Hristiyan Duası
* Merhaba - Salam, habari, jambo
* Hoşçakal - Kwa kheri, kila lakheri
* Endişelenecek Bir Şey Yok - Hakuna Matata
* Nasılsın, nasılsınız - Hujambo, habari gani
* Günaydın - Habari za asubuhi
* İyi geceler - Usiku mwema
* Teşekkürler - Shukrani, ahsante sana
* Önemli değil - Hakuna matata
* Hoş geldin, hoş geldiniz - Karibu
* Görüşürüz - Tuonane baada ya muda
* Bol şans - Kila la kheri, kheri yako, bahati njema
* Seni seviyorum - Nakupenda
* Kalem - Kalamu
* Kâğıt -Karatasi
* Merhaba - Marahaba
* Masa - Meza
* Sandalye - Kiti
* Gazete - Gazeti
* Türkiye - Uturuki
* Portakal - Chungwa
* Arkadaş - Rafiki
* Çocuk - Mtoto
* Küçük, ufak - Haba, ndogo
* Burada - Hapa
* Yaşlı - Mzee
* Asker - Askari
* Gökyüzü - Ubinguni

## Genel kültürde ve edebiyatta

Aslan Kral'daki karakterlerin çoğunun adı Svahilicedir. Mesela Simba "aslan", Mufasa "kral", Nala "hediye", Pumbaa "düğmeli domuz" anlamına gelir.

Che Guevara, Kongo-Kinşasa'daki (bugünkü Kongo Demokratik Cumhuriyeti) devrimcilere yardım ettiği dönemin anılarını anlattığı *Afrika Rüyası* kitabında Svahili öğrenme çabalarından bahseder. Kendisine ve arkadaşlarına Svahilice sayılardan oluşan isimler veren Guevara, Svahili'den "zengin ama zor bir dil" olarak bahsetmiştir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Kamusi Project Internet Living Swahili Dictionary
# Ünlü

**Ünlü** sözcüğü ile şunlardan biri kastedilmiş olabilir:

*Adı sanı yayılmış, tanınmış, namlı, meşhur, şöhretli (kişi ya da canlı veya cansız varlık, nesne, hadise, vak'a)*

## Bilim

* Ünlü (dilbilim): Yolunda bir engele çarpmadan çıkabilen ses, vokal, sesli
	+ Ağız ünlüsü
	+ Ağızsıl ünlü
	+ Bağlantı ünlüsü
	+ Bağlayıcı ünlü
	+ Dar ünlü
	+ Düz ünlü
	+ Geniş ünlü
	+ Geniz ünlüsü
	+ İkili ünlü
	+ İnce ünlü
	+ Kalın ünlü
	+ Kısa ünlü
	+ Pekiştirme ünlüsü
	+ Türeme ünlü
	+ Ünlü benzeşmesi
	+ Ünlü çatışması
	+ Ünlü düşmesi
	+ Ünlü göçüşmesi
	+ Ünlü kaynaşması
	+ Ünlü kısalması
	+ Ünlü türemesi
	+ Ünlü uyumu
	+ Uzun ünlü
	+ Yuvarlak ünlü
* Ünlü (sosyoloji)

## Şahıslar

* Ahmet Mahmut Ünlü (d. 1965), Cübbeli Ahmet Hoca olarak tanınan Türk vaiz ve hafız.
* Osman Ünlü (d. 1950), Türk akademisyen, ilahiyatçı ve yazar.

## Diğer

* Ünlü (müzik grubu) - Bir rock grubu
* İnternet ünlüsü
# Diftong

**Diftong** (/ˈdɪfθɔːŋ, ˈdɪp-, -θɒŋ/ *DIF-thawng, DIP-, -⁠thong*; Grekçe δίφθογγος *(díphthongos)* 'çift ses'), **kayan ünlü** olarak da bilinir, iki bitişik ünlü sesin aynı hece içinde bir araya gelmesidir. Temelde diftong iki sesi ifade eden tek bir sesli harftir: Yani, dil veya diğer konuşma organları sesli harfin telaffuzu esnasında hareket eder.

Diftonglar dil veya diğer konuşma organlarının hareket etmediği ve sadece tek bir ünlü ses içeren monoftonglardan ayrışmaktadır. Örneğin İngilizcede "*ow"* sözcüğü birçok durumda bir diftong ile seslendirilirken "*ah"* sözcüğü bir monoftongla seslendirilir *(/ɑː/).* İki bitişik ünlü sesin farklı hecelerde bulunmasında (*örn*. İngilizce "*re-elect"* sözcüğü) ise oluşan durum hiatus olarak tanımlanır. (İngilizce "*hiatus*" sözcüğü bu iki durumunda kendi başına örneğidir.)

Diftonglar genellikle bir konuşma esnasında ayrı ünlülerin hızlıca birlikte sarf edilmesiyle oluşur. Dinleyen kişi tarafından tek-ünlü sesler (fonem) olarak duyulan birleşik diftonglar da bulunmaktadır.

## Kaynakça
# Ötümsüz dişsil sürtünmeli ünsüz

| Ötümsüz dişsil sürtünmeli ünsüz |
| --- |
| [θ] |
| Ses örneği |
| noicon |

**Ötümsüz dişsil sürtünmeli ünsüz** sesi bazı konuşulan dillerde kullanılan bir ünsüz sestir. IPA’da bu ses [θ] olarak gösterilir.
# Ötümlü dişsil sürtünmeli ünsüz

| Ötümlü dişsil sürtünmeli ünsüz |
| --- |
| [ð] |
| Ses örneği |
| noicon |

**Ötümlü dişsil sürtünmeli ünsüz** sesi bazı konuşulan dillerde kullanılan bir ünsüz sestir. IPA’da bu ses [ð] olarak gösterilir.
# Amerikan İngilizcesi

| Amerikan İngilizcesi |
| --- |
| *American English* |
| Bölge | Amerika Birleşik Devletleri |
| Etnisite | Amerikalılar |
| Konuşan sayısı | 242 milyon  (2019) |
| Dil ailesi | Hint-Avrupa
* Cermen
	+ Batı Cermen
		- Anglo-Friz
			* İngilizce
				+ **Amerikan İngilizcesi**
 |
| Diyalektler | Eski İngilizce
* Orta İngilizce
	+ Erken Modern İngilizce
 |
| Yazı sistemi | * Latin alfabesi (İngiliz alfabesi)
* Anglo Sakson runları (geçmişsel)
 |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | – |
| İngilizcenin ABD'deki yaygınlığı. Renk koyulaştıkça anadili olarak konuşan sayısının oranı artmaktadır. |

**Amerikan İngilizcesi** (*American English*; *AmE*, *AE*, *AmEng*, *USEng*, *en-US*) veya **Amerikanca**, İngilizcenin çoğunlukla ABD'de konuşulan lehçelerinin bütünüdür. Dünyada anadili İngilizce olanların yaklaşık üçte ikisi Birleşik Devletler'de yaşamaktadır.

İngilizce ABD'deki en yaygın dildir. Amerikan Hükûmeti'nin federal düzeyde resmî dili olmamasına karşın hükûmetin *de facto* dili İngilizcedir. ABD'deki 50 eyaletten en az 28'i İngilizceyi resmî dil kabul etmiştir.

## Amerikan İngilizcesinde Yazım

Amerikan ve İngiliz İngilizcesinde söylenişleri aynı olan ancak değişik yazılan birçok ortak sözcük vardır.

* Fransızcadan gelen *-our* ile biten sözcükler (behaviour, colour, honour, neighbour, etc.) İngiliz İngilizcesinden ayrı olarak Amerikan İngilizcesinde *-or* ile biter (behavior, color, honor, neighbor).
* Fransızca kökenli *-re* ile biten sözcükler (metre, centre) İngiliz İngilizcesinden ayrı olarak Amerikan İngilizcesinde *-er* ile biter (meter, center).
* İngiliz İngilizcesinde *-ise* ile biten eylemler (criticise, realise) Amerikan İngilizcesinde *-ize* ile yazılır. Ancak İngiliz İngilizcesinde bu durum zorunlu değildir, İngiliz sözlüklerinde alternatif olarak da *-ize* biçiminde verilir.
* Noah Webster'ın tanıttığı bir değişiklik de *travelled* sözcüğünün *traveled* olması gibi *çift l* yazımını değiştirilmesidir.

Amerikan İngilizcesindeki değişiklikler:

* *aluminium* yerine *aliminum* yazılır.
* *doughnut* yerine *donut* yazılır.
* *draught* yerine *draft* yazılır.
* *plough* yerine *plow* yazılır.

Bunlar da Amerikan İngilizcesindeki sözcük değişiklikleri:

* *aeroplane* yerine *airplane* denir.
* *ladybird* yerine *ladybug* denir.
* *lift* yerine *elevator* denir.
* *lorry* yerine *truck* denir.
* *nappy* yerine *diaper* denir.
* *petrol* yerine *gasoline* denir.
* *trousers* yerine *pants* denir.
* *underground* yerine *subway* denir.
* toilet yerine w.c denir.
* post yerine mail denir.

## İlgili sayfalar

* Afrikalı Amerikan İngilizcesi

## Notlar

|  |  |
| --- | --- |
| a.
 | **^**28 eyalet İngilizceyi "resmî dil" saymıştır. Bazı kaynaklar "resmî" tanımının farklılığına bağlı olarak daha yüksek rakam verebilmektedirler.
 |

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* Amerikan ve İngiliz İngilizcesinin karşılaştırılması
# Yeni Zelanda İngilizcesi

| Yeni Zelanda İngilizcesi |
| --- |
| New Zealand English |
| Dil ailesi | Hint-Avrupa
* **Yeni Zelanda İngilizcesi**
 |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | – |

**Yeni Zelanda İngilizcesi,** Yeni Zelanda'da konuşulan İngilizceye verilen addır. İngiliz İngilizcesine çok benzemektedir.