# Sarıkolca

| Sarıkolca |
| --- |
| Tujik ziv |
| Bölge | Sincan Uygur Özerk Bölgesi |
| Etnisite | Pamirler ("Çin Tacikleri") |
| Konuşan sayısı | 16.000  (2000) |
| Dil ailesi | Hint-Avrupa
* Hint-İran
	+ İran
		- Doğu İran
			* Pamir dilleri
				+ Şugni-Yazgulyam
					- **Sarıkolca**
 |
| Yazı sistemi | Uygur Arap yazısı (gayriresmî) |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | srh |
| Glottolog | `sari1246` |
| ELP | Sarikoli |
| Sincan Uygur Özerk Bölgesi haritası; Sarıkolcanın konuşulduğu bölgeler açık mavi rengiyle gösterilir. |

**Sarıkolca** ya da **Sarikoli**, Doğu İran dillerinin Pamir alt grubuna ait bir dildir. Çin Tacikleri tarafından konuşulan dillerden biridir (öbürü Vahanca). Çin'de "Tacik dili" olarak bilinse de aslında Tacikistan'da konuşulan ve Batı İran dili olan Tacikçeden farklı bir dildir.

## Dilin ismi

Sarıkol dilinin Çin'deki resmî ismi "Tacik dili"dir (Çince: 塔吉克语; pinyin: *Tǎjíkèyǔ*). Buna rağmen, Sarıkolca aslında Tacikistan'da konuşulan Tacik dili ile aynı değildir; Sarıkolca, Tacikistan ile Afganistan'daki Bedahşan bölgelerinde konuşulan diğer Pamir dilleri ile yakın bir akraba iken, Tacikçe, İran Farsçası ve Darice ile beraber Batı İran dili olan Farsçanın üç merkezinden birini teşkil eder. Sarıkolca, Sarıkol Krallığı'nın antik başkenti olan ve günümüz Taşkurgan Tacik Özerk İlçesi'ne bağlı olan Taşkurgan kasabasına bir atıf olarak "Taşkurganî" (Tashkorgani) ismiyle de anılır, fakat araştırmacıların arasında bu ismin kullanımı yaygın değildir.

Bu dil hakkında İngilizcede yazılmış en erken kaynaklar 1870'lere dayanır ve bu dile atfen "Sarikoli" ismini kullanırlar. Günümüzde bu dil üzerinde çalışan Çinli araştırmacılar, kendi yayınlarında hem "Tacik" hem de "Sarıkol dili" isimlerini kullanırlar.

## Ortografi

Dilin resmî bir yazı sistemi yoktur. Çin'de yayın yapan araştırmacı Gāo Ěrqiāng/Gawarjon (高尔锵), Sarıkolca hakkında yazdığı kitap ve sözlükte Uluslararası Fonetik Alfabe'yi kullanır; Rusya'da yayın yapan Pakhalina ise Vahancanın yazı sistemine benzeyen bir alfabe kullandı.

Son senelerde Çin'de Sarıkolca konuşanlar, kendi dillerini yazmak için Uygur Arap yazısını kullanmaya başlamıştır.

## Söz varlığı

Sarıkolcadaki söz varlığının diğer Doğu İran dillerine çok benzemesine rağmen, Sarıkolca ve bunun yakın akrabası olan Şugnan dilinde Vahanca, Peştuca veya Avestaca gibi diğer Doğu İran dillerinde rastlanmayan birçok sözcük vardır.

**İran dillerinin sözcük karşılaştırması**
| Sözcük anlamı
 | Batı İran dilleri
 | Doğu İran dilleri
 |
| --- | --- | --- |
| Farsça
 | Tacikçe
 | Şugnanca
 | **Sarıkolca** | Vahanca
 |
| oğul (isim) | [pisær] (پسر) | [pisar] (писар) | [put͡s] (пуц) | [pɯt͡s] (püts) | [pətr] (pətr)
 |
| buğday (isim) | [ɡændum] (گندم) | [ɡandum] (гандум) | [ʒindam] (жиндам) | [ʒandam] (zyandam) | [ɣɯdim] (ɣ̆ədīm)
 |
| göz (isim) | [t͡ʃæʃm] (چشم) | [t͡ʃaʃm] (чашм) | [t͡sem] (цем) | [t͡sem] (tsem) | [t͡ʂəʐm] (č̣əẓ̆m)
 |
| ateş (isim) | [ɑtiʃ] (اتش) | [otaʃ] (оташ) | [joːt͡s] (йоц) | [jut͡s] (yuts) | [rɯχniɡ] (rыxnīg)
 |
| su (isim) | [ɑb] (اب) | [ob] (об) | [xat͡s] (x̆ац) | [xat͡s] (cats) | [jupk] (yupk)
 |
| el (isim) | [dæst] (دست) | [dast] (даст) | [ðust] (δуст) | [ðɯst] (zzüst) | [ðast] (δast)
 |
| et (isim) | [gʉʃt] (گوشت) | [gʉʃt] (гўшт) | [guːxt] (гӯx̆т) | [gɯxt] (güct) | [guʂt] (gūṣ̌t)
 |
| diş (isim) | [dændan] (دندان) | [dandon] (дандон) | [ðindʉn] (δиндẙн) | [ðandun] (zzandun) | [dɯndɯk] (dыndыk)
 |
| ayak (isim) | [pɑ] (پا) | [po] (по) | [poːð] (поδ) | [peð] (pezz) | [pɯð] (pāδ)
 |
| at (isim) | [æsb] (اسب) | [asp] (асп) | [voːrd͡ʒ] (ворӌ) | [vurd͡ʒ] (vurj) | [jaʃ] (yaš)
 |
| bulut (isim) | [æbr] (ابر) | [abr] (абр) | [abri] (áбри) | [varm] (varm) | [mur] (mūr)
 |
| yüksek (sıfat) | [bulænd] (بلند) | [baland] (баланд) | [biland] (билāнд) | [bɯland] (büland) | [bɯland] (bəland)
 |
| büyük (sıfat) | [kælan] (كلان) | [kalon] (калон) | [ʁulaː] (ғула) | [lour] (lour) | [lup] (lup)
 |
| uzak (sıfat) | [dʉr] (دور) | [dur] (дур) | [ðar] (δар) | [ðar] (zzar) | [ðir] (δīr)
 |
| iyi (sıfat) | [χʉb] (خوب) | [χub] (хуб) | [χub] (хӯб) | [t͡ʃard͡ʒ] (qarj) | [baf] (baf)
 |
| yeni (sıfat) | [næu] (نو) | [nau] (нав) | [nau] (наw) | [nɯd͡ʒ] (nüj) | [ʂəɣd] (ṣ̌ə̄ɣ̆d)
 |
| küçük (sıfat) | [χurd] (خرد) | [χurd] (хурд) | [d͡zul] (ʒул) | [d͡zɯl] (dzül) | [d͡zəqlai] (ʒəqlay)
 |
| çok (zarf) | [bisjar] (بسيار) | [bisjor] (бисёр) | [bisjoːr] (бисйор) | [pɯr] (pür) | [təqi] (təqi)
 |
| beş (sayı) | [pænd͡ʒ] (پنج) | [pand͡ʒ] (панҷ) | [piːnd͡z] (пӣнӡ) | [pind͡z] (pindz) | [pand͡z] (pānʒ)
 |
| yedi (sayı) | [hæft] (هفت) | [haft] (ҳафт) | [uːvd] (wӯвд) | [ɯvd] (üvd) | [ɯb] (ыb)
 |
| yemek (fiil) | [χwurd] (خورد) | [χʉrd] (хўрд) | [χiːd] (хӯд) | [χiɡ] (hig) | [jitn] (yitn)
 |
| demek (fiil) | [ɡuft] (گفت) | [ɡuft] (гуфт) | [lʉvd] (лẙвд) | [levd] (levd) | [xənak] (x̆nak)
 |
| görmek (fiil) | [did] (ديد) | [did] (дид) | [wiːnt] (wӣнт) | [wand] (wand) | [winɡ] (wīng)
 |
| yapmak (fiil) | [kærd] (كرد) | [kard] (кард) | [t͡ʃiːd] (чӯд) | [t͡ʃeiɡ] (qeig) | [t͡sərak] (cərak)
 |

## Ayrıca bakınız

Wikimedia Incubator
Wikimedia Incubator'de Sarıkolca Vikipedi deneme projesi bulunmaktadır.

* Çin Tacikleri
* Pamir dilleri
* Sarıkol Dağları
* Taşkurgan Tacik Özerk İlçesi

## Dipnot

## Kaynakça