# Hint-Avrupa dil ailesi

| Hint-Avrupa |
| --- |
| Coğrafi dağılım | 16. yüzyıldan önce, Avrupa ve Güney, Orta ve Güneybatı Asya; bugün dünya çapında. |
| Sınıflandırma | Başlı başına bir dil ailesi |
| Alt bölümler | * *Anadolu dilleri* †
* Arnavutça
* Baltık dilleri
* Cermen dilleri
* *Daçça*†
* Ermenice
* *Elimiyaca*†
* *Frigce*†
* Helenik diller
* Hint-Aryan dilleri
* İran dilleri
* *İlirce*†
* İtalik diller (Latin dilleri)
* Kelt dilleri
* *Liburnca*†
* *Liguryaca*†
* *Lusitanca*†
* *Mesapça*†
* *Payonca*†
* Slav dilleri
 |
| ISO 639-2 / 5 | `ine` |
| Hint-Avrupa dillerinin Avrasya üzerindeki dağılımı:
  Arnavutça
  Ermenice
  Baltık dilleri
  Slav dilleri
  Kelt dilleri
  Germen dilleri
  Yunanca
  İran dilleri
  Hint-Aryan dilleri
  Nuristan dilleri
  İtalik diller (Latin dilleri)
  Hint-Avrupa olmayan diller |

**Hint-Avrupa dil ailesi**, yüzlerce dil ve lehçe içeren dünyanın en büyük dil ailesi. Dünyada 3,2 milyarı aşkın kişinin anadili bu aileye ait bir dil olup, bu değer dünya nüfusunun %46'sına tekabül etmektedir. Avrupa'nın en büyük dilleri, Güney ve Batı Asya dilleri, Kuzey ve Güney Amerika ve Okyanusya'da en çok konuşulan diller Hint-Avrupa dilleridir. *Ethnologue*'a göre yaşayan 445 Hint-Avrupa dili bulunmaktadır ve bu dillerin üçte ikisinden fazlası (313) Hint-İran koluna bağlıdır.

Dilbilimciler, Hint-Avrupa dillerinin Proto Hint-Avrupalılar tarafından konuşulmuş Proto Hint-Avrupa dili olarak adlandırılan bir dilden geldiğini öne sürmektedir. En çok destek gören Kurgan hipotezine göre dilin anavatanı Avrasya'nın Karadeniz-Hazar stepleri bölgesidir ve buradan dünyanın büyük bir kısmına yayılmıştır. Hint-Avrupa dillerinin bilinen ilk yazılı örnekleri Bronz Çağı sırasında üretilmiş ve Anadolu dilleri olan Hititçe ve Luvice ile Helen dili Miken Grekçesi kullanılarak yazılmış metinlerde kaydedilmiştir. En eski Hint-Avrupa kayıtları, Hint-Avrupalı olmayan Sami Asurluların Kültepe'de ürettiği metinlerde yer alan izole Hititçe kelime ve isimlerde tasdik edilmiştir.

Günümüzde, dünyada toplam konuşan sayısına göre en çok konuşulan 20 dilden 11'i Hint-Avrupa dil ailesine aittir. Bu diller sırasıyla İngilizce, Hintçe (Hindustânî), İspanyolca, Fransızca, Bengalce, Rusça, Portekizce, Urdu (Hindustânî), Almanca, Marathi ve Batı Pencapçası'dır.

## Etimoloji

  Hint-Avrupa dilleri konuşanların çoğunlukta olduğu ülkeler  Resmi statü ile birlikte Hint-Avrupa dilinin azınlık dili olduğu ülkeler  Resmi dilleri içinde hiç Hint-Avrupa dili olmamasına rağmen önemli bir azınlığın bir Hint-Avrupa dili konuştuğu ülkeler
Thomas Young 1813'te dil ailesine bağlı dillerin Batı Avrupa'dan Kuzeydoğu Hindistan'a uzanan coğrafi bölgede konuşulması nedeniyle Hint-Avrupa (Hint'ten Avrupa'ya kadar) terimini türetmiştir. Dil ailesini adlandırmak için aynı dönemde bir diğer adlandırma Hint-Alman (Indo-Germanic), Conrad Malte-Brun tarafından türetilmiştir.

## Evrim

Proto Hint-Avrupa dili, tüm Hint-Avrupa dillerinin ortak atası olduğu öne sürülen bir dildir. Proto Hint-Avrupalılarca konuşulduğu varsayılan dile ait herhangi bir yazılı kaynak bulunmadığından ötürü, dil hakkında ortaya konmuş bilgiler tarihsel dilbilim ve rekonstrüksiyon yöntemleri kullanılarak bu dil ailesi içinde yer alan dillerin karşılaştırılması ile ortaya çıkarılan özelliklere dayanmaktadır.

Tarihsel açıdan pek çok hipotez, Hint-Avrupa halklarının kökenlerini, yayılmasını ve farklılaşmasını açıklamak için geliştirilmiştir. Bu varsayımlardan en çok kabul göreni Kurgan hipotezi olmaktadır. Kurgan hipotezine göre dilin asıl konuşurlarının Doğu Avrupa'nın Karadeniz-Hazar bozkırlarında yaşadığı varsayılır. Bu teoride proto dil özellikle Yamnaya kültürü ve bu kültür ile ilgili kurganlar ile ilişkilendirilmektedir. Bunun yanı sıra Ermeni ve Anadolu hipotezleri daha az destek görmekle birlikte Kurgan hipotezine karşı desteklenen diğer teorileri oluşturmaktadır.

Ön Hint-Avrupalıların göçlerle birbirinden ayrılması, Hint-Avrupa dillerinin çeşitlenmesine neden olmuştur. Bu ayrılma ses evrimlerine neden olmuş ve Proto Cermence (tüm Cermen dillerinin atası) ve Proto Anadolu dilleri (tüm Anadolu dillerinin atası) gibi dillere evrilmiştir. Bu proto diller ise zamanla daha da farklılaşmış, günümüzdeki modern dilleri oluşturmuştur.

Kurgan hipotezine göre Hint-Avrupa dillerinin olası dağılımı* HA dilleri MÖ 3500
* HA dilleri MÖ 2500
* HA dilleri MÖ 1500
* HA dilleri MS 500
Türkçe "*götürmek*", "*taşımak*" vb. anlamlara sahip \**bʰer*- kökünün çeşitli erken dönem Hint-Avrupa dillerindeki ve bu dillerin soyundan gelen modern Hint-Avrupa dillerindeki yansıması şu şekildedir:

| Grup
 | Helen
 | İran
 | İtalik
 | Kelt
 | Cermen
 | Baltık
 | Slav
 | Arnavut
 | Ermeni
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Antik
 | Grekçe
 | Avestaca
 | Latin
 | İrlandaca
 | Gotça
 | Prusça
 | Slavca
 | Arnavutça
 | Ermenice
 |
| 1.t.
 | phérō
 | barāmi
 | ferō
 | biru; berim
 | baíra /bɛra/ | \*bera
 | berǫ
 | \*berja
 | berem
 |
| 2.t.
 | phéreis
 | barahi
 | fers
 | biri; berir
 | baíris
 | \*bera
 | bereši
 | \*berje
 | beres
 |
| 3.t.
 | phérei
 | baraiti
 | fert
 | berid
 | baíriþ
 | \*bera
 | beretъ
 | \*berjet
 | berē
 |
| 1.ç.
 | phéromen
 | barāmahi
 | ferimus
 | bermai
 | baíram
 | \*beramai
 | beremъ
 | \*berjame
 | beremkʿ
 |
| 2.ç.
 | phérete
 | baraθa
 | fertis
 | beirthe
 | baíriþ
 | \*beratei
 | berete
 | \*berjeju
 | berēkʿ
 |
| 3.ç.
 | phérousi
 | barəṇti
 | ferunt
 | berait
 | baírand
 | \*bera
 | berǫtъ
 | \*berjanti
 | beren
 |
| Çağdaş
 | Yunanca
 | Farsça
 | Portekizce
 | İrlandaca
 | Almanca
 | Litvanca
 | Slovence
 | Arnavutça
 | Ermenice
 |
| 1.t.
 | férno
 | (man) {mi}baram
 | {con}firo
 | beirim
 | (ich) {ge}bäre
 | beriu
 | bérem
 | (unë) bie
 | berum em; g'perem
 |
| 2.t.
 | férnis
 | (tu) {mi}bari
 | {con}feres
 | beirir
 | (du) {ge}bierst
 | beri
 | béreš
 | (ti) bie
 | berum es; g'peres
 |
| 3.t.
 | férni
 | (ān) {mi}barad
 | {con}fere
 | beiridh
 | (er/sie/es) {ge}biert
 | beria
 | bére
 | (ai/ajo) bie
 | berum ē; g'perē
 |
| 1.ç.
 | férnume
 | (mā) {mi}barim
 | {con}ferimos
 | beirimid; beiream
 | (wir) {ge}bären
 | beriame
 | béremo
 | (ne) biem
 | berum enkʿ; g'perenkʿ
 |
| 2.ç.
 | férnete
 | (šomā) {mi}barid
 | {con}feris
 | beirthidh
 | (ihr) {ge}bärt
 | beriate
 | bérete
 | (ju) bini
 | berum ekʿ; g'perekʿ
 |
| 3.ç.
 | férnun
 | (ānān) {mi}barand
 | {con}ferem
 | beirid
 | (sie) {ge}bären
 | beria
 | bérejo; berọ́
 | (ata/ato) bien
 | berum en; g'peren
 |

## Alt gruplar

### Arnavutça

Arnavutluk'ta ve Kosova'da konuşulur.

### Anadolu dilleri

Hitit, Lidya, Likya, Milya, Karya, Side, Pisidya, Kalaşma, Luvi, Pala dilleri gibi Anadolu'da antik dönemde konuşulmuş dilleri içerip Hint-Avrupa dillerinin en eski ve en erken soyu tükenmiş koludur. Frigya dili de aynı dönemde Anadolu'da konuşulmakta olup başka bir Hint-Avrupa dilidir.

### Baltık-Slav dilleri

#### Baltık dilleri

Litvanca, Letonca, Latgalyaca, Samogitçe

#### Slav dilleri

Dünyada 250 milyon kişi tarafından konuşulur.

#### Doğu Slav dilleri

Rusça, Ukraynaca, Belarusça, Podlakyaca, Batı Polesiyece

#### Batı Slav dilleri

Çekçe, Slovakça, Lehçe, Sorbca

#### Güney Slav dilleri

Bulgarca, Makedonca, Slovence, Sırpça, Hırvatça, Boşnakça

### Cermen dilleri

#### Batı Cermen dilleri

İngilizce dünyada 410 milyon kişi tarafından anadil olarak konuşulur ve 53 ülkede resmî dildir.
Almanca (95 milyon kişi anadili olarak konuşur), Felemenkçe (23 milyon kişi), Yidiş (3 milyon kişi), Afrikaans (16 milyon kişi)

#### Kuzey Cermen dilleri

İskandinav dilleri olarak da bilinen bu diller toplam 22 milyon kişi tarafından konuşulur. İskandinav dilleri İsveççe, Danca, Norveççe, İzlandacadır.

### Ermenice

Ermenistan'da ve Rusya, ABD ve Fransa başta olmak üzere dünyada yaşayan Ermeni azınlıklar tarafından (yaklaşık 5 milyon kişi) konuşulur.

Hint-Avrupa dil ailesi
### Hint-İran dilleri

#### İrani diller

İran, Orta Asya ve Kafkasya'da 150 milyondan fazla kişi tarafından konuşulur. Bu grup Doğu ve Batı İrani diller olmak üzere iki alt gruba ayrılır.

* Batı grubuna ait diller: Farsça, Kürtçe, Tacikçe, Zazaca, Talışça, Tatça, Simnanca, Sengserce, Gilekçe, Mâzenderanca,,Goranice, Soranice
* Doğu grubuna ait diller: Osetçe, Peştuca, Peraçça, Yağnupça, Pamir dilleri

#### Hint-Aryan dilleri

Hintçe (333 milyon kişi), Urduca (104 milyon kişi), Sanskritçe, Pali dili, Romanca, Bengalce, Pencapça, Nepalce.

#### Nuristani diller

### İtalik diller

#### Latino-Faliskan dilleri

Latince, Umbriyaca, Oskanca, Faliskçe.

##### Latin dilleri

Dünyada 600 milyon kişi tarafından konuşulur. Başlıca Romen dilleri Fransızca, İspanyolca, İtalyanca, Portekizce, Rumence, Katalanca, Oksitanca, Korsikaca, Sarduca ve Arpitancadır.

### Kelt dilleri

Dünyada 1,5 milyon kişi tarafından konuşulur. Başlıca Kelt dilleri Bretonca, Galce, İrlandaca, İskoç dili, Kernevekçe, Manksça

### Tohar dilleri

Toharca veya Tohar dilleri, Hint-Avrupa dil ailesinin soyu tükenmiş bir dalıdır. Dil, Tarım Havzası'nın (günümüz Sincan, Çin) kuzeyindeki vaha kentlerinde ve Lop Çölü'nde bulunmuş MS 6. yüzyıldan 8. yüzyıla kadar uzanan el yazmalarıyla bilinmektedir.

### Yunanca

Yunanistan çevresinde 15 milyon kişi tarafından konuşulur.

## Kaynakça