Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Hmong dili

Hmong-Mien dilleri haritası. Batı Hmong dilleri mor rengiyle gösterilir.

Wikimedia Incubator
Wikimedia Incubator'de Hmong Daw Vikipedi deneme projesi bulunmaktadır.

**Hmong** ([m̥ɔ̃́]) veya **Mong dili**, Çin'de **Miao** olarak bilinir, Hmong-Mien dil ailesinin Hmong kolunun Batı Hmong dalına bağlı bir lehçe sürekliliğidir. Siçuan, Yünnan, Guizhou, Guangşi, Hainan, Kuzey Vietnam, Tayland ve Laos'ta yaşayan Hmonglar tarafından konuşulur. Bu lehçe sürekliliğinin kapsamındaki değişkeler büyük oranda karşılıklı anlaşılabilirlik gösterirler ve 280 bin Hmong asıllı Amerikalı (2013 yılı tahmini) dahil olmak üzere yaklaşık 2,7 milyon kişi tarafından konuşulurlar. Hmong dilini konuşanların yarısından fazlası Çin'in çeşitli yerli Hmong değişkelerini konuşur; Çin'de Dananshan (大南山) lehçesi, Standart Hmong dilinin temelini oluşturur. Hmong halkının yerli olduğu bölgede en çok konuşulan değişke Dananshan lehçesiyken Hmong Daw (Ak) ile Hmong Njua (Yeşil) değişkeleri yalnızca Laos ve ABD'de yaygın olarak konuşulur.

## Ayrıca bakınız

 Wikimedia Commons'ta Hmong dili ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur

* Hmonglar

## Dipnot

## Kaynakça
# Tujia dili

| Tujia dili |
| --- |
| Ana dili olanlar | Çin: Hunan eyaletinin kuzeybatısı |
| Dil ailesi | Çin-Tibet
* **Tujia dili**
 |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | Çeşitli: tjs – Güney tji – Kuzey |

**Tujia dili** (Kuzey Tujia: *Bifzivsar*, [pi35 ʦi55 sa21]; Güney Tujia: *Mongrzzirhof*, [mõ21 ʣi21 ho35]; Çince: 土家語; pinyin: *Tǔjiāyǔ*), Çin merkez güneyindeki Tujiaların konuştuğu dil. Çin-Tibet dil ailesine üye olmakla birlikte komşu dillerden büyük oranda etkilenmesi nedeniyle bu aile kapsamındaki hiçbir dala sınıflandırılmamıştır. İki tane lehçesi var: Kuzey ve Güney. Her iki lehçe tonlu dil; ton geçişkenliği Uluslararası Fonetik Alfabesi'nde şu formatta gösterilir: ˥ (55), ˥˧ (53), ˧˥ (35), ˨˩ (21).

2005 itibarıyla; 8 milyon Tujiadan oluşan bir nüfusun arasında Kuzey lehçesini konuşan 70.000 kişi (bunların sadece 100 tanesi sadece tek bir dil konuşur) ve Güney lehçesini konuşan 1.500 kişi var.

## Kaynakça
# Zaiwa dili

**Zaiwa** (Tsaiwa, Tsaiva) Çin ve Myanmar'da konuşulan dillerden birisidir. Yaklaşık 100.000 kişi **Zaiwa dili** konuşur. Aynı zamanda Jingpo dilindeki karşılığı olan **Atsi** olarak da bilinir.

## Kaynakça
# Gan

**Gan** veya **GAN** aşağıdaki anlamlara gelebilir:

|  |
| --- |
|  |

## Yerler

* Gan, İbranicede "bahçe" anlamına gelmektedir.

### Çin

* Gan Nehri (Jiangxi)
* Gan Nehri (İç Moğolistan),
* Gan County, Jiangxi ili
* Gansu, Çin'in bir eyaletinin kısaltması *Gān* (甘)'dır.
* Jiangxi, Çin'in bir eyaletinin kısaltması *Gàn* (赣)'dır.

### Maldivler

* Gan (Addu Atolü)
* Gan (Gaafu Dhaalu Atolü)
* Gan (Huvadhu Atolü)
* Gan (Laamu Atolü)
* Gan Uluslararası Havalimanı

### Diğer

* Gáň, Slovakya
* Gan Adası, Addu Atolü
* Gan, Norveç, Norveç
* Gan, Pyrénées-Atlantiques, Fransa

## Bilim ve tekonoloji

* GAN (gen)
* Gan (Mars krateri)
* Gallium nitride, popüler bir III-V yarı iletkeni, kimyasal formülü GaN
* GAN, çekişmeli üretici ağ
* Generic Access Network, eskiden Lisanssız Mobil Erişim (UMA) olarak bilinene ağ

## Kişiler

* Gan (soyadı)
* Gamal Abdel Nasser (1918–1970), Mısır devlet başkanı
* Gösta Adrian-Nilsson (1884–1965), İmzasını "GAN" şeklinde atan İsveçli ressam
* Ga-Adangbe halkı

## Kurgusal karakterler

* Gan (Stephen King), King'in Kara Kule roman serisinde bir karakter
* Gan Isurugi, *Rival Schools* video oyunu serisinde kurgusal bir karakter
* Olag Gan, Blake's 7 TV dizisinde bir karakter

## Diğer kullanımlar

* GAN (bisiklet takımı), Crédit Agricole bisiklet takımının eski adı
* Gan Çincesi konuşan insanlar
* Gan (Çince), Çincenin bir lehçesi
* Gan Uluslararası Havalimanı, IATA kodu
* Global Apprenticeships Network, a not-for-profit association based in Geneva
* Global Arab Network, Londra merkezli, Arap dünyası hakkında haber yapan bir haber servisi
* Grant Anticipation Note, bir tür otoyol finansmanı
* Great American Novel, genellikle GAN olarak kısaltılan bir terim

## Ayrıca bakınız

Vikipedi'de "gan" ile ilgili sayfaları arayın.

* "Gan" ile başlayan bütün sayfalar
* "GAN" ile başlayan bütün sayfalar
* Bryan McGan (1848–1894), Avustralyalı kriket oyuncusu
* Gahan
* Gahn
* Ghan (anlam ayrımı)
* Gann (anlam ayrımı)
# Hakka Çincesi

Çince karakterler "客家話/客家话", Hakka Çincesi anlamına gelir.
**Hakka** (客家話/客家话, pinyin: kèjiāhuà, Hakka dilinde *Hak-kâ-fa*) Çin'in güney bölgelerinde yaşayan Hakkalar tarafından konuşulan Çin dil ailesine dahil bir dildir. Çoğunlukla Çin, Tayvan ve Güneydoğu Asya'nın çeşitli bölgelerinde 34 milyon konuşanı bulunmaktadır.

## Ayrıca bakınız

* Çin dilleri
# Jin Çincesi

| Jin Çincesi |
| --- |
| 晉語/晋语 |
| Ana dili olanlar | Çin:
Şansi eyaletinin çoğu; merkez İç Moğolistan; Hebei, Henan ile Şensi'nin bazı yerleri. |
| Dil ailesi | Çin-Tibet
* Sinitik
	+ Çince
		- **Jin Çincesi**
 |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | cjy |
| Jin Çincesinin konuşulduğu alan. |

**Jin** (Çince (basitleştirilmiş): 晋语; Çince (geleneksel): 晉語; pinyin: *jìnyǔ*), kuzey Çin'de aşağı yukarı 63 milyon insanın konuştuğu Çin dilidir. Dilin coğrafi dağılımı; aşağı Fen Nehri vadisi haricinde Şansi eyaletinin çoğunu, merkez İç Moğolistan'ın büyük bir alanı ve Hebei, Henan ile Şensi eyaletlerindeki bunlara bitişik alanları kapsar. Jin Çincesinin statüsü dilbilimcileri arasında tartışılmaktadır; bazıları Jin'i Mandarin'in bir dalı olarak, bazıları da bundan bağımsız bir Çince dalı olarak sınıflandırmayı tercih eder.

## Ayrıca bakınız

* Çin dilleri

## Kaynakça
# Huizhou Çincesi

| Huizhou Çincesi |
| --- |
| 徽州話 / 徽州话 |
| Ana dili olanlar | Çin:
Huizhou bölgesi, güney Anhui, Zhejiang ile Jiangxi eyaletlerinde bu alana bitişik iller. |
| Dil ailesi | Çin-Tibet
* Sinitik
	+ Çince
		- **Huizhou Çincesi**
 |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | czh |
| Huizhou Çincesinin konuşulduğu bölge. |

**Huizhou** (Çince (basitleştirilmiş): 徽州话; Çince (geleneksel): 徽州話; pinyin: *Huīzhōu-huà*) ya da **Hui** (Çince (basitleştirilmiş): 徽语; Çince (geleneksel): 徽語; pinyin: *Huī-yǔ*), bir grup birbirine yakın Çin dilinin kolektif ismidir. İsmini aldığı tarihi Huizhou bölgesinin içi ve çevresinin yanı sıra güney Anhui eyaletinin sayılı dağlık illeri ve Zhejiang ile Jiangxi eyaletlerinin bazı illerinde konuşulur.

Hui'nin konuşulduğu alanın diğer Çince çeşitlerininkinden daha küçük olsa da, çok büyük oranda içsel çeşitlilik göstermektedir. Neredeyse her ilde, sadece birkaç il uzaklığında bulunan başka birinin anlayamadığı farklı bir lehçe konuşulur. Bu nedenle ikidillilik ya da çokdillilik, Hui konuşanların arasında yaygındır. Hui Çincesinin farklı çeşitlerini konuşan yaklaşık 4,6 milyon insanın var olduğu tahmin edilir.

## Ayrıca bakınız

* Çin dilleri

## Kaynakça
# Min Çincesi

| Min Çincesi |
| --- |
| 閩語/闽语 *Mìng ngṳ̄* / *Bân gú* |
| Ana dili olanlar | Çin: Fujian, Guangdong (Chaozhou-Shantou civarı, Leizhou yarımadası), Hainan, Zhejiang (Shengsi, Putuo, Wenzhou-Cangnan), Jiangsu (Liyang ve Jiangyin); Tayvan; Güneydoğu Asya ve Kuzey Amerika'da yaşayan yurtdışı Çinli toplulukları. |
| Dil ailesi | Çin-Tibet
* Sinitik
	+ Çince
		- **Min Çincesi**
 |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | mclr |

**Min** ya da **Miin** (Çince (basitleştirilmiş): 闽语; Çince (geleneksel): 閩語; pinyin: *Mǐn yǔ*; Pe̍h-ōe-jī: *Bân gú*; BUC: Mìng ngṳ̄), 70 milyondan fazla kişi tarafından konuşulan Çin dilidir. Güneydoğu Çin Fujian eyaletinin yanı sıra Guangdong (özellikle Chaozhou-Shantou civarı, Leizhou yarımadası ve Zhongshan)'da, Hainan'da, Zhejiang'in güneyindeki üç ilde, Ningbo'nun dışındaki Zhoushan takımadasında, Liyang'daki bazı kasabalarda, Jiangsu-Jiangyin şehrinde ve Tayvan'da yaşayan Fujianli göçmenler tarafından konuşulur. Dilin ismi Fujian'deki Min Irmağı'ndan türetilmiştir. Min lehçelerinin diğer Çin dilleriyle karşılıklı anlaşılabilirliği yoktur.

Güneydoğu Asya'daki denizaşırı Çinlilerin arasında çok sayıda Min Çincesi konuşan vardır. Fujian'in dışındaki en çok konuşulan Min lehçesi Hokkien (Tayvan Hokkieni ve Amoy dahil olmak üzere)'dir.

## Ayrıca bakınız

* Doğu Min Çincesi
* Min-Nan

## Dipnot
# Pinghua

**Pinghua** (Çince (basitleştirilmiş): 平话; Çince (geleneksel): 平話; pinyin: *Pínghuà*), başlıca olarak Guangksi Zhuang Özerk Bölgesi'nde konuşulan ve birbiriyle ilişkili olan Çince çeşitlerinden oluşan bir dil grubu. Ayrıca Yünnan eyaletinde de Pinghua konuşanlar vardır. Pinghua, Zhuang dillerini konuşanlar tarafından ikinci dil olarak konuşulduğu Guangksi eyaletinin bazı bölgelerinde ticaret dili olarak kullanılır. Bazı Pinghua konuşanlar resmi olarak Zhuanglar olarak sınıflandırılır, birçoğu da Çince konuşan Han çoğunluğundan genetik olarak farklıdır. Pinghua'nın kuzey alt grubu ağırlıklı olarak Guilin'de, güney alt grubu ise Nanning'de konuşulur. Güney Pinghua ağzı, dört ayrı giriş tonuna sahip olması ve Zhuang dilinden çeşitli sözcükler kullanması (ör. *wei* son edatının kullanımı) gibi çeşitli özelliklere sahip.
# Xiang Çincesi

| Xiang Çincesi |
| --- |
| 湘語/湘语 湖南話/湖南话 |
| Ana dili olanlar | Çin:
Merkez ve güneydoğu Hunan, kuzey Guangksi, Guizhou ile Hubei eyaletlerinin bazı yerleri. |
| Dil ailesi | Çin-Tibet
* Sinitik
	+ Çince
		- **Xiang Çincesi**
 |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | hsn |
| Xiang Çincesinin konuşulduğu alan. |

**Xiang** ya da **Hsiang** (Çince: 湘; pinyin: *xiāng*), **Hunan dili** olarak da bilinir (Çince (basitleştirilmiş): 湖南话; Çince (geleneksel): 湖南話; pinyin: *Húnánhuà*), dilbilimsel açıdan birbirine benzeyen ve tarihi olarak birbiriyle ilişkili bir grup Çince lehçesi. Başta Hunan eyaleti olmak üzere, ayrıca kuzey Guangksi ve komşu Guizhou ve Hubei eyaletlerinin bazı bölgelerinde konuşulur. Araştırmacılar bu dili, beş ayrı alt gruba ayrıştırır: Chang-Yi, Lou-Shao, Hengzhou, Chen-Xu ve Yong-Quan. Xiang Çincesi, 2007 verilerine göre 38 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır.

Xiang dilini konuşanlar, özellikle Kendini Güçlendirme Hareketi, Yüz Gün Reformu, Xinhai Devrimi ve Çin Komünist Devrimi gibi reformcu ya da devrimci hareketlere katılıp, modern Çin tarihinde önemli bir rol oynamıştır. Mao Zedong, Zuo Zongtang, Huang Xing ve Ma Ying-jeou, Xiang dilini konuşanların bazı örnekleridir.

## Ayrıca bakınız

* Çin'deki diller

## Kaynakça
# Wu Çincesi

| Wu Çincesi |
| --- |
| 吳語/吴语 *wu niu* "wú yǔ" |
| Ana dili olanlar | Çin; kökenleri Şanghay, Jiangsu ve/veya Zhejiang'a dayanan denizaşırı topluluklar |
| Bölge | Şanghay Şehri, Zhejiang, güneydoğu Jiangsu, Anhui ile Jiangxi eyaletlerinin bazı bölgeleri |
| Konuşan sayısı | 77 milyon  (*tarih gerekli*) |
| Dil ailesi | Çin-Tibet
* Sinitik
	+ Çince
		- **Wu Çincesi**
 |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | wuu |
| Wu Çincesinin konuşulduğu alan. |

**Wu** (Çince (basitleştirilmiş): 吴语; Çince (geleneksel): 吳語; *wu gnu*/*wu niu*; Hanyu Pinyin: *wú yǔ*), başlıca olarak Şanghay Şehri, Zhejiang Eyaleti, Jiangsu Eyaleti'nin güneyi ve buraların sınırlarında konuşulan bir grup Çin dili; bu dillerin hepsi dilbilimsel açıdan birbirine benzer, tarihsel olarak da birbiriyle ilişkilidir.

## Ayrıca bakınız

* Çin dilleri
* Şanghayca
# Buryatça

| Buryatça |
| --- |
| буряад хэлэн |
| Telaffuz | buryaad khelen |
| Bölge | Orta Asya, Sibirya, Doğu Asya |
| Etnisite | Buryatlar |
| Konuşan sayısı | 330.000  (2010) |
| Dil ailesi | Moğol dilleri
* Orta Moğolca
	+ **Buryatça**
 |
| Yazı sistemi | Moğol Kiril |
| Resmî durumu |
| Resmî dil |  Buryatya, (Rusya) |
| Dil kodları |
| ISO 639-2 | bua |
| ISO 639-3 | bua |
| ELP | * Eastern Buryat
* Western Buryat
 |

**Buryatça**, Buryatların konuştuğu dil. Moğol dillerinden biridir. Buryatça konuşan halkın çoğunluğu Sibirya ve Doğu Asya’da yaşar. Çin’nde ve Moğolistan’da da Buryatça konuşulur. Buryatlar, Rusya'nın Çin ve Moğolistan’a sınır bölgelerinde yerleşiktirler.

Buryatça, Rusça ile birlikte Buryatya Cumhuriyeti’nde resmî dildir.

## Buryatça konuşan nüfus

* Çin Buryatları (65.000)
* Moğolistan Buryatları (65.000)
* Rusya Buryatları (318.000)

## Sayılar

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Sayı** | **Buryatça (Kiril)** | **Okunuşu** | **Sayı** | **Buryatça (Kiril)** | **Okunuşu** |
| 1
 | Нэгэн
 | negen
 | 7
 | Долоон
 | doloon
 |
| 2
 | Хоёр
 | Hoyor
 | 8
 | Найман
 | Nayman
 |
| 3
 | Гурбан
 | Gurban
 | 9
 | Юhэн
 | Yühen
 |
| 4
 | Дүрбэн
 | dürben
 | 10
 | Арбан
 | arban
 |
| 5
 | Табан
 | taban
 | 20
 | Хорин
 | horin
 |
| 6
 | Зургаан
 | zurgaan
 | 100
 | Зуун
 | zuun
 |

## Kaynakça
# Yue Çincesi

| Yue Çincesi |
| --- |
| 粵語/粤语 |
| Ana dili olanlar | Çin, Malezya (Kuala Lumpur, Ipoh, Kota Kinabalu), Vietnam, Endonezya (Medan), Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Birleşik Krallık ve Kanton göçmenlerinin yerleştiği diğer ülkeler. |
| Dil ailesi | Çin-Tibet
* Sinitik
	+ Çince
		- **Yue Çincesi**
 |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | yue |

**Yue**, Çincenin ana dallarından biridir. Başta Guangdong ve Guangşi eyaletleri olmak üzere Güney Çin'de konuşulur.

Dalın tümünü tanımlamak için sıkça **Kantonca** terimi kullanılır; dilbilimciler bu terimi ancak sadece prestij lehçesi olarak geçen Guanco (Kanton) ve Hong Kong ağızları (bkz: Hong Kong Kantoncası) için kullanırlar. Guanco'nun güneybatısındaki kıyı bölgelerinde konuşulan Taishan lehçesi, Guangdong'dan Güneydoğu Asya ve Kuzey Amerika'ya göç eden çoğu insanın konuştuğu lehçedir. Sonraki göçmenler ise Kantonca konuşanlardır.

Yue değişkeleri, diğer Çin dilleri ile karşılıklı olarak anlaşılmaz. Orta Çincedeki son ünsüzler ve tonlama kategorileri açısından en muhafazakâr değişkelerdendir, ancak diğer Çin dillerinin ilk ve orta ünsüzlerinde muhafaza ettiği farklı ayırt edici özellikleri kaybetmiştir.

## Kaynakça
# Doğu Yugurca

| Doğu Yugurca |
| --- |
| Ana dili olanlar | Çin |
| Bölge | Kansu |
| Konuşan sayısı | 4.000  (2007) |
| Dil ailesi | Moğol dilleri
* Güney Moğol dilleri
	+ **Doğu Yugurca**
 |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | yuy |
| ELP | East Yugur |

 **Doğu Yugurca**, Yugurlar tarafından konuşulan bir Moğol dili. Aynı topluluk içerisinde bir Türk dili olan Batı Yugurca da (Sarı Uygurca) konuşulmaktadır. Doğu Yugurca konuşurları, Çin'de konuşulan standart Güney Moğolca ile pasif ikidillilik göstermektedir.

Grigory Potanin, 1893 tarihli Rusça yazılmış "*Çin`in Tangut-Tibet yöresi ve Merkez Moğolistan"* kitabında Salarca, Batı Yugurca ve Doğu Yugurca söz varlığını kaydetmiştir.

## Kaynakça
# Evenkice

| Evenkice |
| --- |
| Эвэды̄ турэ̄н Evedȳ turēn ᠧᠠᠩᠬᠢ |
| Bölge | Çin: İç Moğolistan ve Heilongjiang Rusya: Krasnoyarsk Krayı |
| Etnisite | Evenkiler |
| Konuşan sayısı | 1580  (2007-2010) |
| Dil ailesi | Tunguzca
* Kuzey Tunguz kolu
	+ **Evenkice**
 |
| Yazı sistemi | Kiril alfabesi, Latin alfabesi ve Moğol alfabesi |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | evn |
| Glottolog | `even1259` |
| ELP | Evenki |

**Evenki**, **Solon** veya **Suolun** Tunguz dillerinin Kuzey grubuna ait ve bu dil ailesinin en büyük üyesi olan dil grubu. Dil, Negidal ve Oroçen dilleri ile de yakın ilişkilidir. Evenki dili Rusya'da (Sibirya), Moğolistan'da ve Çin'in kuzeyinde konuşulur.

## Yazım

### Çin'deki Topluluk

Çin'de Evenki dili yazımında hem Moğol alfabesi hem Latin alfabesi kullanılır.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A a /a/ | B b /b/ | C c /ts/ | D d /d/ | E e /ə/ | Ē ē /e/ | F F /f/ | G g /ɡ/ | Ḡ ḡ /ɣ/ |
| H h /x. h/ | I I /i/ | J j /dʒ/ | K k /k/ | L l /l/ | M m /m/ | N n /n/ | Ng ng /ŋ/, /ˠ/ |
| Θ ō /ɔ/ | O o /ʊ/ | P p /p/ | Q q /tʃ/ | R r /r/ | S s /s/ | T t /t/ |
| U u /u/ | V v /ɵ/ | W w /w/ | X x /ʃ/ | Y y /j/ | Z z /ǳ/ |

### Rusya'daki topluluk

Rusya Federasyonunda yaşayan Evenkiler Kiril alfabesini kullanmaktadırlar.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а
 | Б б
 | В в
 | Г г
 | Д д
 | Е е
 | Ё ё
 | Ж ж
 |
| З з
 | И и
 | Й й
 | К к
 | Л л
 | М м
 | Н н
 | Ӈ ӈ |
| О о
 | П п
 | Р р
 | С с
 | Т т
 | У у
 | Ф ф
 | Х х
 |
| Ц ц
 | Ч ч
 | Ш ш
 | Щ щ
 | Ъ ъ
 | Ы ы
 | Ь ь
 | Э э
 |
| Ю ю
 | Я я
 |

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Incubator
Wikimedia Incubator'de Evenkice Vikipedi deneme projesi bulunmaktadır.

* Entry for Evenki at Rosetta Project
* Evenki Pronunciation Guide 8 Nisan 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Pulitzer Center Project on Lenore Grenoble's work
# Eynuca

| Eynuca |
| --- |
| ئەينۇ, Äynú |
| Telaffuz | [ɛjˈnu] |
| Ana dili olanlar | Sincan Uygur Özerk Bölgesi |
| Konuşan sayısı | 12,000  (2017) |
| Dil ailesi | Türk dilleri
* Şaz Türkçesi
	+ Karluk
		- **Eynuca**
 |
| Yazı sistemi | Arap alfabesi |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | aib |
| Glottolog | `ainu1251` |
| ELP | Ainu (China) |
| Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nde Eynuca'nın konuşulduğu yerler (Kırmızı) |

**Eynuca** (kendilerince ئەينۇ *Eynu*) göçmen bir Türk halkı olan Eynular tarafından konuşulur. Bu halk batı Çin'de yaşar. Karışık bir dildir. Bir Türk dili olduğunun ispatı olarak grameri Türkçedir; ancak kelime haznesi çoğunlukla Farsça sözcüklerden oluşur. 6.570 konuşanı olduğu bilinmektedir. Bu dilin Aynuca ile uzaktan yakından alakası yoktur.

## Sayılar

Äynu veya Eynu dilinde sayılar Farsçadan ödünç alınmıştır:

1 yäk, 2 du, 3 si, 4 čar, 5 pänǰ, 6 šäš, 7 häp(t), 8 häš(t), 9 noh, 10 dah, 20 bist, 30 si, 50 panjah, 70 haftad, 90 navad, 100 säd, 200 devist, 1000 hazar

## Kullanımı

Eynuca konuşanlar çoğunlukla yaşlı erkekler arasındadır. İlginç olanı bir kadın veya dışardaki kişilerle Eynuca konuşulmaz, Uygur Türkçesi konuşulur.

## İlgili kitaplar

* Hayasi, Tooru (1999). *A Šäyxil vocabulary : a preliminary report of linguistic research in Šäyxil Village, southwestern Xinjiang*. Kyoto: Faculty of Letters, Kyoto University.
* Hayasi, Tooru (2000). *Lexical copying in Turkic: The case of Eynu. In: Asli Göksel – Celia Kerslake (eds.): Studies on Turkish and Turkic languages. Proceedings of the Ninth International Conference on Turkish Linguistics, Oxford, 1998. Turcologica 46. pp. 433–439*. Wiesbaden: Harrassowitz.
* Lars Johansson. 2001. Discoveries on the Turkic Linguistic Map. Swedish Research Institute in Istanbul Publications 5. Stockholm: Svenska Forskningsinstitutet i Istanbul. Page available online10 Ekim 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Ladstätter, Otto & Tietze, Andreas (1994). *Die Abdal (Äynu) in Xinjiang. Österreichische Akademie der Wissenschaften. Philosophisch-historische Klasse. Sitzungsberichte 604*. Wien: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften. KB1 bakım: Birden fazla ad: yazar listesi (link)

## Dipnot

## Dış bağlantılar

* ethnologue.com sayfasında Eynuca
* Aynuca veya Eynuca
* V. İ. Velikov sınıflandırmasına göre 24 Eylül 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Discoveries on the Turkic Linguistic Map10 Ekim 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# İli Türkçesi

| İli Türkçesi |
| --- |
| İlı turkeşi |
| Ana dili olanlar | Sincan Uygur Özerk Bölgesi |
| Konuşan sayısı | 120 (1980, R. F. Hahn)  (*tarih gerekli*) |
| Dil ailesi | Türk dilleri
* Şaz Türkçesi
	+ Uygur
		- **İli Türkçesi**
 |
| Dil kodları |
| ISO 639-2 | tut |
| ISO 639-3 | [[ISO639-3:ili|ili]] |
| ELP | Ili Turki |

**İli Türkçesi**, 1982 yılı verilerine göre İli vadisinde Gulca şehri yakınında 120 konuşanı bulunan bir Türk lehçesidir. Çin'de ve olasılıkla Kazakistan'da konuşulmaktadır. Bu lehçeyi, Kazak Özerk İli bölgesinde ihtiyar kişiler konuşurlar.

## Sınıflandırma

İli Türkçesi, Türk dilinin Çağatay öbeğine benzerlik gösterse de bazı özellikleri ile
Kıpçak altkatman (dil) izlenimini uyandırır.

İli Türkçesi dilindeki Çağatay ve Kıpçak özelliklerinin kıyaslaması aşağıdaki cetvelde gösterilmektedir:

İli Türkçesindeki Kıpçak ve Karluk özellikleri
|  | Kazakça (Kıpçak) | İli Türkçesi | Özbekçe (Karluk) | Türkçe
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| \*G > w den sonra alçak ünlü
 | [taw] | [taw] | [tɒɣ] | dağ
 |
| iyelik durumu benzeşmesi
 | [tyje+niŋ] / [et+tiŋ] | [tʉjæ+nin] / [et+tin] | [tʉjæ+niŋ] / [et+niŋ] | devenin / etin
 |
| \*G > w > Ø den sonra yüksek ünlü
 | [sarɨ] | [sarɨq] | [sarɨq] | sarı
 |
| Çift ünsüz yitimi
 | [segiz] | [sekkiz] | [sækkiz] | sekiz
 |

## Coğrafi dağılım

Hiçbir ülkede resmî dil olarak konuşulmayan İli Türkçesi, ilk defa 1980 yılında Profesör Franz Hahn Reinhard adındaki dilbilimci tarafından saptanmış ve son otuz haneli yaklaşık olarak 120 Türk kökenli insanın İli Kazak Özerk İlinde İli Nehri ve yan kolları boyunca ve Gulca kenti yakınlarında yaşadıkları bildirilmiştir. Başka bir kaynakta 1991 yılında sayılarının iki yüz olduğu sanılmaktadır. Büyük bir olasılıkla bu dil Kazakistan'da konuşulmaktadır. Söylentilere göre bundan 200 yıl önce Fergana vadisinden (günümüz Özbekistan ve Kırgızistan) İli vadisine göç etmişlerdir.

## Sesler

### Sessiz harfler

İli Türkçesinde sessiz harfler
|  | çiftdudaksıl
 | dişyuvasıl
 | damaksıl
 | artdamaksıl
 | küçük dil ünsüzü
 | gırtlaksıl
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| genzel sessiz harf
 | m
 | n
 |  | ŋ
 |  |  |
| içpatlamalı sessiz harf
 | p
 | b
 | t
 | d
 | tʃ
 | dʒ
 | k
 | g
 | q
 |  |  |
| sürtünmeli sessiz harf
 |  | s
 | z
 | ʃ
 |  |  | χ
 | ʁ
 | h
 |
| bağlantılı sessiz harf
 |  | ɾ
 |  |  |  |  |
| onaylı sessiz harf
 |  | l
 | j
 | w
 |  |  |

### Sesli harfler

İli Türkçesindeki ünlü harfler
|  | ince ünlüler
 | kalın ünlüler
 |
| --- | --- | --- |
| düz ünlü | yuvarlak
 |
| dar ünlü
 | i
 | ɨ
 | ʉ
 |
| orta ünlü
 | e
 |  | ɵ
 |
| geniş ünlü
 | æ
 | ɑ
 |  |

## Notlar

## Kaynakça

* Zhào Xiāngrú ve Reinhard F. Hahn (1989). "*The Ili Turk People and Their Language*". Central Asiatic Journal 33 (3/4): 261-285.
* Reinhard F. Hahn (1991). "*An Annotated Sample of Ili Turki*". Acta Orientalia Academiae Scientiorum Hungaricae 45 (1): 31-53.
* Reinhard F. Hahn, "*Spoken Uyghur*", Univ Of Washington Presse, ISBN 978-0-295-98651-7.

## Dış bağlantılar

* Ili Turki 1 Ekim 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
# Lop dili

| Lop |
| --- |
| Ľor télé / Льор теълеъ |
| Ana dili olanlar | Xinjiang (Çin) |
| Konuşan sayısı | 25.000 (tahmini)  (*tarih gerekli*) |
| Dil ailesi | Türk dilleri
* Şaz Türkçesi
	+ Karluk Dilleri
		- Uygurca
			* **Lop**
 |
| Dil kodları |
| ISO 639-1 | ug |
| ISO 639-2 | uig |
| ISO 639-3 | uig |
| ELP | Lopnor Uighur |

**Lop**, (ayrıca **Lopnor** veya **Lopnur** olarak da bilinir) Çin'in Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nin Lop İlçesi yöresinde konuşulan dildir.

## Sınıflandırma

Uygurca ve Özbekçe gibi Lop da Türk dillerinin Karluk koluna aittir. Bu dilin aslında bir dil mi yoksa Uygurca'nın bir lehçesi mi olduğu bir tartışma konusudur. Standart Uygurca'ya göre farklılıklar göstermesine rağmen bazı dil bilimciler için Lop, bir Uygur lehçesidir.

## Ayrıca bakınız

* Uygurca

## Kaynakça
# Kalmukça

| Kalmukça |
| --- |
| Ana dili olanlar | Rusya |
| Konuşan sayısı | 160.000  (*tarih gerekli*) |
| Dil ailesi | Moğol dilleri
* **Kalmukça**
 |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | – |
| ELP | Kalmyk-Oirat |

**Kalmukça** (**Kalmıkça**, **Oyratça** olarak da bilinir), Rusya içindeki Kalmukya, Batı Çin ve Batı Moğolistan'da yaşayan Kalmukların konuştuğu dildir. Yaklaşık olarak 160.000 kişi tarafından konuşulur.

## Kalmuk alfabesi

| Kiril
 | IPA
 | Transliterasyon
 |  | Kiril
 | IPA
 | Transliterasyon
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Аа
 | a
 | a
 |  | Оо
 | [ɔ] | o
 |
| Әә
 | ə
 | ä
 |  | Өө
 | o
 | ö
 |
| Бб
 | p,[pʲ] | b
 |  | Пп
 | ([pʰ]), ([pʰʲ])
 | p
 |
| Вв
 | w,[wʲ] | v, w
 |  | Рр
 | r,[rʲ] | r
 |
| Гг
 | [ɡ],[ɡʲ],[ɢ] | g
 |  | Сс
 | s
 | s
 |
| Һһ
 |  | gh
 |  | Тт
 | [tʰ],[tʰʲ] | t
 |
| Дд
 | t,[tʲ] | d
 |  | Уу
 | [ʊ] | u
 |
| Ее
 | je
 | ye
 |  | Үү
 | u
 | ü
 |
| Ёё
 | [jɔ] | yo
 |  | Фф
 | (f)
 | f
 |
| Жж
 | [ʧ] | zh
 |  | Хх
 | x,[xʲ] | h
 |
| Җҗ
 |  | dzh, j
 |  | Цц
 | [ʦʰ] | ts
 |
| Зз
 | [ʦ] | (d)z
 |  | Чч
 | [ʧʰ] | ch
 |
| Ии
 | i
 | i
 |  | Шш
 | [ʃ] | sh
 |
| Йй
 | j
 | y
 |  | Щщ
 | ([sʧ])
 | shch
 |
| Кк
 | (k), ([kʲ])
 | k
 |  | Ыы
 | i
 | y
 |
| Лл
 | [ɮ],[ɮʲ] | l
 |  | Ьь
 | [ʲ] | '
 |
| Мм
 | m,[mʲ] | m
 |  | Ээ
 | e
 | e
 |
| Нн
 | n,[nʲ] | n
 |  | Юю
 | [jʊ] | yu
 |
| Ңң
 |  | ng
 |  | Яя
 | ja
 | ya
 |
# Nanay dili

| Nanay dili |
| --- |
| Bölge | Rusya ve Çin |
| Etnisite | Nanaylar |
| Dil ailesi | Tunguzca
* Güneydoğu Tunguz Dilleri
	+ **Nanay dili**
 |
| Yazı sistemi | Kiril alfabesi |
| Dil kodları |
| ISO 639-3 | – |
| ELP | Nanai |

**Nanayca**, ağırlıklı olarak Rusya ve Çin'de konuşulan bir Güneydoğu Tunguz dilidir.

## Dış bağlantılar

* Nanaylar ve Nanay dili üzerine notlar
* Nanay dili üzerine notlar