Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ekinoks

Dünya'daki ekinoksların ve gündönümlerinin Eşgüdümlü Evrensel Zamana göre tarih ve saati
| olay
 | ekinoks
 | gündönümü
 | ekinoks
 | gündönümü
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ay
 | Mart
 | Haziran
 | Eylül
 | Aralık
 |
| yıl | gün | saat | gün | saat | gün | saat | gün | saat
 |
| 2021
 | 20 | 09:37 | 21 | 03:32 | 22 | 19:21 | 21 | 15:59
 |
| 2022
 | 20 | 15:33 | 21 | 09:14 | 23 | 01:04 | 21 | 21:48
 |
| 2023
 | 20 | 21:25 | 21 | 14:58 | 23 | 06:50 | 22 | 03:28
 |
| 2024
 | 20 | 03:07 | 20 | 20:51 | 22 | 12:44 | 21 | 09:20
 |
| 2025
 | 20 | 09:02 | 21 | 02:42 | 22 | 18:20 | 21 | 15:03
 |
| 2026
 | 20 | 14:46 | 21 | 08:25 | 23 | 00:06 | 21 | 20:50
 |
| 2027
 | 20 | 20:25 | 21 | 14:11 | 23 | 06:02 | 22 | 02:43
 |
| 2028
 | 20 | 02:17 | 20 | 20:02 | 22 | 11:45 | 21 | 08:20
 |
| 2029
 | 20 | 08:01 | 21 | 01:48 | 22 | 17:37 | 21 | 14:14
 |
| 2030
 | 20 | 13:51 | 21 | 07:31 | 22 | 23:27 | 21 | 20:09
 |
| 2031
 | 20 | 19:41 | 21 | 13:17 | 23 | 05:15 | 22 | 01:56
 |

Ekinoks esnasında güneş ışıkları ekvatora dik vurur.
**Ekinoks** (**gün tün eşitliği, gece gündüz eşitliği** veya **ılım**), Güneş ışınlarının Ekvator'a dik vurması sonucunda aydınlanma çemberinin kutuplardan geçtiği an. Gündüz ile gecenin eşit olması durumudur. İlkbahar ve sonbaharda olmak üzere yılda iki kez tekrarlanır.

Ekinoks sözcüğünün kökeni Latince *aequus* (eşit) *ve nox* (gece) sözcüklerinin birleşimi olan *aequinoctium* sözcüğüne dayanır.

* *23 Eylül durumu*: Kuzey ve Güney Yarım Küre, Güneş ışınları öğle vakti Ekvator'a 90°'lik açı ile düşer. Gölge boyu Ekvator'da sıfırdır. Güneş ışınları bu tarihten itibaren Güney Yarım Küre'ye dik düşmeye başlar. Bu tarihten itibaren Güney Yarım Küre'de gündüzler, gecelerden uzun olmaya başlar. Kuzey Yarım Küre'de ise tam tersi olur. Bu tarih Güney Yarım Küre'de İlkbahar, Kuzey Yarım Küre'de Sonbahar başlangıcıdır. Aydınlanma çemberi kutup noktalarına teğet geçer. Bu tarihte Güneş her iki kutup noktasında da görülür. Dünya'da gece ve gündüz birbirine eşit olur. Bu tarih Kuzey Kutup Noktası'nda altı aylık gecenin, Güney Kutup Noktası'nda ise altı aylık gündüzün başlangıcıdır.
* *21 Mart durumu*: Kuzey ve Güney Yarım Küre, Güneş ışınları öğle vakti Ekvator'a 90°'lik açı ile düşer. Gölge boyu Ekvator'da sıfırdır. Güneş ışınları bu tarihten itibaren Kuzey Yarım Küre'ye dik düşmeye başlar. Bu tarihten itibaren Güney Yarım Küre'de geceler, gündüzlerden uzun olmaya başlar. Kuzey Yarım Küre'de ise tam tersi olur. Bu tarih Güney Yarım Küre'de Sonbahar, Kuzey Yarım Küre'de İlkbahar başlangıcıdır. Aydınlanma çemberi kutup noktalarına teğet geçer. Bu tarihte Güneş her iki kutup noktasında da görülür. Dünya'da gece ve gündüz süreleri birbirine eşit olur. Bu tarih Güney Kutup Noktası'nda altı aylık gecenin, Kuzey Kutup Noktası'nda ise altı aylık gündüzün başlangıcıdır.
* Kuzey Yarım Küre'de yaklaşık olarak 21 Mart İlkbahar Ekinoksu - 23 Eylül Sonbahar Ekinoksu'dur.
* Güney Yarım Küre'de yaklaşık olarak 21 Mart Sonbahar Ekinoksu - 23 Eylül İlkbahar Ekinoksu'dur.

## Ayrıca bakınız

* Dönence
* Gündönümü
* Nevruz
* Tengricilik

## Kaynakça
# İbrani takvimi

|  |
| --- |
|  |
| **İbrani takvimi**

|  |
| --- |
| Tişri • Heşvan • Kislev • Tevet • Şevat • Adar (VeAdar) • Nisan • İyar • Sivan • Tammuz • Av • Elul
 |

* g
* t
* d
 |

İbrani takvimi, 1831
**İbrani takvimi** veya **Yahudi takvimi** (İbranice: הַלּוּחַ הָעִבְרִי, romanize: *ha-luah ha-ivri*), günümüzde ağırlıklı olarak Yahudi dini mekânlarında kullanılan bir lunisolar takvimidir. Yahudi bayramlarının tarihlerini ve Tora bölümlerini, yahrzeitleri (bir akrabanın ölümünü anma tarihleri) ve günlük Mezmur okumalarını, birçok tören kullanımı arasında uygun şekilde okur. İsrail'de yalnızca dini amaçlar için kullanılır, resmî olarak kullanılmaz.

Bilinen ilk İbrani takvimi, Kral Süleyman döneminde düzenlenen *Gezer takvimi*dir. On iki kamerî esaslı aydan oluşur. Tarımsal faaliyetin planlanmasını amacıyla düzenlenmiş olan takvim, kamerî temele sahip olmakla birlikte, sonradan Güneş esaslı takvime dönüştürüldü.

İsrailoğulları ise, Bâbil takvim düzeninden hareketle yarattıkları ve karmaşık yapıya sahip olan bir düzeni kullanmıştır.

Takvimin MÖ 10. yüzyıldan kalma bir örneği İstanbul Arkeoloji Müzesi'nde bulunmaktadır.

## İbrani ayları

İbrâni ayları, kamerî aylardır. Ayın hareketlerine göre düzenlenmiştir ve her biri 29 veya 30 gün sürer. Her ay, Yeni Ay'ın (Molad) ilk görünüşüyle başlar ve bir sonraki yeni Ay'ın görünüşüne kadar geçen süreyi kapsar. Güneş takviminde 12 ay olarak hesaplanan bir yıl, kamerî esaslı takvimde 12,4 ay olarak hesaplanır. Bu farkın kapatılması için *İbrânî takvimi*ne belli aralıklarla bir ay ilâve edilir. *Artık Ay* olan *Adar II* her 19 yılda 7 kere eklenir. Her 19 yılın 12'sinde 12 ay varken 3., 6., 8., 11., 14., 17. ve 19. yıllara *Adar II* ilave edilir.

*İbrani takvimi*nde aylar şöyle sıralanır:

1. Tişri (resmi açıdan ilk ay)
2. Heşvan
3. Kislev
4. Tevet
5. Şevat
6. Adar
	1. VeAdar (Artık ay)
7. Nisan (dini açıdan ilk ay)
8. İyar
9. Sivan
10. Tamuz
11. Av
12. İlul

## Ayrıca bakınız

* Musevilik

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Bir Takvim Serüveni - sevivon.com.
* Sözlükçük 28 Aralık 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - Robert Schild, minidev.com.
* İbrâni Takvimi - historicalsense.com.
# Artık yıl

**Artık yıl**, Miladî takvimde (Gregoryen takvim) 365 yerine 366 günü olan yıl. Bu fazladan gün (artık gün), normalde 28 gün olan Şubat ayına 29 Şubat'ın eklenmesi ile elde edilir. Dört yılda bir yapılan bu uygulamanın nedeni Dünya'nın Güneş çevresinde dönme süresinin (astronomik yıl), Güneş'in aynı meridyenden iki kez geçişi arasındaki ortalama zamanın (gün) tam katı olmamasıdır. Bir astronomik yıl yaklaşık olarak 365,242 gün olmasına rağmen normal bir takvim yılı 365 gündür. (*Bakınız* Sothik dönem)

Artık yıl uygulaması ilk olarak MÖ 46 yılında, Jülyen Takvimi'nde uygulanmıştır.

## Artık yılların belirlenmesi

Genel bir kural olarak, artık yıllar 4 rakamının katı olan yıllardır:

* 1980, 1984, 1988, 1992, 1996, 2000, 2004, 2008, 2012, 2016, 2020, 2024, 2028, 2032, 2036, 2040, 2044, 2048, 2052, 2056, 2060, 2064, 2068 vb.

Ancak bu kuralın iki istisnası vardır:

**1.** 100'ün katı olan yıllardan sadece 400'e kalansız olarak bölünebilenler artık yıldır:

* Örneğin 1600 ve 2000 yılları artık yıldır ancak 1800 ve 1900 artık yıl değildir.

Sadece 400'e tam olarak bölünebilenlerin artık yıl kabul edilmesinin nedeni, bir astronomik yılın 365,25 gün değil, yaklaşık olarak 365,242 gün olmasından kaynaklanan hatayı gidermektir.

**2.** Hesabı daha da hassas hâle getirmek için -400'e kalansız bölünebildiği halde- 4000'e kalansız olarak bölünebilen yıllar artık yıl kabul edilmez:

* Örneğin 4000, 8000 ve 12000 yılları 400'e tam bölünebildiği halde artık yıl kabul edilmeyecektir.

## Diğer takvimler

Jülyen, geliştirilmiş Jülyen ve İran takvimlerinde de benzer kurallarla belirlenen artık yıllar vardır.

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* 29 Şubat

## Dış bağlantılar

* 29 Şubat hakkında bilmeniz gereken 10 şey 19 Ekim 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. BBC.co.uk (İngilizce)
# Ay takvimi

Ay'ın evreleri (ölçeksiz)
**Kamerî takvim** veya **Ay takvimi**, Dünya'nın Güneş çevresindeki hareketleri yerine Ay'ın tam devrelerini (sinodik ayları) temel alan takvim. "Mevsim yılı" da denilen bir Güneş yılında 12.37 sinodik ay bulunur, yani ay senesi daha çabuk tamamlanır. Bu nedenle Ay takvimlerini Güneş takvimine çevirirken, belirli bir sürenin ilave edilmesi (periyodik interkalasyon) gerekir.

Ayın başlangıcı takvimden takvime değişir. Bazı takvimlere göre devre yeni ay, dolunay veya hilal ile başlar. Bazı takvimlerde ise detaylı hesap kullanılır.

## Tarihçe

Sümerler muhtemelen ayın devrelerine dayalı bir takvimi kullanan ilk medeniyetti. Sümer-Babil ayları yeni Ay'ın göründüğü gün başlıyordu. Saray astronomları mevsim hataları bariz hale geldiğinde takvimde gerekli düzenlemeleri yapıyorlardı. MÖ 380 civarında ay takvimlerine sabit düzenlemeler getirildi. 7 artık ay, 19 yıllık periyotlarda yıllara ekleniyordu. Daha sonra Yunan astronomlar da Ay yılını Güneş yılına uyarlayan çeşitli düzenlemeler yaptılar. Roma cumhuriyet takvimi, muhtemelen Yunan Ay takvimini temel almıştı.

Günümüzde bazı dinî gruplar Ay takvimlerini kullanmaya devam ederler. Örneğin Yahudi takvimi, milattan 3760 yıl 3 ay önce başlar. Yahudi yılı sonbaharda başlar. Aylar 29 veya 30 gündür. Artık yıl ve aylarla Güneş takvimine uyarlanır.

Bir diğer ay takvimi, İslam peygamberi Muhammed'in MS 622 yılında Mekke'den Medine'ye Hicret'ini esas alan Hicrî takvimdir. Bu takvimi Güneş yılına uydurmak için ayar yapılmaz.

## Kaynakça
# Ay-güneş takvimi

Daoguang İmparatorunun Saltanatı altındaki Çing Hanedanı döneminde 1834, 1835 ve 1836 için Çin ay-güneş takviminin kaydı.
**Ay-güneş takvimi**, birçok kültürde bulunan ve tarihinin hem ay evresini hem de güneş yılını gösterdiği bir takvimdir. Güneş yılı, güneş yılı olarak tanımlanırsa, bu durumda ay-güneş takvimi sezonun bir göstergesi verecektir; bir yıldız yılı olarak alınırsa, takvim, dolunayın meydana gelebileceği takımyıldızını tahmin edecektir. Yılını aylara ayıran tüm takvimlerde olduğu gibi, yılın birkaç ay süresinin de olması şarttır. Bu durumda sıradan yıllar 12 aydan oluşur, ancak her ikinci veya üçüncü yılda bir 13. ara, emboli veya sıçrama ayı ekleyen bir enterkalasyon yılıdır.

## Kaynakça

* Dershowitz, Nachum; Reingold, Edward M. (2008), *Calendrical Calculations*, Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 9780521885409

## Dış bağlantılar

* Introduction to Calendars13 Haziran 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., US Naval Observatory, Astronomical Applications Department.
* Lunisolar calendar year 2017-2018 2 Ocak 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (by Serge Bièvre 31 Mart 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.)
* Lunisolar Calendar24 Eylül 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Calendar studies14 Nisan 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Model of lunisolar calendar based on observation of the sun and moon position26 Mayıs 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Güneş takvimi

Tayland'daki bir güneş takvimi
**Güneş takvimi**, Dünya'nın Güneş'e göre dönme ekseninin açısını temel alan bir takvim türüdür.

## Yıldızlara göre güneş takvimleri

Dünyanın konumu sabit yıldızlara göre hesaplanır, sonra güneş herhangi bir zodyak takım yıldızının yakınında bulunduğu zaman belirlenir. Bu tip takvimlere "**yıldızlara göre güneş takvimi**" denir.

Yıldızlarla ilgili takvimin yılı ortalama olarak bir takvim yılı kabul edilir.

Hint Güneş Takvimi yıldızlara göre güneş takvimine bir örnektir. Genellikle 365 gün 6 saat uzunluğundadır, fakat şimdi ve daha sonra fazladan bir gün ile artık yıl oluşur.

## Güneş harici takvimler

Bu takvimler güneş takvimi değildir, islami takvim olan ay takvimi bu kategoriye dâhil edilebilir.

Ay-gün takvimleri hemen hemen güneş takvimleri gibidir, bu takvimlerde tarihler ayın evreleri ile belirlenir.

## Kaynakça
# Gündönümü

Dünya'daki ekinoksların ve gündönümlerinin Eşgüdümlü Evrensel Zamana göre tarih ve saati
| olay
 | ekinoks
 | gündönümü
 | ekinoks
 | gündönümü
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ay
 | Mart
 | Haziran
 | Eylül
 | Aralık
 |
| yıl | gün | saat | gün | saat | gün | saat | gün | saat
 |
| 2021
 | 20 | 09:37 | 21 | 03:32 | 22 | 19:21 | 21 | 15:59
 |
| 2022
 | 20 | 15:33 | 21 | 09:14 | 23 | 01:04 | 21 | 21:48
 |
| 2023
 | 20 | 21:25 | 21 | 14:58 | 23 | 06:50 | 22 | 03:28
 |
| 2024
 | 20 | 03:07 | 20 | 20:51 | 22 | 12:44 | 21 | 09:20
 |
| 2025
 | 20 | 09:02 | 21 | 02:42 | 22 | 18:20 | 21 | 15:03
 |
| 2026
 | 20 | 14:46 | 21 | 08:25 | 23 | 00:06 | 21 | 20:50
 |
| 2027
 | 20 | 20:25 | 21 | 14:11 | 23 | 06:02 | 22 | 02:43
 |
| 2028
 | 20 | 02:17 | 20 | 20:02 | 22 | 11:45 | 21 | 08:20
 |
| 2029
 | 20 | 08:01 | 21 | 01:48 | 22 | 17:37 | 21 | 14:14
 |
| 2030
 | 20 | 13:51 | 21 | 07:31 | 22 | 23:27 | 21 | 20:09
 |
| 2031
 | 20 | 19:41 | 21 | 13:17 | 23 | 05:15 | 22 | 01:56
 |

Kuzey yarıkürede yaz gündönümü (yaklaşık 21 Haziran)
**Gündönümü** ya da **gün dönümü**, yılda iki kez tekrarlanan ve Güneş'in yarımkürelerde en büyük açılarla düştüğü günlerdir. Bulunulan yarımküreye göre gündüzlerin veya gecelerin, kısalmaya veya uzamaya başladığı tarihlerdir.

**Kış gündönümü**nde (yaklaşık 21 Aralık), güneş ışınları *Oğlak Dönencesi*'ne dik açıyla düşer. Kuzey yarımkürede gündüzler uzamaya, güney yarımkürede kısalmaya başlar. Bu tarih kuzey yarımkürede kışın, güney yarımkürede yazın *başlangıcı* sayılır. Güney yarımkürede en uzun gün, kuzey yarımkürede en uzun gece yaşanır. Kuzey yarımkürede gölgelerin en uzun olduğu gündür.

**Yaz gündönümü**nde (yaklaşık 21 Haziran), güneş ışınları *Yengeç Dönencesi*'ne dik açıyla düşer. Kuzey yarımkürede gündüzler kısalmaya, güney yarımkürede uzamaya başlar. Bu tarih, kuzey yarımkürede yazın, güney yarımkürede kışın *başlangıcı* sayılır. Güney yarımkürede en kısa gün, kuzey yarımkürede en kısa gece yaşanır. Kuzey yarımkürede gölgelerin en kısa olduğu gündür.

## Kaynakça
# Güneş yılı

Dünya ekseninin, Güneş etrafında bir tur tamamladıktan sonra yönünde meydana gelen hafif değişimi gösteren şema.
**Güneş yılı** veya **dönence yılı**, Güneş'in (Dünya'dan veya Güneş Sistemi'ndeki başka bir gök cisminden bakıldığında) gökyüzündeki aynı konuma dönerek mevsimlerin tam bir döngüsünü tamamladığı süredir. Örneğin bu süre, bir ilkbahar ekinoksundan sonraki ilkbahar ekinoksuna veya bir yaz gündönümünden sonraki yaz gündönümüne kadar geçen zamandır. Güneş yılı, mevsimleri temel alan takvimlerin esasıdır.

Güneş yılı, belirli bir yörünge periyoduna sahip astronomik yıl türlerinden biridir. Bir diğer tür olan yıldız yılı ise Dünya'nın Güneş etrafındaki bir tam yörüngesini sabit yıldızlara göre tamamlaması için geçen süreyi ifade eder. Bu süre, ekinoksların yalpalaması (presesyon) nedeniyle, mevsimleri temel alan güneş yılından yaklaşık 20 dakika daha uzundur.

Antik çağlardan beri gökbilimciler, güneş yılı tanımını giderek daha da hassaslaştırmışlardır. *Astronomical Almanac Online Glossary* (Astronomi Almanağı Çevrimiçi Sözlüğü), "year, tropical" maddesinde şu tanımı yapar:

> Güneş'in ekliptik boylamının 360 derece artması için geçen zaman dilimi. Güneş'in ekliptik boylamı ekinoksa göre ölçüldüğünden, güneş yılı (tropik yıl) tam bir mevsim döngüsünü kapsar ve uzunluğu, sivil (Gregoryen) takvim tarafından uzun vadede yaklaşık olarak alınır. Ortalama tropik yıl, yaklaşık olarak 365 gün, 5 saat, 48 dakika, 45 saniyedir.
>
>

Buna eşdeğer ve daha açıklayıcı bir tanım ise şöyledir: "Geçen tropik yılları hesaplamanın doğal temeli, yalpalama hareketi yapan ekinokstan (dinamik ekinoks veya anlık ekinoks) itibaren hesaplanan Güneş'in ortalama boylamıdır. Boylam 360 derecenin katlarına her ulaştığında, ortalama Güneş'in ilkbahar ekinoksu noktasını kestiği an yeni bir tropik yıl başlar".

2000 yılındaki ortalama güneş yılı 365,24219 efemeris günüdür ve her efemeris günü 86.400 SI saniye sürmektedir. Bu süre, 365,24217 ortalama güneş gününe eşittir. Bu nedenle takvim yılı, güneş yılını temel alır: Milâdî takvim (Gregoryen takvimi), artık gün kurallarıyla takvim yılını düzenli aralıklarla güneş yılıyla yeniden senkronize etmek (eşzamanlı kılmak) için tasarlanmıştır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Wikimedia Commons'ta Güneş yılı ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur
# Haftanın günleri

Haftanın yedi günüyle ilişkilendirilen Germen tanrıları. Her biri haftanın ilgili günüyle ilişkilidir: Güneş-Pazar, Ay-Pazartesi, Tuisco-Salı, Wodan-Çarşamba, Thor-Perşembe, Friga-Cuma, Seater-Cumartesi.
Haftanın günlerinin adlandırılmasında çeşitli dillerde çeşitli kaynaklar kullanılmıştır. Bu kaynaklardan en yaygın kullanılanları ise dini ve nümerik adlandırma kaynaklarıdır.

Haftanın günleri yedi günden oluşup Türkçede aşağıdaki gibi isimlendirilmektedir.

* Pazartesi Pazar ertesi kelimeleri
* Salı Arapça üçüncü gün anlamında, Selase ثلاثة sözcüğünden gelir.
* Çarşamba Farsça-Süryanice dördüncü gün anlamında چهارشنبه (çıhar-şenbe)‎ kelimesinden gelir.
* Perşembe Farsça-Süryanice beşinci gün anlamındaki پنج‌شنبه (penc-şenbe)‎ kelimesinden gelir.
* Cuma Arapça, "جمعه CM'A" "toplanmak" kökünden gelir.
* Cumartesi Cuma ertesi kelimelerinin birleşmesinden gelir.
* Pazar Pazar kelimesinden gelir.

## Kaynakça
# Uluslararası Stratigrafi Komisyonu

**Uluslararası Stratigrafi Komisyonu**; küresel ölçekte stratigrafik, jeolojik ve jeokronolojik konularla ilgilenen bir kuruluş.

Uluslararası Jeoloji Bilimleri Birliği'nin en büyük ve en eski kurucu bilimsel organıdır. Birincil hedefi Uluslararası Kronostratigrafik Çizelgenin küresel birimlerini tam olarak tanımlamaktır. Böylece Dünya tarihini ifade etmek için temel ölçeğe küresel standartlar belirler.

## Kaynakça
# Galaktik yıl

Samanyolu Galaksisi içerisinde Güneşin konumunu gösteren resim.
**Galaktik yıl**, Güneş sisteminin Samanyolu çevresindeki yörüngesinde bir tam tur dönmesi için gerekli süredir. Ayrıca **Kozmik yıl** olarak da bilinir. Tahminen 225 milyon ile 250 milyon dünya yılı arasında değişmektedir.

Galaktik yıl, kozmik ve jeolojik zaman dönemlerinin anlaşılabilir olmasını sağlar. (Milyar yıl ölçeği, jeolojik olaylar arasındaki zaman farkının mukayesesini rahatlıkla anlamamıza imkân vermez.)

## Evrendeki önemli gelişmelerin galaktik yıla göre zaman çizelgesi

Bu listede, 1 galaktik yıl (GY) = 225 milyon yıl kabul edilmiştir.

|  |  |
| --- | --- |
| 55 GY önce | Büyük Patlama
 |
| 54 GY önce | Samanyolu Galaksisi'nin oluşumu
 |
| 18.4 GY önce | Güneş'in oluşumu
 |
| 17-18 GY önce | Dünya üzerinde okyanusların oluşması
 |
| 15 GY önce | Canlı yaşam formlarının oluşması
 |
| 14 GY önce | Prokaryotların ortaya çıkması
 |
| 13 GY önce | Bakterilerin ortaya çıkması
 |
| 10 GY önce | Kalıcı kıtaların oluşması
 |
| 7 GY önce | Ökaryotların ortaya çıkması
 |
| 6.8 GY önce | Çok hücreli organizmaların ortaya çıkması
 |
| 2.8 GY önce | Kambriyen Patlaması
 |
| 1 GY önce | Permiyen-Triyas yok oluşu
 |
| 0.26 GY önce | Kretase-Tersiyer kitlesel yok oluşu
 |
| 0.001 GY önce | Homo Sapiensler evrildi
 |
| **Günümüz** |
| 6 GY sonra | Güneş'in dış yüzeyi Dünyanın yöngesine doğru genişlemeye başlayacak
 |
| 22 GY sonra | Samanyolu Galaksisi ve Andromeda Galaksisi çarpışmaya başlayacak
 |
| 25 GY sonra | Güneş patlayarak etrafa gezegenimsi bulutsu saçıp, arkasında bir beyaz cüce bırakacak
 |

## Kaynakça
# Astronomik kronoloji

**Astronomik kronoloji** veya **astronomik tarihleme**, astronomik olgularla ilişkili tarihsel olayların veya yapıtların tarihlendirilmesine yönelik teknik bir yöntemdir.

Asurolojinin ilk günlerinden beri; çivi yazısı tabletlerde belirtilen ay ve güneş tutulmaları, gezegen görünüşleri ve diğer göksel fenomenlerin eski gözlemleri incelenmiş ve kronolojik amaçlar için kullanılmıştır. Birçok durumda bu gözlemler kesin gün ve saate kadar tarihlendirilebilir ve bu nedenle Mezopotamya'nın çeşitli kral ve yönetici listelerini düzenleyebilmek için çok önemlidir.

## Kaynakça

## Bibliyografya

* Owen Gingerich and Barbara Welther. *Planetary, Lunar, and Solar Positions, A. D. 1650 to 1805*, Memoirs of the American Philosophical Society, 59S. Philadelphia, 1983. (İngilizce)
* Neugebauer, Paul V. *Astronomische Chronologie* (2 vols). Berlin: De Gruyter, 1929. (İngilizce)
* Steele, John M. "The Use and Abuse of Astronomy in Establishing Absolute Chronologies", *Physics in Canada/La Physique au Canada*, 59 (2003): 243-248. (İngilizce)
* Bryant Tuckerman. *Planetary, Lunar, and Solar Positions, 601 B.C. to A, D. 1*, Memoirs of the American Philosophical Society, 56. Philadelphia, 1962. (İngilizce)
* Bryant Tuckerman. *Planetary, Lunar, and Solar Positions, A. D. 2 to 1649*, Memoirs of the American Philosophical Society, 59. Philadelphia, 1964. (İngilizce)
# Nükleer zaman ölçeği

**Nükleer zaman ölçeği**, bir yıldızın belirli bir nükleer yakıt tedarikini tüketmesi için geçen süre.

Bazı büyük yıldızların oksijen yanma evresinde olduğu gibi, bir yıldan az veya çok uzun olabileceği gibi ve düşük kütleli yıldızların hidrojen yanma evresinde olduğu gibi çok kısa olabilir. Evrenin yaşından daha uzundur. Güneşte hidrojen yakma için nükleer zaman ölçeği yaklaşık 7 milyar yıldır. Ancak artan yıldız kütlesi ile kısalır. Çünkü büyük yıldızlarda daha fazla yakıt daha hızlı yanma oranıyla dengelenir.

## Kaynakça
# Devinme

Devinme
Dünya'nın devinim hareketi
**Devinme**, Dünya ekseninin 26.000 yılda bir tamamladığı 360 derecelik dönüşe verilen isimdir.

Devinme, yatık yapıda olan Dünya'nın büyük oranda Güneş'in biraz da Ay'ın çekim etkisi nedeniyle ekliptiğini Ekvator'a doğru çeken kuvvetleri karşılamasından dolayı gerçekleşmektedir. Bir topacın dönüşü sırasında yaptığı devinim gibidir.

Tam küre olmayan veya küresellikten uzaklaşan her gök cisminin dönüşü aynı zamanda devinme hareketini de beraberinde taşır. Bu hareket, "tam küre olmayan bir topaçta dönmenin sonlanmaya başladığında gözlemlediğimiz kafa sallaması hareketinde olduğu gibi" şeklinde tanımlanabilir.

Günümüzde gökyüzünde kuzey noktasının çok yakınında bulunan α Ursae Minoris yıldızı Kutup Yıldızı (*Polaris*) olarak bilinmektedir. Bu yıldız pusulanın kullanılmaya başlanmasından önce gemicilerin kuzeyi bulmaları için kullandıkları en önemli işaretti. Ne var ki, Dünya'nın devinmesi sebebiyle bu yıldız zamanla kuzey noktasında görünmeyecektir. Günümüzden yaklaşık olarak 13000 yıl sonra Çalgı takımyıldızındaki Vega yıldızı kuzey noktasında görünecek ve Kutup Yıldızı olarak adlandırılacaktır.

## Kaynakça
# An (zaman)

**An**, bir orta çağ zaman birimi.

Güneş saatindeki bir gölgenin hareketi, güneşin doğuş saatiyle, güneşin doğuşu ile batışı arasındaki sürenin on ikide biri olan 40 dakikayı kapsıyordu. Bir güneş saatinin uzunluğu, günün mevsimine bağlı olarak günün uzunluğuna bağlıydı. Modern saniyelerde bir anın uzunluğu bu nedenle sabit olmasa da, ortalama olarak bir an 90 saniyeye karşılık geldi. Bir gün, eşit veya eşit olmayan uzunluklarda 24 saate bölünmüştür; birincisi doğal veya teknokratik, ikincisi yapaydır. Saat dört nokta, on dakika veya 40 dakikaya bölünmüştür.

## Ayrıca bakınız

* Zaman (fizik)
# Zaman birimi

**Zaman birimi**, süreyi ölçmek veya ifade etmek için standart bir yol olarak kullanılan herhangi bir zaman aralığı.

Tarihsel olarak zaman birimleri Güneş, Ay, Dünya ve gökküre astronomik nesnelerinin hareketleriyle tanımlanmıştır.
# Lustrum

**Lustrum** (Latince telaffuz: [lustrum], çoğul **lustra**), Antik Roma'da beş yıldan oluşan her bir döneme karşılık gelen birim.

Roma halkı nüfus sayımından sonra saflaştırılırdı. Bu sayımlar beş yıllık aralıklarla alındı. Bu nedenle beş yıllık sayım öncesi döneme atıfta bulunan bir zaman aralığı geldi.

## Kaynakça
# Binyıl

**Binyıl** veya **milenyum**, bin yıla eşit zaman dilimidir. Milenyum sözcüğü Latince bin anlamına gelen *mille* ve yıl anlamına gelen *annus* kelimelerinin birleşmesinden meydana gelir. Terim daha çok takvim binyılları için kullanılır.

## Ayrıca bakınız

* Binyılcılık
# Onyıl

**Onyıl**, 10 yıllık dönemlere verilen ad.

## Ayrımlar

On yılın herhangi bir periyodu on yıl olmasına rağmen, kullanışlı ve sıkça başvurulan aralık, bir takvim yılının on basamağına dayanır. Miladi takvimin ilk yılı 1 olduğu için ilk tam onyıl, 10 yılının sonuna kadardır. Örneğin 1960'ların kapsadığı yıllar 1960-1969 iken 197. onyıl, 1961-1970 arasını ifade etmektedir.

"1960'lar" tabiri örneğinde 1960'tan 1969'a kadar olan *on yıl* kastedilmektedir. Hangi yüzyılın olduğu belirsiz kalsa da genellikle on yıllık kısım (60'lar ya da altmışlar) söylenmektedir. Bu kullanış genellikle o on yıla hakim olmuş popüler kültürün ya da bir fenomeni kastetmek amacıyla kullanılmaktadır.

On yıllık bir zaman, keyfi olarak on yıllık bir süreyi ifade edebilir. Örneğin, "son on yılında Mozart, o sırada nadir bulunan renk eşitliğini keşfetti." ifadesi, hangi takvim yıllarının kapsamına girdiğini belirtmeden sadece Mozart'ın hayatının son on yılını belirtiyor.

20. yüzyılda 'on yıl' terimi sadece 10 yıllık bir periyodu değil on yıl civarı bir dönemi de kastedilmektedir. Örneğin *altmışlar* 1964 ile 1972 arasında meydana gelmiş ve o dönemde meydana gelmiş olan kültürel çatışmalar, büyük protestolar ve dünya siyasetini kastetmektedir.

## Ayrıca bakınız

* Onyıllar listesi
* Yüzyıl
* Binyıl

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Definition28 Haziran 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. from Etymology Online