Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Saeculum

Vikisözlük'te saeculum ile ilgili tanım bulabilirsiniz.

Saeculum, kabaca bir insanın olası yaşam süresini ya da bir insan neslinin tamamen yenilenme süresini anlatan bir zaman uzunluğudur. Terim, ilk olarak Etrüskler tarafından kullanılmıştır. Aslında tam olarak bir şeyin olduğu zamandan (örneğin bir şehrin kuruluşu) o ana şahitlik etmiş olan tüm insanların öldüğü zamana kadar olan süreyi vurgular. Bu noktada yeni *saeculum* başlar. Söylenceye göre, Tanrılar her kişi ya da uygarlık için kesin bir *saecula* belirlemiş olup örneğin Etrüskler için belirlenen miktar on *saecula'*dır.

M.Ö. 2. yüzyıl'dan itibaren Romalı tarihçiler *saeculum'* terimini tarihi kayıtları ve iz bırakan savaşları dönemselleştirmek için kullandılar.
İmparator Augustus'un yönetimi sırasında, bir *saeculum*un 110 yıl olduğuna karar verildi. Augustus tarafından M.Ö. 17 yılında Roma'nın beşinci *saeculum'*unu kutlamak için Ludi saeculares oyunları ('yüzyıl-oyunları') organize edildi. Claudius ve Septimius Severus gibi daha sonraki imparatorlar, *saecula* geçişini düzensiz aralıklarda kutlamaya devam ettiler. 248 yılında İmparator Arap Philip *Ludi saeculares* ve Roma'nın kuruluşunun 'ab urbe condita' 1000'nci yıldönümü törenlerini birleştirdi. Roma'nın girdiği yeni milenyum, *Saeculum Novum* terimi ile adlandırıldı ve terim Hristiyanlıkta dünyevi çağı kasteden metafiziksel bir çağrışım içerir.

Bir *saeculum* aslında belirli bir zamana sabitlenmemiş olup genel kullanımına göre yaklaşık 90 yıllık bir süreye denk gelir. 22 şer yıllık dört döneme bölünmüş olabilir ve her bir dönem sırasıyla çcukluktan gençliğe, yetişkinliğe, orta yaşa ve yaşlılığa geçişi simgeler.

Sözcük Latin dillerinde *"yüzyıl"* anlamında gelişmiştir.

|  |  |
| --- | --- |
| Latince | *saeculum* |
| Asturyasça | *sieglu* |
| Aragonca | *sieglo* |
| Katalanca | *segle* |
| Fransızca | *siècle* |
| Galiçyaca | *século* |
| İtalyanca | *secolo* |
| Oksitanca | *sègle* |
| Portekizce | *século* |
| İspanyolca | *siglo* |
| Rumence | *secol* |

## Konuyla ilgili yayınlar

* Strauss, William and Howe, Neil, The Fourth Turning, Broadway, 1997. Details the saecula in the past 600 years of Anglo-American history, from the Protestant Reformation to a forecast of the Millennial generation entering adulthood in the 2010s.

## Ayrıca bakınız

* Nesil
* Yüzyıl
* Sosyal döngü teorisi
* Strauss-Howe kuşak teorisi
* In saecula saeculorum
# Sinodik ay

Şekilde y ekseni sinodik ay süresidir.
**Sinodik ay** Ay evrelerinin kendini tekrar etmesi için geçen süredir. Ay takviminin esas aldığı ay da sinodik aydır. Bu süre iki sürenin toplamıdır:

* Ay'ın Dünya çevresinde 3600 derecelik bir tam dönüş süresi (yıldızlara göre ay süresi)
* Bu süre içinde Dünya Güneş çevresinde yer değiştirdiği için Güneş'e göre açı değişikliğinden ileri gelen süre

Ay Dünya çevresindeki dönüşünü 27 gün 7 saat 43 dakika 11.6 saniyede tamamlar. Ancak aynı süre içinde Dünya'nın Güneş'e göre açısı da değişmiştir. Bu sebepten Ay'ın Güneş'e göre aynı konuma gelmesi için ortalama olarak 2.3 gün daha geçmesi gerekir. Bu iki sürenin toplamı ortalama olarak 29 gün 12 saat 44 dakika 2.8 saniyedir. Ancak bu süre uzun süreli ortalamadır. Çünkü Ay'ın Dünya çevresindeki yörüngesi eliptiktir ve Kepler'in 2. yasasına göre Ay'ın elips üzerindeki sürati de değişkendir. En kısa sinodik ay 29 gün 4 saat 19 dakika ve en uzun sinodik ay da 29 gün 22 saat 19 dakikadır. Yandaki şekilde 2000-2018 yılları arasında sinodik ay süreleri gösterilmiştir. (Bu şekilde noktadan sonra gelen sayı saat değil, ondalık kesirdir)

Ay evreleri hesaplanırken, esas alınan süre sinodik aydır.

## Kaynakça

## Dış Bağlantılar

* Sinodik ay animasyonu 13 Şubat 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Saniye

| saniye |
| --- |
| Her saniye tıklayan bir saatin sarkaçla yönetilen eşapman |
| Genel bilgi |
| Birim sistemi | SI |
| Neyin birimi | zaman |
| Sembol | s |

**Saniye**, Uluslararası Birimler Sistemine (SI) (Fransızca: Système International d'unités) göre en düşük enerji seviyesindeki (ground state) Sezyum-133 atomunun (133 Cs atom çekirdeği) iki hyperfine seviye arasındaki geçiş radyasyonunun 9.192.631.770 periyoduna karşılık gelen süredir, (13. CGPM, 1967).
1997 deki CIPM toplantısında bu tanımın durağan ve 0 K termodinamik sıcaklıkta Sezyum atomu için geçerli olduğu onaylandı.
Değişkendir.

Saniye, zaman ölçüsü birimidir ve uluslararası birim sistemi (SI) tarafından tanımlanmıştır. Saniye, bir dakikanın 60, bir saatin ise 3600 eşit parçaya bölünmesiyle elde edilir.

Saniyenin tanımı, 1967 yılında kabul edilmiştir ve Cesium-133 atomunun iki hiperfein seviyesi arasındaki geçiş süresi esas alınarak yapılmıştır. Bu süre, "saniye" olarak tanımlanmıştır ve uluslararası standart saniye olarak kullanılmaktadır.

Saniye, zamana ilişkin birçok ölçüm ve hesaplama yapmak için kullanılır. Örneğin, fizikte ve astronomide, zaman dilimleri, hareketlerin süreleri, ışık hızı gibi birçok kavram saniye cinsinden ifade edilir. Saniye ayrıca, atomik saatler ve diğer zaman ölçüm cihazları gibi birçok teknolojik araçta da kullanılır.

## Etimoloji

Sözcük, kökenini Arapça "iki" sayısı olan "isnân"dan almaktadır. Bunun nedeni ise Biruni'nin zaman birimlerini adlandırırken sayısal sıralamalar kullanmasıdır (örneğin, "salise" de "üç" anlamındaki "selâse"den gelmektedir). Saniyenin eş anlamlısı olan **ket** sözcüğü de aynı zamanda *ikinci* anlamına gelmektedir.

saniye (s) SI çarpanları
| Alt katlar
 |  | Katlar
 |
| Değer
 | SI sembolü
 | Adı
 | Değer
 | SI sembolü
 | Adı
 |
| 10−1 s
 | ds
 | desisaniye
 | 101 s
 | das
 | dekasaniye
 |
| 10−2 s
 | cs
 | santisaniye
 | 102 s
 | hs
 | hektosaniye
 |
| 10−3 s
 | ms
 | milisaniye
 | 103 s
 | ks
 | kilosaniye
 |
| 10−6 s
 | µs
 | mikrosaniye
 | 106 s
 | Ms
 | megasaniye
 |
| 10−9 s
 | ns
 | nanosaniye
 | 109 s
 | Gs
 | gigasaniye
 |
| 10−12 s
 | ps
 | pikosaniye
 | 1012 s
 | Ts
 | terasaniye
 |
| 10−15 s
 | fs
 | femtosaniye
 | 1015 s
 | Ps
 | petasaniye
 |
| 10−18 s
 | as
 | attosaniye
 | 1018 s
 | Es
 | ekzasaniye
 |
| 10−21 s
 | zs
 | zeptosaniye
 | 1021 s
 | Zs
 | zettasaniye
 |
| 10−24 s
 | ys
 | yoktosaniye
 | 1024 s
 | Ys
 | yottasaniye
 |
| 10−27 s
 | rs
 | rontosaniye
 | 1027 s
 | Rs
 | ronnasaniye
 |
| 10−30 s
 | qs
 | kuektosaniye
 | 1030 s
 | Qs
 | kuettasaniye
 |

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* Salise
# Sotik döngü

**Sotik döngü**, 1461 yıllık döngü anlamına gelir. Adını Antik Yunanların Sirius yıldızına verdikleri ad olan *Sothis*ten alır.

Döneme adı verilen göğun en parlak yıldızı Sirius
Antik Mısırlılar Güneş takvimini ilk kullanan halktı. Fakat bir yılı 365 gün olarak saptamış, yani artık yılı hesaba katmamışlardı. Ancak göğün en parlak yıldızı olan Sirius yıldızının doğu ufkundan doğuşunu yılbaşı saydıklarından, yılbaşının her yıl planlanandan yaklaşık olarak 0.25 gün geç geldiğini (aslında 0.2425 gün) saptadılar. Ayrıca çok düzenli olduğu bilinen Nil nehrinin yıllık taşması da ortalama olarak olarak 0.25 gün gecikiyordu. Bu sebepten Mısırlıların takvimi her yıl 0.25 gün ileri gidiyordu. Ancak Mısırlılar artık yıl uygulaması yapmadılar. Onun yerine, hesap yapıp 1460 (bugünkü hesaba göre 1461) yılda bir durumun eski haline geleceğini tahmin ettiler (1460 yıl, 365 yılın 4 ile çarpımıdır). Günümüzde bu süre "Sotik döngü" olarak bilinir.

## Kaynakça
# Yüzyıl

**Yüzyıl** veya **asır** kelime anlamı olarak arka arkaya gelen yüz yılı anlatmak için kullanılır. Ancak aslında *yüzyıl* terimi yüz tane yıldan oluşmak zorunda değildir. 0 yılı ile başlar ve 99 yılı ile biterler. 0 başlangıç kabul edilir ve takip eden an 1. yıldır. 0 milat kabul edilmesi tarihçiler tarafından yapıldığı için tarih hesaplamalarında 0-99 olarak yüzyıl 0-24 1. çeyrek 25-49 2. çeyrek 50-74 3. çeyrek 75-99 4. çeyrek olarak kullanılmaktadır.

Pratikte bazı yüzyıllar 100 yıldan daha kısa, bazıları daha uzun sürmüştür. Hatta farklı milletlerde veya bölgelerde aynı zaman dilimi içinde farklı yüzyılların yaşanması mümkündür. Örnek olarak, modern tarih çözümlemelerinde; Osmanlı Devleti için 19. yüzyıl, Avrupa gibi 1789'da Fransız İhtilali ile birlikte başlamış ve 1914'te I. Dünya Savaşının başlamasıyla bitmiş kabul edilir.
# Kronoloji

**Kronoloji (**Grekçe Chronos/zaman + logos/mantık**)**, olayların tarihsel sıralanması ile ilgili bir bilim dalıdır. Tarih bilimi ile yakından ilgili bu bilim dalı, oluşum süreçlerinin tarihlenmesi ve raporlanması ile uğraşır.

Kronoloji, sadece tarih için değil astronomi, jeoloji, paleontoloji ve arkeoloji gibi birçok bilim dalı için önemlidir.

TDK Büyük Sözlük, sözcüğün Türkçeye Fransızcadan (chronologie) girdiğini belirtir ve sözcüğü *zaman bilimi*, *zaman dizini* olarak Türkçeye çevirir.

## Tarih öncesi Kronoloji

Geç 19.yüzyıl arkeologları, yazılı tarihin olmadığı dönemleri tarihlendirmek için toplumların çömlekçilik tekniklerini ve tarzlarını baz alan göreli kronolojiler kullanabileceklerini buldular.

## Ayrıca bakınız

* Yeni Kronoloji
* Takvim
# Süre (felsefe)

Teorinin sahibi Henri Bergson
**Süre**, Fransız filozof Henri Bergson tarafından ortaya konan bir zaman ve bilinç teorisi.

Bergson, Herbert Spencer felsefesinden algıladığı yetersizlikler üzerine Spencer'in mekaniği anlama eksikliğinden dolayı Bergson'u matematik ve fen bilimlerinden kaçındığı sonucuna götüren eksikliklerini iyileştirmeye çalıştı. Bergson, bir anı ölçmeye çalıştığı anın gitmiş olacağının farkındaydı. Birey için zaman hızlanabilir veya yavaşlayabilir. Oysa bilim için aynı kalır. Bu nedenle Bergson, ne bir birlik ne de niceliksel bir çeşitlilik olan insanın iç yaşamını keşfetmeye karar verdi. Süre etkisizdir ve yalnızca hiçbir zaman tam bir resim gösteremeyen görüntüler aracılığıyla dolaylı olarak gösterilebilir. Sadece hayal gücünün basit bir sezgisiyle kavranabilir.
# Metrik zaman

**Metrik zaman**, metrik sistemi kullanan zaman aralıkları ölçüsüdür.

Daha kısa sürelere dayanan zaman dilimleri vardır. Metrik önekleriyle adlandırılırlar. Bunlardan bazıları kilo saniye ve milisaniyedir. Dakika, saat ve gün gibi diğer zaman birimleri modern metrik sistemle kullanım için kabul edilir ancak bunun bir parçası değildir.
# Ruhsal kronometri

**Ruhsal kronometri**; zihinsel operasyonların içeriğini, süresini ve zamansal sekansını çıkarmak için algısal bir zaman görevi.

Bilişsel işlem hızının bilimsel çalışmasıdır. İşleme hızı, bir uyaranın başlangıcı ile bireyin tepkisi arasında geçen süre olan reaksiyon süresi ile ölçülür. Ruhsal operasyonların insanın dikkatine, algısına, bilişine ve eylemine ilişkin içgörü elde etmek için gereken zamanı inceleyen deneysel bir yaklaşımdır.

## Kaynakça
# Paranın zaman değeri

**Paranın zaman değeri**, günümüzde paranın gelecekte alınacak para toplamından daha değerli olduğunu belirten temel bir finansal kavramdır. Finansın bu temel ilkesinde paranın faiz kazanabilmesi koşuluyla herhangi bir miktar para daha kısa sürede alınmaya değer. Bazen mevcut indirimli değer de denir.

## Kaynakça
# Kronometre

Tipik bir mekanik (analog) kronometre.
Dijital bir kronometre
**Süreölçer ya da kronometre**, zamanı hassas bir şekilde ölçmeye yarayan sayaç.

Kronometre denizcilikte uzun süre geminin hangi boylam üzerinde olduğunu belirlemek için kullanılmıştır.

İlk kronometreler İngiliz parlamentosunun 1700'lü yıllarda gemilerin dünya üzerindeki yerlerini doğu batı yönünde kolayca ve hassas hesaplayabilmelerini sağlamak amacıyla geçirdiği bir mükafat kanunuyla başlayan 40 yıllık bir yarış sonucu, daha önce tahta saat kulesi yapan marangoz John Harrison tarafından geliştirilmiştir. Harrison'un katkıları sürtünme, merkezkaç kuvvetleri ve ısının sarkaç salınımına etkilerini önleme yönlerinde olmuştur. Bu ilk aletler hâlâ Greenwich rasathanesinde sergilenmektedir. İlk gemi ile seyre çıkan kronometre kaptan James Cook tarafından 1769-70 de Yeni Zelanda'ya kadar götürülüp bölgeyi haritalamada kullanılmış, daha sonra 1790 yılında bir seferde *Denizde İsyan (Mutiny on the Bounty)* filmlerine konu olan isyancılarla birlikte Pitcairn Adalarında kalmış, adaya uzun süre sonra uğrayan balina avcılarınca geri getirilmiştir.

Boylam (kitap) bu ilkleri anlatır. Kronometrenin icadı ile, denizlerdeki boylam problemi olarak bilinen sorun çözülmüş, gemilerin doğu batı yönündeki tam konumu düşük bir hata oranı ile hesaplanmıştır. Sıcaklık, basınç veya nemden etkilenmeyen; saati, dakikayı, saniyeyi ve geçen gün sayısını gösteren John Harrison'un geliştirdiği bu kronometreler, İngiliz devletine denizcilikte (açık denizde kıyı görmeden, rüzgâr ve akıntıları hesaba katmadan nerede olduğunu kesin bilebilme olanağı sayesinde) bir süre için çok büyük üstünlük sağlamıştır.

## Kaynakça
# Amper

| Amper |
| --- |
| Hareketli bir demir ampermetre modeli. Bobinden geçen akım arttıkça, piston bobinin içine doğru çekilir ve ibre sağa doğru sapar. |
| Genel bilgi |
| Birim sistemi | SI |
| Neyin birimi | Elektrik akımı |
| Sembol | A |
| Adını aldığı | André-Marie Ampère |

**Amper** (sembolü **A**), elektrikte akım şiddeti birimidir. Birim zamanda geçen elektrik yükü miktarına elektrik akımının şiddeti denir. Bir iletkenin belli bir kesitinden saniyede bir coulomb elektrik yükü geçerse, akım şiddeti 1 amper olur.

Amper, elektrik akımının birimidir ve Uluslararası Birimler Sistemi (SI) tarafından tanımlanmıştır.

Elektrik akımının ölçümü, özellikle elektriksel güç ve enerji tüketimi hesaplamalarında önemlidir ve birçok farklı uygulamada kullanılır. Elektrikli cihazların ve elektrik devrelerinin tasarımında, güç tüketiminin kontrolünde ve elektrikli motorların performansının ölçümünde kullanılır.

## Hesabı

Akım şiddeti:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
formülüne göre hesaplanır;

Q: Elektrik yükü miktarı (Coulomb),
t: Zaman (saniye)
I: Akım şiddeti (Amper).
Akım, iki nokta arasındaki potansiyel fark (V) nedeniyle oluşur ve şiddeti

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
şeklinde hesaplanır;

V: Potansiyel fark (Volt),
R: Direnç (Ohm),
I: Akım şiddeti (Amper).
Elektrik yükü birimi olarak coulomb kullanılmaktadır. Bir elektronun yükü 1,602\*10−19 Coulomb'dur. Yani 6,242\*1018 elektronun yükü 1 coulombtur.

Bir şimşek veya yıldırımdaki akımın şiddeti 20-300 kA seviyelerine ulaşabilirken, yüksek frekansla çalışan elektronik devrelerinde akım şiddeti μA düzeyindedir.

## Ayrıca bakınız

* Ohm kanunu
* Andre Marie Ampere

amper (A) SI çarpanları
| Alt katlar
 |  | Katlar
 |
| Değer
 | SI sembolü
 | Adı
 | Değer
 | SI sembolü
 | Adı
 |
| 10−1 A
 | dA
 | desiamper
 | 101 A
 | daA
 | dekaamper
 |
| 10−2 A
 | cA
 | santiamper
 | 102 A
 | hA
 | hektoamper
 |
| 10−3 A
 | mA
 | miliamper
 | 103 A
 | kA
 | kiloamper
 |
| 10−6 A
 | µA
 | mikroamper
 | 106 A
 | MA
 | megaamper
 |
| 10−9 A
 | nA
 | nanoamper
 | 109 A
 | GA
 | gigaamper
 |
| 10−12 A
 | pA
 | pikoamper
 | 1012 A
 | TA
 | teraamper
 |
| 10−15 A
 | fA
 | femtoamper
 | 1015 A
 | PA
 | petaamper
 |
| 10−18 A
 | aA
 | attoamper
 | 1018 A
 | EA
 | ekzaamper
 |
| 10−21 A
 | zA
 | zeptoamper
 | 1021 A
 | ZA
 | zettaamper
 |
| 10−24 A
 | yA
 | yoktoamper
 | 1024 A
 | YA
 | yottaamper
 |
| 10−27 A
 | rA
 | rontoamper
 | 1027 A
 | RA
 | ronnaamper
 |
| 10−30 A
 | qA
 | kuektoamper
 | 1030 A
 | QA
 | kuettaamper
 |
# Kelvin

| kelvin |
| --- |
| Derece Celsius ve kelvin cinsinden işaretleri olan Termometre |
| Genel bilgi |
| Birim sistemi | SI |
| Neyin birimi | sıcaklık |
| Sembol | K |
| Adını aldığı | William Thomson, 1st Baron Kelvin |
| Birim dönüşümleri
  |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  K ... | *... karşılık gelir ...* |
|  |
|   Celsius |  ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_1  − 273.15) °C |
|   Fahrenheit |  (1.8  WIKINIUM\_MATH\_PH\_2  − 459.67) °F |
|   Rankine |  1.8  WIKINIUM\_MATH\_PH\_3  °Ra |

**Kelvin**, Uluslararası Birim Sistemi'ne göre temel sıcaklık ölçüsü birimi. Sembolü **K**'dir. İsmini, termodinamikteki mutlak sıfır kavramını ilk defa gazlardan tüm maddelere uygulayan İskoç asıllı bilim insanı Lord Kelvin'den alır.

Kelvin, sıcaklığın ölçüsü birimidir ve uluslararası birim sistemi (SI) tarafından tanımlanmıştır. Kelvin, mutlak sıfır sıcaklığına dayanan bir sıcaklık ölçeği olarak bilinir ve diğer sıcaklık ölçeklerine göre farklı bir ölçüm yöntemi kullanır.

Kelvin'in tanımı, belirli bir moleküler hareketliği ifade eden mutlak sıfır noktasından başlayan sıcaklık ölçeğine dayanır. Kelvin, Celsius ölçeği ile benzerdir ancak farklı bir sıfır noktası kullanır. Celsius ölçeği, suyun donma noktasının 0 °C ve kaynama noktasının 100 °C olduğu bir ölçekken, Kelvin ölçeği mutlak sıfır noktasını 0 Kelvin (K) olarak tanımlar ve sıcaklık arttıkça Kelvin cinsinden ölçülür.

Kelvin ölçeği, diğer sıcaklık ölçeklerine göre daha doğru ve ölçülebilir bir ölçek olarak kabul edilir. Ayrıca, Kelvin'in diğer sıcaklık ölçekleri ile ilişkisi sabit bir orana sahiptir, bu da Kelvin'in özellikle bilimsel ve endüstriyel uygulamalarda sıkça kullanılmasına neden olur.

Kelvin, termodinamik sistemin sıcaklığını ölçmek için kullanılır ve özellikle endüstriyel uygulamalarda, kimya, fizik, astronomi, mühendislik ve meteoroloji gibi birçok alanda yaygın olarak kullanılır.

Birim aralığı santigrat (Celsius) derecesiyle aynı olan kelvin, sıfır noktası olarak mutlak sıfırı (**–273,15 °C**) alır. 1954'teki onuncu Ağırlık ve Ölçüler Genel Konferansı'nda (Fr. *Fransızca: Conférence Générale des Poids et Mesures*) suyun üçlü noktasının termodinamik sıcaklığının (mutlak sıfırla olan farkının) 273,16'da biri olarak tanımlanmıştır.

Santigrat derecesi sıfır noktasını suyun donma noktası olarak aldığından, 0 °C 273,15 K'e eşit olur. Benzer şekilde santigrat derece olarak ifade edilen herhangi bir sıcaklığı kelvine çevirmek için söz konusu değere 273,15 eklenir. Mesela 22 °C = 22 + 273,15 = 295,15 K.

Kelvin sıcaklık birimi, 1967'deki 13. Ağırlık ve Ölçüler Genel Konferansı'ndan beri "derece" sözcüğü kullanılmadan tanımlanmakta ve dolayısıyla derece işareti (°) olmadan yazılmaktadır.

10−12 düzeyinde, 1 kelvinin trilyonda biri kadar olan sıcaklığa ise pikokelvin denir.

## Kaynakça

* "Kelvin Sıcaklık Ölçeği". 1 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Nisan 2023.
* "kelvin - unit of measurement". 22 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Nisan 2023.
* "Kelvin: Introduction". 25 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Nisan 2023.
# Mol

Avogadro sayısı ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 ) kadar atom ya da molekül içeren maddeye 1 **mol** denir. Mol, hiçbir zaman belli bir kütleyi ifade etmez.

"Mol" terimi, 20. yüzyılın başında Alman kimyager Wilhelm Ostwald tarafından kimya literatürüne kazandırılmıştır. Ostwald, molü bir maddenin moleküler veya atomik ölçeklerdeki temel yapı taşlarının sayısını ifade eden bir birim olarak tanımlamıştır.

Mol, kimyasal madde miktarının birimidir. Bir mol, bir maddenin moleküler veya atomik ölçeğindeki temel yapı taşlarının sayısını ifade eder. Bir mol, Avogadro sayısı olarak bilinen 6,02 x 10^23 adet yapı taşı içerir.

Örneğin, bir mol suyun molekülleri, iki mol hidrojen atomu ve bir mol oksijen atomu içerir. Bir mol karbon dioksit gazı molekülleri, bir mol karbon atomu ve iki mol oksijen atomu içerir.

Mol, birçok kimyasal hesaplamada ve ölçümlerde kullanılır. Örneğin, bir kimyasal reaksiyonun verimliliğinin hesaplanmasında veya bir çözeltinin konsantrasyonunun belirlenmesinde kullanılabilir. Mol, uluslararası birim sistemi (SI) tarafından tanımlanmıştır ve birim sembolü "mol" ile gösterilir.

* 1 mol hidrojen (H) atomunun kütlesi = 1 g
* 1 mol oksijen (O) atomunun kütlesi = 16 g
* 1 mol su (H2 + ½O2) molekülünün kütlesi = 18 g
* 1 tane su molekülünün kütlesi = WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 'dir.

Bir diğer ifade ile mol; 12 g C elementindeki atom sayısı kadar tanecik içeren sistemdir. 0 derece ortam sıcaklığı ve 1 Atmosfer basınç altında bir mol gaz 22,4 litre hacim kaplar Aynı basınç altında atomlar aynı miktar atom molekül içerir.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4

olmak üzere aşağıdaki formüller ile mol hesaplanabilir:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6

## Kaynakça
# SI'dan türetilen birim

Uluslararası Birimler Sistemi (SI), yedi temel birimden oluşur. Diğer tüm ölçüm birimleri bunlardan türetilir. Diğer bu birimler **SI'dan türetilen birimler** olarak adlandırılır ve standartın parçası olarak dikkate alınmışlardır.

SI birimlerin adları küçük harflerle yazılır. Kişilerle ilişkilendirilen birim adlarının birim sembolleri yine de daima bir büyük harfle başlar (örn, Hertzin sembolü Hz olurken, metre m ile gösterilir).

## Özel adlarla birim türetme

Temel birimler, diğer nicelikler için ölçüm birimlerin birimi olarak türetilecek şekilde birleştirilebilir. Ayrıca radyan *rad* ve steradyan (*sr*) gibi iki tane boyutsuz birim ile özel adlara sahip 20 birim türetildi.

SI temel birimlerinden türetilen birim adları
| Adı
 | Sembolü
 | Niceliği
 | Diğer birimlerdeki ifadesi
 | SI temel birimlerindeki ifadesi
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **hertz** | **Hz** | frekans
 | 1/s
 | s-1 |
| **radyan** | **rad** | açı
 | m·m-1 | boyutsuz
 |
| **steradyan** | **sr** | katı açı
 | m2·m-2 | boyutsuz
 |
| **newton** | **N** | kuvvet, ağırlık
 | kg·m/s2 | kg·m·s−2 |
| **pascal** | **Pa** | basınç, baskı
 | N/m2 | m−1·kg·s−2 |
| **joule** | **J** | enerji, iş, ısı
 | N·m = C·V = W·s
 | m2·kg·s−2 |
| **watt** | **W** | güç
 | J/s = V·A
 | m2·kg·s−3 |
| **coulomb** | **C** | elektriksel yük veya elektrik akısı
 | s·A
 | s·A
 |
| **volt** | **V** | gerilim, elektriksel gerilim, elektromotor kuvvet
 | W/A = J/C
 | m2·kg·s−3·A−1 |
| **farad** | **F** | elektriksel kapasite
 | C/V
 | m−2·kg−1·s4·A2 |
| **ohm** | **Ω** | elektriksel direnç, empedans, reaktans
 | V/A
 | m2·kg·s−3·A−2 |
| **siemens** | **S** | iletkenlik
 | 1/Ω
 | m−2·kg−1·s3·A2 |
| **weber** | **Wb** | manyetik akı
 | J/A
 | m2·kg·s−2·A−1 |
| **tesla** | **T** | manyetik alan kuvveti, manyetik akı yoğunluğu
 | V·s/m2 = Wb/m2 = N/(A·m)
 | kg·s−2·A−1 |
| **henri** | **H** | indüktans
 | V·s/A = Wb/A
 | m2·kg·s−2·A−2 |
| **celsius** | **°C** | sıcaklık
 | *K − 273.15* | *K − 273.15* |
| **lumen** | **lm** | ışık akısı
 | lx·m2 | cd·sr
 |
| **lüks** | **lx** | aydınlanma şiddeti
 | lm/m2 | m−2·cd·sr
 |
| **bekerel** | **Bq** | radyoaktivite (birim zamandaki bozulma)
 | 1/s
 | s−1 |
| **gri** | **Gy** | (iyonlaştırıcı radyasyonun) radyasyon dozu
 | J/kg
 | m2·s−2 |
| **sievert** | **Sv** | (iyonlaştırıcı radyasyonun) eşdeğer dozu
 | J/kg
 | m2·s−2 |
| **katal** | **kat** | kataliz
 | mol/s
 | s−1·mol
 |

Litre gibi diğer yaygın birimler, SI birimi değildir. Fakat SI ile kullanımları kabul edilmiştir (bkz. SI ile kullanılan birimler).

## Ayrıca bakınız

* Planck birimleri
* SI önek
# Bekerel

| Bekerel |
| --- |
| Neyin birimi | Radyoaktivite |
| Sembol | Bq |
| Adını aldığı | Henri Becqcuerel |
| Birim dönüşümleri
  |
| 1 Bq ... | *... eşittir ...* |
|  |
|   Curie |  2,7×10-11 Curie |
|   SI temel birimler |  1 s-1 |

**Bekerel** (*Becquerel* ya da sembol olarak *Bq*), radyoaktivitenin SI ölçü sistemindeki birimidir. Radyoaktiviteyi keşfeden Henri Becquerel'in adına ithafen konmuştur.

1 Bekerel, bir radyoaktif maddede saniyede bir bozunma olduğunu ifade eder.

Radyoaktivite birimi eskiden Curie (Ci) idi, ancak 1975 yılında yerini Becquerel aldı.

## Kaynakça
# Coulomb

**Coulomb**, Elektrik yükü birimi olup simgesi: **C** dir. Charles Augustin de Coulomb'un (1736-1806) adına ithafen verilmiştir.

Coulomb, elektrik yükü birimidir. Bir Coulomb, sabit bir akım kaynağından bir saniye boyunca akan 1 amperlik bir elektrik yüküne eşittir. Bir başka deyişle, bir Coulomb, bir amperlik bir akımın bir saniye boyunca aktığı zaman oluşan yük miktarıdır.

Coulomb birimi, Charles-Augustin de Coulomb'un adını almıştır. Coulomb, elektromanyetizma alanında önemli çalışmalar yapan bir Fransız fizikçidir.

Coulomb, elektrik yükü için SI birim sistemine göre tanımlanmıştır ve birim sembolü "C" ile gösterilir. Coulomb, diğer birimlerle birlikte kullanılarak elektriksel yük, akım, gerilim ve diğer elektriksel büyüklüklerin ölçülmesinde kullanılır.

1 Coulomb, 1 Amper şiddetindeki bir elektrik akımının bir iletken üzerinde 1 saniye süre ile akması durumunda taşıdığı elektrik yükü büyüklüğüdür.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
* Bir mol elektron (yaklaşık 6,022x1023 veya Avogadro sayısı), Faraday sabiti olarak bilinir (daha doğrusu –Faraday, çünkü elektronlar negatif yüklüdürler). Bir Faraday: 96485 C'a eşittir (Faraday sabiti).
* Bir coulomb yaklaşık 6,24x1018adet elektrik yüküne eşittir.
* 1 amper-saat = 3600 C(Coulomb)