# 12 saatlik zaman

| 12 saatlik zaman | 24 saatlik zaman
 |
| --- | --- |
| Geceyarısı (günün başlangıcı) 12 geceyarısı 12:00 ö.ö. | 00:00
 |
| 12:01 ö.ö. | 00:01
 |
|   1:00 ö.ö. | 01:00
 |
| 11:00 ö.ö. | 11:00
 |
| 11:59 ö.ö. | 11:59
 |
| 12 öğlen 12:00 ö.s. | 12:00
 |
| 12:01 ö.s. | 12:01
 |
|   1:00 ö.s. | 13:00
 |
| 11:00 ö.s. | 23:00
 |
| 11:59 ö.s. | 23:59
 |
| Geceyarısı (günün sonu) *Ertesi günün başlangıcı* | 24:00
 |

**12 saatlik zaman**, günün geceden geceye akışını belirleyen bir zamanın düzeni. 24 saatten oluşan günü **ö.ö.** (Latincede *öğleden önce* anlamına gelen **ante meridiem**, kısaca **a.m.**) ve **ö.s.** (Latincede **öğleden sonra** anlamına gelen **post meridiem**, kısaca **p.m.**) olarak iki periyota böler. Her periyot; *12* (sıfırı gösterir), *1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10* ve *11* sayılarından oluşur. 24 saatlik zaman döngüsü gece yarısı 12'de (genel kullanımı 12 a.m.) başlar, öğlen 12'yi geçer (genel kullanımı 12 p.m.) ve günün sonundaki gece yarısına kadar devam eder. 12 saatlik zaman, MÖ 2. binyılın ortalarından MS 16. yüzyıla kadar geliştirilmiştir.

12 saatlik zaman, birçok İngilizce konuşulan ülkede ve eski İngiliz sömürgelerinde olduğu gibi birkaç ülkede de yaygın olarak kullanılmaktadır.

## Tarihi ve kullanımı

Çift olarak numaralandırılan Exeter Katedrali astronomik saati.
Bir takvim gününün doğal gece ve gündüz bölüşümü, her günün iki döngüye ayrılmasının temel dayanağını oluşturur. Başlangıçta, Güneş'in konumuyla izlenebilen bir döngü (gündüz) ve ardından Ay ve yıldızlar tarafından izlenebilen bir döngü (gece) olmak üzere iki döngü vardı. Bu iki döngü günümüzde geceyarısı ve öğle saatlerinde başlayan 12 saatlik iki periyota dönüştü. Öğle, İngilizce konuşulan ülkelerde günümüzde nadiren M olarak kısaltılmaktadır.

12 saatlik zamanın tarihi Mezopotamya ve Antik Mısır'a dayanmaktaydı.
Firavun I. Amenhotep'in mezarında gündüz kullanım için Mısır Güneş saati, gece kullanım içinse Mısır su saati bulunmaktaydı.
MÖ 1500'lerden itibaren bu saatler kullanılarak günü on ikişer saatlere bölündü.

Romalılar, gün ışığını 12 eşit saate bölerek (yıl boyunca değişen uzunluklara sahipti) geceyi dört saate ayıran 12 saatlik bir sistem kullandı.

14. yüzyılda ilk mekanik saat, Astronomların usturlap ve güneş saatine olan aşinalığıyla Dünya'nın Güneş etrafında dönüşünü model alan 24 saati gösteren kadranlı analog saatti. Kuzey Avrupa'da genel olarak Roma rakamları ile gösterilen 12 kadranlı saatler kullanılıyordu.

Avrupa ülkelerinden özellikle İtalya'da İtalyan tarzı saatlerin sayımını gösteren 24 saatlik sistem (I - XXIV) kullanılırken, Britanya İmparatorluğu'nda 12 saatlik zaman kullanılıyordu.

15 ve 16. yüzyıllarda 12 saatlik analog kadran ve saat sistemi Kuzey Avrupa genelinde kullanıldı. 24 saatlik olan daha çok astronomik saatler ve kronometreler için kullanılıyordu.

### Ülkesine göre kullanımı

12 saatlik sistemi kullanan tipik bir analog saat.
12 saatlik zaman genel olarak özellikle yazımda Britanya İmparatorluğu'ndan ayrılan ülkelerde (Birleşik Krallık, Amerika Birleşik Devletleri, Avustralya, Hindistan vb.) kullanılırken birkaç ülkede daha (Meksika, Mısır ve Malezya) kullanılmaktadır. Ancak çoğu ülkede özellikle yazım olarak 24 saatlik zaman kullanılmaktadır. Bazı ülkeler 12 saatlik zaman dilimini konuşma dilinde tercih ederken, 24 saatlik zaman dilimini yazılı ve resmî baülamlarda kullanmaktadır. Bazı Avrupa ülkeleri ve Latin Amerika iki saati bu şekilde kullanmaktadır.

Konuşma sırasında 12 saatlik zaman dilimine göre saati belirtirken *sabah, öğleden sonra, akşam,*  ve *gece* sözcükleri kullanılmaktadır. İngilizce konuşulan ülkeler dışında *a.m.* ve *p.m.* kullanımı oldukça nadirdir. İngiltere'de betimleyici ifadeler nispeten yakın zaman kadar evrenseldir. Örneğin; 1795 yılında Londra'da yayınlanan *Rider's British Merlin* almanağı bu ifadeleri kullanırken 1773 yılındaki benzer almanaklarda da kullanılmıştır.

Öğleden sonrasını *p.m.* ifadesinin yanında nokta olarak gösteren 12 saatlik sistemi kullanan alarmlı dijital saat.
### Bilgisayar desteği

Çoğu ülkede bilgisayarlar varsayılan olarak 24 saatlik dilimi kullanmaktadır. Microsoft Windows ve Unix benzeri sistemlerde olduğu gibi Linux ve macOS gibi çoğu işletim sisteminde sınırlı sayıda dil ve bölge için varsayılan olarak 12 saatlik zaman dilimi ayarlıdır. İşletim sistemlerini kullanan kullanıcılar ayarlarda saat sistemini isteklerine göre değiştirebilmektedirler.

## Kısaltmalar

Latince olan *a.m.* ve *p.m.* (sıklıkla "am" ve "pm", "AM" ve "PM" veya "A.M." ve "P.M." olarak yazılır) kısaltmaları İngilizce ve İspanyolcada kullanılmaktadır. Bunlara eşdeğer olarak Yunancada Yunanca: π.µ. ve Yunanca: µ.µ. ve Seylancada Seylanca: පෙ.ව. (*pe.va.*) for Seylanca: පෙරවරු (*peravaru*, Seylanca: පෙර *pera* - önce) ve Seylanca: ප.ව. (*pa.va.*) for Seylanca: පස්වරු (*pasvaru*, Seylanca: පස්සේ *passē* - sonra) ifadeleri kullanılmaktadır. Bununla birlikte öğle, bu dillerin herhangi birinde kısaltılır, normalde öğle tam olarak yazılır. Portekizcede ikisi de 21:45 pm: 21h45, 21h45min (resmî), 21:45 ve 9:45 p.m. ifadeleriyle kullanılmaktadır.

Diğer dillerin çoğunda "öğleden önce" ve "öğleden sonra"yı belirten kısaltmalar bulunmamaktadır ve 12 saatlik sistem sadece sözlü olarak kullanılmaktadır.

## İlgili düzenlemeler

### Matbaacılık

Latince *ante meridiem* (öğleden önce) ve *post meridiem* (öğleden sonra) terimlerinin kısaltması olarak "a.m." ve "p.m." ifadeleri kullanılmaktadır. "a.m." ve "p.m." kısaltmaları; küçük büyük harflerle ("am" ve "pm"), noktasız büyük harflerle ("AM" and "PM"), noktalı olarak ve küçük harflerle ("am" ve "pm" veya sıklıkla "a.m." and "p.m.") olarak kaynaklarda kullanıma göre değişmektedir.

Bazı yazım rehberlerinde kısaltmalarla beraber kullanılan saatler yazıya geçirilirken arada boşluk bırakılması gerektiğini önerirken, çoğu yazım kılavuzları öğleden önce ve sonrasını anlatmasına rağmen saatten önce kısaltmaların kullanmasını önermez.

Saat ve dakika ayırıcıları ülkeler arasında da değişmektedir. Bazı ülkelerde saatleri belirtirken arada iki nokta (Örneğin 2:30) kullanılırken, bazı ülkelerde nokta (örneğin 2.30) kullanılmaktadır. Bazı ülkeler h harfiyle ayırmaktadır (2h30). 24 saatlik sitemin kullanıldığı çoğu durumlarda saat ve dakika arasında bir ayırıcı yoktur (0800, İngilizcede de yazıldığı gibi "oh-eight-hundred" (sıfır sekiz yüz) şeklinde okunur).

#### Kodlama

Unicode'da şu simgeler bulunmaktadır:

* + "a.m." U+33C2 ㏂ (HTML *&#13250*;) ve

* "p.m." U+33D8 ㏘ (HTML *&#13272*;).

Bunlar, Çince karakterler ile aynı yeri kaplayan Çince-Japonca-Korece karakter kümeleriyle kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

### Konuşma dilinde 12 saatlik zaman

Konuşma dilinde bir saati en yakın beş dakikaya yuvarlamak ve saati ifade ederken dakikaların kullanımında yaygındır (5:05 için "beşi beş geçiyor", resmî olarak bazı BK kaynaklarında 5.5 olarak yazılır veya 5:55 için "altıya beş var"). Bir saati 15 dakika geçtikten sonra "çeyrek" (5:15 için "beşi çeyrek geçiyor") ve 30 dakika geçtikten sonra "buçuk" (5:30 için "beş buçuk") ifadeleri kullanılmaktadır. Eğer saat 8:45 ise "*dokuza çeyrek var*" denilerek saatin dokuz olmasına 15 dakika kaldığı belirtilir. Dahası, ilgili saatin olduğu veya yakın tarihte anıldığı durumlarda, konuşmacılar, özellikle resmî olmayan konuşmalarda detaylı cümleler kullanmaktan kaçınmak için "buçuk" ve "çeyrek" terimlerini kullanabilir. Bu terimler çoğu zaman bir saat aralıklarla çoklu zaman dilimlerini kapsayan televizyon ve radyo yayınlarında kullanılır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* NIST Saat hakkında SSS16 Eylül 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Japonya'da öğle 12am12 Aralık 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.