Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Efemeris zamanı

1958'de Güneş sisteminin çekim teorilerinde bağımsız br değişken olarak tanımlanmış ve 1983'ün sonuna kadar kullanılmış bir zaman ölçüsü.

1984'te Ephemeris Time ET'nin yerini dinamiksel zaman almıştır. ET 1900'ün başlangıcına yakın, Güneş'in ortalama geometrik boylamı 279° 41'48”.04 olduğu anda ayarlanmıştır. Bu anda efemeris zaman, 1900 yılının Ocak ayının sıfırıncı gününün 12. saatini gösterir.
# Greenwich Ortalama Zamanı

**Greenwich Ortalama Zamanı** (İngilizce: Greenwich Mean Time), **Greenwich Saati** veya kısaltmasıyla **GMT**, başlangıç meridyeni üzerinde ortalama güneş zamanı. GMT, Britanya Adaları'nın standart zaman dilimidir. Adını Londra'nın güneydoğusundaki Greenwich banliyösünden alır. Burada bulunan rasathanenin üzerinde bulunduğu kabul edilen meridyen, baş meridyen (0°) kabul edilir.

Atomik olarak hesaplanan ve GMT'den daha hassas olan UTC kullanılmaya başlanmadan önce dünyadaki saat ayarlamaları Greenwich'ten geçen meridyene göre yapılmaktaydı. Her boylam derecesi arası 4 dakikadır. Bu nedenle 15 derecelik her meridyen dilimi bir saate eşittir. Böylece 12 saat doğuda, 12 saat batıda olmak üzere, yeryüzü 24 saat dilimine bölünmüştür. Greenwich meridyeninden doğuya doğru gidildikçe saatler ileri (+), batıya doğru gidildikçe geri (-) gider.

Osmanlı Devleti'nde saatleri, Ayasofya'nın kubbesinden geçtiği varsayılan ve *Arz-ı Halife* veya *Arz-ı İstanbul* olarak adlandırdıkları meridyene göre ayar ederlerdi. 1925'te 697 sayılı Günün Yirmi Dört Saate Taksimine Dair Kanun ile birlikte, saat diliminde de uluslararası bir standart haline gelmiş olan GMT sistemi kabul edilmiştir.

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* UTC
* Boylam

## Dış bağlantılar

* GMT resmi Sitesi 20 Eylül 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Fizikte zaman

**Fizikte zaman**, bir saatin okuduğu zaman ölçümü.

Klasik ve relativistik olmayan fizikte skaler bir niceliktir. Uzunluk, kütle, yük gibi genellikle temel bir miktar olarak tanımlanır.
# Zaman koordinatı

**Zaman koordinatı**; görelilik yerçekimi kuramında çoğunlukla genel görelilik kuramında küresel bir zaman ölçüsünü temsil eden koordinat.

Etkinlikleri etiketlemenin evrensel bir yoludur. Her olayın üç uzay ve bir zaman olmak üzere dört koordinatı vardır. Koordinat süresi, küresel tanımı nedeniyle faydalıdır ancak fiziksel zamana karşılık gelmez. Bu kendi uygun zamanlarını ölçecek farklı gözlemciler için farklı olacaktır. Kesinlikle koordinat süresi, koordinatların seçimine bağlı olduğu için benzersiz bir şekilde tanımlanmamıştır. Bununla birlikte terim pratikte standart bir koordinat sistemindeki zaman koordinatını ifade etmek için kullanılır.

## Kaynakça
# Kuantum zamanı

**Kuantum zamanı**, zamanın sürekli olmadığını öne süren bir hipotezin parçası olarak ayrık ve bölünemez bir zaman terimi.

Zaman hem standart kuantum mekaniğinde hem de genel görelilikte sürekli bir miktar olmakla birlikte birçok fizikçi özellikle kuantum mekaniğinin genel görelilikle birleşimini düşünürken kuantum yerçekimi teorisini üretmek için ayrı bir zaman modelinin işe yarayabileceğini öne sürdü.
# Kozmolojik onyıl

**Kozmolojik onyıl**, evren yaşamının bir bölümüdür. Bölümler 10 tabanı ile logaritmik büyüklüktedir. Her ardışık kozmolojik on yıl, evrenin toplam yaşında on katlık bir artışı temsil eder.

## Kaynakça
# Ayrık zaman

**Ayrık zaman**, sürekli ve kesintisiz akmayan, atlaya atlaya ilerleyen zamandır. Matematiksel modellerde kullanılır.

Örneğin belirli bir yerdeki sıcaklığın gün boyunca değişimini takip etmek için her on dakikada bir bu yerdeki sıcaklık ölçülüp bir grafiğe işlenirse, sonuçta elde edilen grafiğe ayrık zamanlı grafik denir. Sıcaklığı aralıksız ölçüp her bir andaki sıcaklık grafiğe işlenebilse, elde edilen grafik sürekli zamanlı olur.

## Ayrıca bakınız

* Zaman (fizik)
# Planck zamanı

Fizikte **Planck zamanı** (*tP*), Planck birimleri olarak bilinen doğal birimler sisteminde zaman birimidir. Işığın bir vakumda bir Planck uzunluğu mesafesini kat ettiği süredir. Birim, onu ilk kullanan Max Planck'ten sonra adlandırılmıştır.

Planck zamanı şöyle ifade edilir:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 ≈ 5,39106(32) × 10−44 s
Burada:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 Planck sabiti (bazen ifadede WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 yerine WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 kullanılır)
*G* = yerçekimi sabiti
*c* = bir vakumdaki ışık hızı
s, zamanın SI birimi olan saniye.
Parantezler arasındaki iki rakam (yani *32* sayısı), yaklaşık değerin standart hatasını ifade eder.

## Fiziksel anlamı

Bir Planck zamanı, ışık hızında hareket eden bir fotonun, bir Planck uzunluğundaki mesafeyi kat edeceği süredir. Teorik olarak bu ölçümü asla mümkün olmayan en küçük süredir ve değeri yaklaşık olarak 10−43 saniyedir. Bugün anlaşılan fizik kanunlarına göre bir Planck zamanından daha küçük süreleri ne ölçebiliriz ne de değişimlerini anlayabiliriz.
2010 Mayıs itibarıyla, kesin olmamakla birlikte doğrudan ölçülen en kısa süre, 12 attosaniyedir (1,2 × 10−17 saniye), yaklaşık 3,7 × 1026 Planck zamanı.

Planck zamanı, boyut analizi olarak bilinen ve ölçü birimleri ile fiziksel sabitleri inceleyen matematiksel fiziğin bir alanında ortaya çıkar. Planck zamanı, *G* yerçekimi sabiti, *c* görelilik sabiti ve *h* kuantum sabitinin eşsiz kombinasyonu sonucu oluşan sabit bir zaman birimidir. Bir Planck zamanından daha küçük bir *t* süresinde oluşan süreçler için *tP / t* boyutsuz niceliği birden büyüktür. Boyut analizinde hem kuantum mekaniği hem de kütleçekim etkisi, bu şartlar altında önem arz eder ve bir kuantum kütleçekimi teorisini gerektirir. Tüm bilimsel ve kişisel tecrübeler için milyar kere milyar Planck zamanından daha fazla süre geçmiştir. Planck ölçeğinde meydana gelen bir olayı algılamak zordur.

## Ayrıca bakınız

* Planck enerjisi
* Planck uzunluğu
* Planck birimleri

## Kaynakça
# Doğru zamanı

**Doğru zamanı**, doğruyu takip eden bir saat tarafından ölçülen zaman terimi.

Koordinatlardan bağımsızdır ve bir Lorentz skaleridir. t ile temsil edilen koordinat zamanından ayırmak için τ ile temsil edilir.
# Zaman genişlemesi

Çalışan iki saatin farklı hızlardan sonra farklı zamanları rapor etmesi zaman genişlemesini açıklıyor. Örneğin, ISS astronotları görevden geriye dönüşlerinde, aynı zamanı yer üzerinde geçirmiş olmaları durumuna göre yaşları daha küçük olurdu ve GPS uzay-zaman'ın bu tür değişimlerine göre ayarlamak gerekir, çünkü uydular dünya sistemleri ile koordine çalışır.
Görelilik teorisi'nde, **zaman genişlemesi** birbirlerine ya da farklı yerçekimli kitleler, yer göreli hareket ya da gözlemciler olarak ölçülen olaylar arasında geçen zaman gerçek bir farktır. İkinci bir gözlemcinin kendi eşit doğru saati ile karşılaştırıldığında, istirahatteki bir gözlemciye göre doğru bir saat farklı bir oranda ölçülebilir. Bu etki ne saatlerin teknik yönden ne de sinyalleri yaymak için zamana ihtiyacımız olduğu gerçeğinden, fakat uzay-zamanın kendi doğasından doğar.

## Genel bakış

Uzay mekiği üzerindeki saatler Dünya'daki referans saatlerinden biraz daha yavaş çalışabilir, GPS ve Galileo uydu saatleri biraz daha hızlı işlerken söz gelimi iki saat (mekanik bir arıza değildir) mükemmel çalışsalar da yeryüzündeki atomik saatler ve uzaydaki küçük eşitsizliklerin bu tür zaman genişlemeleri defalarca (aşağıdaki deneysel onay'a bakınız) kanıtlanmıştır. Yerçekimi veya hızın ya da farklılıklara sebep olacak şekilde doğanın kendi kanunları nedeniyle (yani uzay-zaman) zaman vardır. Her biri farklı şekillerde zamanı etkiler

## Kaynakça
# Kütleçekimsel zaman genişlemesi

**Kütleçekimsel zaman genişlemesi**, bir cismin kütleçekimi alanına girdiğinde boşluktaki birinin onu daha yavaş görmesidir. Mesela, bir kişi boşlukta bir kişi ise bir kara deliğin çekim alanına kapılmış olup kara deliğin çekim alanındaki kişi için geçen 1 yıl, boşluktaki kişi için 10 yıl olur. Bu değerlerin gerçek orantısı kara deliğin ne kadar güçlü çektiğine bağlıdır.

Daha yüksek bir yerçekimi potansiyelinde zamanın daha yavaş çalıştığı bir olgudur. Einstein'ın Genel Görelilik Teorisi için alan denklemi çok karmaşıkken, zaman genişlemesi için denklem çok daha basittir ve nispi hareket için zaman genişlemesi denklemine belirli bir benzerlik gösterir. Einstein'ın Genel Görelilik Teorisi, yerçekimi alanlarındaki saatlerin yerçekimi alanındaki olmayan saatlere kıyasla daha yavaş çalıştığını ve yerçekimi alanı ne kadar güçlü olursa saatin o oranda daha yavaş çalıştığını tahmin eder.

## Kaynakça
# Zaman etki alanı

**Zaman etki alanı**; ekonomik veya çevresel verilerin matematiksel fonksiyonlarının, fiziksel sinyallerinin veya zaman serilerinin zamana göre analizi.

Sinyal veya fonksiyonun değeri tüm gerçek sayılar, sürekli zaman için veya ayrık zaman durumunda çeşitli ayrı örneklerde bilinir. Osiloskop, zaman alanındaki gerçek dünya sinyallerini görselleştirmek için yaygın olarak kullanılan bir araçtır. Bir zaman alanı grafiği, bir sinyalin zamanla nasıl değiştiğini gösterirken, bir frekans alanı grafiği, bir frekans aralığı boyunca verilen her bir frekans bandı içinde sinyalin ne kadar olduğunu gösterir.
# Zaman ölçme bilimi

Etrafında çeşitli saatlerle beraber çalışma masasında oturan saat ustasını gösteren gravür
**Zaman ölçme bilimi**, zaman ölçümü üzerine yapılan çalışmadır.

Saatler, saat mekanizması, güneş saatleri, kum saatleri, zamanlayıcılar, zaman kaydediciler, deniz kronometreleri ve atomik saatler zamanı ölçmek için kullanılan araçlara örnektir.
# Astraryum

Giovanni Dondi dell'Orologio tarafından yapılmış; saat, yıl, gezegenler, Güneş ve Ay'ın hareketlerini gösteren astraryum. Milano'daki Museo nazionale della scienza e della tecnologia Leonardo da Vinci'de yeniden yapılandırılmış versiyonu.
**Astraryum**, ayrıca diğer adıyla **planetaryum**, astronomik cisimlerin döngüsel niteliğini mekanik olarak temsil eden astronomik saat.

## Tarihi

### Yunan ve Roma Dünyası

Antikythera düzeneği (ana parça)
İlk astrarya mekanik cihazlardan oluşuyordu. Arşimet, güneş, ay ve gezegenlerin konumlarını tahmin eden ilkel bir versiyon kullandığı söylenmiştir. 17 Mayıs 1902 tarihinde Valerios Stais adlı bir arkeolog, Antikythera yakınlarındaki bir gemi kazasından kurtarılan ve içinde dişli çarklardan oluşan bir mekanizma bulunduran bir miktar oksitlenmiş malzeme keşfetti. Parçaların X ışınları kullanılarak kapsamlı bir şekilde incelenmesi, araştırmacıların orijinal cihazın kısmî kopyalarını oluşturmak için yeterli ayrıntıları (dişliler, çarklar ve kol) ortaya çıkarmıştır. Büyük dişlilere kazınan gezegen isimleri (Venüs gibi); mekanizmanın amacı hakkında şüphe bırakmamıştır. Ancak, Roma İmparatorluğu'nun sonuna gelindiğinde, bu saat parçasının arkasındaki bilgi birikimi ve bilim kayboldu.

### Orta Çağ ve Rönesans

Belgelenen ilk modern astraryum saati 1364 yılında astronomi ve zaman ölçme birimi ile ilgilenen Orta Çağ bilim adamlarından Giovanni de' Dondi (1318-1388) tarafından tamamlandı. 1630 yılında Mantua'nın görevden alınması sırasında kaybedildiği tahmin edilen ilk saat 107 teker ve çarktan oluşuyordu. Ancak de' Dondi, saat hakkında kalan ayrıntılı açıklamaları kullanarak saati yeniden yapılandırdı. Saatte ortalama güneş saati, yıldız, zaman, güneş ve ayın hareketleri ile o zamana kadar bilinen beş gezegen Venüs, Mars, Satürn, Merkür ve Jüpiter'in hareketleri gösteriliyordu. Gezegenlerin hareketlerinin görünümü, Batlamyus'un güneş sistemi anlayışına göre tasarlanmıştı. De' Dondi, 1344 yılında babası Piazzi dei Signori, Padua'da astronomik saati tasarlayan Jacopo'dan ilham aldı.

İlerleyen dönemlerde daha fazla astrarya yapıldı. Bunun en çok bilinen örneği 1774 yılında Dronrijp, Friesland, Hollanda'da Eise Eisinga tarafından yapılan bir versiyonuydu. Bu versiyonda tüm gezegenler gösteriliyordu ve hâlâ ziyaret edilebilen Franeker'deki bir evde tabana sabitlendi.

Modern zamanlarda astraryum, IMAX tiyatrolarında sergilenen, ticari olarak sömürülen bir planetaryum olarak turistik bir cazibe hâline geldi.

## Ayrıca bakınız

* Planetaryum

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Annosphere16 Nisan 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Dünya/güneş ilişkisinin elektromekanik modeli.
* Science and Society 31 Temmuz 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. sitesinde dünyanın ilk astronomik saati De Dondi'nin "Astrarium"un resmi, 1364.
* de Dondi'nin 14. yüzyıl tarzı Astraryum yüksek teknoloji ürünü
* Het Eise Eisinga Planetarium 21 Mart 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Atom saati

Çip boyutlu atom saati
**Atom saati**, atomların belirli rezonans frekanslarına dayalı geçişlerini referans alarak son derece kararlı zaman ölçümü yapan saat türüdür. Modern atom saatleri, sezyum-133 atomunun hiperince yapı geçiş frekansına göre tanımlanan SI saniyesinin gerçekleştirilmesinde kullanılır. Günümüzde kullanılan birincil sezyum çeşme saatleri yaklaşık 10⁻¹⁶ düzeyinde belirsizliklere ulaşabilirken, optik atom saatleri 10⁻¹⁸–10⁻¹⁹ düzeylerinde performans göstererek mikrodalga temelli standartları aşmıştır.

Atom saatleri, Uluslararası Atomik Zamanın (TAI) oluşturulmasında ve Koordine Evrensel Zamanın (UTC) türetilmesinde temel rol oynar. UTC, TAI'nin yeryüzündeki dönüş ve astronomik zamanla uyumlu tutulması için belirli aralıklarla uygulanan artık saniyeleri içerir.

## Tarih

İlk atom saati 1949'da ABD Ulusal Standartlar Bürosu'nda (NBS) geliştirildi. İlk yüksek doğruluklu atom saati ise 1955 yılında İngiltere Ulusal Fizik Laboratuvarı'nda Louis Essen tarafından sezyum-133 atomunun rezonansı kullanılarak üretildi.

2000'li yıllarda lazer soğutma, optik frekans tarağı teknolojisi ve iyon tuzakları gibi yöntemlerin gelişmesiyle atom saatlerinde büyük ilerleme kaydedildi. Bu gelişmeler sonucunda optik atom saatleri, sezyum çeşme standartlarını kararlılık ve doğruluk açısından aşarak gelecekte saniyenin optik bir geçişe göre yeniden tanımlanmasının önünü açtı.

## Teknoloji

### Sezyum çeşme saatleri

Soğutulmuş sezyum atomlarının dikey olarak fırlatılmasıyla çalışan bu saatler, SI saniyesinin gerçekleştirilmesinde kullanılan birincil frekans standartlarıdır.

### Hidrojen maserleri

Kısa süreli kararlılıkları yüksek olduğu için zaman aktarımı, VLBI ve laboratuvar zaman ölçeklerinde kullanılır.

### Rubidyum standartları

Kompakt yapıları ve düşük güç tüketimleri nedeniyle GPS ve Galileo gibi küresel konumlama uydularında yaygın olarak tercih edilir.

### Optik atom saatleri

İyon tuzakları (Al+, Yb+) veya optik kafeslerde tutulan atomlar (Sr, Yb) üzerinden çalışan bu saatler, günümüzde en yüksek doğruluk seviyesine ulaşmıştır. Laboratuvar ortamında 10⁻¹⁸–10⁻¹⁹ düzeyinde performans sağlanmıştır.

## Güncel gelişmeler

2025 yılında NIST araştırmacıları, alüminyum iyonuna dayalı yeni bir optik atom saatinin zamanı yaklaşık 19 ondalık basamak doğrulukla izleyebildiğini bildirmiştir. Bu tür optik standartların performansı, saniyenin gelecekte mikrodalga yerine optik bir geçiş üzerinden yeniden tanımlanmasını teknik olarak mümkün kılmaktadır.

## Uygulamalar

Atom saatleri küresel konumlama sistemlerinde (GPS, Galileo, BeiDou), telekomünikasyonda, finansal zaman damgalamada, uzun temel hat interferometrisinde ve temel fizik testlerinde kritik rol oynar. Uydularda rubidyum standartları ve kuvars tabanlı maserler bulunurken, yer tabanlı zaman ölçekleri sezyum çeşmeleri ve optik referanslar ile korunur.

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

Wikimedia Commons'ta Atom saati ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
# Zaman denklemi

Zaman Denklemi: Eksenin üstünde bir güneş saati, yerel ortalama zamanı gösteren bir saate göre hızlı görünecek ve eksenin altında bir güneş saati ise yavaş görünecektir.
**Zaman denklemi**, iki tür güneş zamanı arasındaki farkı açıklar. Buradaki "denklem" kelimesi, Orta Çağ'daki "farklılıkların uzlaştırılması" anlamında kullanılmıştır. Bu iki zaman, görünür güneş zamanı ve ortalama güneş zamanıdır. Görünür güneş zamanı, Güneş'in günlük hareketini doğrudan izlerken; ortalama güneş zamanı, gök ekvatoru boyunca düzgün bir hareketle ilerleyen teorik bir ortalama Güneş'i izler. Görünür güneş zamanı, Güneş'in mevcut konumunun (saat açısı) ölçümüyle elde edilebilir ve bu, sınırlı bir doğrulukla güneş saatleriyle gösterilir. Aynı yer için *ortalama* güneş zamanı ise, yıl boyunca görünen güneş zamanıyla olan farklarının ortalaması sıfır olacak şekilde ayarlanmış sabit bir saatin göstereceği zamandır.

Zaman denklemi, Dünya'dan bakıldığında Güneş'in gök küresindeki ortalama konumundan açısal olarak sapmasını temsil eden bir eğri olan günsekizinin doğu veya batı bileşenidir. Astronomik gözlemevleri tarafından yılın her günü için derlenen zaman denklemi değerleri, almanaklarda ve gök günlüklerinde yaygın olarak listelenmiştir.

Zaman denklemi, iki sinüs dalgasının toplamı ile yaklaşık olarak ifade edilebilir (aşağıdaki açıklamaya bakınız):

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 [dakika]
burada WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 mevcut yılın 1 Ocak'tan itibaren geçen gün sayısını, WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 ise yılı temsil eder.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Zaman denklemi ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* NOAA Güneş Hesaplayıcısı
# Kum saati

Kum saati
**Kum saatleri** içinde kum olan, altı üstü geniş, beli ince, bir sıvının ya da çok ince taneli bir katının bir delikten geçerken daima aynı zamana ihtiyaç göstereceği ilkesine dayanarak çalışan zaman ölçme aracıdır.

Akış hızının sabit olmayıp, işlemin toplam süresinin sabit oluşu bu saatlerin dezavantajıdır. Saatlerde kumun yanında, zaman zaman pudra haline getirilmiş yumurta kabuğu, cıva ya da ince toz siyah mermer de kullanılmıştır. Kum saati, Avrupa'da ilk kez 8. yüzyılda bir papazın buluşuyla kullanılmaya başlanmıştır. Camcılık becerisi geliştikçe, kumun doldurulduğu ağız da eritilerek kapatılmış ve nemlenerek akışın zorlaşmaması sağlanmıştır.

16. yüzyıldan günümüze bu saatler sürekli zamanı ölçmek için değil, belirli bir sürenin başlangıcını ve bitişini göstermek için kullanılmıştır; kiliselerde dua süresi, gemilerde tayfaların nöbet süresi ya da gemilerin hızlarının belirlenmesi amacıyla da kullanılmıştır. Günümüzde oyun vs. benzeri yerlerde de kullanılmaktadır.

Soğuk iklimlerde su saatine göre daha yaygın kullanımı olduğu halde, kum saati gün boyunca zaman ölçümü için çok uygun bir gereç değildi. Bunun için, ya çok büyük yapılması ya da başında her an birinin beklemesi gerekiyordu. Bazı kum saatlerinde bulunan kadrandaki gösterge, saatin her baş aşağı edilişinde bir saat ileri alınıyordu. Yine de kum saati uzun bir dönem boyunca küçük zaman aralıklarının ölçülmesinde başarıyla kullanılmıştır.

Wikimedia Commons'ta Kum saati ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
# Zaman kaydetme cihazların tarihçesi

**Zaman kaydetme cihazların tarihçesi**, binlerce yıldan oluşan bir süreç.

Zaman ölçmek ve takip etmek için cihazlar binlerce yıl kullanıldı. Şu anki zaman ölçüm sistemi yaklaşık MÖ 2000 yılındaki Sümerlere kadar uzanmaktadır.
# Deniz kronometresi

Londra'da Charles Frodsham tarafından yapılmış bir deniz kronometresi, 1844-1860.
**Deniz kronometresi**, taşınabilir zaman standardı olarak kullanılacak kadar kesin ve doğru bir saat.

Bilinen bir sabit yerin zamanını ve geçerli konumdaki zamanı doğru bir şekilde ölçerek boylamı belirlemek için kullanılabilir.
# Deniz kum saati

Deniz kum saati
**Deniz kum saati**, 14. yüzyıldan beri bilinen denizcilik aleti olan basit bir saat.

Denizdeki veya belirli bir seyir rotasındaki zamanı, küçük zaman artışlarının tekrarlanan ölçümlerinde ölçmek için kullanıldı. Yonga kütüğü ile birlikte kullanıldığında, deniz mili ile sudaki tekne hızını ölçmek için daha küçük deniz kumları da kullanıldı.
# Elektronik saat

elektronik bir masa saati
**Elektronik saat**, çok küçük pilli saatlerdir.Kol saatleri, elektronik saatler grubuna girer.Pilleri minik ve yuvarlaktır.Pilleri bittiğinde değiştirilmesi mümkün saatlerdendir.Yelkovan ve akrebi ayarlanabilir.Hata yapabilir (duraklayabilir).Bu saat atom saati kadar uzun süre dayanmaz.

Wikimedia Commons'ta Elektronik saat ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
# Güneş saati

Safranbolu Güneş Saati
Güneş saati (İstanbul Deniz Müzesi)
Ayasofya Camii Yatay Güneş Saati
Taganrog'ta yatay bir güneş saati (1833)
**Güneş saati**, zamanı Güneş'in konumuna göre ölçmeye yarayan alettir. Basita ve Mikat olarak da isimlendirilir.

Bilinen ilk güneş saatini Mısırlılar yapmıştır. Genel olarak rastlanan yatay güneş saati tasarımlarında dikey olarak yerleştirilmiş bir çubuğun gölgesi, yatay yerleştirilmiş bir yüzeyde günün saatlerini gösteren kadrana düşer. Güneş gökyüzünde ilerledikçe çubuğun ucunun saat üzerinde bıraktığı gölge, farklı saat çizgilerine denk gelecek şekilde hareket eder. Bu tasarımlarda çubuğun Dünya'nın dönme eksenine hizâlanması gerekir. Dolayısıyla bu tür güneş saatinin doğru zamanı göstermesi için çubuğun manyetik kuzeyi değil, coğrafi kuzeyi gösteriyor olması gereklidir. Ayrıca çubuğun yatay düzlemle yapacağı açı, saatin bulunduğu coğrafî enleme eşit olmalıdır. Yine de bu iki özelliğe sahip olmayıp farklı ilkeler çerçevesinde çalışan güneş saatleri de tasarlanabilir. Bu saatler bir dairenin ortasına çubuk konularak ve pusula yardımı ile (her yerde kuzey'i göstermesi lazım) her saat gölgenin düştüğü yere işaret konularak yapılabilir. Ama bulutlu günler, gece gibi etkenler bu saat türünü kullanışsız kılacaktır.

## Ayrıca bakınız

* Osmanlı döneminde inşa edilen güneş saatleri listesi

## Kaynakça
# Su saati

Atina'da bir müzede sergilenen MÖ 5. yüzyıldan kalma bir su saati, alttaki asıl saatin bir yeniden yapımıdır.
**Su saati**, suyun düzenli biçimde su miktarının ölçüldüğü bir kabın içine veya kaptan dışarıya akmasına dayanan bir saat türüdür.

Su saatleri güneş saatleri ile birlikte en eski zaman ölçüm yöntemlerinden biridir. Ne zaman icat edildiği bilinmemektedir. Antik Mısır ve Babil'de MÖ 16. yüzyılda kullanıldıkları bilinmektedir. Hindistan ve Çin gibi dünyanın bazı diğer bölgelerinde de su saati kullanımının antik döneme dayandığı bilinmekte olup bu bölgelerde ilk ortaya çıkış tarihi bilinmemektedir. Bazı yazarlar Çin'de MÖ 4000 civarında ortaya çıktığını öne sürmektedir.

Eski Fars saati
## Kaynakça
# Astronomik yıl numaralandırma

**Astronomik yıl numaralandırma**, MS (Latince AD (Anno Domini)) türü yıl numaralandırmayı temel alan ancak onluk tam sayı yıl numaralarını daha yakından izleyen bir numaralandırma yöntemidir. 0 yılını da içeren bu yöntem daha önceki yılları '-' işaretiyle belirtmektedir. Bu yöntem, MÖ (İngilizce BC) gibi dönem belirteçlerini içermemektedir. Böylece, MÖ 1 yılı 0, MÖ 2 yılı -1 ve MÖ *n* yılı (1 - *n*) olarak gösterilmektedir. MS 1 ve sonraki yıllar yalnızca sayıyla ya da '+' işaretiyle birlikte gösterilmektedir. Sıfır sayısı hesaplama kolaylığı açısından önem taşımaktadır. Şöyle ki; astronomide iki zaman dilimi arasındaki yıl farkı bu iki dönemin sona erdiği yılların farkı alınarak bulunabilmektedir.

Sistemin adı astronomideki kullanımından gelmektedir. Tarih dışındaki bilimlerin hemen hiçbiri 1 yılından öncesini konu edinmemektedir ancak arkeoloji ve jeoloji bu yılları 'günümüzden önce' biçiminde anmaktadır. Astronomik ve tarihi yıllar arasında 1 yılından önceki 1 yıllık fark, tutulmalar ve yörünge çakışmaları gibi olayların meydana geliş zamanlarının hesaplanmasında önem taşımaktadır.

Sıfır yılı ilk kez 18. yüzyıl Fransız gökbilimcileri Philippe de La Hire (1702) ve Jacques Cassini (1740) tarafından kullanılmıştır. Ancak, bu bilimadamları yılları ait oldukları dönem belirteçleriyle birlikte kullanıyorlardı (MÖ 2, MÖ 1, 0, MS 1, MS 2 şeklinde). 19. yüzyılda MÖ/0/MS ve −/0/+ gösterimleri birlikte kullanılmaya başlandı. −/0/+ gösterimi 20. yüzyıl ortalarına dek ağırlık kazanmamıştır.

## Kaynakça
# Epakt

**Epakt**, ayın güneş takvimi ile uyumlaştırılması için bir sürenin eklenmesi.

Orta Çağ bilgisayar uzmanları tarafından 22 Mart'taki ayın evresi yaşı olarak tanımlanırdı. Ancak yeni Gregoryen takviminde 1 Ocak'ta dini ayın yaşı olarak kabul edilir. Başlıca kullanımı, bilgisayar tarihini bilgisayar yöntemleriyle belirlemektir. 365-366 gün güneş yılı ile 354-355 gün ay arasındaki farktan dolayı değişmektedir.

## Kaynakça