Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1826-1828 İran-Rus Savaşı

| 1826-1828 İran-Rus Savaşı |
| --- |
| Rus-Pers savaşları'nın bir parçası |
|  Gence yakınlarında savaş |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Tarih | 1826-1828 |
| Bölge | Güney Kafkasya, Kuzey İran |
| Sonuç |
Rus zaferi, Türkmençay Antlaşması |

 |
| Taraflar |
|  Rus İmparatorluğu |  Kaçar Hanedanı |
| Komutanlar ve liderler |
|  Aleksey Yermolov  Valerian Madatov  İvan Paskeviç |  Feth Ali Şah  Abbas Mirza |
| Güçler |
|
34,000 |
35,000-50,000 |

**1826-1828 İran-Rus Savaşı** Rus İmparatorluğu ve Kaçar Hanedanı arasındaki son büyük askeri çatışmadır. Gülistan Antlaşması'dan sonra savaş noktalanmış, Kafkasya'da on üç yıl boyunca barış hüküm sürmüştür. Ancak Feth Ali Şah, kaybettiği toprakları geri almak için İngilizlerin baskısı ve destek sözü üzerine savaşmaya karar vermiştir. Abbas Mirza Temmuz 1826'de 35000 kişilik ordu ile Lenkeran Hanlığı ve Karabağ Hanlığı'nı işgal etmesiyle savaş başlamıştır. Mayıs 1827'de İvan Paskeviç, Eçmiadzin ve Nahçıvan'ı, 1 Ekim'de de Erivan'ı işgal etmiştir. Ocak 1828 tarihinde Ruslar, Urmiye Gölü kıyılarına ulaştığında, Abbas Mirza acilen 2 Şubat 1828 tarihinde Türkmençay Antlaşması imzaladı.
# Modern savaş

**Günümüzde savaş** yüksek teknolojinin de yaygın olarak kullanıldığı oldukça karmaşık bir olaydır. Terim olarak elektronik çağında, birinci dünya ülkelerinden bir ya da birkaçının da katıldığı çatışmalar kastedilmektedir. Elbette, üçüncü dünya ülkeleri de savaş yapmaktadırlar ancak bu genellikle düşük teknolojili savaş ya da gerilla taktikleri olmaktadır.

## Günümüzdeki başlıca savaşlar

Devam eden savaşlar

---

   Büyük savaşlar, son yıl içinde 10.000'den fazla ölü   Savaşlar, son yıl içinde 1.000–9.999 ölü   Çatışmalar, son yıl içinde 100–999 ölü   Küçük çatışmalar, son yıl içinde 10–99 ölü

* 1946 Birinci Çinhindi Savaşı
* 1948 1948 Arap-İsrail Savaşı
* 1950 Kore Savaşı
* 1954 Cezayir Bağımsızlık Savaşı
* 1955 I. Tayvan Boğazı Krizi
* 1956 Süveyş Krizi
* 1960 Kongo Krizi
* 1961 Domuzlar Körfezi Çıkarması
* 1961 Portekiz Sömürge Savaşları
* 1965 Vietnam Savaşı
* 1967 6 Gün Savaşı
* 1968 Prag Baharı
* 1971 Bangladeş Kurtuluş Savaşı
* 1973 Yom Kippur Savaşı
* 1974 Kıbrıs Harekâtı
* 1975 Lübnan İç Savaşı
* 1977 Ogaden Savaşı
* 1979 Sovyet-Afgan Savaşı
* 1979 Üçüncü Çinhindi Savaşı
* 1980 Irak-İran Savaşı
* 1982 Falkland Savaşı
* 1983 Grenada'nın İşgali
* 1987 Filistin İntifada
* 1988 Karabağ Savaşı
* 1988 Somali İç Savaşı
* 1990 Körfez Savaşı
* 1991 Hırvatistan Savaşı
* 1992 Bosna Savaşı
* 1994 Birinci Çeçen-Rus Savaşı
* 1994 Ruanda Soykırımı
* 1999 İkinci Çeçen-Rus Savaşı
* 1998 Kosova Savaşı
* 2000 İkinci İntifada
* 2001 Afganistan Savaşı
* 2003 Irak Savaşı
* 2006 İsrail-Lübnan Savaşı
* 2008 Güney Osetya Savaşı
* 2008 Güneş Harekatı
* 2009 Dökme Kurşun Harekâtı
* 2011 Libya İç Savaşı
* 2011 Suriye İç Savaşı
* 2012 Mali İç Savaşı
* 2012 Orta Afrika Cumhuriyeti'ndeki çatışmalar (2012–günümüz)
* 2014 Kırım bunalımı
* 2014 Donbass Savaşı
* 2014 Kuzey Irak Taarruzu
* 2014 Koruyucu Hat Operasyonu
* 2020 Dağlık Karabağ Savaşı
* 2022 Rusya-Ukrayna Savaşı
* 2023 Hamas-İsrail Savaşı
# Belucistan

| Belucistan بلوچستان |
| --- |
|  |
| Ülkeler | İran, Pakistan ve Afganistan |
| Nüfus |
|  • Toplam | y. 18−19 milyon |
| Büyük şehirler | Ketta Zahidan İranşehr Çabahar Gvadr Zerenc |

**Belucistan** (Beluçça: **بلوچستان**‎‎), Güneybatı Asya'da Beluçların yaşadığı kurak ve dağlık bir bölgedir.

Günümüzde bölge, üç ülkenin sınırları içinde yer alır: Pakistan, İran, Afganistan. Belucistan, Pakistan topraklarının %44'ünü oluşturan Belucistan eyaleti, İran'ın Sistan ve Belucistan adlı eyaleti ile Afganistan'ın Nimruz, Helmend ve Kandehar vilayetlerinin de bulunduğu güney bölgelerini kapsar.

Kuzeyinde Peştun bölgesi, doğusunda Sind ve Pencab, batısında İran toprakları bulunur. Mekran sahili de dahil olmak üzere güney kıyı şeridi, Umman Denizi ve Umman Körfezi'ne sınırdır. Bölgede yüzey şekilleri olarak yüksek dağlar, geniş, kıraç ve ıssız bölgeler ve bereketli yeşil vadiler bulunur.

## Kaynakça
# Britanya-Rusya Antantı

Britanya-Rusya Antantı

Anglo-Russian Convention of 1907| İngiliz ve Rus yönetim ve nüfuz alanlarını gösteren Güneybatı Asya haritası. |
| İmzalanma | 31 Ağustos 1907 (1907-08-31) |
| Yer | Sankt Peterburg, Rusya |

**Britanya-Rusya Antantı (1907)**, Rusya, Britanya ve Fransa arasında yapılan "Üçlü İttifak”ın bir parçası olan antlaşma.

31 Ağustos 1907 yılında Sankt-Peterburg'da Rusya Dışişleri Bakanı Aleksandr İzvolski ve Britanya Büyükelçisi Arthur Nicolson tarafından imzalandı.

## Antlaşmanın içeriği ve önemi

Rusya'yla Britanya İmparatorluğu'nun Asya'da nüfuz alanlarını belirledi ve bazı yazarlara göre Büyük Oyun'u sonlandırdı. (Bir diğer görüş, sürecin sonu için 1917 Ekim Devrimi'ne işaret eder. Konstantin Penzev ise, Kipling'in kurgusunu tekrarlayarak, Orta Asya'daki Büyük Oyunun gayri resmî olarak asla sona ermeyeceğini iddia eder.)

Rusya, Britanya'nın Afganistan üzerindeki protektorasını kabul etti ve Afgan Emiri ile doğrudan ilişki tesis etmeme taahhüdünde bulundu.

Her iki taraf Tibet'i Çin'in bir parçası olarak tanıdı ve bu bölge üzerinde kontrole sahip olma girişimlerinden vazgeçeceklerini açıkladı.

İran üç nüfuz alanına taksim edildi:

* Kuzeyde Rus nüfuz alanı (Kasr-ı Şirin - İsfahan - Yezd - Zülfekar hattı bu alanın güney sınırını oluşturuyordu);
* Güneyde Britanya nüfuz alanı (Bandar Abbas - Kirman - Bircand - Gezik hattının güneydoğusu);
* Tarafsız bölge (İran'ın orta kısımları).

## Dış bağlantılar

* Britanya-Rusya Antantı'nda İran'la ilgili anlaşmanın metni (İngilizce) 8 Temmuz 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Britanya-Rusya Antantı'nda Tibet'le ilgili anlaşmanın metni (İngilizce) 5 Şubat 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

## Kaynakça
# Rusya Deniz Kuvvetleri

| Rusya Deniz Kuvvetleri |
| --- |
| Rusya Deniz Kuvvetleri amblemi |
| Etkin | 1696 7 Mayıs 1992  |
| Ülke |  Rusya |
| Bağlılık | Rusya Silahlı Kuvvetleri |
| Tipi | Deniz Kuvvetleri |
| Büyüklük | 80.000 Personel 1 Uçak Gemisi 4 Savaş Gemisi 15 Destroyer 81 Korvert 60 Denizaltı 14 Sahil Güvenlik Botu 45 Mayın Gemisi  |
| Karargâh | Moskova |
| Slogan | " С нами Бог и Андреевский флаг! " (Tanrı ve Aziz Andrew bayrağı bizimle!) |
| Renkleri | Mavi,Beyaz, Siyah     |
| Komutanlar |
| Komutan | Amiral Nikolai Yevmenov |
| Nişanlar |
| Bayrak |  |
| Deniz Krikosu |  |
| Direk ucu flaması |  |
| Yama |  |
| Orta nişan |  |
| Nişan |  |

**Rusya Deniz Kuvvetleri** (Rusça: Военно-морской флот (ВМФ) России), Rusya'yı denizden gelebilecek her türlü saldırıya karşı korumakla görevlidir. Rusya Silahlı Kuvvetleri komutası altındaki en büyük 4.kuvvettir.

## Tarihçe

Rus Uçak gemisi Amiral Kuznetsov
Kökeni I. Petro tarafından 1696 Ekim'inde kurulan Rus İmparatorluk Donanması'na uzanır. Donanmanın simgesi St.Andrews bayrağı ve sancağıdır.

Rus Donanması, eski Sovyet Donanması'nın geniş orandaki ana filolarını korumaktadır. Hâlen bünyesinde Rus Kuzey Filosu, Rus Pasifik Filosu, Rus Karadeniz Filosu, Rus Baltık Denizi Filosu, Rus Hazar Denizi Filosu, Rus Deniz Havacılığı Kuvvetleri ve Rus Sahil Birliklerini barındırmaktadır.

Sovyetler Birliği'nin dağılmasını takiben Rus Donanmasında çok ani bir çökme başlamıştır. Savunma bütçesi ciddi miktarda bir kısıntıya gitmiştir. Birçok gemi ya hurdaya ayrılmıştır ya da bulundukları üslerde konaklama amacı ile kullanılmaya başlanmıştır. Yeni gemi yapımı esasen durmuştur. Sovyet askeri endüstriyel karmaşası yüzünden 1980'lerin ortalarında neredeyse 250 çeşit gemi vardı ve bir küçülme de kaçınılmazdı.

Kiev sınıfı uçak gemileri ve daha birçok savaş gemisi önceden emekliye ayrılmış ve yapımı süren ve yarım kalan Amiral Kuznetsov sınıfı uçak gemisi *Varyag* da Çin'e satılmıştı. 2003 yılında Akula sınıfı *Nerpa* 'nın 15 yıl boyunca inşa halinde olduğu rapor edilmiştir.

*Murmansk* gibi görevden çekilmiş nükleer denizaltıların iskelerde bekleme durumu kayda değer bir hal almıştı. Rusya dışındaki deniz harp üsleri de kademeli olarak kapatılmaya başlanmıştı (Ukrayna ve Vietnam gibi).

Rus Deniz Hava Kuvvetleri de bu küçülmelerden nasibini almış ve 1992'de 60.000 personel ve yaklaşık 1.100 savaş uçağı bulunan kuvvetler 2006 yılı itibarıyla 35.000 personel ve 270 savaş uçağına düşmüştür.

Şubat 2008 itibarıyla, Rus donanmasını 44 operasyonel nükleer denizaltıya sahiptir. 1991'de bu rakam 170 adedi buluyordu.

2006 yılında Rus Donanmasında kayıtlı 142,000 denizci bulunmaktaydı.

## Kaynakça
# Büyük Göç

Büyük Göç güzergahlarını gösteren harita
**Büyük Göç**, (Afrikaans: Die Groot Trek; Felemenkçe: De Grote Trek) Afrika kıtasının güneyinde yerleşik olan Boerlerin bölgenin Birleşik Krallık tarafından ilhakı sonucu 1835 ile 1841 yılları arasında Cape Kolonisi'nden göçünü ifade etmektedir.

1814 yılında Cape Kolonisi'nin Britanya tarafından ilhak edilmesi sonucu bölgeye yerleşen Britanyalı göçmenlerin sayısı artmış, o güne kadar bölgede etkin olan Boerler azınlık konumuna düşmüştür. Buna ilaveten bölgede İngilizce tek resmî dil olarak kabul edilmiş ve İngiliz yasaları yürürlüğe koyulmuştur. Bu yasalar kapsamında özellikle beyazlar ile özgür olan siyahilerin eşit statüde kabul edilmesi, o güne kadar siyahileri köle olarak kullanan Boerleri olumsuz etkilemiştir.

Bu kararlardan etkilenmemek ve köleleri gündelik hayatlarında kullanabilmek adına 1835 yılında Cape Kolonisi'nin kuzeydoğusuna göçü başlatan Boerler'de öncü grup olarak bu süreci başlatanlara Voortrekker (Türkçe: *Önden göç edenler*) ifadesi kullanılmıştır.

1835 ile 1841 yılları arasında gerçekleştirilen Büyük Göç dönemi boyunca 14.000 Boer (Afrikaner), Turuncu Nehir'in kuzey kıyılarına göç etmiş, burada da birçok Boer cumhuriyeti kurarak yaşamaya devam etmişlerdir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Voortrekker anıtı24 Eylül 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Voortrekker anıtının tarihi
* Voortrekker anıtı hakkında bilgiler7 Ocak 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Voortrekker anıtında 360 derecelik gezinti10 Eylül 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Voortrekker

Voortrekker anıtı - Pretoria
**Voortrekker** (Türkçe:*Önden göç edenler*), Afrika kıtasının güneyinde günümüzde Güney Afrika Cumhuriyeti sınırları içerisinde yer alan Burun bölgesinde yeni yerleşim yeri edinebilmek adına Büyük Göç öncesi kuzeydoğuya göç eden öncü Afrikaner (Boerler) grubuna verilen ad.

Büyük Britanya'nın Cape Kolonisi'ni ilhak etmesinin yanı sıra 1833 yılında Britanya parlamentosunda köleliğin tüm hakim olunan bölgelerde kaldırıldığını beyan eden yasayı onaylaması neticesinde Britanya bölgelerinde yaşayan birçok Afrikaner için geçim kaynağı ortadan kalkmıştı. Bu karardan etkilenmemek ve köleleri gündelik hayatlarında kullanabilmek için *Büyük Göç* adını verdikleri göçü başlatacak olan Voortrekkerlar Britanya hakimiyetinin dışında kalan bölgelere göç etmiştir. 1835 ile 1841 yılları arasında gerçekleştirilen Büyük Göç süresince 14.000 Afrikaner (Boer) Turuncu Nehir'in kuzey kıyılarına göç etmiş, burada da birçok Boer cumhuriyetini kurarak yaşamaya devam etmişlerdir. Bu cumhuriyetler arasında en uzun soluklu olanlar ise Transvaal Cumhuriyeti ile Özgür Orange Devleti olmuştur.

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Voortrekker ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Voortrekker anıtı 24 Eylül 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Voortrekker anıtının tarihi
* Voortrekker anıtı hakkında bilgiler7 Ocak 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Voortrekker anıtında 360 derecelik gezinti 10 Eylül 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Sotholar

Sothoların atası olarak kabul edilen I. Moshoeshoe (ortada) ve bakanları
**Sotholar**, Bantu etnik grubunun bir kolu olarak Afrika kıtasının güneyinde yer alan dağlık alanlarda yaşayan ve 19.yüzyılın ilk yarısında oluşan halk.

Sothoların atası olarak kabul edilen I. Moshoeshoe, Zulu'lardan ve onların politikalarından kaçan kendi etnik grubu üyeleri hariç birçok etnik grup üyelerini de güvence altına alarak 25.000 olan kendi nüfusun 80.000 nüfusa çıkmasına neden olmuştur. Tüm bu grup *Basotho* olarak adlandıran I. Moshoeshoe, 1868 yılına kadar halkını yönetmiştir.

Günümüzde Lesotho nüfusunun neredeyse tamamı Sotho etnik grubu üyesi konumundayken, grubun sayısal olarak en yoğun olduğu ülke Güney Afrika Cumhuriyeti'dir. Bunun dışında Botsvana ve Esvatini'de de Sotho etnik grubu üyeleri yaşamaktadır. Grup üyeleri İngilizcenin yanı sıra kendi dilleri olan Sothoca konuşmaktadırlar.

2017 verilerine göre Sotho nüfusunun yaşadığı ülkeler ve sayıları şu şekildedir:

 Güney Afrika Cumhuriyeti : 4.143.000

 Lesotho : 1.730.000

 Botsvana : 12.000

 Esvatini : 6.200

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* L. Thompson, A History of South Africa (2001); James L. Newman, The Peopling of Africa: A Geographic Interpretation, Yale University Press, New Haven, 1995.
# Zulular

Zulular|  |
| Toplam nüfus |
| 14.116.400  |
|  |
| Önemli nüfusa sahip bölgeler |
|  Güney Afrika | 13.526.000 |
|  Zimbabve | 203.000 |
|  Lesotho | 202.000 |
|  Esvatini | 98.000 |
|  Malavi | 74.000 |
|  Mozambik | 6.800 |
|  Botsvana | 6.600 |
| Diller |
| Zuluca |
| Din |
| Hristiyanlık, Zulu Dini |
| İlgili etnik gruplar |
| Xhosa, Swazi, Hlubi, Southern Ndebele, Northern Ndebele ve Ngoni |

**Zulular**, Güney Afrika ve çevresinde yaşayan bir Bantu halkı. Halk, Güney Afrika, Lesotho, Esvatini gibi ülkelerin batılı kaşiflerin keşfinden önce asıl yerli halktı. Uzun süren Irkçılık akımları sonrası, diğer birçok ülkede olduğu gibi Zulular da kabile hayatı ya da şehir hayatına uyum sağlamış ve eşit haklara sahip olmuştur. Zulular genelde kabileler halinde yaşayagelmişlerdir. Günümüzde şehir hayatına uyum sağlayabilmiş olanları azdır.

Zulular Zuluca dilini konuşurlar. Güney Afrika Cumhuriyeti'nin dışında Zimbabve, Malavi, Mozambik ve Esvatini'da Zuluca konuşanlar vardır.

1968 yılından beri Zulular'ın önderliğini yapan Goodwill Zwelithini 12 Mart 2021 tarihinde koronavirüs nedeniyle öldü. Ölümündün sonra oğlu Misuzulu Zulu yeni Zulu önderi oldu.

## Ayrıca bakınız

* Matabeleler

## Kaynakça
# Özgür Orange Devleti

| Özgür Orange Devleti*Orange Free State* (İngilizce) *Oranje Vrijstaat* (Felemenkçe) *Oranje Vrystaat* (Afrikaans) |
| --- |
| 1854-1902 |
|
Bayrak

Arma

 |
| **Millî marş "Vrystaatse Volkslied"
 |
| **Özgür Orange Devleti'nin Mührü** Seal\_of\_the\_Orange\_Free\_State.png |
| Özgür Orange Devleti'nin Afrika kıtasında konumu |
| Başkent | Bloemfontein |
| Yaygın dil(ler) | Felemenkçe (resmî), Afrikaans, İngilizce, Sotho, Tsvana |
| Hükûmet | Cumhuriyet |
| Devlet Başkanı |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 1854–1855  | Josias P. Hoffman |
| • 1855–1859  | Jacobus N. Boshoff |
| • 1859–1863  | Marthinus W. Pretorius |
| • 1864–1888  | Johannes H. Brand |
| • 1889–1895  | Francis W. Reitz |
| • 1896–1902  | Marthinus T. Steyn |
| • 29-31 Mayıs 1902  | Christiaan De Wet |

 |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 1854 |
| • Bağımsızlık  | 17 Şubat 1854 |
| • Yıkılış  | 31 Mayıs 1902 |
| • Dağılışı  | 1902 |

 |

**Özgür Orange Devleti** (İngilizce: *Oranje Free-State*, Hollandaca: *Oranje-Vrystaat*), Afrika kıtasının güneyinde Boer halkı (Afrikaner) tarafından kurulan Boer cumhuriyetlerinden bir tanesi olarak 1854 ile 1902 yılları arasında var olan devlet.

1814 yılında Afrika kıtasının en güney noktasında hüküm süren Hollanda kökenli sömürgeci halk topluluğu, bu dönemde bu bölgeyi ele geçirerek sömürge sistemini kuran, kendi sistemini, dilini getiren ve köleliği yasak eden Büyük Britanya'ya karşı duyulan memnuniyetsizlik sebebiyle, kıtanın güneyini terk etmiştir.

Burada tarım ile geçinen ve bu alanlarda köleleri çok sık kullanan bölge halkı, bu adımları kendi menfaatlerine uygun görmeyerek daha kuzeye göç etmiş, günümüzde Güney Afrika Cumhuriyeti'nin orta kesimlerini oluşturan bölgelere yerleşerek, 1842 yılından itibaren adı Hollanda Kraliyet ailesinin isminden esinlenerek konan Özgür Orange Devleti adı ile anılacak ülkenin temellerini oluşturmuşlardır.

1848 ile 1854 yılları arasında *Turuncu Nehir Egemenliği* adı ile Britanyalılar tarafından yönetilen bölge, Bloemfontein Antlaşması ile 17 Şubat 1854 tarihinde tam bağımsızlığa kavuşmuştur.

Bağımsızlık sonrası birçok kez İngilizlerin ve yerel halkın saldırısına uğrayan ülke, devam ettirdiği kölelik sistemi nedeniyle de hem ülke içerisinde hem de uluslararası alanda eleştirilere maruz kalmış, ülke yönetiminde sorunlara neden olmuştur.

Özgür Orange Devleti, 1900 yılında gerçekleşen II. Boer Savaşı neticesinde İngiliz birlikler tarafından ilhak edilerek, 31 Mayıs 1902 tarihinde varlığına tamamen son verilmiş, 1910 yılında ise kendisinden iki yıl önce 1852 yılında bağımsızlığına kavuşturulan Güney Afrika Cumhuriyeti devletine ilave edilerek bu ülkenin ili konumuna getirilmiştir.

Günümüzde bölge Güney Afrika Cumhuriyeti içerisindeki il konumunu sürdürmekte olup, 1995 yılında ismi Özgür Devlet olarak kısaltılmıştır.

## Dış bağlantılar

* Özgür Orange Devleti hakkında bilgi 21 Şubat 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Özgür Orange Devleti bayrağı 16 Ekim 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Hidiv

**Hidiv**, (Farsça: **خِدِيوْḫidīv*, büyük vezir) Kavalalılara mensup Mısır valilerine babadan oğula geçmek üzere 1867'de verilen resmi ünvan.

Hidiv; Arapçada büyük vezir, başvezir, hakim demektir. Önceleri yazışmalarda sadrazamlar için *büyük vezir* anlamında kullanılan hidiv ünvanı, 8 Haziran 1866'da, bir *irade-i seniyeyle* (padişah izni) Mısır valisi İsmail Paşa'ya *sadaret payesi*yle birlikte verildi. Mısır valileri, sadaret pâyesini haiz oldukları için, bu ünvan verilmişti. Sadrazamlar hakkında *hidiv-i efham* kullanıldığı gibi, Mısır valilerine *Hidiv-i Mısır* da denilirdi.

Mısır valileri, 8 Haziran 1867'de İsmail Paşa'nın Sultan Abdülaziz'den aldığı fermana dayanarak, 1914'e kadar bu ünvanı taşıdılar. Mısır hidivleri; İsmail Paşa ile oğlu Tevfik Paşa ve torunu İkinci Abbas Hilmi Paşa olmak üzere üç kişidir. 19 Aralık 1914'te, hidivlik son buldu. Hidivin Osmanlı protokolündeki yeri, sadrazam ve şeyhülislâm ile eşit olmakla beraber, bu ikisinden sonra idi.

İsmail Paşa ilk Mısır hidivi olurken, Mısır valiliğine de *Hıdiviyet-i Mısır* dendi. İsmail Paşa'nın oğlu Tevfik Paşa (hd 1879-1892) ile Abbas Hilmi Paşa da (hd 1892-1914) II. Abdülhamid'in fermanlarıyla hidiv ünvanını kullandılar. İngilizlerin 1914'te Mısır'ı işgal etmesinden sonra yerine amcası Hüseyin Kamil geçirildi ve hidiv yerine sultan ünvanı kullanılmaya başladı. Bununla birlikte Osmanlı hükûmeti Abbas Hilmi Paşa'yı 1920'ye değin hidiv olarak tanıdı. 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması'yla Abbas Hilmi Paşa'nın hidivliği resmen sona erdi.
# İsmail Paşa

| İsmail Paşa |
| --- |
|  |
| Mısır ve Sudan Hidivi |
| Hüküm süresi | 19 Ocak 1863 - 26 Haziran 1879 |
| Önce gelen | Said Paşa |
| Sonra gelen | Tevfik Paşa |
|  |
| Doğum | 31 Aralık 1830 Kahire, Mısır |
| Ölüm | 2 Mart 1895 (64 yaşında) İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu |
| Hanedan | Kavalalılar Hanedanı |
| Babası | Kavalalı İbrahim Paşa |
| Annesi | Hoşyar Hatun |
| Dini | Sünni İslam |

**İsmail Paşa** (d. 31 Aralık 1830, Kahire - ö. 2 Mart 1895, İstanbul), 1867-1879 arasında Mısır hidivi.

Britanya'nın 1882'de Mısır'ı işgal etmesinde, İsmail Paşa döneminde alınan dış borçların olağanüstü bir düzeye ulaşması önemli bir rol oynamıştır.

Kavalalı İbrahim Paşa'nın oğluydu. Paris'te öğrenim gördükten sonra Avrupa'da birçok diplomatik görevde bulundu. Amcası Said Paşa'nın ölümü üzerine 1863'te Mısır valisi oldu. 1865'te Osmanlı padişahı Abdülaziz'den aldığı fermanla valiliğin babadan oğula geçmesini sağladı. 1867'de Hidiv unvanı alarak Mısır'ın iç işlerini yönetmekte serbestlik kazandı. Bağımsız bir devletin başkanı gibi davranarak Kasım 1869'da Süveyş Kanalı'nın açılışı için düzenlenen görkemli törenlere Avrupa'nın önde gelen devlet adamlarını davet etti.

İsmail Paşa'nın Mısır'a getirdiği en önemli yeniliklerden biri, Kasım 1866'da kurulan temsilciler meclisiydi. Ama mecliste çoğunluğu oluşturan köy başkanları gerek kırsal bölgelerde, gerek merkezi hükûmet üzerinde artan bir etkinlik kazandı. İsmail Paşa'nın kaynak sağlamak için 1871'de çıkardığı ve daha sonra kaldırdığı bir yasanın 1876'da yeniden yürürlüğe konmasında meclis önemli rol oynadı. Yasa altı yıllık toprak vergisini peşin ödeyen kişilere toprak üzerinde mülkiyet ve vergi bağışıklığı gibi haklar tanıyordu.

Sudan'ı Mısır'ın denetimi altına sokmak isteyen İsmail Paşa, bu girişimi askeri ve idari bakımdan denetlemek üzere Avrupalı ve Amerikalı uzmanlar tuttu. Bu uzmanların olası entrikalara karışmayacağını umuyordu. Amacı doğrultusunda bazı ilerlemeler sağlamakla birlikte güneyde yeni bir il oluşturmayı başaramadı. Ama onun girişimleri, daha sonra bölgede milliyetçiliğin önemli hedeflerinden biri olan, Nil Vadisinin siyasi birliği düşüncesinin oluşmasını sağladı.

İsmail Paşa'nın yönetimi sırasında izlenen politikalar büyük harcamalar gerektiriyordu; bu paranın büyük bölümü Avrupalı bankerlerden sağlanıyordu. İsmail Paşa yönetime geldiğinde 7 milyon sterlin olan dış borçlar 1876'da yaklaşık 100 milyon sterline ulaşmıştı. Alacaklı devletlerin baskısı üzerine Düyun-ı Umumiye İdaresi kuruldu. Ama önerilen önlemlerin bazıları ülke içindeki egemenliğini sarsacak nitelikte olduğu için İsmail Paşa bu komisyonla tam bir iş birliğine yanaşmadı. Osmanlı padişahı II. Abdülhamid, bazı Avrupalı devletlerin baskıları nedeniyle İsmail Paşa'yı Haziran 1879'da görevden aldı.

## Kaynakça

|  |
| --- |
| İsmail Paşa **Kavalalılar HanedanıDoğumu:** 31 Aralık 1830  **Ölümü:** 2 Mart 1895 |
| Önce gelen: **Said Paşa** | **Mısır ve Sudan Hıdivi** 1863-1879
 | Sonra gelen: **Tevfik Paşa** |
# İstanbul Antlaşması (1888)

İstanbul Antlaşması (1888)| Tür | Çok taraflı ticaret anlaşması |
| Yazılma | 2 Mart 1888 |
| İmzalanma | 29 Ekim 1888 |
| Yer | İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu |
| Yürürlük | 8 Nisan 1904 |
| Bitiş | N/A |
| İmzacılar |  Büyük Britanya ve İrlanda Birleşik Krallığı  Rus İmparatorluğu  Fransa  Alman İmparatorluğu  Osmanlı İmparatorluğu  Avusturya-Macaristan İmparatorluğu  Hollanda Krallığı  İspanya Krallığı |
| Korunma yeri | Osmanlı İmparatorluğu |
| Dil | Fransızca |

İstanbul Antlaşması imzalanırken taraflar ve temsilciler.
**İstanbul Anlaşması,** 29 Ekim 1888 tarihinde Britanya İmparatorluğu, Alman İmparatorluğu, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, İspanyol İmparatorluğu, Fransa, İtalya, Hollanda, Rus İmparatorluğu ile Osmanlı İmparatorluğu'nun imzaladığı çok taraflı bir ticaret antlaşmasıdır.

Britanya'nın 1882 yılında Mısırı işgal etmesiyle, Mısır ve Süveyş Kanalı bölgesinde fiziksel olarak kontrol elde etmişti. 17 Kasım 1869 tarihinden beri, Kanala hakim olan ve Süveyş Kanal Şirketinin çoğunluğunu kontrol eden Fransa, bu durumdan rahatsızlık duyması sonucunda, Britanya'nın kontrolünü zayıflatmak, Kanalı uluslararası bir hale getirmek ve tüm gemilerin, savaş ve barış zamanlarında geçişini düzenleyen bir antlaşmanın gerekliliğini ortaya attı. Bu amaçla 2 Mart 1888 tarihinde İstanbul da yapılan bir kongre ile taslak metin üzerinde uzlaşma sağlandı.

Antlaşmanın nihai metni, 29 Ekim 1888 tarihinde ilgili Devletlerin temsilcileri tarafından İstanbul da imzalandı. Ancak Antlaşma, Fransa ve Britanya'nın çekinceler koyması sonucunda yürürlüğe giremedi. İki ülke, savaş ve barış sırasında tüm gemilere geçişi garanti eden I. Madde ile Mısır Hidivi’nin "Mısır'ın savunması ve kamu düzeninin korunması" için tedbirler almasına izin veren X. Maddesi ile gerginlik yaşıyordu.

Ancak, 8 Nisan 1904'te imzalanan İngiltere-Fransa Dostluk Antlaşması ile taraflar birbirlerinin Mısır ve Fas'taki hakimiyet hukukunu tanıdılar ve Süveyş Kanalı'nın hakimiyeti konusundaki 29 Ekim 1888 tarihli İstanbul Antlaşması'nın yürürlüğe girmesi konusunda mutabık kaldılar.

## Kaynakça

Özel
Genel
* Allain, Jean (2004). *International Law in the Middle East: Closer to Power Than Justice* (İngilizce). Londra: Ashgate Publishing. ISBN 978-0-7546-2436-3.
* Thomas Barclay (1907). *Problems of International Practice and Diplomacy: With Special Reference to the Hague Conferences and Conventions and other General International Agreements* (İngilizce). Boston: Boston Book Co. 13 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ekim 2020.  (online)
* Love, Kennett (1969). *Suez: The Twice-Fought War* (İngilizce). New York: McGraw Hill.

## Dış bağlantılar

*  26 Haziran 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.