# Sağdan ve soldan akan trafik

↓↑ Trafiğin sağdan aktığı ülkeler  ↑↓ Trafiğin soldan aktığı ülkeler
Trafiğin gerek sağdan gerek soldan aktığı bölgelerde esas amaç trafiği bir düzene koymaktır. Trafik akışı çoğunlukla temel kurallara göre düzenlenir. Böylece birbirine çok uzak bölgelerde bile aynı kurallar geçerlidir. Buradaki niyet trafik kazalarının önüne geçebilmektir.

Tüm bunlara rağmen bazı bölgelerde trafik aynı koldan akmaz. Dünyada insanların %66'sı araçlarını sağdan akan trafikte sürerler, %34'ü ise soldan akan trafikte. Dünyada soldan akan trafik için yapılan yollar, tüm yolların %28'ini oluştururken, sağdan akan trafik için yapılan yollar %72'sini oluşturur.

## Tarihi Gelişim

İlk otomobillerde böyle problem yoktu. Çünkü ilk otomobillerde tekneden kopya edilmiş `yeke' vardı. Yuvarlak `direksiyon' manivela kuvveti ile daha rahat kullanım için icat edildi. Müşterinin isteğine göre sağa sola veya ortaya konabiliyordu. O dönemlerden çok önce `trafik' sağdan veya soldan diye ayrılmıştı. Milattan önce 11 yüzyılda Çin'de kural `erkeklerin sağdan, kadınların soldan, arabaların ortadan' gitmesini söylüyordu. Roma İmparatorluğu'nda daha enteresan bir durum vardı. Türkiye'de yapılan araştırmalar Roma arabalarının sağdan, İngiltere'de ise soldan gittiğini gösteriyor. Bunun istisnası olarak, 1998'de arkeologlar tarafından İngiltere'nin Swindon kasabası yakınlarında, eski bir Roma taş ocağına giden bir yol bulundu. Yolun solundaki girintiler, sağındakinden daha derin olduğundan, buradan arkeologlar arabaların taş ocağından yüklü çıkıp boş girdiklerini anlamışlardı. Yani Romalıların burada yolun solunu kullandığı anlaşılıyordu. Yolun veya `geçişin' sağdan ya da soldan yapılmasında `anatomik' bir neden var. İnsanlar sağ ellerini daha iyi kullanırlar. Yani kılıçlarını solda taşırlar. Rakipleri ile aralarına kılıçlı ellerini koymak için rakiplerinin (yani yolun) solunu seçerler. At arabalarında da böyle başladı. Çok atlı arabalarda arabacı dizginleri sağ elinde tutmak için sol arka atın sırtına veya arabanın sol tarafına oturdu. Yol kenarını da iyi görmek için soldan sürdü. Ancak bu durum araba sayısı çoğalıp karşılıklı geçişlerde problem çıkmaya başlayınca değişmeye başladı. İtalya'da şehirlerde sağ, dışarıda sol trafik kullanılır oldu. Sonunda İngilizler 1756'da Londra Köprüsü'nde çıkan problemler yüzünden karar verdiler ve İngiltere'deki tüm köprü ve yollarda `sol' trafik kanunla uygulanmaya başladı. Buna tabii tüm koloniler de dahildi. Ancak Napolyon Avrupa'nın bu noktadaki kaderini değiştirdi. Çünkü Napolyon solaktı ve düşmanları `solunda' görmek istiyordu!

Aynı yıllarda Amerika'da arabacılar sağda oturur olmuşlardı. 1792'de Lancester'den Philedelphia'ya yapılan yolun `sağ tarafı' kullanılacaktır diye ilk kanunu Pennsylvania eyaleti çıkardı. Avrupa'da Avusturya-Macaristan, Rusya ve Portekiz Napolyon'a uymadılar. Bu ülkeler Birinci Cihan Harbi'nin sonuna kadar soldan trafik kullandılar. Avusturya'nın Napolyon tarafından zapt edilmiş bölümü sağdan kullanırken öteki kısım hâlâ soldan kullanıyordu. Sonunda Hitler başta Avusturya olmak üzere Tüm kıtayı `sağcı' yaptı.

Japonya Tren teknolojisini İngilizlerden aldığı için Samurai zamanından kalma `solu' uygulamaya devam eti. 1945'te Okinava, Amerikalıların hâkimiyetinde 1972'ye kadar sağdan, sonra Japonya'ya geri verilince sola geçti. Çin 1945'te sağa geçti. Avrupa'da bir tek İsveç, sol trafikte ısrarlı oldu. Ancak baktılar ki Avrupa'ya sattıkları Volvo'lar ve Saab'lar sağdan kendilerine soldan direksiyon üretirken problemler oluyor, 1967'de sağ trafiğe dönen son Kıta Avrupası ülkesi oldular. Amerika'da 1800'lerin sonunda `uyanık' avukat George Seldon, otomobilin patentini aldı. Henry Ford seri üretime geçtiği yıllarda royalite parası kaptırmamak için direksiyonu sola aldı.

Kanada bölüm bölüm `sağa' geçti. Lunenburg kazası `sağa' geçtikten bir yıl sonra 1923'te sığır eti fiyatları müthiş düştü. Çünkü soldan gitmeye şartlanmış araba öküzleri sağ trafiği anlayamadılar.

## Sağdan ve Soldan Akan Trafiğin Özellikleri

### Soldan Akan Trafiğin Özellikleri

* Trafik soldan akar sadece öndeki aracı geçmek için sağ şerit kullanılabilir.
* Karşı yönden gelen trafik sağda kalır.
* Trafik işaretlerinin çoğu yolun sol tarafında sürücülerin görebileceği yerdedir.
* Trafik göbeklerinden dönerken araçlar saat yönünde dönerler.
* Yayalar karşıdan karşıya geçerken ilk önce sağlarına bakarlar.
* Araçların şoför mahalli sağdadır.
* Kaldırımın olmadığı yerde yayaların yolun sağından yürümeleri gerekir.

### Sağdan Akan Trafiğin Özellikleri

* Trafik sağdan akar sadece öndeki aracı geçmek için sol şerit kullanılabilir(sollama)
* Karşı yönden gelen trafik solda kalır.
* Trafik işaretlerinin çoğu yolun sağ tarafında sürücülerin görebileceği yerdedir.
* Trafik göbeklerinde araçlar dönerken saat yönünün tersine dönerler.
* Yayalar karşıdan karşıya geçerken ilk önce sollarına bakarlar.
* Araçların şoför mahalli soldadır.
* Kaldırımın olmadığı yerde yayaların yolun solundan yürümeleri gerekir.

## Güvenlik Faktörleri

1969'da J.J.Leeming tarafından yapılan araştırmaya göre, trafiğin soldan aktığı ülkelerde çarpışma ve kaza oranlarının daha az olduğu görülmüştür. Ancak Leeming'in çalıştığı ülkeler küçük olduğundan bu verilerin her yerde geçerli olamayacağını öne sürmüştür. Ancak yine araştırmalara göre, insanların sağ gözleri sol gözlerine göre daha baskın ve görme oranı daha fazladır. Bundan dolayı, trafiğin soldan aktığı ülkelerde karşıdan gelen trafik ve dikiz aynasını kontrol etmede sağ göz kullanılacağından burada çarpışma oranları düşüktür. Trafiğin sağdan aktığı ülkelerde ise zayıf olan sol gözün karşıdan gelen trafiği görmekte ve dikiz aynasını kontrol etmede kullanılması kaza riskini artırır.

## Trafiğin soldan aktığı ülkeler

Avustralya'da trafiğin soldan aktığını belirten bir uyarı işareti
Not: Parantez içindeki yıllar, trafiğin soldan akışına geçildiği zamandır.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  Alderney
 ABD Virgin Adaları
 Anguilla
 Antigua ve Barbuda
 Avustralya
 Bahamalar
 Bangladeş
 Barbados
 Bermuda
 Bhutan
 Birleşik Krallık
 Birleşik Krallık Virgin Adaları
 Botsvana
 Brunei
 Cayman Adaları
 Christmas Adası
 Cocos Adaları
 Cook Adaları
 Doğu Timor *(1928-1976 arası sağ)*
 Dominika
 Endonezya
 Falkland Adaları
 Fiji
 Grenada
 Guernsey
 Guyana

 |  Güney Afrika
 Kıbrıs
 Hindistan
 Hong Kong
 İrlanda
 ingiltere
 Jamaika
 Japonya *(Okinawa 1978)*
 Jersey
 Kenya
 Kiribati
 Lesotho
 Makao
 Malavi
 Maldivler
 Malezya
 Malta
 Man Adası
 Mauritius
 Montserrat
 Mozambik
 Namibya *(1918)*
 Nauru *(1918)*
 Nepal
 Niue

 |  Norfolk Adası
 Pakistan
 Papua Yeni Gine
 Pitcairn Adası
 Saint Helena
 Saint Kitts ve Nevis
 Saint Lucia
 Saint Vincent ve Grenadinler
 Samoa *(2009)*
 Seyşel Adaları
 Singapur
 Solomon Adaları
 Sri Lanka
 Surinam
 Esvatini
 Tanzanya
 Tayland
 Tokelau
 Tonga
 Trinidad ve Tobago
 Turks ve Caicos Adaları
 Tuvalu
 Uganda
 Yeni Zelanda
 Zambiya
 Zimbabve

 |

## Kaynakça