# Sağ popülizm

Soldan sağa, yukarıdan aşağıya: Macaristan Başbakanı Viktor Orbán ve Arjantin Cumhurbaşkanı Javier Milei · Hindistan Başbakanı Narendra Modi ve İtalya Başbakanı Giorgia Meloni · Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu**Sağ popülizm** ya da **ulusal popülizm**, sağcı siyaset ile popülist söylemleri birleştiren bir siyasi ideolojidir. Bu ideoloji, elitizm karşıtı tutumları, mevcut düzene karşı çıkışı ve “sıradan halk” adına konuşmayı veya onlara hitap etmeyi merkezine alır. Sağ popülist söylemde öne çıkan başlıca temalar arasında neo-milliyetçilik, sosyal muhafazakârlık, ekonomik milliyetçilik ve mali muhafazakârlık bulunur. Sağ popülist hareketler, sıklıkla ulusal kültürü, kimliği ve ekonomiyi dış tehditlere karşı koruma amacını vurgular.

Sağ popülizm, çoğu zaman otoriterlikle ilişkilendirilir ve bazı aşırı sağ popülistler faşizmle karşılaştırılır. Batı dünyasında bu akım, çevre karşıtlığı, küreselleşme karşıtlığı, yerlicilik ve korumacılık gibi ideolojilerle de bağlantılıdır. Avrupa'da ise terim, özellikle İslam dünyasından gelen göçmenlere karşı çıkan ve Avrupa Birliği'ne şüpheyle yaklaşan siyasi partiler, gruplar ve siyasetçiler için yaygın olarak kullanılır. Bazı sağ popülist hareketler, refah devletinin genişletilmesini savunsa da bunu yalnızca “uygun gördükleri” kesimler için desteklerler; bu yaklaşım “refah şovenizmi” olarak tanımlanır. Avrupa'daki sağ popülist hareketler, Büyük Durgunluk'tan sonra güç kazanmaya başladı.

1990'lardan itibaren sağ popülist partiler, farklı ülkelerdeki yasama organlarında temsil edilmeye başladı. 2010'lardan bu yana sağ popülizm, Amerika Birleşik Devletleri'nde Cumhuriyetçi Parti içinde baskın bir siyasi güç haline geldi. Ülkedeki aşırı sağ hareketler genellikle “radikal sağ” olarak ayrı bir olgu şeklinde tanımlansa da, bazı araştırmacılar bunları daha geniş sağ popülist eğilimlerin bir parçası olarak değerlendirmektedir. İş insanı ve medya figürü Donald Trump, sağ popülist temalara dayanan bir söylemlerle 2016 ve 2024 başkanlık seçimlerinde zafer kazandı.

## Tanım

Sağ popülizm, neo-milliyetçilik, ekonomik milliyetçilik ve sosyal muhafazakârlığı merkeze alan bir siyasi ideolojidir. Çekirdek kavram ulus olmak üzere hem maksimum hem de minimum terimlerle tanımlanabilir. Sağ popülizm, devletlerde yalnızca yerli grup üyelerinin yaşaması gerektiğini savunan yabancı düşmanı ve nativist tutumlarla belirginleşir. Yerlicilik ırkçılık içerebilse de, ırkçı olmayan ve kültür veya dine dayalı da olabilir. Sağ kanat popülizm, popülizm, otoriterlik ve yerlicilik arasındaki "mantık evliliğinden" kaynaklanan yabancı düşmanı bir doğaya sahiptir. Popülizm, faşizm gibi, muhalefet için meşru bir siyasi yer tanımaz ve her ikisi de otoriter ve dışlayıcı siyasete dönüşebilir. Ancak akademisyenler faşizm ile modern ulusal-popülizm arasında güçlü bir ayrım olduğunu belirtmektedir. Sağ popülist partileri kategorize etmek için "radikal sağ", "yeni milliyetçilik" ve "ulusal popülist" gibi çeşitli etiketler tutarsız bir şekilde kullanılmaktadır.

## Motivasyonlar ve yöntemler

Roger Eatwell ve Matthew Goodwin'e göre, "milli popülistler ulusa ait kültürü ve çıkarları önceliklendirir ve uzak ve sıklıkla yozlaşmış elitler tarafından ihmal edildiklerini, hatta küçümsendiklerini hisseden insanlara ses vermeyi vaat eder." Onlara göre, bu, "ana akım siyasete ve liberal değerlere karşı büyüyen bir isyandır. Genel olarak bu meydan okuma anti-demokratik değildir. Tam aksine, milli popülistler Batı'da gelişen liberal demokrasinin belirli yönlerine karşıdır. [...] Onların "doğrudan" demokrasi anlayışı, faşizmin yenilgisini takiben Batı'da yaygınlaşan "liberal" demokrasiden farklıdır ve zamanla daha elitist bir karakter kazanmıştır." Ayrıca, milli popülistler "ulus devletin erozyonu", "aşırı etnik değişim" ve "hızla yüksek oranda göçmen alabilme kapasitesi", Batı'nın mevcut ekonomik düzenindeki "yüksek eşitsiz toplumları" sorgularlar. "Kozmopolit ve küreselleşme ajandalarına" şüpheyle yaklaşırlar. Popülist partiler, yerel hükûmetlerindeki krizleri anti-küreselci tepkileri güçlendirmek için kullanır; bunlar arasında ticarete karşı çekingenlik ve göçmen karşıtı politikalar yer alır. Bu ideolojilere olan destek genellikle mesleki hareketliliği düşük olan insanlardan gelir. Bu durum, onların göçmen karşıtı ve küreselleşmeye karşı bir zihniyet geliştirme olasılığını artırır ve bu da popülist partinin idealleriyle uyumlu hale gelir.

Jean-Yves Camus ve Nicolas Lebourg, "ulusal popülizm"i solun sosyo-ekonomik değerleriyle sağın siyasi değerlerini birleştirmeye ve geleneksel siyasi ayrımları ve kurumları geçecek bir referandum cumhuriyetine olan destekle birlikte, "halk"ın (demos), etnik (etnos) ve sosyal (çalışan sınıf) yorumlarının birliğini hedefleyen bir yaklaşım olarak görüyorlar. Ulusal popülistler, "ortalama vatandaşı" ve "sağduyu"yu "kaçınılmaz olarak yozlaşmış elitlerin ihanetine karşı" savunmak iddiasındadır. Fransız Milliyetçi Cephe ideologu François Duprat'ın 1970'lerde ifade ettiği gibi, o dönemin Latin Amerika sağının etkisiyle, sağ popülizm bir "ulusal, sosyal ve halk" ideolojisi oluşturmayı hedeflemektedir. Sol ve sağ partiler popülizmi paylaşsalar da, temelleri farklıdır; çünkü sağ popülistler toplumu bir çürüme halinde görürler ve "yalnızca sağlıklı halk kitleleri, farklı sosyal sınıflardan bir ulusal sınıf oluşturarak ve yozlaşmış elitleri bir kenara atarak ulusu özgürleştirebilir" düşüncesine sahiptirler.

Yöntem olarak, sağ popülistler, solun çoğulcu bir toplumda azınlık etnik kültürlerini koruma amacıyla benimsediği çokkültürlülük ve etnopluralizm gibi kavramları benimseyerek ve bu kavramların hiyerarşik olmayan özünü atarak, sosyolog Jens Rydgren'in deyimiyle "ırkçı olarak damgalanmadan ırkçı ve yabancı düşmanı halk görüşlerini harekete geçirebilirler". Sosyolog Hande Eslen-Ziya, sağ popülist hareketlerin "troll bilimi"ne dayandığını, yani "halkçı söyleme şekil verilen (bozulmuş) bilimsel argümanları" kullandığını ve alternatif bir anlatı oluşturduğunu savunmaktadır. Retorik yöntemlerin yanı sıra, sağ popülist hareketler aynı zamanda web siteleri ve bültenler, sosyal medya grupları ve sayfaları, Youtube kanalları ve mesajlaşma sohbet grupları gibi dijital medya araçlarını kullanarak da gelişmiştir.

Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump ile Türkiye cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, sağ popülizmin figürleri.
### Kültürel sonuçları

Çok sayıda ulusal sağ popülist hareketin merkezinde göçmenlik olsa da, bu tema genellikle din, cinsiyet rolleri ve cinsellik gibi kültürel konular etrafında kristalleşir, bunun örneği uluslararası anti-cinsiyet kuramı hareketleridir. Bir akademik çalışmalar da popülist hareketlerin komplo teorileri, söylentiler ve yanlış bilgilere başvurduğunu veya bunlar etrafında şekillendiğini bulmuştur. Bazı akademisyenler, sağ popülizmin komplo, söylenti ve yanlış bilgiyle ilişkisinin, içerik üretimi ve yayılımının geniş erişilebilirliği sayesinde dijital çağda daha yaygın olabileceğini savunmaktadır. Bu medya ve iletişim gelişmeleri, göç ve kültürel siyasetteki belirli tarihsel değişimler bağlamında sağ popülizmin post-gerçek siyasetle ilişkilendirilmesine yol açmıştır. Amerikalı işadamı ve medya kişiliği Donald Trump, sağ popülist temaları içeren bir platform üzerinden yürüterek 2016 Amerika Birleşik Devletleri başkanlık seçimlerini kazandı.

## Tarihçe

### Avrupa

Avrupa'da sağ popülizm, 1870-1900 dönemine, Fransız-Prusya Savaşı'nın ardından, Almanya ve Fransa'da iki farklı eğilimin ortaya çıkmasıyla izlenebilir: Völkisch hareketi ve Boulangism. Völkischler, Alman toplumunda romantik milliyetçi, ırkçı ve 1900'lerden itibaren antisemitik bir eğilimi temsil etti; kırsal bölgelerde hala bulunduğuna inandıkları biyo-mistik bir "özgün ulus" idealize ediyorlardı ve "doğal elitlerine tabi olan bir tür ilkel demokrasi" formunu savunuyorlardı. Fransa'da, Boulanger, Déroulède ve Barrès önderliğindeki anti-parlamenter Ligue des Patriotes, "plebisiter cumhuriyet" çağrısında bulundu. Bu çağrıda, cumhurbaşkanının evrensel oy hakkıyla seçilmesi ve halk iradesinin seçilmiş temsilciler aracılığıyla değil ("yozlaşmış elitler"), "yasama plebisitleri" olarak adlandırılan referandumlar aracılığıyla ifade edilmesi öngörülüyordu. Dreyfus davasının ardından (1894) antisemitizme dönüştü.

Modern sağ popülizm, Pierro Ignazi'nin "post-sanayi partileri" olarak adlandırdığı, 1970'lerde ortaya çıktı. Bu dinamik, seçmenlerin refah devleti ve vergi sistemine karşı reddedişleriyle, her ikisinin de "el konulan" olarak kabul edildiği bir atmosferde sürdürüldü. Ayrıca, Avrupa dışından gelen göç karşısında artan yabancı düşmanlığı ve nihayetinde II. Dünya Savaşı sonrası dönemden beri hüküm süren refahın sona ermesi, 1973 petrol krizi ile simgelenen bir dönemi kapsıyordu. Sonuç olarak, 1970'lerin başında iki öncü parti ortaya çıktı: Danimarka Halk Partisi'nin atası olan İlerleme Partisi ve Norveç'teki Anders Lange Partisi.

11 Eylül saldırılarından sonra yeni bir dalga sağ popülizm ortaya çıktı. "Neo-popülistler", milliyetçi ve İslamofobik politikacılar olup, "azınlıkların özgürlüklerinin (eşcinseller, Yahudiler, kadınlar) Arap-Müslüman kitlelere karşı şampiyonları olmayı" hedefler. Bu eğilim öncelikle Hollandalı Pim Fortuyn Listesi tarafından temsil edildi ve daha sonra Geert Wilders'ın

Özgürlük Partisi lideri Geert Wilders
Özgürlük Partisi ve Marine Le Pen'in Milli Cephe partisi tarafından takip edildi. Jean-Yves Camus ve Nicolas Lebourg'a göre, bu partiler gerçek anlamda sol ve sağın bir sentezi değildir, çünkü ideolojileri ve seçmen tabanları sınıf aşırıcıdır. Ayrıca, neo-popülist partiler refah devletinin eleştirisinden çok kültürel çeşitliliğin eleştirisine geçtiler ve öncelikli talepleri göçün azaltılması olmuştur.

Matthew Goodwin, Avrupa'daki sağ popülist partilerin büyümesinin bazen kuruldukları ülke veya bölgeye ve bu ülkelerdeki tartışmalara bağlı olduğunu savunmuştur. İkinci Dünya Savaşı'na ilişkin siyasi tarihleri, daha önce diktatörlükler tarafından yönetilmeleri, tarafsızlık politikaları veya diğer ülkelere göre daha iyi ekonomik istikrarı olan İspanya, Almanya, İtalya ve İsveç gibi bazı Avrupa ülkelerinde çoğu seçmen başlangıçta milliyetçi güçlere karşı bir tiksinme yaşadığını belirtmektedir. Ancak, yirminci yüzyılın başından bu yana kurulan veya önceden radikal ideolojilerinden uzaklaşan populist partiler, geçmişte faşist ve antisemitik inançlarla ilişkilendirilen bir stigmaya sahip olmadıkları ve bu ülkelerin son yıllarda Batı dışı göçün hızla arttığına tanık olmaları nedeniyle seçimlerde iyi performans göstermişlerdir. Goodwin, bu ülkelerdeki populist partilerin, göç, İslam, suç, terörizm ve toplumsal dışlanma konularında yapılan tartışmalara dayanarak mobilize olduğunu ve politika yapma sürecindeki dışlama yanlılığının, seçmenlerin göçle ilgili endişelerini görmezden gelme veya reddetme eğiliminde olduğunu yazmaktadır. Goodwin ayrıca siyasi yorumcuların popülist hareketlere olan seçmen desteğini sadece ekonomik iklimlerle ilişkilendirdiğini ve sağ popülistlerin ana akım partileri benzer politikalar benimsemeye zorlayarak ideolojik zaferler kazandığını düşünmektedir.

## Partiler

* Kuzey Ligi (İtalya)
* Özgürlük Partisi (Hollanda)
* Birleşik Krallık Bağımsızlık Partisi (Birleşik Krallık)
* Bağımsız Yunanlar (Yunanistan)
* Fidesz - Macar Yurttaş Birliği (Macaristan)
* Almanya için Alternatif (Almanya)
* Avusturya Özgürlük Partisi (Avusturya)
* Ulusal Cephe (Fransa)
* Adalet ve Kalkınma Partisi (Türkiye)
* Milliyetçi Hareket Partisi (Türkiye)
* Yeniden Refah Partisi (Türkiye)
* Hür Dava Partisi (Türkiye)
* Büyük Birlik Partisi (Türkiye)
* Zafer Partisi (Türkiye)

## Ayrıca bakınız

* Sol popülizm
* Argumentum ad populum
* Demagoji
* Elitizm
* Hakikat sonrası siyaset
* Lümpen proletarya
* Oklokrasi
* Oportünizm
* Paternalizm
* Populares
* Pragmatizm
* Yeni Osmanlıcılık
* Faşizm
* Özalizm
* Milli Görüş
* Ülkücülük

## Kaynakça