# Vietnam Savaşı

| Vietnam Savaşı |
| --- |
| Soğuk Savaş |
|  Saat yönüyle: ABD'ye ait Bell UH-1 Iroquois helikopterlerine binen askerler. Vietnam'da yanan bir ev. My Lai katliamına ait bir görüntü ve çatışmada olan ABD askerleri. |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Tarih | 1 Kasım 1955 - 30 Nisan 1975 Vietnam, Kamboçya, Laos |
| Sonuç |
Kuzey Vietnam'ın zaferi.

* ABD'nin Vietnam'dan çekilmesi
* Güney Vietnam'ın Kuzey Vietnam'la birleşmesi
* Kamboçya ve Laos'ta sosyalist yönetimlerin başa geçmesi
 |

 |
| Taraflar |
|  **Güney VietnamAmerika Birleşik Devletleri**
 Güney Kore
 Tayland
 Avustralya
 Yeni Zelanda
 Kamboçya Cumhuriyeti
 Laos Krallığı
 Filipinler

**Destekleyenler:**  Tayvan  Kanada  Batı Almanya  Birleşik Krallık  İran  İspanya  Malezya |  **Kuzey VietnamViet Cong**

 Kızıl Kmerler
 Pathet Lao
 Çin
 Kuzey Kore

**Destekleyenler:**  Sovyetler Birliği  Küba  Çekoslovakya  Bulgaristan  Doğu Almanya  Romanya  Polonya  Macaristan  İsveç |
| Komutanlar ve liderler |
|  **Nguyen Van Thieu**  Ngo Dinh Diem  John F. Kennedy  Lyndon Johnson  Robert McNamara  William Westmoreland  Richard Nixon  Gerald Ford  Creighton Abrams  Ferdinand Marcos  Park Chung-hee |  **Ho Chi Minh**  Le Duan  Nguyen Chi Thanh  Vo Nguyen Giap  Truong Nhu Tang  Van Tien Dung  Tran Van Tra  Duong Van Nhut  Đồng Sỹ Nguyên  Le Duc Anh  Trần Văn Trà  Nguyen Van Linh |
| Güçler |
| **~1.830.000 (1968)** Güney Vietnam: 850.000 ABD: 536.100 Güney Kore: 50.000 Tayland & Filipinler: 10.450 Avustralya: 7.672 Yeni Zelanda: 3.890 Diğer Batı İttifakı Güçleri: 65.000 | **~461.000** Kuzey Vietnam: 287.465 (Ocak 1969) Çin Halk Cumhuriyeti: 170.000 Sovyetler Birliği: 3.000 Kuzey Kore: 300-600 |
| Kayıplar |
|  Güney Vietnam 220.357-316.000 ölü, 1.170.000 yaralı  ABD 58.220 ölü, 303.635 yaralı, 1.687 kayıp  Güney Kore 5.099 ölü, 10.962 yaralı, 4 kayıp  Avustralya 521 ölü, 3.000 yaralı  Yeni Zelanda 37 ölü, 187 yaralı  Tayland 1.351 ölü  Laos Krallığı 30.000 ölü, yaralı sayısı bilinmiyor.
**Toplam ölü:** 315.384-412.000

**Toplam yaralı:** 1.490.000+ |
Kuzey Vietnam & Vietkong 1.176.000 ölü/kayıp (en yüksek tahmin), 600.000+ yaralı  Çin 1.446 ölü, 4.200 yaralı  Sovyetler Birliği 16 ölü  Kuzey Kore: 14 ölü
**Toplam ölü:** 1.177.462 (en yüksek tahmin)

**Toplam yaralı:** 604.200+ |
| **Vietnamlı sivil ölü sayısı (her iki taraftan)**: ~2.000.000 **Kamboçyalı sivil ölü sayısı**: 700.000–1.000.000 **Laoslu sivil ölü sayısı**: ~50.000 **Toplam sivil ölü sayısı: ~2.750.000 – 3.050.000** |

**Vietnam Savaşı** ya da **İkinci Çinhindi Savaşı**, 1 Kasım 1955 ile 30 Nisan 1975 tarihleri arasında Vietnam, Laos ve Kamboçya'da gerçekleşen, Kuzey Vietnam ile Güney Vietnam ve onların müttefikleri arasında yaşanan bir silahlı çatışmaydı. Kuzey Vietnam, Sovyetler Birliği ve Çin tarafından desteklenirken; Güney Vietnam, Amerika Birleşik Devletleri ve diğer antikomünist ülkeler tarafından desteklendi. Bu çatışma, Çinhindi Savaşları'nın ikincisiydi ve Soğuk Savaş bağlamında ABD ile Sovyetler Birliği arasında yürütülen bir vekâlet savaşı niteliği taşıdı. Aynı zamanda sömürge sonrası ulusal kurtuluş savaşlarından biri olarak değerlendirilir ve başından itibaren iç savaş unsurları da barındırır. ABD'nin doğrudan askerî müdahalesi 1965'te yoğunlaştı ve 1973'te Amerikan kuvvetlerinin çekilmesiyle sona erdi. Savaş, Laos ve Kamboçya'daki iç savaşlara da yayılmış; 1975 yılında üç ülkenin de komünist yönetimler altına girmesiyle bölgedeki çatışmalar sona erdi.

1946'da başlayan Birinci Çinhindi Savaşı'nda Fransız Birliği'nin yenilmesinin ardından Vietnam, 1954'teki Cenevre Konferansı ile bağımsızlığını kazandı; ancak 17. paralel boyunca ikiye bölündü. Ho Chi Minh liderliğindeki Viet Minh, Kuzey Vietnam'ın kontrolünü ele alırken; Güney Vietnam'da Ngo Dinh Diem yönetimi kuruldu ve ABD bu devlete mali ve askerî destek sağlamaya başladı. Kuzey Vietnam, güneydeki muhalif grupların oluşturduğu Vietnam Ulusal Kurtuluş Cephesi'ni (Viet Cong) destekledi ve 1957'den itibaren gerilla savaşı yoğunlaştı. 1958'de Kuzey Vietnam, Laos'a girerek Viet Cong'a lojistik sağlamak amacıyla Ho Chi Minh Yolu'nu kurdu. 1961'e gelindiğinde, Kuzey Vietnam gizlice Vietnam Halk Ordusu askerlerini güneydeki isyancılara destek için göndermeye başladı. ABD Başkanı John F. Kennedy, 1960'ların başında askerî danışmanlar ve Güney Vietnam Ordusu'na yardımlar göndererek ABD'nin müdahalesini artırdı. 1963'te ise Diem, ABD destekli bir askerî darbeyle öldürüldü ve bu durum Güney Vietnam'daki siyasi istikrarsızlığı daha da derinleştirdi.

1964'teki Tonkin Körfezi Olayı'nın ardından ABD Kongresi, Lyndon B. Johnson'a savaş ilanı olmaksızın askerî varlığı artırma yetkisi veren bir karar kabul etti. Johnson, Kuzey Vietnam'a yönelik geniş çaplı bir bombardıman harekâtı başlattı ve muharip birlikleri bölgeye sevk etti; ABD asker sayısı 1966'da 184.000'e, 1969'da ise 536.000'e ulaştı. ABD kuvvetleri, kırsal alanlarda yürüttükleri "ara ve yok et" operasyonlarında hava üstünlüğüne ve yoğun ateş gücüne dayandı. Buna karşılık komünist güçler, kırsal bölgeleri ve ormanlık alanları gizli üsler olarak kullanarak gerilla taktiklerine başvurdu. 1968'de Lê Duẩn liderliğindeki komünist güçler, Tet Taarruzu'nu başlattı; saldırı, askerî açıdan başarısız olsa da ABD kamuoyunda savaşın kazanılamayacağı düşüncesini güçlendirdi. Lyndon B. Johnson'ın ardından göreve gelen Richard Nixon, 1969'dan itibaren "Vietnamlaştırma" politikasını uygulamaya koydu; bu süreçte ABD kuvvetleri kademeli olarak çekilirken savaşın yükü genişletilen Güney Vietnam Ordusu'na devredildi. 1970'teki Kamboçya darbesi ise Kamboçya'daki iç savaşı daha da şiddetlendirdi.

Yaygın uyuşturucu kullanımı ve düşen moral nedeniyle zayıflayan ABD birlikleri, 1972'ye gelindiğinde büyük ölçüde Vietnam'dan çekilmişti. Buna rağmen ABD, Kuzey Vietnam'ın geniş çaplı operasyonlarına karşı Güney Vietnam Ordusu'na kritik hava desteği sağladı. 1973 Paris Barış Anlaşmaları'nın imzalanmasının ardından son Amerikan kuvvetleri de ülkeden ayrıldı; ancak bu anlaşmalar kısa sürede Kuzey Vietnam tarafından ihlal edildi ve çatışmalar devam etti. 1975 İlkbahar Taarruzu sırasında, yılların getirdiği yolsuzluk ve ekonomik sorunlarla zayıflayan Güney Vietnam yönetimi çöktü; Vietnam Halk Ordusu'nun Saygon'u ele geçirmesiyle birlikte savaş kesin Kuzey Vietnam zaferiyle sona erdi. Kuzey ve Güney Vietnam, 1976 yılında resmen birleşti.

Savaşta ölen Vietnamlı asker ve sivillerin sayısının 970.000 ile 3 milyon arasında olduğu tahmin edilmektedir. Ayrıca yaklaşık 275.000-310.000 Kamboçyalı, 20.000-62.000 Laoslu ve 58.220 ABD askeri hayatını kaybetti. Çatışma, her iki tarafın da gerçekleştirdiği büyük katliamlar, terör eylemleri, ayrım gözetmeyen bombardımanlar, tecavüz, işkence ve etnik azınlıklara yönelik zulüm gibi ağır insan hakları ihlalleriyle de anıldı. Ayrıca savaşta ABD tarafından işlenen savaş suçları, dünya genelinde Amerikan karşıtlığının artmasına neden oldu. Savaşın sona ermesi, Vietnamlı tekne mültecilerinin ortaya çıkmasına ve daha geniş çaplı Hindiçin mülteci krizine yol açtı; bu süreçte milyonlarca insan bölgeden ayrıldı ve yaklaşık 250.000'i denizde hayatını kaybetti. Güney Vietnam ormanlarının yaklaşık %20'si toksik herbisitlerle kaplandı; bu durum ciddi sağlık sorunlarına neden oldu.

Kamboçya'da Kızıl Kmerler tarafından gerçekleştirilen soykırımın ardından 1978'de Kamboçya-Vietnam Savaşı başladı. Buna karşılık Çin, Vietnam'ı işgal etti ve iki ülke arasındaki sınır çatışmaları 1991'e kadar sürdü. ABD'de ise savaş, "Vietnam sendromu" olarak adlandırılan dış askerî müdahalelere karşı isteksizliğin ortaya çıkmasına yol açtı; bu durum, Watergate skandalıyla birlikte 1970'ler boyunca ülkede yaşanan güven krizine katkıda bulundu.

## Viet Minh'in kuruluşu

Çinhindi; İngiliz ve Fransız sömürgesiydi. III. Napolyon döneminde Fransızlar Annam, Kamboç, Koşen ve öteki bazı bölgeleri ellerine geçirmişler ve bu arada Hindistan ve Birmanya yoluyla Çinhindi'ne giren İngilizlerle Mekong'da çatışmışlar ve sonunda bu akarsuyu sınır yapmışlardır.

II. Dünya Savaşı'nda Çinhindi, Japonya'nın eline geçti. Bu devlet, 1945 yılında yenileceğini anlayınca buradaki milliyetçi duyguları körüklemiş ve bölge halkını silahlandırmıştır. Çinhindi'nde üç bağımsız devletin (Vietnam, Laos ve Kamboçya) kurulduğunu ilan ederek Vietnam'ı İmparator Bao Dai'nin yönetimine bırakmıştır.

1945 yılında Fransız Çinhindi'ne gelen ilk birlikler İngiltere birlikleriydi. Bunlar Saygon'a geldiklerinde durumu karışık buldular. Çünkü, milliyetçi gruplar savaş sonu düzensizliğinden yararlanarak denetim kurmak için çaba gösterirken, 1946 yılının sonuna gelindiğinde "Hür Fransa"ya bağlı birlikler de bölgedeki Fransızların hayatını korumak için mücadeleye başlamışlardı.

## Truman ve Vietnam

Truman'ın domino teorisi uyarınca Vietnam'da komünist bir iktidarın çevre bölgelere sıçrayacağını düşünerek bunu engellemek istemiştir. Truman'ın başkan olduğu dönemde, Fransızlar Vietnam'da hâkim durumdaydı ve Ho Chi Minh liderliğindeki komünistlere karşı savaş vermekteydiler. ABD ise Fransa'ya cephane yardımında bulunuyordu.

## Eisenhower ve Vietnam

Vietkong askeri AK-47'siyle beraber Vietkong bayrağının altında
Dwight Eisenhower döneminde Fransızlar Vietnam'dan çekilmişti ve Vietnam'da Komünistler ve milliyetçiler arasında iç savaş vardı. Fransa Vietnam’dan çekilince ABD, Birleşmiş Milletler ile birlikte 17. paraleli sınır belirleyerek ülkenin Kuzey ve Güney olarak ikiye ayrılmasına öncülük etti. O dönemde Eisenhower'ın politikası barışçıl yollarla çözümü hedefliyordu. Eisenhower, başkanlığı döneminde her zaman barışçıl bir politika yürütmüştür; öte yandan Vietkong (komünist gerillalar) Güneye saldırınca bölgeye asker göndermiş ancak bu askerler sadece Güney askerlerini eğitmek amacıyla orada bulunmuş ve doğrudan çatışmaya girmemiştir. John F. Kennedy döneminde asker sayısı 16 bini aşmış ancak yine mücadeleye girmemişlerdir. Başkan Lyndon Baines Johnson ve Richard Milhous Nixon döneminde Vietkong gerillaları ile mücadeleye girilmiştir.

## SEATO'nun kurulması

Dünyadaki birçok yerde, II. Dünya Savaşı sonrasında ortaya çıkan alt-bölgesel örgütlerin büyük çoğunluğu ise, sıkı iki kutuplu sistemde batı blok lideri ABD'nin, doğu blok lideri SSCB'yi çevreleme politikası doğrultusunda oluşturulmuşlardır. 1949 NATO, 1953 Balkan Paktı, 1955 Bağdat Paktı örgütleri ile müttefiklerden bir hat oluşturma yolundaki stratejinin Uzak Doğu ayağını da, 1954 yılında kurulan Güneydoğu Asya Antlaşması Teşkilatı (SEATO) oluşturmuştur.

## Tırmanma

ABD Deniz Piyade Kolordusu'na bağlı genç er (Da Nang, Vietnam, 8 Mart 1965).
Vietnam'ın 20. yüzyıl tarihinin otuz senesinde savaş hüküm sürdü. Komünistlerin Fransız koloni kuvvetlerine karşı 1945'te başlattıkları mücadele, Saygon ve ülkenin tamamının kontrolünün 1975'te ellerine geçmesine dek sona ermedi. Kuzeyde mevzilenmiş komünist güçler, komünist lider Ho Şi Minh liderliğinde 1954 yılında Fransızları bozguna uğrattılar. Ülke, yapılan anlaşmalarla komünist kuzey ve Amerikan yanlısı güney olmak üzere ikiye bölündü, arada askerden arındırılmış bir bölge vardı. Kalıcı bir çözüm için ülke çapında seçim sözü verildi ama bu asla gerçekleşmedi. Beş yıl içinde komünistler, güneyde gerilla savaşı başlattılar.

1964 Brinks Hotel bombalı saldırısı sonrası ABD başkanına bombalama seçeneği sunulsa da başkan bunu reddetti, fakat 1965 yılında Kuzey Vietnam devriye botlarının Tonkin Körfezi'nde seyretmekte olan Amerikan savaş gemisi 'Maddox'a ateş açmış olmaları gerekçe gösterilerek Amerika da Kuzey'i bombalamaya başladı. Bu saldırı sadece Kuzey'i bombalamak gibi bir avantaj sağlamakla kalmadı, ABD Kongresi'nin, Başkan'a yeni yetkiler veren Tonkin Körfezi Kararnamesi'ni onaylamasını da sağladı. Buna göre, Amerikan başkanı saldırganları püskürtecek ve yayılmasını engelleyecek her türlü yetkiyle donatılıyordu. Amerika'nın Vietnam Savaşı'ndaki siyaseti ve yürüttüğü komplolar bundan ibaret değildi. Kasım 1963'te Güney Vietnam devlet başkanı Diem askeri bir darbe sırasında öldürüldü. Bu cinayetin ABD istihbarat örgütü CIA tarafından işlendiği iddia edildi.

Komünistlerle savaşmak üzere bölgeye yüz binlerce Amerikan askeri gönderildi. Bu, nihayetinde pahalı ve başarısız olacak, sivil huzursuzluğa ve uluslararası şaşkınlığa yol açacak bir süreçti. Amerika Birleşik Devletleri bilhassa domino teorisine dayanarak komünizmin yayılacağı yönündeki Soğuk Savaş kaygısıyla hareket etmişti.

Vietnam Savaşı'nda on iki yaşında bir çocuk asker.
Vietnam savaşı çok çetin geçtiği kadar iki tarafın da birbirine acımadığı bir savaş olarak akıllara kazınmıştır. Vietkonglar akla gelebilecek her türlü işkenceyi ele geçirdikleri Amerikan askerlerine yapmaktan geri kalmamış, keza Amerikan askerleri de yakaladıkları Vietkonglar'ı diri diri helikopterle alçaktan (ölümleri geç ve can çekişerek olsun diye) atmışlardır. Aynı şekilde Güney Kore askerleri de tecavüz ve katliam gibi savaş suçları işlemiş ve Lai Dai Han adı verilen melez çocukları bırakmışlardır. Toplu halde yapılan işkenceler, insanları canlı canlı yakmalar, biyolojik saldırılar, napalm bombaları, köy baskınları, toplu cinayetler ve yağmalar sıradan hale gelmiştir.

ABD'den 19.000 km uzakta cereyan eden savaş, televizyon sayesinde Amerikalıların oturma odalarına taşınmıştır. Savaş görüntüleri olarak ölen, yaralanan, acı çeken asker görüntüleri, savaş sırasında mağdur olan sivil halkın durumu, özetle kan ve gözyaşı, insanları savaştan soğutmuş ve böylece ABD kamuoyunun savaşa olan desteği her geçen gün azalmıştır. Zaten, 1960'lardan itibaren Vietnam Savaşı yaygın halk muhalefetini ortaya çıkartmış ve Amerikalı gençler arasında haksız bir savaşa karşı bir duruş ortaya çıkmıştı. 1970'lere gelindiğinde ise nüfusun %60'ı savaş karşıtı olmuştur.

Ülkenin dağlık orta bölgelerinde bir kasaba olan Buon Ma Thuot'nın ele geçirilişiyle savaşın kaderi değişmiş ve Kuzey Vietnam güçleri iyice güçlenmiş ve moral kazanmış ve nihayet iki ay sonra 30 Nisan 1975 tarihinde Güney'in başkenti olan, o zamanki adıyla Saygon'a girmiştir. (Saygon artık Vietnam'ın kurucusu Ho Şi Min'in adını taşımaktadır).

'Vietnam Savaşı' uzun ve kanlı bir savaş oldu. Hanoi hükümeti, 21 yıl süren çatışmalarda Kuzey ve Güney'de toplam dört milyon sivil ile bir milyondan fazla komünist savaşçının hayatını kaybettiğini söylemiştir. ABD'nin verilerine göre ise, 220 ile 320 bin Güney Vietnamlı asker ile 60 bin Amerikan askeri öldü ya da kayboldu.

## Sonuçları

Vietnam 1,5 milyon yurttaşını ve zehirlenme sonucu topraklarının 3'te birini kaybetmesine rağmen savaştan galip çıktı. Amerikalılar ise bölgede 58 bin ölü bırakırken, savaş sonrası Vietnam'dan ülkelerine dönen askerlerin önemli bir kısmı da intihar ederek yaşamlarına düşman kurşunlarıyla değil de kendi elleri ile son verdiler. Amerika ayrıca savaş boyunca, çoğunluğu uçaksavar ateşiyle düşürülen 10 bine yakın hava aracını yitirdi. Buna karşılık Kuzey Vietnam'ın kaybı 150 civarındaydı. Vietnam Savaşının başlangıcında Çin-Sovyet ilişkilerinin düzeleceği varsayılıyordu. Fakat algı farklılıkları ilişkilerin daha da bozulmasına sebep olmuştur. Sovyet-Çin farklılıklarının derinleşmesi, çok kutupluluğu güçlendirerek yumuşama sürecinin hızlanmasına sebep olmuştur. Böylece, ABD'nin Vietnam'ı bölme planı suya düşerken, Kuzey Vietnam ve Güney Vietnam 1975 yılında birleştiler.

## İlgili filmler

* Hearts and Minds (film) (1974)
* Coming Home (1978)
* Deer Hunter, (1978)
* Hair (film), (1979)
* Apocalypse Now, (1979)
* Rambo İlk Kan (1982)
* Missing in Action (1985)
* Müfreze, (1986)
* Full Metal Jacket, (1987)
* Günaydın Vietnam (1987)
* Casualties of War, (1989)
* Doğum Günü Dört Temmuz, (1989)
* Jacob's Ladder (1990)
* Forrest Gump (1994)
* Tigerland, (2000)
* Path to War (2002)
* Bir Zamanlar Askerdik (2002)
* Şafak Harekatı (2006)
* The Veteran (2006)
* Across the Universe, (2007)
* Tunnel Rats (2008)
* Yakın Tehlike (2019)

## Ayrıca bakınız

* My Lai katliamı
* Kim Phuc
* Amerika Birleşik Devletleri'nin Vietnam Savaşı'na katılmasına muhalefet
* Vietnam Savaşı'nda Güney Kore

## Kaynakça