# Muhafazakârlık

**Muhafazakârlık**, **tutuculuk** veya **konservatizm**, geleneksel toplumsal etmenlerin korunmasını destekleyen politik ve toplumsal felsefedir. Daha belirgin bir anlamda ilgili toplumun içinde bulunduğu çağın gereklerini göz ardı etmeksizin, geçmişten gelen tarihsel, kültürel ve uygar birikimlerinin kaybedilmemesini savunan, kısaca öz dinamiklerinin değişmesine karşı direnç gösteren, toplumsal-kültürel değerlerin korunmasını savunan politik bir görüştür.

## Yaklaşımlar

Muhafazakârlığın *var olan kazanımları ve değerleri korumak* şeklinde bir yanı da vardır. Bu açıdan bakıldığında, herkes, solcular dâhil, istedikleri toplumsal düzen gerçekleştiğinde muhafazakârlaşabilirler. Nitekim Sovyetler Birliği'ndeki Stalin rejimine karşı olanlar (örneğin Troçkistler) bu rejimi muhafazakârlaşmakla suçladılar. Bazı muhafazakârlık taraftarları, toplumların zamanla geçirdikleri evrim sonucu bir tür "bilgelik" biriktirdiğini, bu bilgeliğin toplum düzeninde, kültürde kendisini açığa vurduğunu, özenle korunması gerektiğini savunurlar. Bu nedenle, muhafazakârlık, bir anda büyük değişiklikler yapmayı hedefleyen devrimciliğin karşıtıdır.

Kimi yaklaşımlara göre muhafazakârlık, akla şüpheyle yaklaşır. Kendi aklının sesini dinleyerek başka insanların hayatları üzerinde kalıcı bir etki yaratmaya çalışan düşünürleri eleştirir. Muhafazakârlara göre akıl farklı sonuçlara varabilmektedir ve bir bireyin toplum üzerinde keyfi değişiklikler yaratma isteklerine araç olmamalıdır. Toplum düzeni asırların deneyimlerinin süzülerek gelen bir evrimleşme sonucu oluşmalıdır. Muhafazakârlık aklın siyasi sorunlar karşısında kullanımına karşı değildir, fakat toplumun tümünü etkileyecek planların, çoğunluğun isteğine aykırı olmalarına karşın akılcılık (rasyonalizm) kullanılarak meşrulaştırılmasına karşıdır.

## Öncüler

Muhafazakârlığı sistemli bir düşünce olarak ilk savunan kişi, İngiliz filozof Edmund Burke olmuştur. Burke, Fransız Devrimi zamanında yaşamış, devrime karşıt bir düşünürdü. O sırada İngiliz devlet adamları arasında Fransız Devrimi'nin İngiltere'ye yayılacağı endişesi yaygındı. Burke, devrimsel mücadeleye karşı sistemli bir ideoloji oluşturarak, fikirsel alanda Fransız Devrimi'ne karşı bir mücadele başlattı.

Muhafazakârlık İngiltere ve ABD gibi sanayileşmiş demokratik toplumlarda yayıldığı gibi, Osmanlı İmparatorluğu, Çin İmparatorluğu gibi gelenekçi ülkelerde de siyasi iktidarları etkiledi.

## Türler

### Liberal muhafazakârlık

Liberal muhafazakârlık, ekonomiye asgari hükûmet müdahalesine ilişkin klasik liberal görüşü içerir. Bireyler, hükûmetin müdahalesi olmadan pazara katılma ve servet üretme konusunda özgür olmalıdır. Bununla birlikte, bireylerin yaşamın diğer alanlarında sorumlu bir şekilde hareket etmelerine tamamen güvenilemez, bu nedenle liberal muhafazakârlar, hukuk ve düzeni sağlamak için güçlü bir devletin gerekli olduğuna ve millete karşı bir görev ve sorumluluk duygusu beslemek için sosyal kurumlara ihtiyaç olduğuna inanırlar. Liberal muhafazakârlık, liberal duruşlardan güçlü bir şekilde etkilenen muhafazakârlığın bir çeşididir.Bu son iki terim zaman içinde ve ülkeler arasında farklı anlamlara sahip olduğundan, liberal muhafazakârlığın da çok çeşitli anlamları vardır. Tarihsel olarak bu terim, genellikle bırakınız yapsınlar pazarlarını savunan ekonomik liberalizm ile yerleşik gelenek, otorite ve dini değerlere saygı için klasik muhafazakârlık kaygısının birleşimine atıfta bulundu. Hem ekonomik hem de sosyal alanda birey için özgürlüğü destekleyen klasik liberalizmle tezat oluşturuyordu.

### Liberteryen muhafazakârlık

Liberteryen muhafazakârlık, liberteryen ekonomik meseleleri muhafazakârlık yönleriyle birleştiren belirli siyasi ideolojileri en belirgin şekilde Birleşik Devletler'de tanımlar. Dört ana kolu anayasacılık, paleoliberteryanizm, küçük hükûmet muhafazakârlığı ve Hristiyan liberteryenizmdir. Genellikle daha kişisel ve ekonomik özgürlüğü desteklemeleri bakımından paleomuhafazakârlardan farklıdırlar. Paleomuhafazakârların aksine, liberteryen muhafazakârlar serbest ticareti, herhangi bir ulusal bankanın var olmasına muhalefeti ve iş düzenlemelerine muhalefet gibi katı bırakınız yapsınlar (laissez faire) politikalarını desteklerler. Çevre düzenlemelerine, kurumsal refaha, sübvansiyonlara ve diğer ekonomik müdahale alanlarına şiddetle karşı çıkmaktadırlar.

### Mali muhafazakârlık

Mali muhafazakârlık, devlet harcamaları ve borç konusunda ihtiyatlılık ilkesine dayanan bir ekonomik felsefedir. Edmund Burke, Reflections on the Revolution in France (1790) adlı eserinde, bir hükûmetin büyük borçlar biriktirmeye ve bunun yükünü vergi mükellefine yüklemeye hakkı olmadığını savunmuştur:

> "Sivil toplumun ilk ve asıl taahhüdü, devletin alacaklısının taleplerine değil, vatandaşın mülkiyetine yöneliktir. Vatandaşın talebi, zaman açısından öncelikli, başlıca unvana sahip ve adalet açısından üstündür. Bireylerin servetleri, edinim, miras veya bir topluluğun mal varlığına katılım temelinde sahip olunsun, alacaklının güvencesinin bir parçası değildir, açıkça belirtilmiş veya ima edilmiş olsun... Monarşi veya senato tarafından temsil edilen kamu, yalnızca kamu malına taahhütte bulunabilir ve kamu malı, genel vatandaşlara adil ve orantılı bir vergilendirme ile elde ettiği şeylerden başka bir şey olamaz."
>
>

### Millî muhafazakârlık

Gianfranco Fini
Millî muhafazakârlık, öncelikli olarak Avrupa'da kullanılan bir siyasi terimdir ve standart muhafazakârlıktan daha çok ulusal çıkarlara odaklanırken kültürel ve etnik kimliği koruma amacını taşır. Aşırı milliyetçi veya açıkça sağcı bir yaklaşımı desteklememekle birlikte, açık bir şekilde milliyetçi olmayan bir tutumu benimser. Avrupa'da, milli muhafazakârlar genellikle Avrupa'ya şüpheyle yaklaşırlar.

Milli muhafazakârlık, geleneksel aileye ve sosyal istikrara büyük önem veren ve göçü sınırlamaktan yana olan bir yaklaşıma sahiptir. Bu nedenle, milli muhafazakârlar, serbest piyasa ekonomik politikaları, düzenlemelerin azaltılması ve mali muhafazakârlık gibi önceliklere sahip olan ekonomik muhafazakârlardan ayrılabilir. Bazı yorumcular, milli ve ekonomik muhafazakârlık arasında giderek açılan bir boşluk olduğunu belirtmişlerdir: "[Bugün] Sağ partilerin çoğu, sosyal, kültürel ve milli muhafazakârları çeşitli derecelerde marjinalleştiren ekonomik muhafazakârlar tarafından yönetilmektedir". Milli muhafazakârlık aynı zamanda gelenekçi muhafazakârlıkla da ilişkilidir.

### Gelenekçi muhafazakârlık

Gelenekçi muhafazakârlık, doğal hukuk ilkeleri ve aşkın ahlaki düzen, gelenek, hiyerarşi ve organik birlik, tarımcılık, klasikçilik ve yüksek kültür ile sadakatin kesişen alanlarına vurgu yapan bir siyasi felsefedir. Bazı gelenekçiler, Aydınlanma'dan bu yana bu terimlere yapışan olumsuz çağrışımlara meydan okuyarak "gericilik" ve "karşı devrimci" etiketlerini benimsemişlerdir. Toplumda hiyerarşik bir görüşe sahip olan birçok gelenekçi muhafazakâr, Amerikalılar arasında da (Ralph Adams Cram, Solange Hertz, William S. Lind ve Charles A. Coulombe gibi dikkate değer örneklerle birlikte) yer almaktadır. En doğal ve faydalı toplumsal düzenlemeyi monarşik siyasi yapı olarak savunurlar.

### Kültürel muhafazakârlık

Kültürel muhafazakârlar, bir ulusun mirasının veya ulusal sınırlarla tanımlanmayan bir ortak kültürün korunmasını desteklerler. Ortak kültür, Batı kültürü veya Çin kültürü gibi farklılaşabileceği gibi, Amerika Birleşik Devletleri'nde "kültürel muhafazakâr" terimi kültür savaşında muhafazakâr bir pozisyonu ima edebilir. Kültürel muhafazakârlar, devasa değişimlere rağmen geleneksel düşünce biçimlerine sıkı sıkıya bağlı kalır. Geleneksel değerlere ve geleneksel politikalara güçlü bir şekilde inanırlar ve genellikle acil bir ulusçuluk duygusuna sahiptirler.

### Sosyal muhafazakârlık

Sosyal muhafazakârlık, kültürel muhafazakârlıktan farklıdır, ancak bazı örtüşmeler vardır. Sosyal muhafazakârlar, toplumun görev, geleneksel değerler ve kurumlar aracılığıyla desteklenmesi gereken kırılgan ilişkiler ağı üzerine inşa edildiğine inanabilirler. Sosyal muhafazakârlar, hükûmetin geleneksel değerleri veya davranışları teşvik etme veya zorlama rolü olduğuna inanır. Sosyal muhafazakârlar, genellikle radikal politikaları veya toplumsal mühendislik olarak gördükleri şeylere karşı çıkarak, geleneksel ahlak ve toplumsal normları korumayı amaçlarlar. Sosyal değişim genellikle şüpheli olarak kabul edilir.

Bugün sosyal muhafazakârlar genellikle kürtaj tartışmasında antikürtaj tutumunu desteklemekte ve insan embriyonik kök hücre araştırmalarına karşı çıkmaktadır (özellikle kamu fonlarıyla desteklenenler); hem öjenik hem de insan geliştirme (transhümanizm) karşıtıyken biyokoruma konusunu desteklemektedir. Geleneksel evlilik tanımını bir erkek ve bir kadın olarak destekler; çekirdek aileyi toplumun temel birimi olarak görür; aynı cinsiyetli ilişkilerdeki çiftlere sivil evlilik ve çocuk evlat edinmesinin genişletilmesine karşı çıkar; kamusal ahlakı ve geleneksel aile değerlerini teşvik eder; özellikle militan ateizme ve sekülerizme karşı çıkar; Uyuşturucuların, fuhuşun ve ötenaziye karşı yasağı destekler; pornografinin ve kendilerine göre müstehcen veya edebe aykırı olan şeylerin sansürlenmesini desteklemektedirler.

### Dini muhafazakârlık

2012 March for Life - Paris, Fransa
Dini muhafazakârlık, özellikle belirli dinlerin öğretilerini siyasete uygular: bazen sadece bu öğretilerin değerini ilan ederek, diğer zamanlarda ise bu öğretilerin yasalara etki etmesini sağlayarak.

Çoğu demokraside, siyasi muhafazakârlık geleneksel aile yapılarını ve toplumsal değerleri korumayı amaçlar. Dini muhafazakârlar genellikle kürtajı, LGBT davranışlarını (veya belirli durumlarda kimlikleri), uyuşturucu kullanımını ve evlilik dışı cinsel faaliyetleri karşı çıkar. Bazı durumlarda, muhafazakâr değerler dini inançlara dayanır ve muhafazakârlar dini, kamusal hayatta daha etkin bir rol oynamayı hedefler.

### Ataerkil muhafazakârlık

Ataerkil muhafazakârlık, toplumların organik olarak var olduğuna ve geliştiğine inanan ve bu toplumun üyelerinin birbirlerine karşı sorumlulukları olduğunu yansıtan bir muhafazakârlık akımıdır. Bu akımın özellikle ayrıcalıklı ve zengin olanların daha yoksul kesimlere karşı paternalistik sorumluluğuna vurgu yapılır. Organisizm, hiyerarşi ve görev gibi prensiplerle uyumlu olduğu için, geleneksel muhafazakârlığın bir uzantısı olarak görülebilir. Paternalist muhafazakârlar, ilke olarak ne bireyi ne de devleti desteklerler, ancak hangisinin daha pratik olduğuna bağlı olarak ikisini desteklemeye veya bir denge önermeye hazırdırlar. Paternalistik muhafazakârlar tarihsel olarak daha aristokratik bir bakış açısını (geleneksel muhafazakârlığa göre daha monarşist olan) tercih etmişlerdir ve ideolojik olarak Eski Tory'lere bağlantılıdırlar.

Günümüzde, taraftarları yoksullukla başa çıkmak için sosyal güvenlik ağının önemini vurgulamakta, tüketici ve üretici çıkarlarını korumak amacıyla sınırlı bir servet yeniden dağılımını ve piyasaların hükûmet tarafından düzenlenmesini desteklemektedir. Paternalistik muhafazakârlık, Birleşik Krallık'ta Başbakan Benjamin Disraeli'nin "Tek Ulus" Toryizmi altında ilk kez ayrı bir ideoloji olarak ortaya çıktı. Birleşik Krallık'ta çeşitli tek milletçi muhafazakâr başbakanlar bulunmaktadır. Bu başbakanlar arasında Disraeli, Stanley Baldwin, Neville Chamberlain, Winston Churchill ve Harold Macmillan gibi başbakanlar yer almaktadır.

Almanya'da, 19. yüzyılda Şansölye Otto von Bismarck işçilere karşı devlet tarafından zorunlu sigorta politikalarını benimsemiştir; bu sigortalar hastalık, kaza, iş gücü kaybı ve yaşlılık durumlarına karşı koruma sağlamaktadır. Şansölye Leo von Caprivi ise "Yeni Yol" adını verdiği bir muhafazakâr ajandayı desteklemiştir.

### İlerici muhafazakârlık

Amerika Birleşik Devletleri'nde, ilerlemeci muhafazakârlık politik geleneğiyle en çok özdeşleştirilen kişi Theodore Roosevelt'tir. Roosevelt, "her zaman sağduyulu bir ilerlemeciliğin ve sağduyulu bir muhafazakârlığın el ele gittiğine inandığını" belirtmiştir. Başkan William Howard Taft'ın Cumhuriyetçi yönetimi ilerlemeci muhafazakâr bir nitelik taşımaktaydı ve kendisini "ilerlemeci muhafazakârlık inancına sahip" olarak tanımlamıştır. Başkan Dwight D. Eisenhower, kendisini "ilerici muhafazakârlık" yanlısı olarak ilan etti.

Kanada'da çeşitli muhafazakâr hükûmetler, Kırmızı Tory geleneğinin bir parçası olmuştur ve Kanada'nın eski ana muhafazakâr partisi 1942-2003 yılları arasında İlerici Muhafazakâr Parti olarak adlandırılmıştır. Kanada'da, Başbakanlar Arthur Meighen, R. B. Bennett, John Diefenbaker, Joe Clark, Brian Mulroney ve Kim Campbell, Kırmızı Tory federal hükûmetlerin başında bulunmuşlardır.

### Otoriter muhafazakârlık

Miklós Horthy (1868–1957), 1920'den 1944'e kadar Macaristan Krallığı'nın regenti olarak hizmet veren Macar amiral ve devlet adamı.

**Otoriter muhafazakârlık** veya **reaksiyoner muhafazakârlık,** siyasi bir terim olarak kullanılan ve genellikle muhafazakârlık ideolojisinin otoriter veya geriye dönük bir varyasyonunu ifade eden bir kavramdır. Otoriter muhafazakârlık veya reaksiyoner muhafazakârlık, ulusal muhafazakârlık etrafında ideolojisini merkezine alan otokratik rejimleri ifade eder. Bu rejimlerde etnik milliyetçilik yerine ulusal muhafazakârlık ön plandadır, ancak bazı durumlarda antisemitizm gibi ırksal unsurlar da bulunabilir. Otoriter muhafazakâr hareketler, din, gelenek ve kültüre sıkı bir bağlılık gösterirken aynı zamanda diğer aşırı sağ ulusalcı hareketlere benzer şekilde yoğun bir milliyetçilik ifade eder. Otoriter muhafazakâr liderlerin örnekleri arasında António de Oliveira Salazar ve Engelbert Dollfuss bulunur. Otoriter muhafazakâr hareketler, faşizmle aynı dönemde belirgindi ve bazen çatıştı. Her iki ideoloji de milliyetçilik gibi temel değerleri paylaştı ve komünizm ve materyalizm gibi ortak düşmanları vardı, ancak otoriter muhafazakârlığın gelenekselci doğasıyla faşizmin devrimci, yeniden doğuşçu ve popülist doğası arasında bir kontrast vardı - bu nedenle otoriter muhafazakâr rejimlerin yükselen faşist ve Nazi hareketlerini bastırmak yaygındı. İki ideoloji arasındaki düşmanlık, Engelbert Dollfuss'un ultra-Katolik siyasetçinin Avusturya Nazileri tarafından suikastla öldürülmesiyle belirlenen güç mücadelesinde vurgulanmaktadır. Sosyolog Seymour Martin Lipset, 1920-1960 döneminde sağcı aşırılıkçı politikaların sınıf temelini incelemiştir:

> Sağcı veya sağcı aşırılıkçı hareketler, tarihin farklı dönemlerinde ortaya çıkmıştır. Bunlar, Macaristan'daki Horthyistler, Avusturya'daki Dollfuss'un Hristiyan Sosyal Partisi, Hitler öncesi Almanya'daki Der Stahlhelm ve diğer milliyetçiler, Salazar'ın Portekiz'i, pre-1966 Gaullist hareketler ve çağdaş Fransa ve İtalya'daki monarşistler gibi çeşitli örnekler verilebilir. Sağcı aşırılıkçılar muhafazakârdır, devrimci değillerdir. Kültürel ve ekonomik olanları korumak veya restore etmek için siyasi kurumları değiştirmeyi amaçlarlar, merkez ve sol aşırılıkçılar ise kültürel ve sosyal devrim için siyasi araçları kullanmayı amaçlarlar. Sağcı aşırılıkçının ideali totaliter bir hükümdar değil, bir kral veya bir gelenekselci olan kişidir. İspanya, Avusturya, Macaristan, Almanya ve İtalya gibi ülkelerdeki birçok hareket açıkça monarşisttir... Bu hareketlerin destekçileri, merkezcilerin destekçilerinden daha zengin ve daha dindar olma eğilimindedirler, bu da potansiyel kitle desteği açısından daha önemlidir.
>
>

## Tarihçe

### İdeolojik tarih

İngiltere'de, Restorasyon dönemi (1660-1688) sırasında Tory hareketi, muhafazakârlığın öncüsüydü. Toryizm, ilahi hükümdarlıkla yönetilen hiyerarşik bir toplumu destekliyordu. Ancak, Toryler, egemenliğin halktan geldiği fikrini reddetmekte ve parlamentonun otoritesini ve din özgürlüğünü reddetmekte muhafazakârlardan farklılık gösterir. Robert Filmer'ın Patriarcha: or the Natural Power of Kings (1680'de ölümünden sonra yayımlanan, ancak 1642-1651 İngiliz İç Savaşı'ndan önce yazılan) doktrinlerinin açıklaması olarak kabul edildi. Bununla birlikte, 1688 Glorious Devrimi İngiltere'de anayasal bir hükûmetin kurulmasıyla bu prensibi kısmen yok etti ve Tory'lere karşı olan Whig ideolojisinin hâkimiyetine yol açtı. Yenilgiyle karşı karşıya kalan Tory'ler hareketlerini reform ettiler. Kraliyet, Lordlar ve Avam Kamarası olmak üzere üç mecliste egemenliğin bulunduğunu, sadece Kraliyet'te değil, daha muhafazakâr pozisyonlar benimsediler. Dönemin muhafazakârları Richard Hooker (1554-1600), Halifax Markisi (1633-1695) ve David Hume (1711-1776) idi. Halifax hükûmette pragmatizmi teşvik ederken, Hume siyasi rasyonalizme ve ütopyacılığa karşı çıktı.

Edmund Burke (1729–1797)
Edmund Burke (1729-1797), muhafazakârlığın felsefi kurucusu olarak kabul edilmektedir. Burke, Marquis of Rockingham'ın özel sekreteri olarak görev yaptı ve Whig partisinin Rockingham kolunun resmi broşür yazarı olarak görev aldı. Tory'lerle birlikte, 18. yüzyılın sonlarında Birleşik Krallık'ta muhafazakârlar olarak tanınıyorlardı. Burke'nin görüşleri, muhafazakârlık ve cumhuriyetçilik arasında bir karışımdı. 1775-1783 Amerikan Devrimi'ni desteklerken, 1789-1799 Fransız Devrimi'nin şiddetini iğrenç buldu. Özel mülkiyetin ve Adam Smith'in (1723-1790) ekonomi anlayışının muhafazakâr ideallerini kabul etti, ancak ekonominin muhafazakâr toplumsal etiğe bağlı kalması gerektiğini düşündü. Kapitalizmin Orta Çağ sosyal geleneğe bağlı olması ve iş sınıfının soyluluğa bağlı olması gerektiğini savundu. Orta Çağ soylu geleneğinden türeyen onur standartlarına ısrar etti ve soyluluğu ulusun doğal liderleri olarak gördü. Bu, taçın yetkilerine sınırlamalar getirilmesi anlamına geliyordu, çünkü Burke'ye göre Parlamento'nun kurumları, icra tarafından atanan komisyonlardan daha iyi bilgi sahibiydi. Kurumsal bir kiliseyi destekliyordu, ancak bir dereceye kadar dini hoşgörüye izin veriyordu. Burke, sonuç olarak sosyal düzeni geleneğe dayandırdı: geleneğin türün bilgeliğini temsil ettiğini düşündü ve topluluğu ve sosyal uyumu sosyal reformlardan daha değerli buldu.

Joseph de Maistre (1753–1821)
Fransa'da, Britanya'daki muhafazakârlıkla paralel olarak gelişen başka bir muhafazakârlık biçimi ortaya çıktı. Bu, Joseph de Maistre (1753–1821) ve Louis de Bonald (1754–1840) gibi isimlerin Aydınlanma Karşıtı eserlerinden etkilenmiştir. Kıta Avrupası'ndaki birçok muhafazakâr, kilise ve devletin ayrılmasını desteklememekte olup çoğunlukla Katolik Kilisesi'nin devlet tarafından tanınmasını ve işbirliğini desteklemektedir; bu durum, Fransız Devrimi öncesinde Fransa'da mevcuttu. Muhafazakârlar ayrıca liberalizm ve Fransız Devrimi ile ilişkilendirilen milliyetçiliği erken benimsemişlerdir. Diğer bir erken Fransız muhafazakârı olan François-René de Chateaubriand (1768–1848), moderniteye karşı romantik bir tutumu benimsemiş, onu geleneksel inanç ve sadakatin 'dolu yürek' ile karşılaştırmıştır. Kıta Avrupa'sının diğer bölgelerinde ise, Alman düşünürler Justus Möser (1720–1794) ve Friedrich von Gentz (1764–1832) Devrim'in sonucu olarak ortaya çıkan İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi'ni eleştirdi. Karşıtlık ayrıca Adam Müller (1779–1829) ve Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1771–1830) tarafından da dile getirildi ve Hegel, hem sol hem de sağ kanatta takipçileri etkiledi.

Her ne kadar Burke ve Maistre, farklı nedenlerden dolayı genel olarak demokrasiye eleştirel ve şüpheci yaklaşsalar da, düşünceleri birbirinden farklılık göstermektedir. Maistre, insanların kurallara uyma yeteneğine pessimist bir şekilde bakarken, Burke ise insanların doğuştan kurallar koyabilme yeteneğine şüpheyle yaklaşmaktadır. Maistre için kuralların ilahi bir kökeni vardır, oysa Burke'a göre kurallar gelenekten doğar. Burke için gelenek eksikliği, Maistre için ise ilahi rehberlik eksikliği insanların korkunç şekillerde hareket etmelerine neden olur. Her ikisi de yanlış türdeki özgürlüğün şaşkınlığa ve siyasi çöküntüye yol açtığına inanmaktadır. İdeaları, anti-rasyonalist, romantik bir muhafazakârlık akımına birlikte dökülecektir, ancak yine de ayrı kalacaktır. Burke daha çok tartışma ve anlaşmazlık üzerine açıktırken, Maistre inanç ve otoriteye dayanmayı tercih etmiştir, bu da daha illiberal bir düşünce akımına yol açmıştır.

### Muhafazakâr partilerin ve hareketlerin tarihi

Muhafazakâr siyasi partiler, ülkeden ülkeye farklılık gösteren hedeflere sahiptir. Hem muhafazakâr hem de liberal partiler genellikle mülkiyetin özel sahipliğini, komünist, sosyalist ve yeşil partilerin aksine, toplumsal sahiplik veya mülk sahiplerinin sosyal sorumluluğunu gerektiren yasalara karşı desteklemektedir. Muhafazakârlar ve liberal partiler arasındaki fark genellikle sosyal konularda ortaya çıkar. Muhafazakârlar, bazı toplumsal normlara uymayan davranışları reddeder. Modern muhafazakâr partiler genellikle liberal veya işçi partilerine karşıtlıklarıyla kendilerini tanımlarlar. "Muhafazakâr" teriminin Amerika Birleşik Devletleri'ndeki kullanımı, o ülkeye özgüdür.

İtalya'da, liberal ve radikal gruplar tarafından birleştirilen (*Risorgimento*) liberal partiler, sağ partilerin yerini almıştır. Hollanda'da ise muhafazakârlar, 1980 yılında yeni bir Hristiyan demokrat partiyle birleşmiştir. Avusturya, Almanya, Portekiz ve İspanya'da ise muhafazakârlık faşizme veya aşırı sağa dönüşmüş ve bu akımlarla bütünleşmiştir. Japonya'da ise 1940 yılında tüm partiler tek bir faşist parti altında birleştirilmiştir. Savaşın ardından Japon muhafazakârları kısa bir süre siyasete geri dönmüş olsa da, büyük ölçüde kamudan uzaklaştırılmışlardır.

Latin Amerika ülkelerinde uzun süredir muhafazakâr elitler egemenlik kurmuştur. Genellikle bunlar, parti siyaseti yerine sivil kurumlar, kilise ve silahlı kuvvetlerin kontrolünü ve desteğini sağlayarak gerçekleştirilmiştir. Kilise genellikle vergiden muaf tutulmuş ve çalışanları sivil yargılama kapsamı dışında tutulmuştur. Ulusal muhafazakâr partilerin zayıf veya var olmadığı durumlarda, muhafazakârlar tercih ettikleri hükûmet biçimi olarak askeri diktatörlüğe daha çok dayanmışlardır. Ancak elitlerin halk desteğini muhafazakâr partiler için harekete geçirebildiği bazı ülkelerde daha uzun süreli siyasi istikrar sağlanmıştır. Şili, Kolombiya ve Venezuela, güçlü muhafazakâr partilerin geliştiği ülkelerin örnekleridir. Arjantin, Brezilya, El Salvador ve Peru ise bunun gerçekleşmediği ülkelerin örnekleridir. Venezuela'nın Muhafazakâr Partisi, 1858-1863 Federal Savaşları'nın ardından ortadan kaybolmuştur. Şili'nin muhafazakâr partisi olan Ulusal Parti, 1973 askeri darbenin ardından dağılmış ve sonraki demokrasi döneminde yeniden siyasi bir güç olarak ortaya çıkmamıştır. Louis Hartz, Quebec ve Latin Amerika'daki muhafazakârlığı feodal toplumların yerleşimleri olarak açıklamıştır. Amerikalı muhafazakâr yazar Russell Kirk, muhafazakârlığın Amerika'ya getirildiğini ve Amerikan Devrimi'ni bir "muhafazakâr devrim" olarak yorumlamıştır.

### Ülkelerine göre

Birçok ülkede siyasi muhafazakârlık gelişmiş olsa da, çoğu ülkede muhafazakâr partiler bulunmamaktadır. Varoluş nedenleri ortadan kalktığında birçok muhafazakâr parti de ortadan kaybolmuştur. Aşağıda günümüzde varlığını sürdüren tarihi muhafazakâr akımlar listelenmektedir.

#### Fransa

Fransa'da muhafazakârlık, Fransız Devrimi'nin laikliğini reddetme, Katolik Kilisesi'nin rolünü destekleme ve monarşinin geri getirilmesi üzerine odaklanmıştır. Monarşist hareket 1870'lerde zaferin eşiğindeyken, önerilen kral Henri, Chambord Kontu, üç renkli bayrağı asmaktan kaçındığı için çökmüştür. Dini gerilimler 1890-1910 döneminde artmış, ancak Birinci Dünya Savaşı'nda birlik ruhunun etkisiyle ılımlı bir hâl almıştır. 1940-1944 dönemindeki Vichy rejimi, aşırı muhafazakârlıkla karakterize edilmiş olup, antisemitizm, bireyciliğe karşıtlık, aile hayatının vurgulanması ve ekonominin ulusal yönlendirilmesi gibi unsurları bünyesinde barındırmıştır.

İkinci Dünya Savaşı'nın ardından Fransa'da, muhafazakârlar Gaullist grupları destekledi ve milliyetçilik, gelenek, düzen ve Fransa'nın yeniden inşası üzerinde vurgu yaptı. Gaullistler, sosyal konularda farklı görüşlere sahipti. Muhafazakâr grupların sayısı, istikrarsızlıkları ve yerel konularla özdeşleşme eğilimleri basit bir kategorizasyonu reddeder. İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana muhafazakârlık, Fransa'da önemli bir siyasi güç olmuştur. Olağandışı bir şekilde, savaş sonrası Fransız muhafazakârlığı, bir liderin kişiliği etrafında şekillenmiş olan Charles de Gaulle'e dayanmış ve geleneksel Fransız muhafazakârlığından ziyade Bonapartizm geleneğine dayanmıştır. Gaullizm, Fransa'da Cumhuriyetçiler (eski adıyla Halk Hareketi Birliği) çatısı altında devam etmektedir ve daha önce Nicolas Sarkozy tarafından yönetilmiştir, Fransa'da bir muhafazakâr figür (bkz. Solculuk). "Muhafazakâr" kelimesi, Fransa'da birçok insan için bir hakaret terimidir.

#### Birleşik Krallık

Tarihçi James Sack'a göre, İngiliz muhafazakârlar, aslen İrlandalı olan Edmund Burke'ü entelektüel babaları olarak görürler. Burke, Whig Partisi ile ilişkilendirilmiş olup sonradan Liberal Parti haline gelmiştir, ancak modern Muhafazakâr Parti genellikle Tory partisinden türediği kabul edilir ve modern muhafazakâr parti milletvekilleri hala sıkça Tory olarak anılır.

Burke'nin 1797'deki ölümünden kısa bir süre sonra, Whig partisi içinde bir dizi iç bölünme yaşandığından, muhafazakârlık yeniden ana akım bir siyasi güç olarak canlandı. Bu yeni nesil muhafazakârlar, politikalarını Burke'den ziyade öncüsü olan Bolingbroke Kontu'ndan (1678-1751) almışlardır. Bolingbroke, bir Jacobite ve geleneksel Tory olarak Burke'ün Whig politikalarına olan sempatisinden yoksundu; örneğin, Katolik özgürlüğü ve Amerikan bağımsızlığı gibi konularda Whig politikalarına karşıydı (Samuel Johnson'ın "Taxation No Tyranny" eseriyle ünlü bir şekilde eleştirmiştir). 19. yüzyılın ilk yarısında, birçok gazete, dergi ve yayın, din, siyaset ve uluslararası ilişkiler konularında sadık veya sağcı tutumları destekledi. Burke nadiren anılırdı, ancak William Pitt the Younger (1759–1806) belirgin bir kahraman haline geldi. En ünlü dergiler arasında Whig'lerin Edinburgh Review'una karşı bir denge unsuru olarak 1809'da kurulan The Quarterly Review ve daha da muhafazakâr olan Blackwood's Edinburgh Magazine bulunmaktadır. Sack'e göre, The Quarterly Review, Katolik özgürlüğüne tarafsız yaklaşan ve Azınlık Protestanlığı'na hafif eleştirilerde bulunan dengeli bir Canning tarzı Tory politikasını destekledi; köleliğe karşı çıktı ve mevcut yoksulluk yasalarını destekledi; "saldırgan bir şekilde emperyalist"ti. İngiliz Kilisesi'nin yüksek kilise papazları ise Yahudi, Katolik, Jacobin, Metodist ve Unitaryen sözcülere karşı düşman olan Orthodox Churchman's Magazine'i okurlardı. Ultra Tory'leri temsil eden Blackwood's Edinburgh Magazine ise Katolik özgürlüğüne kesinlikle karşı çıktı, köleliği destekledi, ucuz para, merkantilizm, Navigation Act'ler ve Kutsal İttifak'ı savundu.

1820'lerden sonra muhafazakârlık, 1846'da serbest ticareti benimseyerek ve özellikle Disraeli döneminde demokrasiye bağlılık göstererek evrim geçirdi. Bu etkiyle muhafazakârlık, temelde toplumsal bir siyasi güç olarak önemli ölçüde güçlendi. Muhafazakârlık artık toprak sahibi aristokrasinin felsefi savunması olmaktan çıkmış, yenilenmiş bir şekilde düzenin, hem dünyevi hem de dini, genişleyen emperyalizmin, güçlenen monarşinin ve Whig'lerin ve liberallerin ceza odaklı vizyonuna karşı daha cömert bir refah devleti vizyonunu yeniden tanımlamıştı. Disraeli bile 1835'te Whig'leri ve utilitaristleri endüstri oligarşisine tutsak bir şekilde bağlı olmakla suçlarken diğer Tory üyelerini İngiltere'nin tek "gerçekten demokratik partisi" ve tüm halkın çıkarlarına adanmış olarak nitelendirdi. Bununla birlikte, parti içinde varlıklı işadamlarının giderek artan sayısı ile aristokrasi ve kırsal soylu sınıfı arasında bir gerilim vardı. Aristokrasi, işadamlarının zenginliklerini bir asil unvanı ve kırsal bir malikane satın almak için kullanabileceklerini keşfettikçe güç kazandı.

Muhafazakârlar, orta sınıfın parlamentoda daha fazla temsiline izin verme girişimlerine karşı çıksalar da, seçim reformunun geri döndürülemeyeceğini kabul ettiler ve kilise ve devlet kurumlarını erozyona uğratmadığı sürece ileriye yönelik reformları desteklemeyi vadettiler. Bu yeni prensipler, tarihçilerin yeni Muhafazakâr Parti'nin inançlarının temel açıklaması olarak kabul ettiği 1834 Tamworth Bildirgesi'nde sunuldu.

Rishi Sunak, Birleşik Krallık'ın (2022-2024) eski başbakanı
Bazı muhafazakârlar, geçmişte soyluların saygınlığını teşvik eden bir atmosferin hakim olduğu pastoral bir dünyanın kaybolmasını üzüntüyle karşıladı. Anglikan Kilisesi ve soyluluk, ticari zenginliğe karşı dengeleyici güçler olarak görülüyordu. Çalışma koşullarının ve şehir konutlarının iyileştirilmesi için yasal düzenlemelere yönelik çalışmalar yaptılar. Bu bakış açısı daha sonra Tory demokrasisi olarak adlandırıldı. Ancak, Burke'tan bu yana geleneksel aristokratik muhafazakârlık ile zengin iş dünyası arasında her zaman bir gerilim olmuştur.
1834 yılında Tory Başbakanı Robert Peel, ılımlı siyasi reformları destekleyeceğini taahhüt ettiği Tamworth Bildirisi'ni yayınladı. Bu, İngiliz muhafazakârlığının High Tory reaksiyonerlikten daha modern bir "koruma" temeline dayalı bir dönüşümünün başlangıcını işaret etti. Parti bu nedenle Conservative Party olarak adlandırılmaya başlandı ve günümüze kadar bu ismi korudu. Ancak, Peel aynı zamanda partide geleneksel Toryler (Derby Kontu ve Benjamin Disraeli tarafından temsil edilen) ile "Peelite" olarak adlandırılan kanadın (önce Peel liderliğinde, sonra Aberdeen Kontu tarafından yönlendirilen) ayrışmasının kökeni oldu. Ayrışma 1846 yılında serbest ticaret ile Derby'nin desteklediği korumacılık arasındaki sorun üzerine gerçekleşti. Partinin çoğunluğu Derby tarafını tutarken, üçte birlik bir grup ayrılarak sonunda Whigler ve radikallerle birleşerek Liberal Party'i oluşturdu. Ayrılığa rağmen, ana akım Conservative Party 1852 yılında serbest ticaret doktrinini kabul etti.

Margaret Thatcher (1925–2013), Muhafazakâr Parti'nin liderliği döneminde Thatcherizm'i uyguladı.
19. yüzyılın ikinci yarısında, Liberal Party siyasi ayrılıklarla karşı karşıya kaldı, özellikle de İrlanda'nın kendi kendine yönetim hakkı konusunda. Lider William Gladstone (kendisi bir eski Peelite), İrlanda'ya bir dereceye kadar özerklik vermeyi amaçladı, ancak partisinin sol ve sağ kanadındaki bazı unsurlar buna karşı çıktı. Bunlar Liberal Unionists olarak ayrıldı ve 1912'de onlarla birleşmeden önce Muhafazakârlarla koalisyon oluşturdu. Liberal Unionist etkisi, Muhafazakâr Partiyi sola doğru çekti ve 20. yüzyılın başında bir dizi ilerici reformu geçiren Muhafazakâr hükûmetler ortaya çıktı. 19. yüzyılın sonlarına gelindiğinde, Liberal Party'nin geleneksel iş destekçileri Muhafazakârlara katılarak onları iş ve ticaret partisi haline getirdi.

Birinci Dünya Savaşı öncesi dönemde Liberal Parti'nin egemen olduğu bir süreçten sonra, Muhafazakârlar hükûmette giderek daha etkili olmaya başladı ve 1922'de kabinedeki tam kontrolü yeniden ele geçirdi. İkinci Dünya Savaşı öncesi dönemde, Muhafazakârlık İngiltere'de ana ideoloji olarak öne çıktı ve Liberal Parti, solun kontrolü için İşçi Partisi ile yarıştı. İkinci Dünya Savaşı sonrasında, Clement Attlee liderliğindeki ilk İşçi hükûmeti (1945-1951), endüstrinin kamulaştırılması ve sosyal refahın teşviki gibi bir dizi politikaya girişti. Muhafazakârlar genellikle bu politikaları 1980'lere kadar kabul etti.

1980'lerde Margaret Thatcher liderliğindeki Muhafazakâr hükûmet, neoliberal ekonomi politikaları doğrultusunda İşçi Partisi'nin birçok sosyal programını ekarte etti, Birleşik Krallık ekonomisinin büyük bir kısmını özelleştirdi ve devlete ait varlıkları sattı. Muhafazakâr Parti ayrıca yumuşak bir Avrupa karşıtı politika benimsedi ve Federal Avrupa'ya karşı çıktı. 1993 yılında kurulan Birleşik Krallık Bağımsızlık Partisi (UKIP), Kuzey İrlanda'nın Ulster Birlik Partisi (UUP) ve 1971 yılında kurulan Demokratik Birlik Partisi (DUP) gibi diğer muhafazakâr siyasi partiler ortaya çıkmaya başladı, ancak henüz Westminster'de önemli bir etki yaratmadılar (2014 itibarıyla, DUP Kuzey İrlanda Meclisindeki hükûmet koalisyonunda en büyük siyasi parti olarak yer alırken, 2017-19 yılları arasında DUP, Muhafazakâr azınlık hükûmetine güven ve tedarik anlaşması kapsamında destek sağladı).

Giorgia Meloni, İtalya'nın mevcut başbakanı
#### İtalya

Silvio Berlusconi
1945 yılına gelindiğinde Benito Mussolini'nin aşırı sağ İtalyan faşist hareketi itibarını yitirmişti. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra, İtalya'da muhafazakâr partiler, merkezde yer alan Hristiyan Demokrasi (DC) partisi tarafından domine ediliyordu. 1948'deki solu ezmeyle elde ettiği ezici zaferiyle, merkez (ilerici ve muhafazakâr fraksiyonları da içeren) iktidardaydı ve Denis Mack Smith'in de dediği gibi, "ılımlı derecede muhafazakâr, din veya mülke dokunmayan her şeye oldukça hoşgörülü, fakat her şeyden önce Katolik ve bazen kiliseye yakın" bir yapıya sahipti. DC partisi 1994 yılında dağılana kadar siyaseti domine etti.

1994 yılında medya patronu ve girişimci Silvio Berlusconi, liberal muhafazakâr parti Forza Italia'yı (FI) kurdu. Berlusconi, 1994, 2001 ve 2008'de üç seçimi kazanarak Başbakan olarak neredeyse on yıl boyunca ülkeyi yönetti. Forza Italia, hükûmetteyken sağcı bölgesel parti Lega Nord ile bir koalisyon oluşturdu. FI'nın yanı sıra, muhafazakâr fikirler şu anda Angelino Alfano liderliğindeki Yeni Merkez-Sağ partisi tarafından temsil edilmektedir. Berlusconi, Forza Italia'nın yeniden doğuşu olan yeni bir parti kurdu ve bu şekilde yeni bir muhafazakâr hareketin temellerini attı. Alfano Dışişleri Bakanı olarak görev yaptı. 2018 seçimlerinden sonra, Lega Nord ve Beş Yıldız Hareketi sağ popülist bir hükûmet oluşturdu, ancak daha sonra başarısız oldu. 2022 İtalyan genel seçimleri sonrasında ise muhafazakâr siyasi güçler, yani Liga, Forza Italia ve FdI, yeniden yürütme gücüne döndü.

#### Türkiye

1950 Türkiye genel seçimlerinde Demokrat Parti'nin kullandığı ünlü seçim afişi
Türkiye'deki muhafazakârlık anlayışı dönem dönem farklı ideoloji ve görüşlerle birlikte de var olmuştur ve esas olarak sağcılık ile eş anlamlı olarak değerlendirilmektedir. Bu genel kanıyı eleştiren İdris Küçükömer gibi isimler ise Türkiye'de sağ olarak anılan çizginin aslında sol olarak isimlendirilmesi gerektiğini öne sürmektedir. Muhafazakârlığın birlikte yaşam alanı bulduğu görüşler ve ideolojiler arasında İslami demokrasi, İslamcılık ve milliyetçilik yer almaktadır. Bunun neticesinde muhafazakâr demokrasi gibi kavramlar ortaya çıkmıştır ve çeşitli muhafazakâr partiler bu etiketi benimsemiştir. Milliyetçilik, İslamcılık ve muhafazakârlığın iç içe geçtiği anlayış ise "Türk tipi muhafazakârlık" olarak ele alınmaktadır.

Türkiye'de özellikle Demokrat Parti ile başlayıp 1980 Askeri Darbesi sonrasında Anavatan Partisi ve Refah Partisi ile devam ettirilen ve Adalet ve Kalkınma Partisinin devamcısı olduğunu öne sürdüğü çizgi İslami muhafazakâr anlayışın siyaseten kendini yakın gördüğü tarihsel arka plandır. Türkiye'deki muhafazakâr anlayışın Kemalizm karşıtlığı üzerinden kendini tanımladığı da öne sürülmektedir. Yeni sağ politikaların kamu hizmeti anlayışını İngiltere'de Thatcherizm ile ABD'de ise Reaganizm ile doğrudan etkilediği bu süreç Türkiye'de de karşılık bulmuştur. Ülkede 12 Eylül 1980 askeri darbesinden sonra yapılan ilk genel seçimlerde Turgut Özal liderliğinde yeni kurulan Anavatan Partisi açık farkla tek başına iktidara geldi ve 1991 yılına kadar iktidarı kimse ile paylaşmadan görevde kaldı. Hem İstanbul hem de Anadolu sermayesinin desteğini alan hareketin lideri Özal, önemli değişimlere imza attı ve Türkiye'de uyguladığı yeni sağ politikalarla Özalcılık adı verilen yeni bir süreci başlattı.

Turgut Özal
Özal'ın da iktidarda olduğu 1980'li yıllar, tüm dünyada yeni sağ anlayışının egemen olmaya başladığı bir dönem olmuş ve Özal da bu süreçten etkilenmek ile beraber bizzat bu yeni dönemin politik öznesi haline gelmiştir. Thatcher'ın, "*Ben Özal politikalarının sonuna kadar savunucusuyum.*" demesi, Özal'ın karizmatik ve pragmatist kimliğine vurgu yapmak dışında onun liberal ve muhafazakâr siyaset anlayışının dış dünyada da takdir gördüğünü göstermesi açısından önemli bir açıklama olarak değerlendirilmektedir.

Yeni sağ anlayışından etkilenen Özal; kamunun küçültülmesi ve işletmeselleşmesi, yönetişim, adem-i merkeziyet ve yerelleşme konularındaki talepleri dillendirmesi bağlamında statükonun açık hedefi olmayı göze almıştır. Bu çerçevede Özal ve partisi ANAP, Türk siyasal hayatında neo-liberalizm ve neo-muhafazakârlık sentezinin Özalcılık şekliyle Türkiye'deki mimarı olmuştur. Özalizm, neoliberal ve neomuhafazakâr unsurları birleştiren yeni sağ politikaların Türkiye'deki uygulamasını ifade etmektedir. Reaganizm ve Thatcherizm diye başkan isimleri ile anılan politikaları ve uygulamalarını anlatan görüşlerin Türkiye'deki ilk ifadesidir. Özal bu anlayışla, liberalizasyon politikaları doğrultusunda devletin ekonomide düzenleyici bir aktör olmaktan çok yol gösterici olması, devlet yerine bireyin müteşebbis olması gerektiğini savunmuştur. Bu düşüncelerini sağlık, eğitim, sosyal hizmetler ve sosyal sigorta alanlarında uyguladığı özelleştirme politikalarıyla hayata geçirmeye çalışmıştır.

Millî Görüş hareketinin lideri, eski Başbakan Necmettin Erbakan
Bunun yanı sıra Türkiye'deki muhafazakârlık anlayışının İslamcılık ve milliyetçilik ile fazla iç içe geçmiş olmasından dolayı bağımsız bir görüş olamadığı da söylenebilir. Türkiye'deki muhafazakâr liderlerin giderek otoriter bir anlayışa savrulduğu öne sürülmektedir. Türkiye'deki muhafazakârların tartıştığı ve savunduğu konular arasında ahlaki ve toplumsal yapının gidişatı, kültürel mirasın korunması, geleneğin ihyası, Batı merkezli anlayışların reddi veya nasıl topluma adapte edileceği sorgulaması, İslam'ın Türkiye toplumundaki yeri ve önemi, Osmanlı kültürü ve mirasına bakış ile Kemalist dönemin yanlışlarının düzeltilmesi gibi konular yer almaktadır.

Millî Görüş hareketinden ayrıldığını ve Millî Görüş kimliğini terk ettiğini açıklayan Ak Parti'nin kurucuları kendilerine yeni kimlik olarak "muhafazakâr demokrat" tanımını benimsedi. İlk olarak 2002 Türkiye genel seçimleri öncesinde Ak Parti çizgisini muhafazakâr demokrat olarak açıklayarak seçimlere girdi. Muhafazakâr demokrasi tanımı, Millî Görüş'ün çizgisinden farklı olarak Batı ile daha uyumlu ve iyi geçinen, liberal ekonomik değerleri benimseyen, içine kapanmayan ve daha çok dış dünyaya açılan, din dayatması yapmayan ama kendi içinde muhafazakâr çizgisini sürdüren, toplumun farklı hayat şekillere karşı daha hoşgörülü bir yaklaşımı ifade ediyordu. Ekonomik yaklaşım olarak eskiye kıyasla farklardan birisi; Millî Görüş, faize dini ve sosyal gerekçelerle karşı çıkarken, muhafazakâr demokrat çizgi ise faizi bir Dünya gerçeği olarak ele aldı.

##### Günümüz

Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye'nin mevcut cumhurbaşkanı
Eski İslamcı hareketlerden bir modernist kırılma partisi olarak kurulması, Adalet ve Kalkınma Partisi'nin muhafazakâr demokrat ideolojisini İslami demokrasinin ılımlılığını ve daha laik ve demokratik değerleri desteklemesi olarak tarif edilmiştir. Adalet ve Kalkınma Partisi'nin seçim başarıları ve Yeni Osmanlıcı dış politikası ile Türkiye'nin bölgesel etkisini genişletmeyi hedefleme çalışmaları partinin muhafazakâr demokrat ideallerinin Fas'ta Adalet ve Kalkınma Partisi ve Tunus'ta Nahda Hareketi gibi diğer ülkelere de yansımasına yol açmıştır. Bunun yanında Erdoğanizm, muhafazakâr demokrasinin kişiselleştirilmiş bir versiyonu olarak, temel idealleri arasında öncelikle seçimsel onaya dayanan, daha az olarak ise güçler ayrılığı ve kurumsal denge ve denetim ilkelerine dayanan güçlü bir merkezi liderliğe, dinin ilham kaynağı olduğuna dair bir anlayışa sahiptir. Eleştirmenler, Erdoğan'ın siyasi bakış açısını sıklıkla otoriter veya seçimle iş başına gelen bir otoriterlik olarak nitelendirmektedirler. Erdoğanizm'in seçim odaklı bakış açısı, Macaristan Başbakanı Viktor Orbán gibi yabancı liderler tarafından sıklıkla illiberal demokrasi olarak tanımlanmıştır. 'Erdoğanizm' terimi, ilk olarak Erdoğan'ın 2011 genel seçim zaferinden kısa bir süre sonra ortaya çıktı ve genellikle AK Parti'nin muhafazakâr demokratik ideallerinin Erdoğan'ın demagoji ve kişilik kültüyle birleştiği şekliyde tanımlandı. Terimin kullanımı, Erdoğan'ın küresel sahnede daha fazla tanınmasına paralel olarak artmıştır, bunun başlıca nedeni Neo-Osmanlıcılığa dayanan proaktif dış politika ideallerine dayanan Erdoğanizm'in kapsadığı bir temel faktördür.

Geniş anlamda "muhafazakâr demokrasi" terimi demokrasi ile İslam'ın uyumluluğunu ve hükûmet içinde bir Batı odaklı dış politika, neoliberal ekonomi ve laikliği vurgulamaktadır.

Ahmet DavutoğluAli Babacan
Ahmet Davutoğlu, 24 Haziran 2018'de yapılan genel seçimlerde milletvekili adaylığı için başvuru yapmadı. 2019 Türkiye yerel seçimleri sonrasında partisine yönelik eleştirilerde bulundu ve 9 Eylül 2019 tarihinde Adalet ve Kalkınma Partisi üyeliğinden istifa etti. 12 Aralık 2019 tarihinde Ahmet Davutoğlu liderliğinde Gelecek Partisi kuruldu. 19 Aralık 2019'da Kurucular Kurulu ilk toplantısını gerçekleştirdi. Toplantıda Ahmet Davutoğlu oy birliğiyle genel başkan seçildi. Ali Babacan, 8 Temmuz 2019 itibarıyla 18 yıllık Adalet ve Kalkınma Partisi üyeliğini sonlandırdığını açıkladı. 10 Eylül 2019 tarihinde Ali Babacan, verdiği röportajında ilk defa bir parti kuracağına dair ortaya çıkan haberleri kamuoyuna doğrulayarak yıl sonuna yeni partinin tüzel kişiliğini oluşturmayı amaçladıklarını açıkladı. Demokrasi ve Atılım Partisi, 13 yıl Türkiye Cumhuriyeti dışişleri ve ekonomi bakanlığı yapmış olan Ali Babacan liderliğinde 9 Mart 2020 tarihinde kuruldu. Partinin kurucuları arasında ayrıca, uzun yıllar Erdoğan kabinelerinde görev yapan eski Adalet Bakanı Sadullah Ergin, eski Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Nihat Ergün, eski Devlet Bakanı Selma Aliye Kavaf ve Adalet ve Kalkınma Partisinden eski Balıkesir Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Edip Uğur da yer aldı.

2006 yılında kendisini "muhafazakâr değil" olarak tanımlayanların oranı %12,6 iken bu oran 2012'de %8,6'ya gerilemiştir. Son araştırmalarda kendisini muhafazakâr olarak tanımlayanların oranının ise 2013'te %39,2 iken 2015 yılında %20,7'ye gerilediğini göstermektedir. Adalet ve Kalkınma Partisi, Anavatan Partisi, Büyük Birlik Partisi, Demokrat Parti, Demokrasi ve Atılım Partisi, Doğru Yol Partisi, Fazilet Partisi, Gelecek Partisi, Islahatçı Demokrasi Partisi, Millî Nizam Partisi, Millî Selamet Partisi, Refah Partisi, Saadet Partisi Türkiye tarihindeki muhafazakâr partiler olarak tanımlanmaktadır.

## Psikoloji

### Dürüstlük

Birkaç araştırma tarafından bulunan Büyük Beş Kişilik Modeli, siyasi psikoloji alanında kullanılmaktadır. Bilinçlilik (çalışkanlık ve dikkatli olma niteliği) puanı yüksek olan bireylerin daha yüksek bir olasılıkla sağcı siyasi kimliklere sahip olduğu bulunmuştur. Spektrumun karşı ucunda ise Deneysel Açıklığa yüksek puan verenler arasında sol eğilimli bir ideoloji arasında güçlü bir ilişki tespit edilmiştir.

Kişilik psikolojisi araştırmaları, muhafazakârlığın düzenlilikle pozitif, yeni deneyimlere açıklıkla ise negatif ilişkili olduğunu göstermektedir. 2021 yılında yapılan bir araştırma, düzenliliğin iş performansıyla pozitif ilişkili olduğu için muhafazakâr hizmet çalışanlarının, liberal olanlara göre daha yüksek değerlendirmeler, değerlendirmeler ve bahşişler aldığını bulmuştur.

### Otoriterlik

İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra, psikologlar sol ve sağ arasındaki ideolojik farklılıkları açıklayan farklı motivasyonlar ve eğilimler üzerine araştırmalar yaptı. Erken dönem çalışmalar muhafazakârlar üzerinde yoğunlaşırken, Theodor W. Adorno'nun F-skala kişilik testine dayanan *The Authoritarian Personality* (1950) adlı çalışmasıyla başladı. Bu kitap teorik ve metodolojik açıdan yoğun eleştirilere maruz kalmış olsa da, bazı bulguları daha sonraki deneysel araştırmalar tarafından doğrulanmıştır.

Psikolog Bob Altemeyer'e göre, politik olarak muhafazakâr olan bireyler genellikle RWA ölçeğinde sağ otoriterlikte yüksek puan alırlar. Bu bulgu Adorno tarafından da tekrarlanmıştır. İsrail'deki İsrailli ve Filistinli öğrenciler üzerinde yapılan bir çalışmada, sağ parti destekçilerinin RWA puanlarının sol parti destekçilerininkinden önemli ölçüde daha yüksek olduğu bulunmuştur. Ancak H. Michael Crowson ve meslektaşlarının 2005 yılında yaptığı bir çalışma, RWA ile diğer muhafazakâr pozisyonlar arasında orta düzeyde bir fark olduğunu belirterek, "Sonuçlarımız muhafazakârlığın RWA ile eşanlamlı olmadığını gösterdi." demiştir.

### Belirsizlik toleransı-hoşgörüsüzlük

İngiliz psikolog Glenn Wilson, 1973 yılında, muhafazakâr inançların temelinde yatan genel bir faktörün "belirsizlikten korku" olduğunu kanıtlayan etkili bir kitap yayımladı. Jost, Glaser, Kruglanski ve Sulloway tarafından 2003 yılında yapılan bir araştırma literatürünün meta-analizi, belirsizlik hoşgörüsüzlüğü ve bilişsel kapanış ihtiyacı gibi birçok faktörün, bireyin politik muhafazakârlığı derecesine ve karar vermedeki tezahürlerine katkıda bulunduğunu bulmuştur. Kathleen Maclay tarafından yapılan bir çalışma, bu özelliklerin "kişisel bağlılık ve kararlı sadakat gibi genel olarak değer verilen özelliklerle ilişkili olabileceğini" belirtmiştir. Araştırma ayrıca, çoğu insanın değişime dirençli olduğunu, liberallerin ise daha hoşgörülü olduğunu göstermektedir.

### Sosyal baskınlık yönelimi

Psikolog Felicia Pratto ve meslektaşları, yüksek bir sosyal baskınlık yöneliminin (SDO) muhafazakâr siyasi görüşlerle ve eşitliği teşvik etmek için sosyal mühendislik karşıtlığıyla güçlü bir şekilde ilişkili olduğunu destekleyen kanıtlar bulmuşlardır. Pratto ve meslektaşları ayrıca yüksek SDO puanlarının önyargı ölçüleriyle yüksek düzeyde ilişkili olduğunu bulmuşlardır.

Ancak David J. Schneider, üç faktör arasındaki ilişkilerin daha karmaşık olduğunu savunarak, "SDO kontrolü yapıldığında, önyargı ile politik muhafazakârlık arasındaki korelasyon neredeyse sıfıra indirgenir, bu da muhafazakârlık-önyargı bağlantısının SDO tarafından oluşturulduğunu göstermektedir" şeklinde yazmıştır. Muhafazakâr siyasi teorisyen Kenneth Minogue, Pratto'nun çalışmasını eleştirmiştir, şöyle söylemiştir:

> Muhafazakâr karakterin, yerleşik kimliklere değer vermek, alışkanlıkları övmek ve önyargıya saygı duymak gibi özellikleri vardır, bunu irasyonel olduğu için değil, bu tür şeylerin insanların atılgan dürtülerini geleneksel sağlamlıklara bağladığı için takdir ederiz ve genellikle bunları kaybetmeye başladığımızda değer vermeye başlarız. Radikalizm genellikle gençlik hareketlerini üretirken, muhafazakârlık, hayatta en çok değer verdiğimiz şeyleri keşfeden olgun bireyler arasında bulunan bir durumdur.
>
>

1996 yılında yapılan bir araştırma, ırkçılık ile muhafazakârlık arasındaki ilişkinin daha eğitimli bireyler arasında daha güçlü olduğunu bulmuştur, ancak "Siyahilere yönelik olumsuz duygu, herhangi bir eğitim veya entelektüel düzeyde politik muhafazakârlıkla hemen hemen hiç ilişkili değildir." şeklinde bir bulguya da ulaşılmıştır. Ayrıca, ırkçılık ve muhafazakârlık arasındaki ilişkinin tamamen sosyal hakimiyet yönelimi ile karşılıklı ilişkileriyle açıklanabileceği ortaya konmuştur.

### Mutluluk

Arthur C. Brooks'ın 2008 tarihli "Gross National Happiness" adlı kitabında, muhafazakârların sosyal liberallere göre yaklaşık olarak iki kat daha mutlu olduğu bulgusunu sunmaktadır. 2008 tarihli bir çalışma, muhafazakârların toplumdaki eşitsizliklere kayıtsız kalmaları ve mevcut durumu meşrulaştırma eğilimleri nedeniyle liberallerden daha mutlu olduklarını öne sürmüştür. Ancak, 2012 tarihli bir çalışma bu sonucu çürütmüş ve muhafazakârların daha yüksek kişisel etki (örneğin, kişisel kontrol, sorumluluk), daha olumlu bir bakış açısı (örneğin, iyimserlik, özsaygı) ve daha üstün ahlaki inançlar (örneğin, daha yüksek dindarlık, daha yüksek ahlaki netlik) ifade ettiklerini göstermiştir.

## Yararlı yazılar

* Muhafazakârlık Nedir?18 Eylül 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - Bekir Berat Özipek, Star Gazetesi Yazarı, Liberal Düşünce Topluluğu Üyesi

## Kaynakça