# 1810'lar

Sağdan sola Napolyon,Newton'un ışık kırılması

|  |  |
| --- | --- |
| Binyıllar:
 | 2. binyıl
 |
| Yüzyıllar:
 | * 18. yüzyıl
* **19. yüzyıl 20. yüzyıl
 |
| Onyıllar:
 | * 1790'lar
* 1800'ler
* **1810'lar 1820'ler
* 1830'lar
 |
| Yıllar:
 | * 1810
* 1811
* 1812
* 1813
* 1814
* 1815
* 1816
* 1817
* 1818
* 1819
 |

**1810'lar** Gregoryen takvimine göre 1 Ocak 1810'da başlayıp 31 Aralık 1819'da sona eren onyıldır.

Bu onyıl çok hasım bir politik iklim ile başladı. Napolyon Fransa İmparatorluğu'nu kurmak için komşularına saldırıyordu ve bu küresel anlamda Napolyon Savaşları'na dönüşecek çatışmaları başlatıyordu. Bu onyılda Waterloo Savaşı gibi savaşlar yaşanırken Osmanlı İmparatorluğu'nda İkinci Sırp Ayaklanması baş gösterdi, Afrika'dan Amerika Birleşik Devletlerine kitlesel ölçekli göçler yaşandı. Latin Amerika'da İspanya İmparatorluğu sınırlarındaki birçok devlet bağımsızlığını ilan etti. Stetoskop bu onyılda icat edilirken, Renkler Teorisi yayınlandı. 1815 yılında tarihe en büyük volkanik patlama olarak geçecek olan Tambora Dağı patladı.

## Olaylar

### Avrupa'da Olaylar

* 16 Şubat 1810 - 1810 Girit depremi meydana geldi. 2000 kişi öldü.
* 21 Ağustos 1810 - Fransa'nın Mareşali Jean-Baptiste Bernadotte, İsveçli Riksdag of the Estates tarafından veliaht prensi ilan edildi.
* 28 Mayıs 1812 - Osmanlı Devleti ve Rusya arasında Bükreş Antlaşması imzalandı, 1806-1812 Osmanlı-Rus Savaşı sona erdi.
* 11 Nisan 1814 - Napolyon Elba'ya sürgüne gönderildi
* 2 Şubat 1815 - İngiltere ile ABD arasındaki 1812 Savaşı sona erdi.
* 1 Mart 1815 - I. Napolyon, Elba'daki sürgünden Fransa'ya geri döndü.
* 18 Haziran 1815 - Waterloo Muharebesi

### Amerika'da Olaylar

* 16 Eylül 1810 - Meksika Bağımsızlık Savaşı başladı.
* 18 Eylül 1810 - Şile Bağımsızlık Savaşı başladı.
* 1811 - New York şehrinin Manhattan bölgesinin imar planı olan 1811 Komisyonları Planı kabul edildi.
* 18 Haziran 1812 - Amerika Birleşik Devletleri ile Birleşik Krallık arasında 1812 Savaşı
* 11 Aralık 1816 - Indiana 19. eyalet olarak ABD birliğine katıldı
* 12 Şubat 1818 - İspanya, Şile'nin Bağımsızlığını tanıdı.
* 17 Ocak 1819 - Simón Bolívar Kolombiya Cumhuriyeti'ni ilan etti.
* 22 Şubat 1819 - Florida 5 milyon dolara İspanya'dan satın alındı

### Asya'da Olaylar

* 10 Nisan 1815 - Tambora Dağı'nda Patlama meydana geldi
* 1817 - Kalküta çevresinde oluşmuş ve Güneydoğu Asya, Ortadoğu, Doğu Afrika ve Akdeniz kıyılarına kadar yayılmış bir salgın hastalık olan, **ilk Asya kolera salgını** veya **Asya kolerası** olarak da bilinen İlk kolera pandemisi başladı.

## Bilim ve Teknoloji

* 1810 - Johann Wolfgang von Goethe, Renkler Teorisi'ni paylaşır.
* 14 Temmuz 1811 - İtalyan bilim insanı Amedao Avogadro, gazların moleküler içeriği hakkındaki notunu yayınladı.
* 1816 - René Laennec stetoskopu icat eder.
* 1817 - Kadmiyum, lityum ve selenyum elementleri keşfedildi
* İlk mürekkep fabrikası Fransız matbaacı Pierre Lorilleux tarafından kuruldu.

## Doğumlar

**1810 22 Şubat - Frédéric Chopin, Polonyalı besteci (ö. 1849)
* 8 Haziran - Robert Schumann, Alman besteci (ö. 1856)
* 29 Eylül - Elizabeth Gaskell, İngiliz romancı (ö. 12 Kasım 1865)
* 7 Ekim - Fritz Reuter, Alman romancı (ö. 1874)
* 25 Kasım - Nikolay Pirogov, Rus hekim (ö. 1881)
* Tarihi bilinmeyenler:
	+ Henry Hare Dugmore, İngiliz yazar ve çevirmen (ö. 1896)

**1811 7 Nisan - Hoca Tahsin Efendi, Osmanlı bilim insanı ve düşünr (ö. 1881)
* 17 Mayıs - Ferdinand Piper, Alman kilise tarihçisi (ö. 1889)
* 22 Ekim - Franz Liszt, Macar besteci (ö. 1886)

**1812** \* 7 Şubat - Charles Dickens, İngiliz yazar ve toplum eleştirmeni

* 3 Nisan - Vincenzo Giacomelli, İtalyan ressam (ö. 1890)

* 8 Eylül - Natalya Gonçarova, Rus şair Aleksandr Puşkin'in eşi (ö. 1863)

**1813 22 Mayıs - Richard Wagner, Alman besteci (ö. 1883)
* 5 Ağustos - İvar Aasen, Norveçli dil bilgini ve şair (ö. 1896)
* 10 Ekim - Giuseppe Verdi, İtalyan besteci (ö. 1902)
* 17 Ekim - Georg Büchner, Alman oyun yazarı (ö. 1837)

**1814 12 Şubat - Jenny von Westphalen (ö. 1881)
* 9 Mart - Taras Grigoroviç Şevçenko (ö. 1861)
* 21 Haziran - Théodore Frère, Fransız ressam (ö. 1888)
* 19 Temmuz - Samuel Colt (ö 1862)
* 10 Ağustos - Henri Nestlé - Nestlé firması kurucusu (ö.1890)
* ? - Mehmet İskender Paşa (ö. 1861)

**1815** \* 11 Ocak – John A. Macdonald, Kanada'nın ilk başbakanı (ö. 1891)

* 1 Nisan – Otto von Bismarck, Alman devlet adamı (ö. 1898)

* 16 Ağustos – Saint John Bosco, rahip ve eğitimci (ö. 1888)

* 1 Eylül - Emma Stebbins, Amerikalı heykeltıraş (ö. 1882)
* 8 Eylül - Giuseppina Strepponi, İtalyan şarkıcı (ö. 1897)
* 29 Eylül – Andreas Achenbach, Alman manzara ressamı (ö. 1910)

* 15 Ekim - Albert Theer, Avusturyalı ressam ve litograf (ö. 1902)
* 31 Ekim – Karl Weierstrass, Alman matematikçi (ö. 1897)

* 2 Kasım – George Boole, İngiliz matematikçi ve filozof (ö. 8 Aralık 1864)
* 12 Kasım – Elizabeth Cady Stanton, Amerikalı kadın hakları savunucusu (ö. 1902)
* 10 Aralık – Ada Lovelace, İngiliz mucit (ö. 1852)
* 21 Aralık – Thomas Couture, Fransız ressam (ö. 1879)

**1816 11 Eylül - Carl Zeiss
* ? - Tsultrim Gyatso, 10. Dalay Lama (ö. 1837)
* Mart 14 – William Marsh Rice, Amerikalı eğitimci (d. 1900)
* Nisan 21 – Charlotte Brontë, İngiliz romancı (d. 1855)
* Nisan 22 – Charles Denis Bourbaki, Fransız general (d. 1897)
* Nisan 25 – Eliza Daniel Stewart, ADB'li lider (d. 1908)
* Mayıs 24 – Emanuel Leutze, Amerikan ressam (d. 1868)
* Haziran 19 – William Henry Webb, Amerikalı sanayici (d. 1899)
* 30 Haziran – Richard Lindon, Rugby sporunun mucidi (d. 1887)
* 4 Temmuz – Arthur de Gobineau, Fransız diplomat ve yazar (d. 1882)
* 23 Temmuz – Charlotte Cushman, Amerikalı sahne sanatçısı(d. 1876)
* 31 Temmuz – George Henry Thomas, Amerikalı general (d. 1870)
* 4 Ağustos – William Julian Albert, Amerikalı devlet adamı (d. 1879)
* 16 Ağustos – Charles John Vaughan, İngiliz bilim insanı (d. 1897)
* 17 Kasım – August Wilhelm Ambros, Avusturyalı besteci (d. 1876)
* 13 Aralık – Ernst Werner von Siemens, Alman mühendis, mucit ve sanayici (ö. 1892)
* *tarihi bilinmeyen*
	+ Félix Charles Douay, Fransız general (d. 1879)
	+ Francis Dutton, (d. 1877)

**1817**

 Elgin Mermerleri sergilenmeye başlandı.
 12 Şubat: Chacabuco Muharebesi.
* 6 Ocak – J. J. McCarthy, İrlandalı mimar (ö. 1882)
* 8 Ocak – Theophilus Shepstone, İngiltere doğumlu Güney Afrikalı devlet adamı (ö. 1893)
* 19 Şubat – III. William Hollanda kralı (ö. 1890)
* 22 Şubat – Carl Wilhelm Borchardt, Alman matematikçi (ö. 1880)
* 6 Mart – Orléanslı Clémentine, Kral Louis-Philippe'in kızı ve Çar I. Ferdinand'ın annesi (ö. 1907)
* 22 Mart – Braxton Bragg, Amerikalı general (ö. 1876)
* 15 Nisan – Benjamin Jowett (ö. 1893)
* 15 Mayıs – Debendranath Tagore, Hint filozof (ö. 1905)
* 19 Mayıs – Theodor August Heintzman, Kanadalı piyano üreticisi (ö. 1899)
* 30 Haziran – Joseph Dalton Hooker, İngiliz bitkibilimci (ö. 1911)

* 12 Temmuz – Henry David Thoreau, Amerikalı filozof (ö. 1862)
* 24 Temmuz – Adolphe, Lüksemburg dükü (ö. 1905)
* 29 Temmuz – Ivan Aivazovsky, Ermeni-Rus ressam (ö. 1900)
* 3 Ağustos – Arşidük Albert, Avusturyalı general (ö. 1895)
* 14 Ağustos – Alexander H. Bailey, Amerikalı siyasetçi (ö. 1874)
* 24 Ağustos – Aleksey Konstantinovich Tolstoy, Rus yazar (ö. 1875)
* 10 Ekim – Christophorus Buys Ballot, Hollandalı kimyager ve meteorolog (ö. 1890)
* 17 Ekim – Sir Syed Ahmed Han (Bahadır), Pakistan için "İki Millet Teorisi"nin kurucusu (ö. 1898)
* 3 Kasım – Leonard Jerome, Amerikalı girişimci ve Winston Churchill'in dedesi (ö. 1891)
* 12 Kasım – Mirza Hüseyin Ali, Bahai Dini'nin kurucusu (ö. 1892)
* 17 Kasım – Benjamin Champney, Amerikalı ressam (ö. 1907)
* 30 Kasım – Theodor Mommsen, Alman yazar, 1902 yılı Nobel Edebiyat Ödülü sahibi (ö. 1903)

**1818 5 Mayıs - Karl Marx, Alman filozof ve ekonomist (ö. 1883)
* 11 Temmuz - William Edward Forster, İngiliz siyasetçi (ö. 1886)
* 13 Eylül - Gustave Aimard, Fransız yazar (ö. 1883)
* 26 Ekim - İvan Sergeyeviç Turgenyev, Rus yazar (ö. 1883)
* ? - Abdullah Ramiz Paşa, Osmanlı Devleti asker ve dilci (ö.1878)
* ? - İbrahim Ethem Paşa (ö. 1893)

**1819** \* 14 Şubat - Christopher Latham Sholes, Amerikalı mucit (ö. 1890)

* ? Şubat - Osman Selahaddin Dede Efendi
* 1 Mart - Władysław Taczanowski
* 28 Mart - Joseph Bazalgette, İngiliz mühendis (ö. 1891)
* 21 Mayıs - Carl Wilhelm von Zehender, Alman hekim (ö. 1916)
* 24 Mayıs - I. Victoria
* 31 Mayıs - Walt Whitman

* 5 Haziran - John Couch Adams, İngiliz gökbilimci (ö. 1892).
* 10 Haziran - Gustave Courbet, Fransız ressam (ö. 1877)
* 12 Haziran - Charles Kingsley, İngiliz yazar (ö. 1875)
* 20 Haziran - Jacques Offenbach, Alman asıllı Fransız müzisyen (ö. 1880)
* 26 Haziran - Abner Doubleday, Amerikalı general (ö. 1893)
* 1 Ağustos - Herman Melville), Amerikalı yazar (ö. 1891)
* 13 Ağustos - George Gabriel Stokes
* 19 Ağustos - Tirimüjgan Sultan
* 25 Ağustos - Allan Pinkerton, İskoç dedektif ve casus, ABD'deki ilk dedektif ajansı olan Pinkerton Ajansını kurmasıyla bilinir (ö. 1884).
* 7 Eylül - Thomas A. Hendricks, Amerikalı politikacı ve hakim (ö. 1885)
* 18 Eylül - Léon Foucault, Fransız fizikçi (ö. 1868)
* 4 Ekim - Francesco Crispi, İtalya başbakanı (ö. 1901)
* 30 Aralık - Heinrich Theodor Fontane, Alman eczacı ve yazar (ö. 1898).
* ? - Hüseyin Avni Paşa, Osmanlı devlet adamı. (ö. 1876)

## Ölümler

**1810 24 Şubat - Henry Cavendish, İngiliz fizikçi ve kimyacı (d. 1731).

**1811 21 Kasım - Heinrich von Kleist, Alman yazar (d. 1777)

**1813 10 Nisan – Joseph-Louis Lagrange, İtalyan matematikçi (d. 1736)
* 28 Nisan – Mihail Kutuzov, Rus mareşal (d. 1745)
* Abdullah Ramiz Efendi, Osmanlı Devleti Kaptanı derya (d. ?)

**1814 29 Ocak - Johann Gottlieb Fichte (d. 1762)
* 28 Mayıs - Joseph-Ignace Guillotin (d. 1738)
* 29 Mayıs - Josephine (d. 1763)
* 21 Aralık - Marquis de Sade (d. 1740)

**1815 24 Şubat – Robert Fulton, Amerikalı mucit (d. 1765)
* 2 Ağustos – Guillaume Marie Anne Brune, Fransız mareşali (cinayet) (d. 1763)
* 13 Ekim – Joachim Murat, Fransız mareşali and King of Naples (executed) (d. 1767)
* 7 Aralık – Michel Ney, Fransız mareşali (idam edildi) (d. 1769)
* *tarihi bilinmeyen*
	+ Bakruş bin Alas, ilk Suudi devletinin lideri (d. 1757)

**1816 Ocak 27 – Samuel Hood, 1st Viscount Hood, İngiliz amiral (d. 1724)
* Şubat 6 – Maria Ludwika Rzewuska, Polish szlachcianka (d. 1744)
* 22 Şubat – Adam Ferguson, İskoç Aydınlanması'nın filozofu ve tarihçi (d. 1723).
* Mart 19 – Philip Mazzei, İtalyan doktor ve Thomas Jefferson'ın arkadaşı (d. 1730)
* Mart 20 – I. Maria, Portekiz kraliçesi (d. 1734)
* Haziran 5 – Giovanni Paisiello, İtalyan besteci (d. 1751)
* Haziran 12 – Pierre Augereau, Fransız mareşal (d. 1757)
* Temmuz 5 – Dorothea Jordan, Aktris ve İngiltere kralı IV. William'ın eşi (d. 1761)
* Temmuz 7 – Richard Brinsley Sheridan, İrlandalı oyunyazarı (d. 1751)
* Temmuz 14 – Sebastián Francisco de Miranda y Rodríguez
* Eylül 27 – Edward Charles Howard, İngiliz kimyacı (d. 1774)
* Kasım 8 – Gouverneur Morris, Amerikalı devlet adamı (d. 1752)
* Aralık 15 – Charles Stanhope, İngiliz devlet adamı ve bilim insanı (d. 1753)
* Aralık 30 – Louis Henri Loison, Fransız general (d. 1771)

**1817** \* 12 Ocak – Juan Andres, İspanyol Cizvit (d. 1740)

* 16 Ocak – Alexander J. Dallas, Amerikalı devlet adamı ve finansör (d. 1759)
* 8 Mart – Anna Maria Lenngren, İsveçli yazar (d. 1754)
* 4 Nisan – André Masséna, Fransız mareşal (d. 1758)
* 12 Nisan – Charles Messier, Fransız astronom (d. 1730)
* 24 Haziran – Thomas McKean, Amerikalı avukat ve Amerikan Bağımsızlık Bildirisi'nin imzacısı (d. 1734)

* 14 Temmuz – Anne Louise Germaine de Staël, Fransız yazar (d. 1766)
* 18 Temmuz – Jane Austen, İngiliz romancı (d. 1775)
* 19 Temmuz – John Palmer, mimar (d. yaklaşık 1738)
* 24 Temmuz – Karađorđe Petrović, Osmanlı İmparatorluğu'na karşı Birinci Sırp Ayaklanması'nın lideri ve Sırp Karađorđević Hanedanı'nın kurucusu (d. 1768)
* 22 Ağustos – Nakşidil Sultan, Osmanlı padişahı II. Mahmut'un annesi, Valide Sultan ve I. Abdülhamit'in eşi (d. 1768)
* 13 Ekim – Julius Caesar Ibbetson, sanatkar (d. 1759)
* 16 Ekim – Manuel Piar, Venezuelalı lider (d. 1774)
* 6 Kasım – Prenses Charlotte Augusta (d. 1796)
* 11 Kasım – Francisco Javier Mina, İspanyol askeri lider (d. 1789) (infaz)
* 14 Kasım – Policarpa Salavarrieta, Kolombiya'nın bağımsızlığı için mücadele vermiş ajan ve devrimci (d. 1795)
* 30 Kasım – Jean-Baptiste-Melchior Hertel de Rouville, Canadian politician (d. 1748)
* 12 Aralık – I. Tekle Giyorgis, Etiyopya imparatoru (d. yaklaşık 1751)
* *tarih bilinmiyor* – Usman dan Fodio, Sokoto Halifeliği'nin kurucusu (d. 1754)

**1818 5 Ocak - Marcello Bacciarelli, İtalyan ressam (d. 1731)
* 4 Ekim - Josef Abel, Avusturyalı ressam (d. 1764)

## Ayrıca bakınız

* 1810'larda Osmanlı İmparatorluğu