# Açık erişim

Public Library of Science tarafından dizayn edilen Açık Erişim Logosu. Resmi bir açık erişim logosu bulunmamasına rağmen, organizasyonlar kendilerine en çok uyan logo stilini seçmekte özgürdürler.. Diğer logolar da kullanımdadır.
Açık Erişimin ne olduğunu açıklayan 9 dakikalık bir video
**Açık erişim** (**AE**), online araştırma çıktılarının erişiminde hiçbir kısıtlama olmamasına ve kullanımda da birçok kısıtlamadan serbest olmasına denir. Açık Erişim, akran denetimli olan veya olmayan akademik dergi makaleleri, konferans yazıları tezler, kitap bölümleri, ve monografilere uygulanabilir.

Açık erişim için iki türden bahsedilebilir: *"gratis"* açık erişim, ücretsiz olarak online erişim anlamına gelirken, "*libre*" açık erişim, ücretsiz online erişimin yanı sıra bazı kullanım haklarının da olması anlamındadır. Bu ek kullanım hakları genellikle Creative Commons lisansı tarafından sağlanmaktadır.Libre açık erişim Budapeşte Açık Erişim Girişimindeki ve[1] Berlin Fen Bilimleri ve İnsani Bilimlerde Bilgiye Açık Erişim Bildirgesindeki açık erişim tanımına uymaktadır.

Yazarların kendi çalışmalarına açık erişim sağlayabilmesinin birden çok yolu vardır. Bir yolu yazarın yayını yaptıktan sonra kendi arşivine alması ve dijitalleştirmesiyle ücretsiz olarak ulaşılabilir hale getirmesidir, bu 'yeşil' açık erişim olarak da bilinmektedir.

İkinci bir yol ise, araştırma çıktısının yayıncıdan çıktığı anda ulaşılabilir olacak şekilde yayınlanmasıdır. Bu da altın açık erişim olarak bilinmektedir, ve bu genellikle bir makalenin bir açık erişim dergisi, ya da Hibrid Açık Erişim Dergisinde yayınlanması ile gerçekleşir. Saf açık erişim dergileri kayıt ücreti talep etmez ve farklı iş modellerine sahip olabilir ancak birçoğu makale işlem ücreti talep etmektedir.

## Tanımlar

Budapeşte Açık Erişim Girişiminin 10. yılı anısına, 2012'de, Peter Suber ile kendisinin açık erişimin geçmişi, bugünü ve geleceği hakkındaki görüşlerini içeren bir röportaj yapılmıştır.
"Açık erişim" terimi, 2000'lerdeki 3 basın açıklaması ile formüle edilmiştir. Budapest Açık Erişim Girişimi Şubat 2002'de, Bethesda Statement on Open Access Publishing Haziran 2003'te ve Berlin Fen Bilimleri ve İnsani Bilimlerde Bilgiye Açık Erişim Bildirgesi Ekim 2003'te yayınlanmıştır.

## Açık erişim yayın için motivasyonlar

Açık erişim, İnternet ve World Wide Web'in başlamasından sonra aranılmaya ve dünya çapında araştırmacılar tarafından sağlanmaya başladı. Bu ivme akademic dergi yayınlama reformunun ardından daha da artarak devam etti. Elektronik yayınlama, kâğıt yayınlamaya göre yeni yararlar sağladı ve geleneksel yayınlama metotlarındaki problemlere de katkı sağladı.

### Yazarlar ve araştırmacılar

NIH Directorü Francis Collins ve Jack Andraka ile ödeme duvarları ve açık erişim hakkında yapılan röportaj. Yazarlar bu tip bir form kullanarak, çalışmalarını sunarken açık erişim lisansı talep edebilir.
Yazarların makalelerini açık erişilebilir yapmasının ana sebeplerinden biri makalelerin etki faktörünü maksimum düzeye çıkarmaktır. 2001'deki bir çalışma, açık erişimin alıntı etki avantajı getirdiğini gösterirken, sayısı artan başka çalışmalar da açık erişimin abonelik bariyerlerini kaldırmasından dolayı, açık erişim makalelerinin daha çok kullanıldığı ve alıntılandığını göstermiştir.

## Uygulama çalışmaları

Açık Erişim sağlanması için birçok farklı yöntem vardır, bunlardan ikisi yeşil ya da altın açık erişim olarak tabir edilen yöntemlerdir. Yeşil yol açık erişimde yazar hakemli yayınının elektronik bir kopyasını kurumsal bir arşivde ya da konu arşivinde arşivler. Bundan sonra bu yayına herkes ücretsiz erişebilir. Altın yıl açık erişimde ise yazarlar bilimsel eserlerini açık erişim dergilerde ya da monografi dizilerinde yayımlar ve son kullanıcılar bu yayımlara internet üzerinden ücretsiz olarak erişir.

Açık Erişimin gelişimi
Altın açık erişim büyüme projeksiyonları
## Büyüme

2009'da disipline göre açık erişim
2010'da yapılan bir çalışmaya göre kabaca 2008'de çıkarılan akran denetimli makalellerin yüzde 20'si açık olarak erişilebilir durumdaydı. Diğer bir çalışma ise, 2010 yılında etki faktörü olan tüm akademik dergilerin %7.9 u altın açık erişim dergileriydi ve akademik disiplinler arası geniş bir yayılım göstermişti. Dergi literatürlerinin 8.5%'i yayıncıların sitelerinde bulunabilir (altın açık erişim), 62%'isi tam açık erişim dergileri, 14% ü gecikmiş erişim abonelik dergileri ve 24% ü de bireysel olarak açık olan makalelerdir. Ek olarak makalelerin 11.9%'i, yeşil açık erişim olarak ve tüm metin açık ve ulaşabilir olacak şekildeydi.

## Ayrıca bakınız

* Açık Erişim Haftası
* FUTON bias
* Access to knowledge movement
* Digital rights
* List of open-access projects
* Open access monograph
* Open Access Week
* Open publishing (different from "open access" publishing)
* Open Access Scholarly Publishers Association
* Right to Internet access
* Altmetrics

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar

* Suber, Peter (2012). *Open access* (The MIT Press Essential Knowledge Series bas.). Cambridge, Mass.: MIT Press. ISBN 978-0-262-51763-8. 4 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2015.
* Willinsky, John. The Access Principle: The Case for Open Access to Research and Scholarship (MIT Press, 2006)
* Kirsop, Barbara, and Leslie Chan. (2005) Transforming access to research literature for developing countries. 18 Ekim 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Serials Reviews, 31(4): 246–255.
* Laakso, Mikael; Welling, Patrik; Bukvova, Helena; Nyman, Linus; Björk, Bo-Christer; Hedlund, Turid (2011). "The Development of Open Access Journal Publishing from 1993 to 2009". *PLoS ONE*. **6** (6). s. e20961. doi:10.1371/journal.pone.0020961. 27 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi26 Ekim 2015.
* Davis, P.M.; Fromerth, M.J. (2007). "Does the arXiv lead to higher citations and reduced publisher downloads for mathematics articles?". *Scientometrics*. **71** (2). ss. 203-215.  (The results of this study do not confirm the Open Access postulate. The most plausible explanation of a citation advantage was self-selection, which has led to higher quality articles being deposited in the arXiv.)
* Hajjem, C.; Harnad, S; Gingras, Y. (2005). "Ten-Year Cross-Disciplinary Comparison of the Growth of Open Access and How It Increases Research Citation Impact". *IEEE Data Engineering Bulletin*. **28** (4). ss. 39-47. 4 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi26 Ekim 2015.  Analyzed 1,307,038 articles published across 12 years (1992–2003) in 10 disciplines; OA articles have consistently more citations (25%–250% varying with discipline and year).
* Lawrence, S (2001). "Online or Invisible?". *Nature*. **411** (6837). 9 Haziran 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi26 Ekim 2015.  (paper first showing the Open Access citation advantage over non-Open Access papers in computer science.)
* Okerson A. & O'Donnell J. (1995) (Eds.) Scholarly Journals at the Crossroads; A Subversive Proposal for Electronic Publishing. Washington, DC: Association of Research Libraries.
* Tötösy; de Zepetnek, S.; Joshua, Jia (2014). "Electronic Journals, Prestige, and the Economics of Academic Journal Publishing". *CLCWeb: Comparative Literature and Culture*. **16** (1). s. 2014. doi:10.7771/1481-4374.2426.
* "Open and Shut?" 18 Ekim 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Blog on open access by Richard Poynder, a freelance journalist, who has done a series of interviews 27 Ekim 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. with a few of the leaders of the open access movement.
* Mietchen, Daniel (15 Ocak 2014). "Wikimedia and Open Access — a rich history of interactions". *Wikimedia Blog*. Wikimedia Foundation. 9 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ocak 2015.
* Armato III, Samuel G.; Baldock, Clive; Orton, Colin G. (2015). ""Hybrid gold" is the most appropriate open-access modality for journals like *Medical Physics*". *Medical Physics*. **42** (1). ss. 1-4. 29 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi17 Ağustos 2015.

## Dış bağlantılar

* OAD 11 Ekim 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.: Open Access Directory, an "open-access, wiki-based, community-updated encyclopedia of OA factual lists" (started by Peter Suber)
* GOAP 6 Mart 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.: UNESCO's Global Open Access Portal, providing "status of open access to scientific information around the world"
* OAA: openaccessarticles.com, is an online directory that indexes and provides access to quality open access, peer-reviewed articles information."