# Philadelphia

| Philadelphia, Pensilvanya |
| --- |
| Şehir |
| City of Philadelphia Philadelphia Şehri |
|  |
|  Bayrak Mühür
 |
| Takma adlar: Philly (Kardeşlik Sevgisi Kenti Hürriyet Beşiği Amerika'nın Doğum Şehri |
| Slogan: "Philadelphia maneto" (Kardeşlik sevgisi devamlı olsun) |
|  Pensilvanya eyaleti içinde Philadelphia konumu |
| Philadelphia, PensilvanyaPhiladelphia'nın ABD'deki konumu. |
| Ülke |  Birleşik Devletler |
| Eyâlet |  Pensilvanya |
| Kontluk (County) | Philadelphia County |
| Pennsylvania Kolonisi | Kuruluş:27 Ekim, 1682 Resmen şehir:25 Ekim, 1701 |
| Kurucu | William Penn |
| İdare |
|  • Tür | Konsey - Belediye Başkanı |
|  • Belediye Başkanı | Cherelle Parker (D) |
| Yüzölçümü |
|  • Şehir | 347.3 km² |
|  • Su | 19,4 km² (74 mil²) |
| Rakım | 12 m |
| Nüfus (2020)Nüfus Sayımı |
|  • Şehir | 1.603.797 |
|  • Yoğunluk | 665.7/km² |
|  • Kent yoğunluğu | 4.393,8/km² (113.790/mil²) |
|  • Metropol | 5.325.000 |
| Zaman dilimi | UTC-05.00 (EST) |
|  • Yaz (YSU) | UTC-04.00 (EDT) |
| Posta kodu | 191xx |
| Alan kodları | 215, 267 |
| **Resmî site** www.phila.gov |

**Philadelphia**, ABD'nin Pensilvanya eyaletinin en kalabalık şehridir. 2020 nüfus sayımına göre 1,6 milyonluk nüfusuyla Amerika Birleşik Devletleri'nin altıncı en kalabalık şehridir. Philadelphia metropol alanı (bazen Delaware Vadisi olarak da adlandırılır) 6,33 milyon sakine sahiptir ve ülkenin dokuzuncu en büyük metropol alanıdır. Philadelphia, kültürü, mutfağı ve tarihiyle bilinir ve iş ve teknoloji, spor ve müzik alanlarında çağdaş etkisini sürdürmektedir.

Philadelphia, 1682 yılında İngiliz Quaker ve dini özgürlük savunucusu William Penn tarafından kurulmuş ve sömürge döneminde Pensilvanya Eyaleti'nin başkenti olarak hizmet vermiştir. Daha sonra Amerikan Devrimi ve Bağımsızlık Savaşı sırasında hayati bir rol oynamıştır. Philadelphia, Kurucu Babaların Birinci Kıta Kongresi'ne (1774) ve İkinci Kıta Kongresi'ne ev sahipliği yaparak ulusun merkezi buluşma yeri olarak hizmet etti; bu kongreler sırasında Kurucular Kıta Ordusu'nu kurdu, George Washington'ı komutan olarak seçti ve 4 Temmuz 1776'da Bağımsızlık Bildirgesi'ni kabul etti. Devrim Savaşı'nın Philadelphia seferi sırasında şehir, Eylül 1777'den Haziran 1778'e kadar dokuz ay boyunca Philadelphia'yı işgal eden İngiliz Ordusu'nun eline geçti. Devrim Savaşı'nın sona ermesinin ardından, ABD Anayasası Philadelphia Konvansiyonu'nda onaylandı. Philadelphia, 1790 yılına kadar ülkenin en büyük şehri olarak kaldı ve 10 Mayıs 1775'ten 12 Aralık 1776'ya kadar ve daha sonra 1800 yılına kadar dört kez ülkenin ilk başkenti olarak hizmet verdi; bu tarihte Washington, D.C.'deki yeni ulusal başkentin inşaatı tamamlandı.

Şehirde 17 dört yıllık üniversite ve kolej bulunmasıyla Philadelphia, ülkenin önde gelen yükseköğretim ve akademik araştırma merkezlerinden biridir. Şehir, ülkedeki diğer tüm şehirlerden daha fazla açık hava heykeli ve duvar resmine ev sahipliği yapmaktadır. Fairmount Park, aynı havzada bulunan bitişik Wissahickon Valley Park ile birleştiğinde 2.052 dönümlük (830 hektar) bir alana sahip olup, ülkenin en büyük kentsel parklarından birini ve dünyanın 55. en büyük parkını temsil etmektedir. Beş profesyonel spor takımı ve ülkenin en sadık ve tutkulu taraftar kitlelerinden birine sahip olan Philadelphia, genellikle profesyonel spor hayranları için ülkenin en iyi şehri olarak sıralanmaktadır. Şehir, kültürel ve hayırseverlik açısından aktif bir LGBTQ+ topluluğuna sahiptir. Philadelphia ayrıca, özellikle R&B, soul ve rock olmak üzere Amerikan müziğinin gelişiminde ve evriminde etkili bir tarihi ve devam eden rol oynamıştır.

2023 yılı itibarıyla Philadelphia metropol bölgesinin brüt metropol hasılası 557,6 milyar ABD dolarıydı ve 13 Fortune 500 şirketinin genel merkezine ev sahipliği yapıyordu. Philadelphia metropol bölgesi, hem New York şehrinin finansal ekosistemlerine hem de Washington, D.C.'nin düzenleyici ortamına yakınlığı sayesinde ülkenin en büyük beş girişim sermayesi merkezinden biri olarak sıralanmaktadır. Philadelphia metropol bölgesi aynı zamanda bir biyoteknoloji merkezidir ve farklı kanserleri tedavi etmek için immünoterapilerin geliştirilmesindeki merkezi rolü nedeniyle "Cellicon Vadisi" takma adını almıştır. 2008'den beri Nasdaq'a ait olan Philadelphia Menkul Kıymetler Borsası, ülkenin en eski borsası ve opsiyon ticaretinde küresel bir liderdir. Şehrin ana demiryolu istasyonu olan 30th Street İstasyonu, 2023 yılında 4,1 milyondan fazla yolcuyla ülkenin en yoğun üçüncü Amtrak merkezi konumundadır. Şehrin çok modlu ulaşım ve lojistik altyapısı, Philadelphia Uluslararası Havalimanı, PhilaPort limanı ve ABD Doğu Kıyısı boyunca kuzey-güney otoyol sisteminin temel bir bileşeni olan Interstate 95'i içermektedir.

Philadelphia, ülkenin ilk kütüphanesi (1731), hastanesi (1751), tıp fakültesi (1765), ulusal başkenti (1774), üniversitesi (bazı kaynaklara göre) (1779), merkez bankası (1781), borsası (1790), hayvanat bahçesi (1874) ve işletme okulu (1881) dahil olmak üzere birçok ilke imza atmış bir şehirdir. Philadelphia, Bağımsızlık Salonu da dahil olmak üzere 67 Ulusal Tarihi Anıt içermektedir. Şehrin 17. yüzyıldaki kuruluşundan günümüze kadar Philadelphia, birçok önde gelen ve etkili Amerikalının doğum yeri veya evi olmuştur.

## Tarihi

Şehir kurulmadan önce bölgede Lenape Kızılderilileri yaşıyordu. Bölge ilk olarak 1609 yılında Hollandalı kaşif Henry Hudson' un Kuzeybatı Geçidi'ni aramaya başlaması sonucu bulunmuştur.

*Philadelphia* adı Antik Yunan'dan gelmektedir.

## Coğrafya

Philadelphia ve Delaware Nehri'nin Sentinel-2 gerçek renkli görüntüsü
### Topografya

Philadelphia'nın coğrafi merkezi yaklaşık 40° 0' 34" kuzey enlemi ve 75° 8' 0" batı boylamıdır. 40. kuzey enlemi, Fairmount Park dahil Kuzeydoğu Philadelphia, Kuzey Philadelphia ve Batı Philadelphia'daki mahallelerden geçer. Şehir, 13.418 milkare (34.752,46 km2) arazi ve 853 milkare (2.209,26 km2) veya %6'sı su olan toplam 14.271 milkare (36.961,72 km2) bölgeyi kapsar. Doğal su kütleleri arasında Delaware ve Schuylkill nehirleri, Franklin Delano Roosevelt Parkı, Cobbs, Wissahickon içindeki gölleri ve Pennypack derelerini kapsar. En büyük yapay su kütlesi Fairmount Park'taki East Park Rezervuarı'dır.

En düşük nokta deniz seviyesidir, en yüksek nokta ise Chestnut Hill'de, deniz seviyesinden yaklaşık 446 fit (136 m)} yükseklikte, Germantown bulvarı ve Bethlehem Pike kavşağının yakınındaki Summit caddesi'ndedir (yüksek noktaya yakın örnek koordinatlar: 40.07815 K, 75.20747 W).

Philadelphia, Atlantik kıyı ovasını Piedmont'tan ayıran İniş Hattı üzerindedir. Doğu Şelaleleri'ndeki Schuylkill Nehri üzerindeki akıntılar, Fairmount Water Works'teki barajın tamamlanmasıyla sular altında kaldı.

Şehir kendi ilçesi'nin merkezidir. Komşu ilçeler, kuzeybatıda Montgomery, kuzey ve kuzeydoğuda Bucks, doğuda Burlington İlçesi, New Jersey, güneydoğuda Camden İlçesi, New Jersey, güneyde Gloucester İlçesi, New Jersey ve güneybatıdaki Delaware İlçesi'dir.

### Şehir manzarası

Schuylkill Nehri üzerindeki Spring Garden Street Bridge üzerindeki kuzeybatıdan Philadelphia silüeti, 2018 (açıklamalı versiyon)

Schuylkill Nehri üzerindeki South Street Bridge'de güneybatıdan alacakaranlıkta ufuk çizgisi, 2016 (açıklamalı versiyon)

#### Şehir planlaması

Philadelphia Şehri Portresi, Thomas Holme – Philadelphia'nın ilk haritası, yakl. 1683
Philadelphia'nın şehir merkezi, William Penn'in sörveyörü Thomas Holme tarafından hazırlanan planın ardından 17. yüzyılda kuruldu. Merkez Şehir, neredeyse doğu-batı ve kuzey-güney yönünde uzanan ve Delaware ve Schuylkill arasında bir ızgara düzeni oluşturan uzun, düz sokaklarla yapılandırılmıştır. Orijinal şehir planı, kolay seyahate izin verecek ve yangının yayılmasını önlemeye yardımcı olacak açık alanlarla konutları birbirinden ayıracak şekilde tasarlandı.

## Altyapı

Philadelphia, Güneydoğu Pensilvanya Ulaşım yetkisi (SEPTA) tarafından, işletilen otobüsler, trenler, hızlı nakliyeler ve tramvaylar ile baştanbaşa hizmet vermiş bir şehirdir. Philadelphia, 4 şehir dışı ikamet bölgesi olan Bucks County, Chester County, Pensilvanya, Delaware İlçesi, Pensilvanya, Montgomery County, Pensilvanya; ayrıca Mercer County, New Jersey, New Castle County, Delaware ilinin bakımlarını yapan bir şehirdir. Şehrin metrosu 1907 yılında açılmış ve şu anda Amerika Birleşik Devletleri'ndeki en eski 3. metro istasyonudur.

## Kardeş Şehirler

Philadelphia'nin resmen 12 tane kardeş şehri vardır:

* Douala, Kamerun
* Tientsin, Çin
* Aix-en-Provence, Fransa
* Musul, Irak
* Tel Aviv, İsrail
* Floransa, İtalya
* Kobe, Japonya
* Toruń, Polonya
* Nijni Novgorod, Rusya
* Incheon, Güney Kore
* Atina, Yunanistan
* Abruzzo, İtalya

## Resimler

Philadelphia merkez silueti

Philadelphia Garden Street Koprusu Schuylkill River panaromasi

* Philadelphia Şehir Konağı
* Philadelphia havadan
* Kurucu William Penne'in Kizilderililerle Anlasma Imzalaması Ressam: Benjamin West
* 1713'te acilan "Elfreth's Alley" Sokağı
* Benjamin Franklin, 1777
* Independence Hall (1732-1756).
* Liberty Bell Çanı
* Pennsylvania Hastanesi
* First Bank of the United States (1797).
* Second Bank of the United States Bankası (1824).
* Merchant Exchange Borsası (1832-1834).
* Masonlar Merkezi (1873).
* Philadelphia Güzel Sanatlar Müzesi (1876).
* Pennsylvania Üniversitesi kampüsü

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Philadelphia ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Resmî site (İngilizce)