Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Pseudohydromys

| *Pseudohydromys* |
| --- |
| Korunma durumu |
| *Değerlendirilmedi* (IUCN 3.1) |
| Biyolojik sınıflandırma  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Âlem: | Animalia
 |
| Şube: | Chordata
 |
| Sınıf: | Mammalia
 |
| Takım: | Rodentia
 |
| Familya: | Muridae
 |
| Alt familya: | Murinae
 |
| Cins: | Pseudohydromys Rümmler, 1934 |

 |

Pseudohydromys, Murinae altfamilyasına bağlı bir hayvan cinsidir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Wikimedia Commons'ta **Pseudohydromys** ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
* Vikitür'de Pseudohydromys ile ilgili ayrıntılı taksonomik bilgiler bulunur.
# Masseter kası

| Çiğneme kasları |
| --- |
|  |
|  |
| Latince isim | musculus masseter, masseter |
| Sistem | Çiğneme kasları |
| Arter | masseteric artery |
| Toplardamar | masseteric vein |
| Tanımlayıcılar |
| Microsoft Academic | 2908927796, 2910176466 2780880470, 2908927796, 2910176466 |
| MeSH | D008406 |
| TA | 2105 |
| FMA | 48996 |

**Masseter kası** (Latince: *musculus masseter*), insan ve memeli hayvanların anatomisinde çiğneme kaslarından biridir. Sadece memelilerde bulunan kas, bitkisel maddelerinin çiğnenmesini kolaylaştırmak için otoburlarda özellikle güçlüdür. Ayrıca en belirgin, yüzeysel ve güçlü çiğneme kasını oluşturur.

Kasın ismi Yeni Latince'den gelmekte olup, bu dile Yunanca kökenli çiğnemek anlamına gelen *masasthai* (μασᾶσθαι) kelimesinden girmiştir.

## Yapı

Masseter kasının görselini yansıtmaktadır.
Masseter, yüzeysel ve derin olmak üzere iki kısımdan oluşan kalın, dörtgenimsi bir kastır. Yüzeysel bölümün orjini elmacık kemiğinin prosesusunda yer alan bir aponöroz ile zigomatik kemerdir. Daha kaslı olan derin bölümün orjini ise elmacık kemiğinin medial yüzeyinin tamamıdır. Kasın derin kısmı, anterior olarak yüzeysel kısmı tarafından kısmen örtülüdür. Posterior olaraksa parotis bezi tarafından örtülmüştür.

Diğer üç çiğneme kası (temporalis, medial pterygoid ve lateral pterygoid) ile birlikte masseter, trigeminal sinirin mandibuler bölümünün (V3) ön bölümü tarafından innerve edilir. İnnervasyon yolu şudur: gyrus precentralis > genu capsula interna > nucleus motorius nervi trigemini > nervus trigeminus > nervus mandibularis > musculus masseter.

## İşlev

Tüm kasın bilateral kasılması sonucunda çenenin ve alt çenenin yükseltilmesi sağlanır. Çene kemiğinin yükselmesi, çenenin kapanması sırasında meydana gelir. Masseter medial pterigoid kasıyla paralellik gösterir, ancak daha güçlüdür ve yüzeysel lifleri deride kendini çıkıntıyla belli edebilir.

## Tıbbi önem

Ekstraoral muayene sırasında hastanın yanında durulur, kas görsel olarak incelenir ve bilateral olarak kas palpe edilir. Ellerin parmakları kasın üzerine yerleştirilerek hastadan dişlerini sıkması istenir.

Masseter kasları, diş gıcırdatma veya sıkıştırma alışkanlığına (bruksizm) sahip hastalarda ve sürekli sakız çiğneyen kişilerde kaslar genişleyerek büyüyebilir. Bu asemptomatik ve sorunsuz masseterik hipertrofi, genellikle iki taraflıdır, ancak tek taraflı olabilir. Hipertrofi iki taraflı olsa bile, kasların eşitsiz büyümesi nedeniyle yüzde asimetri oluşabilir. Bu ekstraoral genişleme parotis tükürük bezi hastalığı, diş enfeksiyonları ve çene-yüz tümörleri ile karıştırılabilir, ancak bu hastalıklarla ilişkisi yoktur. Hastaların çoğu estetik kaygılar nedeniyle tıbbi yardım almaktadır.

## Ek resimler

* Baş ve boyun kasları.
* Diseksiyon, sağ taraftaki tükürük bezlerini gösterir (Masseter merkezdedir)
* Sol temporal kemik, dış yüzey
* Sol temporal kemik, alt yüzey
* Sol elmacık kemiği, temporal yüzey
* Mandibula, dış yüzey, yandan görünüm
* Yüz ve kafa derisi arterleri.
* Baş ve boyun venleri.
* Triasiyal sinirin mandibuler bölünmesi.
* Masseter kası. Derin diseksiyon.

## Kaynakça
# Çene

Alt çene kemiği
**Çene**, ağzın çevresinde yer alan, omurgalılarda çiğnemeyi sağlayan kemik donatımının adıdır.

Çeneyi oluşturan iki parçadan üstçene (*lat*. maxilla), kafatasına (*lat*. cranium) bağlıdır; altçene (*lat*. mandibula) kulağın hemen önündeki çene eklemi (*lat*. articulatio temporomandibulare) aracılığı ile kafatasına tutunmuştur. Çene eklemi vücutta çift taraflı çalışan tek eklemdir. Memelilerde alt çene hem aşağı yukarı, hem de iki yana hareket eder. Çeneyi kapatan kasların güçlü olmasına karşılık, açıcı kaslar hem az sayıda, hem de oldukça zayıftırlar: İnsanda ve hayvanların birçoğunda çenenin açılmasına yerçekimi yardımcı olur. Bazı yılanlarda, büyük avlar yutulurken, altçene yerinden ayrılarak aşağı inebilir.
# Su aygırıgiller

| Su aygırıgiller Yaşadığı dönem aralığı: 23,03-0 myö Miyosen-Günümüz PreЄЄOSDCPTJKPgN |
| --- |
| Su aygırı (*Hippopotamus amphibius*) |
| Cüce su aygırı (*Choeropsis liberiensis*) |
| Biyolojik sınıflandırma  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Âlem: | Animalia
 |
| Şube: | Chordata
 |
| Sınıf: | Mammalia
 |
| Takım: | Artiodactyla
 |
| Alt takım: | Whippomorpha
 |
| Üst familya: | Hippopotamoidea
 |
| Familya: | **Hippopotamidae** Gray, 1821 |

 |

**Su aygırıgiller** (Hippopotamidae), çift toynaklılar takımından, günümüze sadece iki türü kalmış olan bir familya.

## Taksonomi

**Hippopotamidae** familyasına bağlı cinsler:

Yaşayan cinsler
* *Hexaprotodon* Falconer and Cautley, 1836
* *Hippopotamus* Linnaeus, 1758

Fosil cinsler
* † *Archaeopotamus*
* † *Chororatherium*
* † *Hexaprotodon*
* † *Kenyapotamus*
* † *Kulutherium*
* † *Morotochoerus*
* † *Saotherium*

## Kitaplar

* Ronald M. Nowak: *Walker's Mammals of the World*. Johns Hopkins University Press, 1999 ISBN 0-8018-5789-9

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Wikimedia Commons'ta **Su aygırıgiller** ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
* Vikitür'de Su aygırıgiller ile ilgili ayrıntılı taksonomik bilgiler bulunur.
# Çıplak kör fare

| **Çıplak kör fare** |
| --- |
|  |
| **Korunma durumu** |
|  Asgari endişe altında (IUCN 2.3) |
| **Biyolojik sınıflandırma** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Âlem:
 | Animalia  |
| Şube:
 | Chordata  |
| Alt şube:
 | Vertebrata  |
| İnfa şube:
 | Gnathostomata  |
| Sınıf:
 | Mammalia  |
| Takım:
 | Rodentia  |
| Familya:
 | Bathyergidae  |
| Alt familya:
 | Heterocephalinae (Landry, 1957)  |
| Cins:
 | Heterocephalus (Rüppell, 1842)  |
| Tür:
 | H. glaber  |

 |

**Çıplak kör fare** (*Heterocephalus glaber*), Doğu Afrika'nın kurak bölgelerinde yaşayan çıplak kör fareler, kemirgen takımından hayvanlardır. Uzun ömürleri ve kanserojen maddelerle aynı ortamda bulunsalar dahi kanser geliştirmemeleri ile bilim dünyasının ilgisini cezbetmektedirler. Karınca ve arı tipinde, aşırı hiyerarşik koloniler halinde yaşarlar. Kuzenleri Damaraland kör fareleri ile beraber, bu tip *tamsosyal* (İng. *eusocial*) diye nitelenen yaşam biçiminin memeliler arasında tek temsilcileridir.

Çıplak kör farenin genomu 2011 yılında Koreli, ABDli ve Çinli araştırmacılardan oluşan bir ekip tarafından dizilenmiştir. Genom dizisi, çıplak kör farenin fare ve sıçandan 73 milyon yıl önce ayrıştığını göstermiştir.

## Kansere direnç

2009 yılında yapılan bir araştırmada çıplak kör fare hücrelerinin, aşırı çoğalma eğilimindeki kanser hücrelerini çok daha erken hissedebildiği ve bu çoğalmayı durdurabildiği bulunmuştur. Bunun yanı sıra, hiyalüronik asit adı verilen ve insan hücrelerinde de yaygın olarak bulunan bir molekülün, çıplak kör farelerde çok daha uzun bir yapıda ve çok daha yoğun olduğu bulunmuştur. Bu molekülün çıplak kör farelerde ilk olarak, cildi daha esnek hale getirerek tünellerde daha rahat hareket edebilmelerini sağladığı için uzun bir yapıya evrildiği ve hücrede yoğunluğunun arttığı düşünülmektedir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Esrarengiz çıplak kör farenin genomu dizilendi.16 Kasım 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Kör fareler kendini kansere karşı nasıl savunuyor?16 Kasım 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Kızıl sincap

| **Kızıl sincap** |
| --- |
|  |
| **Korunma durumu** |
|  Neredeyse tehdit altında (IUCN 2.3) |
| **Biyolojik sınıflandırma** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Âlem:
 | Animalia  |
| Şube:
 | Chordata  |
| Alt şube:
 | Vertebrata  |
| İnfa şube:
 | Gnathostomata  |
| Sınıf:
 | Mammalia  |
| Takım:
 | Rodentia (Kemiriciler)  |
| Familya:
 | Sciuridae (Sincapgiller)  |
| Cins:
 | Sciurus  |
| Tür:
 | S. vulgaris  |

 |
| İkili adlandırma
 |
| Sciurus vulgaris Linnaeus, 1758 |
|  Kızıl sincabın yayılım alanı |

Bir kızıl sincabın yandan görünüşü
**Kızıl sincap** (*Sciurus vulgaris*), sincapgiller (Sciuridae) familyasından Avrasya'ya özgü, ağaçlarda yaşayan bir kemirici türü.

Başının tepesinden kuyruğuna kadar uzunluğu, 34 cm ila 43 cm, ağırlığı 250 ila 340 g olur. Kızıl sincaplar iğne yapraklı ormanlarda yaşarlar, ama geniş yapraklı ormanlarda da yaşayabilirler. Sincaplar genelde ağaçların tohumlarıyla beslenirler. Bunun yanında mantar, yumurta, meyveler ve yavru kuşları da yiyebilirler. Sincaplar eski ağaçkakan yuvalarında yaşarlar, yuvanın içini yosun, ağaç kabuğu, yaprak ve otlarla döşerler.

Baş düşmanları zerdeva, yaban kedisi, atmaca, baykuş,yılan, şahin, tilki gibi hayvanlardır. Sincapların nesli, dünya çapında tehlikede olmasa da Türkiye'de kürkleri için avlanmadan dolayı nesilleri tehlikededir.
# Koypu

| Su maymunu Yaşadığı dönem aralığı: 3,6-0 myö Piasenziyen-Günümüz PreЄЄOSDCPTJKPgN↓
 |
| --- |
|  |
| Korunma durumu |
|  Asgari endişe altında (IUCN 3.1) |
| Biyolojik sınıflandırma  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Âlem: | Animalia
 |
| Şube: | Chordata
 |
| Sınıf: | Mammalia
 |
| Takım: | Rodentia
 |
| Familya: | Echimyidae
 |
| Oymak: | Myocastorini
 |
| Cins: | *Myocastor* |
| Tür:
 | M. coypus |

 |
| İkili adlandırma |
| Myocastor coypus(Molina, 1782) |
|  |
| Dağılım haritası **Bölgeler**  Mevcut (yerli)  Mevcut & getirilmiş (yerli)**Ülkeler**  Mevcut & getirilmiş (yerli)  Mevcut (yerli)  Mevcut & getirilmiş |

**Koypu** ya da **su maymunu** (*Myocastor coypus*), anavatanı Güney Amerika olan ve kürkü için diğer kıtalarda çiftliklerde yetiştirilen otçul ve yarı sucul bir kemirici türüdür.

Yılda 4-5 yavru yapar, ağırlıkları erkeklerde 8 kg, dişilerde 5 kg'a ulaşır. Türkiye'de Doğabel tarafından Doğu Anadolu Bölgesi'nde yürütülen çalışmalar sırasında yabani türler gibi yaban hayata karışmış bireylerine rastlanmıştır.

Koypular kürk yetiştiriciliği için 1900'lerin başında Güney Amerika'dan, Rusya, Bulgaristan ve Ermenistan'a getirilmiştir. Kürke olan talebin 1950'lerden sonra azalması sonucu çiftliklerde yetiştirilen hayvanlar serbest bırakılma veya kaçma yoluyla doğaya karışmıştır. Özellikle Türkiye'nin sınır akarsularında kendilerine doğal yaşam alanı kurmuşlardır. Edirne'de Meriç nehri ve Iğdır'da Karasu Çayı'nda görülürler.

## Kaynakça
# Eşeysel dimorfizm

Dişi solda, erkek sağda
**Eşeysel dimorfizm**, bir türün erkek ve dişi eşeyleri arasında vücut boyutu ve şekli, renk veya desen bakımından farklılıklar görülmesidir. Örneğin vücut boyutu, bazı organların olmayışı, süsleyici tüyler, yele, boynuzlar ve fildişi sayılabilir. Bunun nedeni dişilerin seçici olmasına bağlanır.

Argiope appensa cinsi örümceklerde, soldaki dişi sağdaki erkeğe göre daha büyüktür.
Birer erkek ve dişi Mandarin ördeklerinden, sağdaki dişiye göre daha renkli ve etkileyici olan soldaki erkek.
# Dipodidae

| Dipodidae Yaşadığı dönem aralığı: 15,97-0 myö Orta Miyosen-Günümüz PreЄЄOSDCPTJKPgN |
| --- |
| "Allactaga tetradactyla" |
| Korunma durumu |
| *Değerlendirilmedi* (IUCN 3.1) |
| Biyolojik sınıflandırma  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Âlem: | Animalia
 |
| Şube: | Chordata
 |
| Sınıf: | Mammalia
 |
| Takım: | Rodentia
 |
| Üst familya: | Dipodoidea
 |
| Familya: | **Dipodidae** Fischer de Waldheim, 1817 |

 |

**Dipodidae**, Dipodoidea üstfamilyasına bağlı bir hayvan familyasıdır. Ortalama yaşam süresi yaklaşık 6 yıldır. Kovalandığında hızı 24 km/sa (15 mph) çıkabilir.

Küçük ön ayaklar yer değiştirmek için kullanılmaz. Genelde Asya cırboğalarının arka ayaklarında 5 parmak bulunur, Afrika cırboğalarında ise parmak sayısı 3 adettir. Kulaklarının şekli türlere göre değişkenlik gösterir. Cırboğa'nın tüyleri uzun, yumuşak ve ipeksidir. Beslenmesi büyük değişkenlik gösterir; bazıları yalnızca tohum, böcek ve bitki yerken diğerleri her türlü besini yerler. Cırboğaların enerjilerinin kaynağı bitkilerdir.

Bazı türleri Orta Asya'da kukumav'lar (*Athene noctua*) tarafından avlanmaktadır. Cırboğaların ortalama yaşam süresi yaklaşık 6 yıldır.

## Taksonomi ve sınıflandırma

Daha önceden Zapodinae ve Sicistinae alt familyalarının da dahil edildiği sınıflandırmanın parafiletik olduğu düşünülmekteydi. Yapılan filogenetik analizler sonucunda bu alt familyalar Zapodidae ve Sminthidae olarak ayrılarak kendi familyaları altında sınıflandırıldı ve Dipodidae familyasında yalnıza cırboğa türleri kalarak monofiletik bir grup hâline geldi.

### Türler

Cırboğa iskeleti
* **Familya Dipodidae**
	+ **Alt familya Cardiocraniinae**
		- *Cins Cardiocranius*
			* *Cardiocranius paradoxus*
		- *Cins Salpingotus*
			* *Salpingotus crassicauda*
			* *Salpingotus heptneri*
			* *Salpingotus kozlovi*
			* *Salpingotus michaelis*
			* *Salpingotus pallidus*
			* *Salpingotus thomasi*
	+ **Alt familya Dipodinae**
		- *Cins Dipus*
			* *Dipus sagitta*
		- *Cins Eremodipus*
			* *Eremodipus lichensteini*
		- *Cins Jaculus*
			* *Jaculus blanfordi*
			* *Jaculus jaculus*
			* *Jaculus orientalis*
			* *Jaculus turcmenicus*
		- *Cins Stylodipus*
			* *Stylodipus andrewsi*
			* *Stylodipus sungorus*
			* *Stylodipus telum*
	+ **Alt familya Euchoreutinae**
		- *Cins Euchoreutes*
			* *Euchoreutes naso*
	+ **Alt familya Allactaginae**
		- *Cins Allactaga*
			* *Allactaga balikunica*
			* *Allactaga bullata*
			* *Allactaga elater*
			* *Allactaga euphratica*
			* *Allactaga firouzi*
			* *Allactaga hotsoni*
			* *Allactaga major*
			* *Allactaga severtzovi*
			* *Allactaga sibirica*
			* *Allactaga tetradactyla*
			* *Allactaga vinogradovi*
			* *Allactodipus bobrinskii*
		- *Cins Pygeretmus*
			* *Pygeretmus platyurus*
			* *Pygeretmus pumilio*
			* *Pygeretmus shitkovi*
	+ **Alt familya Paradipodinae**
		- *Cins Paradipus*
			* *Paradipus ctenodactylus*

## Dış bağlantılar

* Long Eared Jerboa caught on film 3 Mart 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. BBC - retrieved 10 December 2007
* Wikimedia Commons'ta **Dipodidae** ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
* Vikitür'de Dipodidae ile ilgili ayrıntılı taksonomik bilgiler bulunur.

## Kaynakça
# Kanguru sıçanı

| **Kanguru sıçanı** |
| --- |
|  |
| **Korunma durumu** |
|  Asgari endişe altında (IUCN 2.3) |
| **Biyolojik sınıflandırma** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Âlem:
 | Animalia  |
| Şube:
 | Chordata  |
| Alt şube:
 | Vertebrata  |
| İnfa şube:
 | Gnathostomata  |
| Sınıf:
 | Mammalia  |
| Takım:
 | Rodentia (Kemiriciler)  |
| Familya:
 | Heteromyidae  |
| Alt familya:
 | Dipodomyinae  |
| Cins:
 | Dipodomys Gray, 1841 |

 |
| Türler
 |
|
Metne bakınız.

 |

**Kanguru sıçanı**, Heteromyidae familyasından *Dipodomys* cinsine ait anavatanı Kuzey Amerika olan küçük bir kemirgendir. İki ayak üzerinde kanguru gibi sıçramalarından dolayı bu isim verilmiştir.

Bu cinse ait 19 tür tespit edilmiştir.

Boyları 10–20 cm arasındadır ve boylarına eşit yahut daha uzun kuyrukları vardır. Ağırlıkları 35 ila 180 gram arasında değişir. En belirgin özellikleri çok uzun arka ayaklarının olmasıdır. Afrika ve Asya çöllerinde yaşayan Arap tavşanığillerden jerboa ve Avustralya kırlarında yaşayan sıçrayan fareler gibi gelişmiş arka ayakları vardır ve kendilerini çölün kavurucu sıcaklarından koruyan derin deliklerde yaşarlar. Karbonhidratlardan yoksun bir beslenme biçimine zorlanmadıkları takdirde hiçbir şekilde su kaybetmezler. Oldukça gelişmiş suyu etkin kullanan bir metabolizmaları (Böbrekleri suyu tutma ve tuzu ayrıştırmada insanlarınkinden en az 4 kat daha etkindir) vardır ve Oksidatif fosforilasyon adı verilen metabolik işlemle su üretirler. Bu adaptasyonlar onları zorlu koşullar altında yaşamaya hazırlamıştır. Jerboa ve sıçrayan fare ile pek çok özellikleri paylaşmalarına rağmen bu üç grup birbirleri ile akraba değildir. Benzerlikleri yakınsak evrim yüzündendir.

## Kaynakça
# Notomys

| *Notomys* |
| --- |
| *Notomys fuscus* |
| Korunma durumu |
| *Değerlendirilmedi* (IUCN 3.1) |
| Biyolojik sınıflandırma  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Âlem: | Animalia
 |
| Şube: | Chordata
 |
| Sınıf: | Mammalia
 |
| Takım: | Rodentia
 |
| Familya: | Muridae
 |
| Alt familya: | Murinae
 |
| Cins: | Notomys Lesson, 1842 |

 |

Notomys, Murinae altfamilyasına bağlı bir hayvan cinsidir.

## Taksonomi

Notomys cinsine bağlı türler (2022):

1. *Notomys alexis* - Thomas, 1922
2. *Notomys amplus* - Brazenor, 1936
3. *Notomys aquilo* - Thomas, 1921
4. *Notomys cervinus* - (Gould, 1853)
5. *Notomys fuscus* - (Wood Jones, 1925)
6. *Notomys longicaudatus* - (Gould, 1844)
7. *Notomys macrotis* - Thomas, 1921
8. *Notomys mitchellii* - (Ogilby, 1838)
9. *Notomys mordax* - Thomas, 1922

## Konuyla ilgili yayınlar

* "Hopping mouse - bird". 2008. 27 Temmuz 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ekim 2008.
* "Australian Terrestrial Biodiversity Assesement 2002 - 6. Mammals". 2002. 11 Ağustos 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ekim 2008.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Wikimedia Commons'ta **Notomys** ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
* Vikitür'de Notomys ile ilgili ayrıntılı taksonomik bilgiler bulunur.
# Anomaluridae

| Anomaluridae |
| --- |
| Anomalurus beecrofti |
| Korunma durumu |
| *Değerlendirilmedi* (IUCN 3.1) |
| Biyolojik sınıflandırma  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Âlem: | Animalia
 |
| Şube: | Chordata
 |
| Sınıf: | Mammalia
 |
| Takım: | Rodentia
 |
| Alt takım: | Anomaluromorpha
 |
| Familya: | **Anomaluridae** Gervais, 1849 |

 |

**Anomaluridae**, Anomaluromorpha alttakımına bağlı bir hayvan familyasıdır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Wikimedia Commons'ta **Anomaluridae** ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
* Vikitür'de Anomaluridae ile ilgili ayrıntılı taksonomik bilgiler bulunur.
# Aguti

| Aguti |
| --- |
| *Dasyprocta leporina* |
| Biyolojik sınıflandırma  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Âlem: | Animalia
 |
| Şube: | Chordata
 |
| Sınıf: | Mammalia
 |
| Takım: | Rodentia
 |
| Familya: | Dasyproctidae
 |
| Cins: | Dasyprocta Illiger, 1811 |

 |
| Türler |
| Metne bakınız. |

Azara agutisi
Kara aguti
Brezilya agutisi
Orta Amerika agutisi
Orta Amerika agutisi
**Aguti**, Dasyproctidae familyasından *Dasyprocta* cinsini oluşturan, kemirici türlerin ortak adı.

Aguti cinsi üyeleri, 64 cm kadar uzunlukta, kısa kuyruklu (10–35 mm), 3 kg ağırlığında, kobay iriliğinde kemirici hayvanlardır. Kaba parlak derileri soluk turuncu renginden siyaha yakın lekeli kahverengine kadar çeşitli renklerde olabilir. Karın bölümleriyse beyazımsıdır. Ön ayakları beş kıvrık tırnaklıdır; arka ayaklarında daha kalın üç tırnak vardır.

Agutiler, Meksika'nın güneyinden Brezilya'nın güneyine kadar uzanan alanda, ormanlar içindeki bataklıklarda, çalılık alanlarda yaşar, topraklar, meyveler, kabuklu meyveler ve bitki kökleriyle beslenirler. Dişiler, toprağa kazdıkları yuvalarda, iki-dört yavru doğururlar.

## Türleri

* *Dasyprocta azarae* - Azara agutisi
* *Dasyprocta coibae* - Coiba agutisi
* *Dasyprocta cristata* - Tepeli aguti
* *Dasyprocta fuliginosa* - Kara aguti
* *Dasyprocta guamara* - Orinoco agutisi
* *Dasyprocta kalinowskii* - Kalinowski agutisi
* *Dasyprocta leporina* - Brezilya agutisi
* *Dasyprocta mexicana* - Meksika agutisi
* *Dasyprocta prymnolopha* - Kara sağrılı aguti
* *Dasyprocta punctata* - Orta Amerika agutisi
* *Dasyprocta ruatanica*

## Kitap

* *Hayvanlar Ansiklopedisi*. Parıltı Yayıncılık. 2013. s. 24. ISBN 978-605-100-090-9.

## Dış bağlantılar

* Wikimedia Commons'ta **Aguti** ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
* Vikitür'de Aguti ile ilgili ayrıntılı taksonomik bilgiler bulunur.
# Bıyık (zooloji)

Kedi bıyığı
**Bıyık**, memeli hayvanlarda genellikle burun ya da üst dudak çevresinde yer alan ve duyu amaçlı kullanılan kıl kümesi. Dokunmaya duyarlı olan hayvan bıyıkları genellikle hareket etme, avlanma ve çeşitli sosyal işlevlerde sahibine yardımcı olur. Küçük, sosyal, gececil veya ağaçsıl hayvanlar bıyık uzunluğu ve yoğunluğu açısından genellikle ilk sırada yer alırken, en duyarlı bıyıklara sahip hayvan cinsleri hem karada hem de suda yaşayabilen yüzgeçayaklılar gibi deniz memelilerine mensuptur. Büyük insansı maymunlar dışında yer alan tüm memeli gruplarında bıyık ve bu kılları hareket ettirmeye yarayan kas grupları bulunur.

Memeli olmayan balık gibi hayvan gruplarında da bıyık olarak adlandırılan benzer yapılar mevcuttur.

## Kaynakça
# Yanak kesesi

Yanak keselerini yaprakla dolduran Suriye hamsterı.
**Yanak kesesi** bazı memelilerin kafalarının iki yanında çeneleri ile yanakları arasında bulunan keselerdir. Ornitorenk, bazı kemiriciler ve maymunların çoğunda bu keseler mevcuttur. Amerika sincaplarının yanak keseleri tam dolu olduğunda boyları kadar büyük olabilir.

Yanak keselerinin çeşitli işlevleri vardır: Hızlı besin toplama, geçici olarak besin depolama ve besin taşıma. Cercopithecinae alt familyasından maymunlarda besinlerin ön sindirimine yardımcı olurlar. Yanak keseleri, hayvanların besinlerini yuvalarına taşımalarına yaradığından güvenliğine de yardımcı olmaktadır. Bazı hamster türlerinin dişilerinin tehlike hissettiklerinde yavrularını yanak keselerine alarak saklanmak için kaçtıkları bilinmektedir. Bazı hamster türlerinin de yanak keselerini hava ile doldurarak yüzerken suyun üstünde durmalarını kolaylaştırırlar.

## Notlar
# Çekum

**Çekum**, periton içindeki kalın bağırsağın başlangıcı olarak kabul edilen bir kese. Tipik olarak vücudun sağ tarafında bulunur. Çekum kelimesi Latince kör anlamına gelen *caecus'tan* köken almaktadır.

İleumdan kimusu alır ve çıkan kolona ait kalın bağırsakta ileumdan ileoçekal valf (ICV) veya Bauhin valfi ile ayrılır. Ayrıca, kolonik kavşak ile kolondan ayrılır. Çekum genellikle intraperitoneal iken, çıkan kolon retroperitonealdir.

Otçullarda, çekum, bakterilerin selülozu parçalayabildiği gıda maddelerini depolar. Bu işlev artık insan çekumunda meydana gelmez, bu yüzden insanlarda sadece kalın bağırsağın bir parçasını oluşturan çıkmaz bir kesedir.

Kalın bağırsağın farklı bölümlerinin iç çapları. Çekum (sol altta) ortalama 8,7 cm (8,0-10,5 cm)
### Gelişim

Çekum ve apandis, orta bağırsağın post-arteryel segmentinin genişlemesi ile oluşur. Tomurcukların proksimal kısmı çekumu oluşturmak için hızla büyür. Çekumun lateral duvarı medial duvardan çok daha hızlı büyür, bunun sonucu olarak apendiksin bağlanma noktası medial tarafta uzanır.

## Klinik önemi

Nötropenik enterokolit (tiflit), öncelikle bakteriyel enfeksiyonların neden olduğu çekumun iltihaplanması durumudur.

Bağırsaktaki bakterilerin %99'undan fazlası anaerobdur, ancak çekumda aerobik bakteriler yüksek yoğunluklara ulaşır.

## Kaynakça