Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sinonim (taksonomi)

**Sinonim** veya **eş anlamlılık**, canlıların latince isimlerinin birden fazla olması. Tabiattaki taksonlar bilim alemi içinde ilk defa tespit edildikleri zaman elde edilen ilk örneklere dayanarak morfolojik özellikleri tanımlanır ve takson nomenklatür kurallarına uygun biçimde isimlendirilir. Verilen ismin binominal olmasının yanı sıra, bir tanıma sahip
olması da şarttır.

Örneğin:

* *Aricia agestis* Schiffermüller, 1775
* *Aricia asiatica* Obraztsov, 1900
* *Aricia anatolica* Watson, 1910
* *Eumedonia afghana* Brulle, 1950

Daha sonraki bir tarihte herhangi bir yazar, bu taksonlar hakkında yeni bilgiler eder ve hepsinin tek bir türe ait olduklarını ortaya çıkarır ise, bu yeni türün, mevcut 4 isimden hangisiyle çağrılacağı sorusunun cevabı, kurallara uygun biçimde teklif edilmiş isimlerin öncelik kuralları da dikkate alınarak değerlendirilmesiyle bulunabilir. Ortaya çıkan bu yeni durumda, önceden 4 ayrı tür imiş gibi tanımlanan taksonlar, eğer birbirlerinden taksonomik açıdan farklı değilseler, o zaman birbirleriyle sinonim sayılırlar. Yayın tarihleri dikkate alınarak **genç ve yaşlı sinonimler** olarak sınıflanırlar.

Ortaya çıkan yeni durumda, önceden 4 ayrı tür imiş gibi tanımlanan taksonlar eğer birbirlerinden alt tür seviyesinde farklı olsalardı ve aralarındaki coğrafik bölgelerde melez populasyonlarına rastlansaydı, o zaman bunlar yeni bir taksonomik kategoriye (alt tür) transfer edilirdi. Tür olarak tanımlanıp, sonradan farklı bir kategoriye transfer edildiğinde yeni oluşturulan durum “status novum” olarak bir defaya mahsus olarak bunu yapan yazar tarafında çalışmasında belirtilerek yayınlanır.

* *Aricia agestis* Schiff., 1775
	+ A- *Aricia agestis* ssp. *agestis* Schiff., 1775
	+ B- *Aricia agestis* ssp. *asiatica* Ob., 1900 (stat.n.)
	+ C- *Aricia agestis* ssp. *anatolica* Wt., 1910 (stat.n.)
	+ D- *Aricia agestis* ssp. *afghana* (Br.,1950) (stat.n.,comb.n)
	+ E- *Aricia agestis* ssp. *iberica* Rebel, 1960

Yukarıdaki örnekte transferler sonrasında yeni durumlar görülüyor. Bu arada (D) taksonu transfer olurken farklı isim kombinasyonu da değişmiştir. Ilk defa tanımlanırken kullanıldığı cinsten başka bir cinse transfer olursa bu yeni kombinasyon da bir defalık belirtilir. “comb. novum”. Tabii olarak, bu türe, sonradan bulunan yeni alttürler tanımlanmak şartıyla ilave edilebilir (E). Tür kategorisinde bir takson, orijinalde tanımlandığı cinsten alınarak bir başka cinse transfer edilirse, o taksonun yazarı ve yayın tarihi, bundan sonraki yayınlarda parantez içinde yazılır. Ancak, tekrar orijinal cinse transfer edildiği takdirde, söz konusu taksonun yazar ve yayın tarihi parantezden çıkartılır.
# Korunma durumu

| Korunma durumu IUCN Kırmızı Listesi |
| --- |
|  |
| Tükenmiş |
| * Soyu tükenen (EX)
* Doğal ortamında tükenmiş (EW)
 | * (liste)
* (liste)
 |
| Tehlikede |
| * Kritik tehlikedeki (CR)
* Tehlikede (EN)
* Duyarlı (VU)
 | * (liste)
* (liste)
* (liste)
 |
| *Tehdit altında* |
| * Neredeyse tehdit altında (NT)
* Koruma önlemi gerektiren (CD)
* Düşük riskli (LC)
 | * (liste)
* (liste)
 |
|

---

**Diğer kategoriler** |
| * Yetersiz verili (DD)
* Değerlendirilmemiş (NE)
 | * (liste)
 |
|

---

**Ayrıca bakınız Uluslararası Doğayı Koruma Birliği
* IUCN Kırmızı Listesi
* NatureServe durumu
 |
|

---

 Kırmızı liste karşılaştırması üstte NatureServe durumu altta  |
| * g
* t
* d
 |

**Korunma durumu**, biyolojide bir canlı türünün günümüzde ya da gelecekte varlığını sürdürmeye devam etme olasılığının bir göstergesidir. Bu gösterge, türe ait kalan birey sayısı kadar, zaman içindeki nüfus artış ya da azalışları, başarılı üreme oranları, bilinen tehditler gibi çeşitli etmenler göz önünde bulundurularak belirlenir.

Dünya çapında en çok bilinen korunma durumu listeleme ve derecelendirme sistemi, Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) Kırmızı Listesidir. Bunun yanında, Doğa Koruma Örgütü *(The Nature Conservancy)* tarafından hazırlanan korunma durumu derecelendirme sistemi ve Nesli Tehlike Altında Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme (CITES) gibi daha özelleşmiş liste ve sistemler de bulunmaktadır.

|  |
| --- |
| **Korunma durumu kategorileri** |
| Tür
 | (değerlendirildi) | (yeterli veri) | Tükenmiş
 |
| Doğada tükenmiş
 |
| (tehdit altında) | Çok tehlikede
 |
| Tehlikede
 |
| Zarar görebilir
 |
| Yakın tehdit
 |
| Asgari kaygı
 |
| Yetersiz veri
 |
| Değerlendirilmedi
 |
|  |
| **Korunma durumu kategorileri**nin yapılandırılması ve kategoriler (Tehdit Altındaki Türlerin IUCN Kırmızı Listesi'nin 2001 [sürüm 3.1] Kategori ve Kriterleri'ne göre). **Kaynak:The IUCN Red list of Threatened Species 2001 Categories and Criteria (v. 3.1)*  sayfasının *II. Preamble* (II. Giriş)  bölümünde yer alan *Figure 1. Structure of the categories* (Şekil 1. Kategorilerin yapısı).
 |
# Mammal Species of the World

Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference adlı kitap bilinen memeli türlerinin tanımlamalarını ve bibliyografik verilerini içeren ve mammaloji dalında standart başvuru kaynağı olarak kullanılan bir eserdir. 2005 yılının sonlarına doğru üçüncü baskısı yapılan eserin editörleri Don E. Wilson ve DeeAnn M. Reeder'dır. Kısaltma olarak "MSW" kullanılır.

Eserin çevrimiçi versiyonu Bucknell Üniversitesi tarafından sunulmaktadır ve bu çevrimiçi versiyondan tür isimleri istenilen detayda liste olarak indirilebilmektedir. Kısmî çevrimiçi versiyonuna aynı zamanda Google Books'tan da ulaşılabilmektedir (bakınız "Dış bağlantılar").

MSW'nun güncellenmesi için bir Kontrol Komitesi görevliydi. Komitenin 2015 tarihli yıllık raporunda 4ncü baskı için Johns Hopkins Press ile sözleşme yapıldığı ve bu baskının editörlüğünü DeeAnn M. Reeder ile Kristofer M. Helgen'in yapacağı belirtilmiştir. Bu baskının 2017 yılında yayımlanması planlanmaktaydı.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Bucknell Üniversitesi çevrimiçi versiyonu 7 Kasım 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Bucknell Üniversitesi versiyonunda arama 9 Kasım 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* *Mammal Species of the World* Google Books 11 Eylül 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Bütünleştirilmiş Taksonomik Bilgi Sistemi

Dernek logosu
**Bütünleştirilmiş Taksonomik Bilgi Sistemi** (İngilizce: **Integrated Taxonomic Information System**) (**ITIS**) bir taksonomi derneğidir.

## Dış bağlantılar

* Integrated Taxonomic Information System (ITIS)19 Şubat 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Canada Interface: Integrated Taxonomic Information System (ITIS\*CA) 4 Nisan 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Mexico Interface: Sistema Integrado de Información Taxonómica (SIIT\*MX)
* Brasil Interface: Sistema Integrado de Informação Taxonômica - (SIIT\*Brasil)
# Catalogue of Life

**Catalogue of Life (Yaşam Kataloğu)**, bilinen hayvan, bitki, mantar ve mikroorganizma türlerinin dünyanın en kapsamlı ve yetkili dizinini sağlayan çevrimiçi bir veritabanıdır. 2001 yılında küresel Türler 2000 ve Amerikan Entegre Taksonomik Bilgi Sistemi arasında bir ortaklık olarak oluşturuldu. Katalog arayüzü on iki dilde mevcuttur ve araştırmacı bilim adamları, vatandaş bilim adamları, eğitimciler ve politika yapıcılar tarafından kullanılmaktadır. Katalog aynı zamanda Biyoçeşitlilik Miras Kütüphanesi, Yaşam Veri Sistemi Barkodu, Yaşam Ansiklopedisi ve Küresel Biyoçeşitlilik Bilgi Tesisi tarafından da kullanılmaktadır. Katalog şu anda dünya çapında uzman kurumlar tarafından sağlanan 168 emsal denetiminden geçmiş taksonomik veritabanından veri derlemektedir. Katalog, (2019 (2019) itibarıyla) gezegendeki taksonomistler tarafından bilinen dünyadaki 2,2 milyon mevcut türden 1.837.565'ini listeler.

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar

* Blundell N (2005). There's more to life on Earth. Telegraph Online, 8 Dec 2005 6 Temmuz 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (retrieved 2012-05-03).

## Dış bağlantılar

* Catalogue of Life: monthly updated editions 13 Mayıs 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (*suspended in April 2019 until further notice)*
* 2019 Annual Checklist 7 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 1,900,983 species (incl. 63,418 extinct species)
* 2018 Annual Checklist 11 Kasım 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 1,803,488 species (incl. 59,284 extinct species)
* 2017 Annual Checklist 31 Ağustos 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 1,713,852 species (incl. 49,346 extinct species)
* 2016 Annual Checklist 12 Kasım 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 1,640,969 species
* 2015 Annual Checklist 10 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 1,606,554 species
* 2014 Annual Checklist 8 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 1,578,063 species
* 2013 Annual Checklist 23 Şubat 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 1,352,112 species
* 2012 Annual Checklist 19 Şubat 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 1,404,038 species
* 2011 Annual Checklist 26 Mayıs 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 1,347,224 species
* 2010 Annual Checklist 29 Nisan 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 1,257,735 species
* 2009 Annual Checklist 19 Şubat 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 1,160,711 species
* 2008 Annual Checklist 19 Şubat 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 1,105,589 species
* 2007 Annual Checklist 24 Şubat 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 1,008,965 species
* 2006 Annual Checklist 19 Şubat 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 884,552 species
* 2005 Annual Checklist 30 Aralık 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 526,323 species
* A list of contributing databases 17 Eylül 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Catalogue of Life Twitter 21 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Animal Diversity Web

**Animal Diversity Web** (**ADW**) (Türkçe: **Hayvan Çeşitliliği Ağı**) binlerce hayvan türü hakkında doğal tarih, sınıflandırma, tür özellikleri, koruma biyolojisi ve dağılım bilgilerini toplayan çevrimiçi bir veritabanıdır. Web sitesi binlerce fotoğraf, yüzlerce ses klibi ve sanal bir müze içermektedir.

## Genel bakış

ADW, her bir türün o türe özgü temel bilgilerinin görüntülendiği çevrimiçi bir ansiklopedi görevi görür. Web sitesi Michigan Üniversitesi'nden personel ve öğrencilerin katkıda bulunduğu yerel, ilişkisel bir veritabanı kullanmıştır. Her tür sayfası, coğrafi dağılım, yaşam alanı, fiziksel tanım, gelişim, ekosistem rolleri, üreme, yaşam süresi, iletişim ve algı, davranış, beslenme alışkanlıkları, avlanma ve koruma durumunu içerir. Sitenin organizasyonu, net görüntüler sağlayarak ve ana sayfada ortak filumları göstererek geçmiş biyoloji bilgilerini pekiştirir.

Animal Diversity Web, veritabanı dışında da kaynaklara sahiptir. Web sitesi ayrıca hızlı başvuru için bir sanal müze ve bir cep telefonu uygulaması sunar. Sanal müze çoğunlukla memelileri içerir ve sanal olarak incelenen geniş bir kafatasları koleksiyonuna sahiptir. Animal Diversity Web kâr amacı gütmeyen bir sitedir. Büyük ölçüde üniversite öğrencileri için yazılmıştır ve ayrıca K-12 eğitmenleri için kaynaklar sağlar.

## Arka plan

ADW, 1995 yılında Michigan Üniversitesi'nde eski bir biyoloji profesörü olan Philip Myers tarafından oluşturuldu. Site 11.500'den fazla resim ve 725 ses ile birlikte 2.150'den fazla hayvan türü içeriyor. Web sitesinin geliştiricileri 2017 yılı sonuna kadar 250 tür daha eklemeyi planladılar Tür hesaplarının yanı sıra, ADW'nin 250'den fazla yüksek taksonomik grup hesabı vardır.

## Ortaklıklar

ADW, bilgileri daha geniş kitlelerin görmesini sağlamak için Encyclopedia of Life (EOL) ile ortaklık kurmuştur. BioKIDS Critter Catalog, yine Michigan Üniversitesi tarafından oluşturulan ve K-12 çocukları için uygun hayvan türlerinin basitleştirilmiş versiyonunu sağlayan ortak bir web sitesidir. AmphibiaWeb, amfibi koruma, doğal tarih, azalışlar ve taksonomi hakkında bilgi sağlayan bir ortaktır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Hayvan Çeşitliliği Ağı 27 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Emeritus

**Emeritus profesör** (veya kısaca **Emeritus**), akademik kariyerinde uzun yıllar hizmet verdikten sonra emekliye ayrılan ancak mesleki birikimi ve uluslararası saygınlığı nedeniyle üniversitesi tarafından çalışmalarını sürdürmesi istenen öğretim üyelerine verilen "onursal" statü ve unvandır.

Latince kökenli olan bu kavram, emeklilik yaşına gelmiş (Türkiye'de 67 yaş) olmasına rağmen bilimsel üretkenliği devam eden, üniversite bünyesinde ofis, laboratuvar veya araştırma imkanları korunan ve akademik protokole dahil edilen kıdemli profesörleri tanımlar.

Emeritus statüsü, her emekli olana verilen otomatik bir hak değil, üniversite senatosunun kararıyla tevcih edilen bir seçkinlik göstergesidir.

## Kökenbilim

Sözcük, Latince "hizmetini tamamlamış, hak etmiş" anlamına gelen *emeritus* sıfatından gelir. Kökeni *ex-* (dışarı) ve *meritus* (liyakat, hizmet, hak etmek) kelimelerine dayanır.

Antik Roma'da bu terim, zorunlu hizmet süresini tamamlayarak ordudan onurlu bir şekilde terhis edilen askerler (gaziler) için kullanılırdı. Akademik bir unvan olarak kullanımı ise 18. yüzyıldan itibaren Batı üniversitelerinde yaygınlaşmıştır.

## Akademik haklar ve statü

Emeritus profesörler, "tam zamanlı" (full-time) idari kadrodan çıkmış olsalar da, akademik kadronun "doğal" bir parçası sayılırlar. Üniversitelerin yönetmeliklerine göre değişmekle birlikte genellikle şu haklara sahiptirler:

* **Eğitim:** Lisans veya lisansüstü düzeyde ders verebilirler.
* **Tez Danışmanlığı:** Normal emekli öğretim üyelerinden farklı olarak, yüksek lisans ve doktora tezlerini yönetmeye devam edebilirler.
* **Fiziki İmkanlar:** Üniversite kampüsünde kendilerine tahsis edilen bir çalışma ofisini, laboratuvarları, kütüphane veritabanlarını ve kurumsal e-posta adreslerini süresiz olarak kullanabilirler.
* **Araştırma:** Üniversite adına ulusal ve uluslararası projelere yürütücü veya araştırmacı olarak katılabilirler.
* **Temsil:** Akademik törenlerde cübbelerini giyerek senato üyeleriyle birlikte protokolde yer alırlar.

Ancak, genellikle Rektör veya Dekan gibi idari görevlere atanamazlar ve üniversite yönetim kurullarında oy kullanma hakları (sembolik katılım hariç) bulunmaz.

## Türkiye'de uygulama

Türkiye'de akademik personel rejimi 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu'na tabi olup, devlet üniversitelerinde öğretim üyeleri için zorunlu emeklilik yaşı 67'dir. Bu yaş sınırı nedeniyle devlet üniversitelerinde uzun yıllar boyunca "Emeritus" kavramı fiilen uygulanamamış, emekli olan hocaların üniversite ile ilişiği kesilmiştir.

Ancak özellikle vakıf üniversitelerinin kurulması ve yaygınlaşmasıyla birlikte, devletten emekli olan kıdemli bilim insanları "Emeritus Profesör" unvanıyla bu kurumlarda istihdam edilmeye başlanmıştır. Son yıllarda ODTÜ, Boğaziçi Üniversitesi ve İstanbul Teknik Üniversitesi gibi devlet üniversiteleri de kendi senato yönergelerini çıkararak bu statüyü uygulamaya başlamışlardır.

## Ayrıca bakınız

* Profesör
* Doktora

## Kaynakça
# Indiana Üniversitesi

| Indiana Üniversitesi |
| --- |
|  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Slogan | *Lux et Veritas* (Nur ve Hakikat) |
| Kuruluş | 1820 |
| Tür | Devlet |
| Eğitim dil(ler)i | İngilizce |
| Rektör | Pamela Whitten |
| Öğretim üyeleri | 989 |
| Kayıtlı | 42.464 (2010) |
| Konum | Indiana, ABD |
| Yerleşke | Bloomington |
| Web sitesi | iub.edu |

Indiana Üniversitesi Bloomington Kampüsü'nün ana giriş kapısı Sample Gates
**Indiana Üniversitesi**, araştırma üniversitesi olarak Bloomington, Indiana'da 1820 yılında kurulan bir devlet üniversitesidir.

Üniversitesinin ana kampüsü Indiana Üniversitesi Bloomington**'**dur. *Indiana Üniversitesi Bloomington Fakültesi* sık sık bu üniversitenin adıyla anılmaktadır.

2010 yılında Dünya üniversitelerinin akademik sıralamasında üniversite dünyada 90. sırada ABD'de ise 50. sırayı almıştır.

## Kaynakça