Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# tenpo pini

tenpo pini la, akesi suli li lon
**tenpo pini** li tenpo sama ni: ona li open ala. jan li sona pona e tenpo pini la ona li ken kama sona e pakala ona. jan li ken sona e tenpo pini kepeken nasin mute sama ni: ona li lukin e lipu. ona li kute e toki pi jan ante. ona li lukin e ijo pi tenpo pini. tenpo mute la lipu li suli tawa jan sona. taso jan li pali e lipu lon tenpo pi ale ala. tan ni la jan sona li lukin e ijo ante.

## toki pi tenpo pini

jan Elototo pi ma tomo 'Halicarnassus' li jo e nimi ni: "mama pi tenpo pini." taso jan poka ona jan 'Thucydides' li kama e ni: jan sona li wile kama sona e tenpo pini la ona li lukin tawa jan. tenpo ante la jan sona li pilin e ni: jan sewi li kama e ijo. taso jan Thucydides li pilin e ni: ijo jan li kama tan jan.

jan Augustine pi ma tomo Hippo li jan sona suli. taso ona li pilin e ni: jan li wile kama sona e tenpo pini la ona li wile lukin e lipu sewi. jan Hegel pi ma Tosi li pilin e ni: jan li wile kama sona e tenpo pini la ona li wile lukin e ijo jan.
# jaki Kolona pi tenpo sike nanpa 2019

jaki Kolona nanpa 19
**jaki Kolona nanpa 19** (toki Inli: *Covid-19, Coronavirus*) li lili jaki ike e sijelo kon jan li ken moli e jan. ona li tawa mute e sijelo ante kepeken kon uta pi jan poka jaki. jaki ona li ike mute e jan pi suli mute li ike lili e jan lili. tenpo sike 2020 la, ona li tawa sike e ma sike mi.

## tenpo pini

#### open

tenpo sike nanpa 2019 la, jan sona li kama sona e jaki ona lon ma tomo Ujan(?) lon ma Sonko. jan li pana e nimi "nanpa 19" tan ni: tenpo open ona li tenpo sike nanpa 2019. jan li sona ala e tan pi jaki ona. taso, jaki ona li ken tan soweli.

#### o awen lon tomo jan

tenpo open pi tenpo sike nanpa 2020 la, jaki ona li tawa ma ale. tan ona la, jan mute li ken ala weka tan tomo ona. kin la, tomo pali mute en tomo sona mute en tomo esun mute li pini anu kama e ni: ona li lon kulupu pi ilo sona taso. kin la, tenpo weka la jan mute li wile jo e len uta tan, jaki ona li tawa kepeken kon uta. pali pi kulupu lawa li ike tawa jan. tenpo seli la, jan li weka e tomo ona. taso, tenpo sama la, jaki ona li kama ike mute a.

#### ilo li pini e jaki (misikeke pi jaki Kolona nanpa 19)

kulupu esun mute li pali e ilo ni: ona li pini e jaki. ilo li pali pi tenpo sike 2020. taso, jan mute li kama jo e ona lon tenpo sike 2021 tan ni: tenpo pini la jan li sona ala e ni: ilo li pona.

tenpo ni la jan mute li jo ala e ilo ni. jaki Kolona nanpa 19 li awen ike.

## ike sijelo

sitelen sona pi ike pi jaki Kolona (toki Inli)
ken la, jan ante li jo e ike ante tan jaki ni. tenpo mute la, jan li pilin ike lon lawa lon linja lawa lon ilo sijelo kon. ken la, ona li ike tawa pali kon. jan li ken jo e ko jaki telo.

ike suli la, ona li ken pana e telo sijelo loje lon uta li ken pakala e ilo sijelo.

ken la, ona li pakala e sijelo lon tenpo mute. ni li pini e weka jaki. jan li pana e nimi tawa ona: "jaki Kolona linja".

## ante

tenpo ni la, jaki Kolona li jo e ante mute. ante ona li nimi kepeken wan sitelen pi toki Elina.
# telo tawa

telo Suka(?) (toki Sopisi: *Цврцка Cvrcka*) pi ma Posan li telo tawatelo tawa li jo e kiwen mute lon ma Italijatelo tawa li kama kiwen tan lete, lon telo Enajawi(?), lon ma Poli pi ma Somi.telo tawa li lon poka pi ma Monsijon(?), lon ma Kanse.telo Apa(?) pi telo Wije(?) li lon ma Nokan Wepalen pi ma Tosi.**telo tawa** li lupa telo pi kipisi ala la, telo lon li tawa lon ona. ona li suli la, ona li telo linja. telo tawa li suli tawa sike telo, tawa wawa pi telo anpa, tawa kala, tawa ijo wile ante. ona li linja e ma wile kipisi(?) mute, li awen e ante pi ijo wile(?).
# kulupu jan Wiku

toki Wiku lon ma Sonko
**kulupu jan Wiku** (toki Wiku: *ئۇيغۇرلار / Уйғурлар*) li kulupu jan lon ma Sinsan pi ma Sonko. jan mute pi kulupu ni li lon nasin sewi Isilami.

## toki pi ma Sonko li ike e ona mute

**pali len**

BBC li toki e ni:kulupu lawa pi ma Sonko li ike e ona mute li kepeken ona mute tawa pali e len.

ma Sonko la,ni li tan pali len pi ma Sonko li suli nanpa wan lon ma ale,BBC en ante li toki pi lon ala tan lili e esun pi ma Sonko.

**ike e ona mute en ante**

jan mute pi ma Elopa pi ma Mewika li toki e ni:ma Sonko li ike e ona mute li pini e ken mama pi ona mute li insa e ona mute lon tomo ike li unpa pi ken ala e ona mute.

ma Sonko li toki e ni:ni li lon ala,tomo ike li ma pi pana sona,jan Wiku sin mute mute li kama lon.

## tenpo pini

ma lawa suli Sin (Qing) li lawa e jan Wiku . taso ona li lawa ala lon sike suno nanpa 1911. jan Wiku mute li utala tan sike suno nanpa 1934 tawa sikw suno nanpa 1949 tan ona li wile lawa e ma ona. sike suno nanpa 1949 la kulupu utala Sonko li lawa e ma Wiku.

## toki

jan Wiku li toki e toki Wiku. toki ni li sama toki Tuki. teno ni la, jan mute en ilo mute li kepeken toki Wiku lon ma Sonko.

## tan sona
# jan Mikije Kopeso

| jan Mikije Kopeso
Михаил Горбачёв Mikhail Gorbachev |
| --- |
|  |
| kalama | [mʲɪxɐˈil ɡərbɐˈtɕɵf] |
| ma | ma Sesesele  |
| pali | jan lawa |
| kama lon | ma Sesesele |
| moli | ma Lusi |
| kulupu | kulupu Komuni pi ma Sesesele |
| sitelen nimi |
|  |

**jan Mikije Kopeso** (toki Lusi: *Михаил Сергеевич Горбачёв, Mikhail Sergeyevich Gorbachev*) li jan lawa pini pi ma Sesesele. ona li kama jan lawa lon tenpo sike nanpa 1985. ona li wile pana ante tawa nasin pi ma Sesesele. taso, wawa pi kulupu lawa ona li pakala. ma Sesesele li pakala lon tenpo sike nanpa 1991.
# ilo kalama supa pi nena walo pimeja

[*nasin toki nasa li lon li ken ike e sona. kin la o lukin e nimi pi toki Inli*]

ilo kalama supa Steinway & Sons pi nena walo pimeja
**ilo kalama supa pi nena walo pimeja** (toki Inli: *piano*) li ilo kalama pi luka wawa linja. ona li jo e nena mute mute mute mute luka tu wan. ilo kalama supa pi nena walo pimeja li ken jo e nena pi mute ante kin, taso, ilo ni pi mute ala li lon. ona li kalama tan utala linja pi ilo tawa lili. lipu pi kalama musi tawa ona li sitelen lon kulupu tu pi linja luka. linja luka sewi li jo e sitelen pi kalama sewi. linja luka anpa li jo e sitelen pi kalama anpa. ona li kalama tan luka.

kalama musi mute li pali tawa ilo kalama supa nena pi pimeja en walo. jan pali suli pi kalama musi tawa ilo kalama supa nena pi pimeja en walo li jan Petopen li jan Mosata li jan Sopen li jan Lise li jan Lakemanino li jan ante.

lipu pi kalama musi Für Elise
kalama musi ni li jo e kalama musi Für Elise e kalama musi Moonlight Sonata e kalama musi Turkish March e kalama musi Minute Waltz e kalama musi Nocturne in E-flat major, Op. 9, No. 2 e kalama musi La campanella e kalama musi Prelude in C-sharp minor; e kalama musi ante.
# telo suli Antasika

sitelen pi telo suli Antasika
**telo suli Antasika** li telo suli. suli la, ona li nanpa tu tu. ma Antasika li lon insa ona.

kala en soweli en kasi en waso mute li lon li lon poka ona.

## tenpo pini

jan Penald Walenu li sitelen e ona lon tenpo sike 1650. telo suli ni li lon sitelen ma lon tenpo sike nanpa 1700+.

tenpo sike nanpa 1559 la, tomo tawa lon telo pi jan Tik Kelis li kana tawa ona. jan lon telo suli Antasika, ona li nanpa wan. jan li moli e kala lon telo suli ni lon tenpo sike nanpa 1900+.

telo suli

telo suli Alansi · telo suli Antasika · telo suli Asika · telo suli Palata · telo suli Pasipi
# kulupu Sinsi

sitelen pi kulupu Sinsi
**kulupu Sinsi** (toki Inli: *Disney* /ˈdɪzni/) li kulupu esun suli. ona li pali e musi e sitelen tawa e kalama musi e ma musi. jan Wa Sinsi en jan Owi Oliwa Sinsi li pali e kulupu Sinsi. soweli Miki li lon ijo mute pi kulupu Sinsi.

## sitelen musi tawa

kepeken sitelen tawa la kulupu Sinsi li open. sitelen tawa nanpa wan la jan Sinsi pali li sitelen tawa Numan Lapokan (toki Inli: *Newman Laugh-O-Grams*) lon tenpo sike nanpa 1921. taso kulupu Lapokan ni li pakala lon tenpo sike nanpa 1923. tenpo sike nanpa 1928 la jan Wa Sinsi en jan Owi Oliwa Sinsi pali e kulupu Sinsi. tenpo ni la kulupu Sinsi pana e sitelen tawa pi tomo tawa telo Wili. tenpo nanpa wan la sitelen ni li jo soweli Miki. tenpo sike nanpa 1937 la, kulupu Sinsi pana e sitelen tawa suli pi lon ala li nanpa wan. sitelen tawa ni li sitelen tawa pi jan Meli Walo en jan lili mute.

## jan pi lipu musi

jan mute pi lipu musi li jo kulupu Sinsi, taso jan suli li jan luka wan li pona mute (toki Inli: *Sensational Six*). jan ni li:

* soweli Miki (toki Inli: *Mickey Mouse*)
* waso Tana (toki Inli: *Donald Duck*)
* soweli Nasa (toki Inli: *Goofy*)
* soweli Mini (toki Inli: *Minnie Mouse*)
* waso Tesi (toki Inli: *Daisy Duck*)
* soweli Puto (toki Inli: *Pluto*)

## ma musi

kulupu Sinsi li jo e ma musi mute. ma musi li ni:

* ma musi Sinsi (toki Inli: *Disneyland*) lon ma Kaliponja li open lon tenpo sike nanpa 1955.
* ma ale musi Wa Sinsi (toki Inli: *Walt Disney World*) lon ma Lowita li open lon tenpo sike nanpa 1971.
* ma musi Sinsi lon ma tomo Tokijo (toki Inli: *Tokyo Disney*) lon ma Nijon li open lon tenpo sike nanpa 1983.
* ma musi Sinsi lon ma tomo Paki (toki Inli: *Disneyland Paris*) lon ma Kanse li open lon tenpo sike nanpa 1992.
* ma musi Sinsi lon ma tomo Onkon (toki Inli: *Hong Kong Disneyland*) lon ma Sonko li open lon tenpo sike nanpa 2005.
* ma musi Sinsi lon ma tomo Sane (toki Inli: *Shanghai Disney*) lon ma Sonko li open lon tenpo sike nanpa 2016.

ma musi sin li open pali lon ma tomo Apu Tapi lon ma Imala. nimi ona li ma musi Sinsi lon ma tomo Apu Tapi (toki Inli: *Disneyland Abu Dhabi*).
# ma Esi

| ma Esi
 Eesti |
| --- |
|  len ma |  sitelen lawa |
| **kalama musi ma** |
| Mu isamaa, mu õnn ja rõõm  |
|  |
| ma Esi (laso pimeja) lon kulupu ma Elopa (laso walo) |
| ma tomo lawa | ma tomo Talin |
| toki lawa | toki Esi |
| mani | mani Elopa (€) |
| ISO 3166 | EE |

**ma Esi** (toki Esi: *Eesti* [ˈeˑstʲi]) li ma lon ma Elopa lete. ona li lon poka pi ma Lawi, li lon poka pi ma Losi.

ma Elopa

|  |  |
| --- | --- |
| ma Elopa lete | ma Ele · ma Esi · ma Isilan · ma Juke · ma Lawi · ma Lijatuwa · ma Nosiki · ma Sensa · ma Sumi · ma Tansi |
| ma Elopa pi open suno | ma Lominija · ma Lowenki · ma Lusi · ma Mosijo · ma Motowa · ma Pelalusi · ma Posuka · ma Pokasi · ma Seki · ma Ukawina |
| ma Elopa pi pini suno | ma Esalasi · ma Kanse · ma Lisensan · ma Lusepu · ma Monako · ma Netelan · ma Pesije · ma Suwasi · ma Tosi |
| ma Elopa seli | ma Antola · ma Elina · ma Epanja · ma Italija · ma Kiposi · ma Lowasi · ma Lowensina · ma Mata · ma Potuke · ma Posan · ma Samalino · ma Sewenamaketonija · ma Sinakola · ma Sipe · ma Sopisi · ma Tuki · ma Wasikano |
# nasin kulupu kepeken nasin pi ma Sonko

jan Ten Sopin lon tenpo sike nanpa 1976
**nasin kulupu kepeken nasin pi ma Sonko** (toki Sonko: *中国特色社会主义* /ʈʂʊŋ˥˩ tʰɤ˥˩ ʂaɪ˨˩˦ ʂɤ˥˩ ʈʂu˨˩˦ i˥˥/) li nasin lawa pi ma Sonko li tan tenpo sike nanpa LLLTTAMMMMT[nnp] li alasa e nasin loje tan lon.nasin loje ni la kulupu Konsantan li kulupu lawa wan taso, taso la ijo pi nasin mani li lon kin tan mani mute.

## pilin

kulupu Konsantan la ni li nasin loje taso pilin ante li lon kin.

### pona

jan mute mute mute pi ma Sonko li pilin e ni: nasin loje pi ante lili tan ma Sonko li ala e pilin pona tan jan ante tawa nasin mani li pana e nasin pona tawa ma ale.ona li kepeken palo mute tan jan ale pi ma Sonko.

### ike

kulupu pi nasin loje ni li pilin utala tawa nasin kulupu kepeken nasin pi ma Sonko: kulupu pi nasin loje lon ma Elena en kulupu pi nasin loje lon ma Nijon en kulupu pi nasin loje tan jan Maku en jan Lenin lon ma Tosi en jan pi nasin sin lon ma Sonko en jan pi nasin Ma lon ma Sonko en ante li pilin e ni: ni li nasin mani li nasin pi palisa mute li nasin tan jan Maku en jan Lenin ala.ma Sonko li ma pi nasin mani li ma pi nasin pi palisa mute.

ma pi nasin mani li pilin ike kin tawa nasin ni.

## tan sona
# sitelen Kansi pi linja lili

**sitelen Kansi pi linja lili** (toki Sonko: *简体字*, toki ilo: *`zh-Hans`*) li nasin nanpa wan pi sitelen Kansi. jan pi ma Sonko li pali e ona tan ni: sitelen Kansi pi linja mute li kepeken e linja mute. ni la, jan li ken ala awen sona e sitelen. jan li pona e ni kepeken sitelen Kansi sin kepeken linja lili.

tenpo ni la, ma Sonko en ma Malasija en ma Sinkapo en ma Wa pi ma Mijama. kin la, ma mute wan en kulupu lon ma mute li kepeken sitelen Kansi pi linja lili kin.
# ma tomo Pelin

| ma tomo Pelin
 Berlin |
| --- |
| ma tomo lawa |
|  |
| lukin pi ma tomo Pelin tan tomo linja sewi pi kama sewi |
|  len ma |  sitelen lawa |
|  |
| ma suli | ma Tosi |
| ma lili | ma Pelin |
| jan lawa | jan Ke Wekene |
| mani | mani Elo |
| tenpo | UTC+1 |
| lipu ilo |  |

**ma tomo Pelin** (toki Tosi: *Berlin*) li ma tomo lawa pi ma Tosi. ma Pelin la, ona li ma pi kulupu lawa. jan 3,700,000 li lon ma tomo Pelin. ma tomo ante lon ma Tosi li jo ala e jan pi mute ni, ma tomo Pelin li suli. kulupu Elopa (EU) la, ona li suli kin. ma tomo Pelin li jo kepeken poka ona e jan 4,700,000.

## tenpo pini

jan li sitelen pi nanpa wan e ma tomo Peli lon tenpo sike 1237. tenpo pini la, ma tomo Pelin li ma tomo lawa pi ma Pantenpuke (Brandenburg), li ma tomo lawa pi ma Pojesen (Königreich Preußen).

kepeken nimi "ma Tosi loje" la, mi toki e ma Tosi pi open suno, kepeken nimi "ma Tosi mani" la, mi toki e ma Tosi pi weka suno, lon kama.

utala suli nanpa tu li pini la, ma tomo Pelin li kipisi tu. kipisi pi ma Pelin pi open suno li ma tomo pi ma Tosi loje. kipisi pi ma Pelin pi weka suno li ma tomo pi ma Tosi mani, taso ona li insa ma Tosi loje. utala lete la, ma Tosi tu li pilin ike wawa tawa ona ante. ma Tosi loje li wile e ma tomo Pelin pi weka suno, taso ma Tosi mani li pana ale e ona. ma Tosi loje li toki tawa ma Tosi mani: "sina o kepeken ala e nasin lon ma mi. nasin tawa ma tomo Pelin ale li lon ma mi la, sina ken ala tawa ma tomo Pelin." jan ala li ken tawa ma tomo Pelin pi weka suno la, moku ala li ken tawa ona. taso jan li wile moku la, ma Tosi mani li pana e moku kepeken tomo tawa waso. ona li pana e kili lili pimeja pi telo weka tawa jan lili la, nimi ona li ilo utala pi kili lili pimeja, toki Tosi la, ona li *"Rosinenbomber"*. tenpo sike wan li pini la, ma Tosi loje li toki: "sina ken tawa ma tomo Pelin pi weka suno". weka moku li pini a.

taso ma tomo Pelin li awen ma tomo tu. ma Tosi loje li lon kulupu pi ma Sesesele la, ona li jo e mani pi mute ala. ma Tosi mani li lon kulupu pi ma Mewika la, ona li jo e mani mute. jan tan ma Tosi loje mute li toki: "mi wile tawa ma Tosi mani a", ona li tawa ma Tosi mani. taso lawa pi ma Tosi loje li wile e ni: ona o awen. ona o tawa ala la, lawa pi ma Tosi loje li pali e tomo sinpin. sinpin ni li lon poka ale pi ma tomo Pelin pi weka suno li sike e ona. nimi ona li tomo sinpin Pelin, toki Tosi la, ona li *"Berliner Mauer"*.
# ma kipisi Konton

**ma kipisi Konton** anu **ma kipisi Kantun** li ma kipisi pi ma Sonko. toki Kantun la nimi ona li 廣東 anu 广东. jan pi ma Kantun li toki kepeken toki Kantun. ma kipisi Kantun li lon poka pi ma Onkon.
# jan pi weka seli

jan pi weka seli lon ma Anku.
**jan pi weka seli** li jan pali li utala e kon seli suno. ni li tan ni: kon seli ni li ike li pakala e ijo li ken moli. ken la, jan pi weka seli li weka e jan tan tomo pi kon seli.

kulupu jan pi weka seli li kulupu pi awen jan pi tenpo pakala.