Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# toki Kanse

| toki Kanse
 *français* |
| --- |
| kalama | [fʁɑ̃sɛ] |
| ma | ma Kanse ma ante mute |
| kulupu toki | Palata Elopa |
| toki pi tenpo pini | toki Lasina
* toki Kanse open
 |
| nasin sitelen | sitelen Lasina |
| nanpa toki |
| ISO 639-1 | `fr` |
| ISO 639-2 | `fre` |
| ISO 639-3 | `fra` |
| Glottolog | `stan1290` |
| Linguasphere | `51-AAA-i` |
|  |
|   ma ni la jan mute li toki kepeken toki Kanse anu toki tan ona.
  ma ni la toki Kanse li toki lawa, taso jan pi toki Kanse li mute nanpa wan ala.
  ma ni la toki Kanse li suli anu toki kin anu toki tan ijo suli pi tenpo pini. |

ma Kanse li lukin tan sewi.
**toki Kanse** (toki Kanse: *le français*) li toki tan ma Kanse. toki Kanse li lon kulupu toki Loma la toki mama ona li toki Lasina. ona li pana e nimi LLW [nnp] ni tawa toki pona: alasa, anpa, kule, kute, la, len, lete, monsi, pipi, telo, waso.

## kalama

ni li kalama ale pi toki Kanse. kalama pini open li lon ala toki ni.

| kepeken / lon | open uta | nena uta sewi | sewi kiwen pi uta insa | sewi ko pi uta insa |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| kon nena | m | n | ɲ | ŋ |
| pini kon | p b | t d |  | k g |
| pini lili | f v | s z | ʃ ʒ | ʁ |
| poka open | w | l | j ɥ | (w) |

| uta open | sinpin | insa | monsi |
| --- | --- | --- | --- |
| sewi | i | y |  | u |
| insa sewi | e | ø | o |
| insa anpa | ɛ | œ | ə | ɔ |
| ɛ̃ | œ̃ |  | ɔ̃ |
| anpa |  | a |  |
| ɑ̃ |

## sitelen

toki Kanse Kanse li kepeken sitelen Lasina. ona li jo e sitelen ni: A (À, Â), B, C (Ç), D, E (É, È, Ê, Ë), F, G, H, I (Î, Ï), J, K, L, M, N, O (Ô, Œ), P, Q, R, S, T, U (Ù, Û, Ü), V, W, X, Y, Z. sitelen Ÿ en sitelen Æ li lon nimi jan taso. sitelen Ñ li lon nimi pi toki ante taso (sama nimi "piñata"). toki Kanse la nasin mute pi ante kalama li lon. ni tu la kalama /z/ li lon open nimi: pini pi nimi open li sitelen 
 li kalama ala, open nimi li kalama open. lawa ni la kalama pi toki <Ils sont> (ona mute li lon) li /il sɔ̃/. kalama pi toki <Ils ont> (ona mute li jo) li /ilz ɔ̃/.

| sitelen | kalama | poka |
| --- | --- | --- |
| a | a | ale |
| b | b |
| k | k |
| qu |
| c | ante |
| s | monsi e,
monsi i,
monsi y |
| s | ale |
| ç |
| d | d |
| e | ə | ante |
| e/ɛ | monsi kalama suli |
| é | ale |
| ai | ɛ |
| è |
| f | f |
| gu | g |
| g | ante |
| ʒ | monsi e,
monsi i,
monsi y |
| j | ale |
| ge | (o kepeken lili) |
| h | ala | ale |
| i | i |
| l | l |
| ill | j |
| y |
| m | m |
| n | n |
| gn | ɲ |
| o | o/ɔ |
| au | ɔ |
| ò |
| p | p |
| r | ʁ |
| ss | s |
| s | ante |
| z | meso kalama lili |
| t | t | ale |
| u | y |
| ou | u |
| v | v |
| w | v/w | lon nimi ma |
| z | s | sinpin kalama lili |
| z | lon nimi ma |
| an(g) | ɑ̃ | ale taso meso kalama lili |
| en(g) |
| on(g) | ɔ̃ |
| in(g) | ɛ̃ |
| un(g) | œ̃ |
| oe | œ | ale |
| eu | ø |
| œu |
| ng | ŋ |
# nasin nanpa Lasina

**nasin nanpa Lasina** (toki Lasina: *Numeri Romani*) li nasin nanpa. ona li sitelen e nanpa kepeken nimi lili pi nasin sitelen Lasina.

o lukin e ni:

| nasin nanpa Lasina | nasin nanpa Alapi |
| --- | --- |
| Ⅰ | 1 |
| Ⅱ | 2 |
| Ⅲ | 3 |
| Ⅳ | 4 |
| Ⅴ | 5 |
| Ⅵ | 6 |
| Ⅶ | 7 |
| Ⅷ | 8 |
| Ⅸ | 9 |
| Ⅹ | 10 |
| Ⅺ | 11 |
| Ⅻ | 12 |
| ⅩⅢ | 13 |
| ⅩⅣ | 14 |
| ⅩⅤ | 15 |
| ⅩⅥ | 16 |
| ⅩⅦ | 17 |
| ⅩⅧ | 18 |
| ⅩⅨ | 19 |
| ⅩⅩ | 20 |
| ⅩⅩⅩ | 30 |
| ⅩⅬ | 40 |
| Ⅼ | 50 |
| ⅬⅩ | 60 |
| ⅬⅩⅩ | 70 |
| ⅬⅩⅩⅩ | 80 |
| ⅩⅭ | 90 |
| ⅩⅭⅨ | 99 |

| nasin nanpa Lasina | nasin nanpa Alapi |
| --- | --- |
| Ⅽ | 100 |
| ⅭⅠ | 101 |
| ⅭⅡ | 102 |
| ⅭⅩⅭⅨ | 199 |
| ⅭⅭ | 200 |
| ⅭⅭⅭ | 300 |
| ⅭⅮ | 400 |
| Ⅾ | 500 |
| ⅮⅭ | 600 |
| ⅮⅭⅭ | 700 |
| ⅮⅭⅭⅭ | 800 |
| ⅭⅯ | 900 |
| Ⅿ | 1000 |
| ⅯⅭⅮ | 1400 |
| ⅯⅭⅮⅩⅩⅩⅦ | 1437 |
| ⅯⅮ | 1500 |
| ⅯⅮⅭⅭⅭ | 1800 |
| ⅯⅭⅯ | 1900 |
| ⅯⅯ | 2000 |
| ⅯⅯⅯ | 3000 |
| ⅯⅯⅯⅭⅭⅭⅩⅩⅩⅢ | 3333 |
| ⅯV | 4000 |
| V | 5000 |
| X | 10000 |
| L | 50000 |
| C | 100000 |
| D | 500000 |
| M | 1000000 |

jan li pana e nanpa lili lon poka kama pi nasin sitelen Lasina pi nanpa suli la insa pi nanpa suli o weka e mute pi nanpa lili sama ni: IV li 4.CD li 400.jan li ken ala weka e kipisi pi nanpa suli lon tenpo tu anu tenpo mute sama ni: VIII li 8.IIX li 8 ala.nanpa suli li lon poka kama pi nasin sitelen Lasina pi nanpa lili la nanpa suli o kama jo e mute pi nanpa lili sama ni: VI li 6.DCCC li 800.nanpa suli li ken jo e mute pi nanpa sama tu wan lon tenpo wan li ken ala sama ni: VIIII.

jan li ken pana e palisa sewi lili tawa nanpa, ni la nanpa ni kama ona sama kulupu ale sama ni: V li 5000, V li luka.jan li pana e palisa sitelen lili tu tawa nanpa la ona li kama ona sama ale ale ale.

tenpo pini la jan Loma li sitelen e nanpa kepeken nasin sitelen ni.

tenpo ni la jan li kepeken lili e ona.

## linja tawa

ilo ni la sina ken ante e nanpa Alapi tawa nanpa Loma e nanpa Loma tawa nanpa Alapi.
# ma Amelika insa

| ma Amelika insa
 América Central (toki Epanja) Central America (toki Inli) |
| --- |
| ma kipisi pi ma suli |
|  |
| ma Amelika insa lon sike ma |

**ma Amelika insa** (toki Epanja: *América Central*, toki Inli: *Central America*) li jo e ma luka tu:

* ma Katemala
* ma Kosalika
* ma Nikalawa
* ma Ontula
* ma Panama
* ma Peli
* ma Sawato
# ma Amelika seli

| ma Sulamelika
 América do Sul (toki Potuke) América del Sur, Sudamérica (toki Epanja) |
| --- |
|  |
| ma Sulamelika lon sike ma (laso) |

**ma Sulamelika** (toki Potuke: *América do Sul*, toki Epanja: *América del Sur, Sudamérica*) anu **ma Amelika seli** li ma suli. ma ni li lon ona:

* ma Alensina
* ma Ekuwato
* ma Kajana
* ma Kijan
* ma Kolonpija
* ma Palawa
* ma Pasiju
* ma Pelu
* ma Penesuwela
* ma Polipija
* ma Sile
* ma Suliname
* ma Uluwa

ma Amelika

|  |  |
| --- | --- |
| ma Amelika lete | ma Kanata · ma Mewika |
| ma Amelika insa | ma Katemala · ma Kosalika · ma Mesiko · ma Nikalawa · ma Ontula · ma Peli · ma Panama · ma Sawato |
| ma lili Kalipi(?) | ma Antekapaputa · ma Awisi · ma Keneta · ma Kupa · ma Sameka · ma Senkiniwi(?) · ma Senlusa(?) · ma Senwinsenkenasin(?) · ma Sinitatopeko · ma Papeto · ma Pawama · ma Taminika · ma Tominika |
| ma Amelika seli | ma Alensina · ma Ekuwato · ma Kajana · ma Kolonpija · ma Palawa · ma Pasiju · ma Pelu · ma Penesuwela · ma Polipija · ma Sile · ma Suliname · ma Uluwa |

ma suli

ma Amelika (ma Amelika lete · ma Amelika seli) · ma Antasika · ma Apika · ma Elasija (ma Asija · ma Elopa) · ma Okejanija
# ma Kosalika

| ma Kosalika
 Costa Rica |
| --- |
| ma lawa |
|  len ma |  sitelen lawa |
| **kalama musi ma** |
| *Himno Nacional de Costa Rica* (kalama musi ma pi ma Kosalika)  |
|  |
| ma Kosalika lon ma sike (laso) |
| ma tomo lawa | ma tomo Sankose |
| ma suli | ma Amelika insa |
| toki lawa | toki Epanja |
| toki ante | toki Pipi(?) toki Mekatelu(?) |
| mute jan | 5,044,197 |
| mani | mani Kolon pi ma Kosalika (₡) (CRC) |
| nimi pi jan ma | tico(a) (toki Epanja) |
| tenpo | UTC-6 |
| ISO 3166 | CR |

**ma Kosalika** anu **ma Kotalika** (toki Epanja: *Costa Rica* [ˈkosta ˈrika], "ma poka telo pi mani mute") li ma lawa lon ma Amelika insa. ma tomo Sankose li ma tomo lawa li ma tomo suli nanpa wan pi ma Kosalika. toki Epanja li toki lawa pi ma Kosalika. taso, jan lili pi ma Kosalika li toki kepeken toki Pipi(?), kepeken toki Mekatelu(?).

tenpo pini la kulupu jan nanpa wan pi ma Amelika li jan taso pi ma Kosalika. tenpo kama pi tenpo ni la ma Epanja li anpa e ma Kosalika. tenpo sike tu wan pi tenpo kama pi tenpo sike nanpa 1821 la ma Kosalika li ma lili pi ma Mesiko. tenpo kama lili pi tenpo ni la ma Kosalika li ma lili pi ma Sentewojamelika. ma Kosalika li kama ma lawa lon tenpo sike nanpa 1847. pini pi utala kipisi pi ma Kosalika lon tenpo sike 1847 la ma Kosalika li weka e kulupu utala ona. tenpo lon la ma Kosalika li jo ala e kulupu utala.

ma Amelika

|  |  |
| --- | --- |
| ma Amelika lete | ma Kanata · ma Mewika |
| ma Amelika insa | ma Katemala · ma Kosalika · ma Mesiko · ma Nikalawa · ma Ontula · ma Peli · ma Panama · ma Sawato |
| ma lili Kalipi(?) | ma Antekapaputa · ma Awisi · ma Keneta · ma Kupa · ma Sameka · ma Senkiniwi(?) · ma Senlusa(?) · ma Senwinsenkenasin(?) · ma Sinitatopeko · ma Papeto · ma Pawama · ma Taminika · ma Tominika |
| ma Amelika seli | ma Alensina · ma Ekuwato · ma Kajana · ma Kolonpija · ma Palawa · ma Pasiju · ma Pelu · ma Penesuwela · ma Polipija · ma Sile · ma Suliname · ma Uluwa |
# telo suli Kalipi

sitelen ma pi telo Kalipi
**telo Kalipi** (toki Epanja: *Mar Caribe*, toki Kanse: *Mer des Caraïbes*) anu **telo Kawipen** (toki Inli: *Caribbean Sea*) li telo suli lon ma Amelika. ona li lon poka pi ma Amelika insa pi ma Mesiko pi ma Mewika pi ma Amelika seli. ona li kipisi ma Amelika lete tan ma Amelika seli.

telo Kalipi li jo e ma mute lon ona. suli la, ma nanpa wan lon telo Kalipi li ma Kupa.

## ma

### ma pi lawa ona sama

* ma Antekapaputa
* ma Awisi
* ma Keneta
* ma Kupa
* ma Pajama
* ma Papeto
* ma Sameka
* ma Senkisenewi
* ma Senlusija
* ma Senwinsenensakenasin
* ma Sinitatopeko
* ma Taminika
* ma Tominika

### ma pi lawa tan ma ante

#### lawa tan ma Juke

* ma Anwila
* ma Kemen
* ma Monsewa
* ma Tekeko
* ma Wesin pi ma Juke

#### lawa tan ma Kanse

* ma Katelu
* ma Masinike
* ma Sapatelemi
* ma Senmaten

#### lawa tan ma Mewika

* ma Petoliko
* ma Wesin pi ma Mewika

#### lawa tan ma Netelan

* ma Alupa
* ma Kosu
* ma Sinmaten
* ma Kalipi Netelan:
	+ ma Pone
	+ ma Sapa
	+ ma Sesa

ma Amelika

|  |  |
| --- | --- |
| ma Amelika lete | ma Kanata · ma Mewika |
| ma Amelika insa | ma Katemala · ma Kosalika · ma Mesiko · ma Nikalawa · ma Ontula · ma Peli · ma Panama · ma Sawato |
| ma lili Kalipi(?) | ma Antekapaputa · ma Awisi · ma Keneta · ma Kupa · ma Sameka · ma Senkiniwi(?) · ma Senlusa(?) · ma Senwinsenkenasin(?) · ma Sinitatopeko · ma Papeto · ma Pawama · ma Taminika · ma Tominika |
| ma Amelika seli | ma Alensina · ma Ekuwato · ma Kajana · ma Kolonpija · ma Palawa · ma Pasiju · ma Pelu · ma Penesuwela · ma Polipija · ma Sile · ma Suliname · ma Uluwa |
# ma Penesuwela

| ma Penesuwela
 Venezuela |
| --- |
|  len ma |  sitelen lawa |
| **kalama musi ma** |
| *Gloria al Bravo Pueblo* (pona tawa jan pi monsuta ala)  |
|  |
| ma tomo lawa | ma tomo Kalaka |
| toki lawa | toki Epanja |
| jan lawa | jan Tesi Losike(?) |
| mani | mani Polipa pi ma Penesuwela |
| tenpo | UTC-4 |
| ISO 3166 | VE |
| lipu ilo |  |

**ma Penesuwela** (toki Epanja: *Venezuela*) li ma lon ma Amelika seli. toki lawa ona li toki Epanja. ma ni li lon poka pi ma Pasiju, pi ma Kajana, pi ma Kolonpija, pi telo suli Alansi. tenpo pini la ma Epanja li lawa e ma ni.

jan lawa pi ma Penesuwela li jan Nikola Matulo (toki Epanja: *Nicolás Maduro*) tawa tenpo suno nanpa 3 pi tenpo mun nanpa 1 pi tenpo sike nanpa 2026. ona li kama jan lawa lon tenpo sike nanpa 2013.

## ma

### kipisi ma

kipisi ma 25 li lon ma Penesuwela.

| ma kipisi | nimi lon toki Epanja | ma tomo lawa | nanpa jan |
| --- | --- | --- | --- |
|  ma Amasona | *Amazonas* | ma tomo Puweto Ajakuso | 180 000 |
|  ma Ansowateki | *Anzoátegui* | ma tomo Paselona | 1 570 000 |
|  ma Apule | *Apure* | ma tomo San Penanto Te Apule | 570 000 |
|  ma Alawa | *Aragua* | ma tomo Malakawi | 1 640 000 |
|  ma Palina | *Barinas* | ma tomo Palina | 830 000 |
|  ma Polipa | *Bolívar* | ma tomo Polipa | 1 730 000 |
|  ma Kalapopo | *Carabobo* | ma tomo Palensija | 2 240 000 |
|  ma Kokete | *Cojedes* | ma tomo San Kalo | 330 000 |
|  ma Teta Amakulo | *Delta Amacuro* | ma tomo Tukupita | 190 000 |
|  ma lili anpa pi ma Penesuwela | *Dependencias Federales de Venezuela* | ma tomo Lo Loke | 2 155 |
|  ma kipisi lawa pi ma Penesuwela | *Distrito Capital* | ma tomo Kalaka | 3 523 959 |
|  ma Pakon | *Falcón* | ma tomo Kolo | 990 000 |
|  ma Kuwaliko | *Guárico* | ma tomo San Kuwan Te Lo Molo | 830 000 |
|  ma La Kawila | *La Guaira* | ma tomo La Kawila | 340 000 |
|  ma Lala | *Lara* | ma tomo Pakisimeto | 1 870 000 |
|  ma Melita | *Mérida* | ma tomo Melita | 880 000 |
|  ma Milanta | *Miranda* | ma tomo Lo Teke | 2 970 000 |
|  ma Monaka | *Monagas* | ma tomo Matulin | 930 000 |
|  ma Nuwepa Epata | *Nueva Esparta* | ma tomo La Asunsijon | 570 000 |
|  ma Potukesa | *Portuguesa* | ma tomo Kanale | 930 000 |
|  ma Suke | *Sucre* | ma tomo Kumana | 990 000 |
|  ma Tasila | *Táchira* | ma tomo San Kitopa | 1 030 000 |
|  ma Tukijo | *Trujillo* | ma tomo Tukijo | 770 000 |
|  ma Jalakuwi | *Yaracuy* | ma tomo San Pelipe | 670 000 |
|  ma Sulija | *Zulia* | ma tomo Malakawipo | 670 000 |
# ma Panama

| ma Panama
 Panamá |
| --- |
| ma lawa |
|  len ma |  sitelen lawa |
|  |
| ma tomo lawa | ma tomo Panama |
| ma suli | ma Amelika insa |
| toki lawa | toki Epanja |

**ma Panama** (toki Epanja: *Panamá*) li ma lawa lon ma Amelika insa. ma tomo Panama li ma tomo lawa pi ma Panama. nasin telo Panama li kipisi e ma Panama. toki Epanja li toki lawa pi ma Panama.

tenpo pini anpa pi ma Amelika la kulupu nanpa wan pi ma Amelika li jan taso lon ma Panama. kulupu Kuwa en kulupu Enpewa en kulupu Wunan en kulupu Kuna en kulupu Mowe en kulupu Naso en kulupu Pule en kulupu Pokoto en kulupu Nape li kulupu nanpa wan pi ma Panama.

tenpo sike nanpa 1821 la ma Panama li ma lili pi ma Kolonpija Suli. tenpo pini pi ma Kolonpija Suli la ma Panama li kama ma lili pi ma Kolonpija. ma Mewika la ma Panama li weka e ma Kolonpija lon tenpo sike nanpa 1903. tenpo sike nanpa 1977 la ma pi nasin telo Panama li weka e ma Mewika li wan e ma Panama.

ma Amelika

|  |  |
| --- | --- |
| ma Amelika lete | ma Kanata · ma Mewika |
| ma Amelika insa | ma Katemala · ma Kosalika · ma Mesiko · ma Nikalawa · ma Ontula · ma Peli · ma Panama · ma Sawato |
| ma lili Kalipi(?) | ma Antekapaputa · ma Awisi · ma Keneta · ma Kupa · ma Sameka · ma Senkiniwi(?) · ma Senlusa(?) · ma Senwinsenkenasin(?) · ma Sinitatopeko · ma Papeto · ma Pawama · ma Taminika · ma Tominika |
| ma Amelika seli | ma Alensina · ma Ekuwato · ma Kajana · ma Kolonpija · ma Palawa · ma Pasiju · ma Pelu · ma Penesuwela · ma Polipija · ma Sile · ma Suliname · ma Uluwa |
# soweli Miki

| soweli Miki |
| --- |
| *jan tan e ni: musi pi soweli Miki en jan pona* |
| **kama lon sin** | sitelen tawa pi tomo tawa telo Wili |
| **mama** | jan Wa Sinsi |
| **jan musi** | jan Wa Sinsi (1928–1947, 1955–1962) |
| sona ma pi lipu musi |
| **nimi lili** | soweli Miki pi wawa nasa
jan Pop Kasi
soweli lawa Miki |
| **jan olin** | soweli Mini |

sitelen pi soweli Miki
**soweli Miki** (toki Inli: *Mickey Mouse*) li soweli pi lon ala tan sitelen tawa pi ma Mewika. ona li jo e len loje li jo e len noka jelo. soweli Miki li open tan *sitelen tawa pi tomo tawa telo Wili* lon tenpo sike 1928. jan Wa Sinsi en jan A Awe li mama pi soweli Miki. soweli Miki li sitelen suli pi kulupu Sinsi.
# kiwen kon

suno li ken tawa lon **kiwen kon** anu **kiwen lukin**. kon la, ona li ken lukin sama. ijo li ken ala tawa lon kiwen kon.

* poki pi kiwen kon
* sinpin tomo pi kiwen kon
* kiwen kon kule
# pali pi sitelen suno

ilo lukin pi sitelen suno
**pali pi sitelen suno** li toki e ni: jan li sitelen suno, la jan li pali anu lon e sitelen suno. ni la, kepeken ilo la, jan li kama jo e wan suno li wan e wan suno ni ale, li pona e ona. ni la, lukin pi sitelen ni li sama ijo lon kepeken lukin.

tenpo lon la, jan li ken kepeken wawa linja tawa sitelen suno. nasin mute ona li lon. jan Nisepo Nije (toki Kanse: *Nicéphore Niépce*) li pali e sitelen suno nanpa wan lon tenpo sike #LLLTWAMLW(1826). taso, tenpo pini pi tenpo ni la, jan li ken kama jo e ijo pi sama sitelen suno kepeken nasin pi ante lili.
# soweli Peli Katu

soweli Peli Katu li lon sewi pi sinpin kasi
**soweli Peli Katu** (toki Lasina: *Felis catus*) anu **kisa** li soweli. jan mute li jo e soweli ni lon tomo ona tan ni: ni li pona tawa jan mute.

soweli Peli Katu li kepeken pona e noka ona. tan ni la ona li tawa anpa ala. tan ni la tenpo lili la ona li pakala e ona sama.

soweli ni li ken alasa pona. ona li alasa e soweli lili moku. tenpo pimeja la soweli ni li ken lukin pona e ijo tan ni: ona li jo e oko pona.

## nasin pali

soweli Peli Katu li ken pilin wawa lon tenpo mute. taso, lon tenpo suno la, mute la ona li lape. lon tenpo suno open lon tenpo suno pini la ona li ken kama pilin wawa a. taso, soweli ni li ken ante e nasin tenpo lape ona tawa jan tomo ona. tan ni la, ken la, ona li lape lon tenpo sama pi jan ona.

soweli ni li wile lawa e kipisi ma. tan ni la, tenpo mute la, soweli Peli Katu wan li kama lon kipisi ma pi soweli Peli Katu tu la, soweli tu li wile utala e soweli wan. taso soweli ni li ken kama pilin pona lon poka soweli ni ante. sama la, soweli ni li ken kama pilin pona lon poka jan. tenpo mute la, ona li ken olin e jan ona.
# ma Samalino

| ma Samalino
 San Marino |
| --- |
|  len ma |  sitelen lawa |
| **kalama musi ma** |
| Inno Nazionale della Repubblica  |
|  |
| ma Samalino (laso) |
| ma tomo lawa | ma tomo Samalino |
| toki lawa | toki Italija |
| mani | mani Elopa |
| ISO 3166 | SM |

**ma Samalino** (toki Italija: *San Marino*) li ma lon ma Elopa. ma Italija li sike e ma Samalino.

ma Elopa

|  |  |
| --- | --- |
| ma Elopa lete | ma Ele · ma Esi · ma Isilan · ma Juke · ma Lawi · ma Lijatuwa · ma Nosiki · ma Sensa · ma Sumi · ma Tansi |
| ma Elopa pi open suno | ma Lominija · ma Lowenki · ma Lusi · ma Mosijo · ma Motowa · ma Pelalusi · ma Posuka · ma Pokasi · ma Seki · ma Ukawina |
| ma Elopa pi pini suno | ma Esalasi · ma Kanse · ma Lisensan · ma Lusepu · ma Monako · ma Netelan · ma Pesije · ma Suwasi · ma Tosi |
| ma Elopa seli | ma Antola · ma Elina · ma Epanja · ma Italija · ma Kiposi · ma Lowasi · ma Lowensina · ma Mata · ma Potuke · ma Posan · ma Samalino · ma Sewenamaketonija · ma Sinakola · ma Sipe · ma Sopisi · ma Tuki · ma Wasikano |
# pakala ma

sitelen sona pi tan pi pakala ma
**pakala ma** la ma li tawa wawa kepeken tenpo lili. ni li tan ni: selo pi ma sike mi li jo e kipisi supa mute. tenpo mute mute mute la, kipisi ni li tawa. taso, tan tenpo la, jan li ken ala lukin e ni. taso tenpo mute la, kipisi ni li ken ala tawa. taso, wawa li lon. tenpo la wawa li awen. tenpo kama la, wawa li tawa e kipisi lon tenpo lili. tan ni la, pakala ma li kama. kin la, pakala ma li lon telo suli li ken open e nena tawa telo suli (toki Nijon: 津波, tsunami).

ken la, pakala ma li lili. tenpo mute la, jan li ken ala pilin e pakala ma. taso tenpo lili la, pakala ma li suli, li ken tawa e ijo, li ken pakala e tomo anu ijo anu jan.

tenpo mute la, pakala ma li kama lon pini pi kipisi ma. tenpo lili la, pakala ma li kama lon ma ante.

jan li ken nanpa ilo e wawa pi pakala ma kepeken nanpa Lite (toki Inli: *Richter scale*).

* pakala tomo ni li kama tan pakala ma lon ma Sile
# ma Polipija

| ma Polipija
 Bolivia (toki Epanja) Wuliwya (toki Amala) Volívia (toki Awane) Puliwya (toki Kesuwa) |
| --- |
|  len ma |  sitelen lawa |
| **kalama musi ma** |
| *Himno Nacional de Bolivia* (kalama musi ma pi ma Polipija) |
|  |
| ma Polipija (laso) lon sike ma |
| ma tomo lawa | ma tomo La Pa ma tomo Suke |
| ma suli | ma Amelika |
| toki lawa | toki Epanja toki Amala toki Awane toki Kesuwa toki ali ante pi kulupu nanpa wan |
| jan lawa | jan Luwi Ase |
| mani | mani Polipija |
| tenpo | UTC-4 |
| ISO 3166 | BO |

**ma Polipija** (toki Epanja: *Bolivia*) li lon ma Amelika seli.

ma ni li poka e ma Pasiju e ma Pelu e ma Sile e ma Alensina e ma Palakawi.

tenpo pini la ma Epanja li lawa e ma ni.

ijo o lukin en o ken e ma ni:

* telo pi insa suli sewi nimi Titikaka
* telo pi insa suli sewi suwi ala nimi Ujuni
* nena mute pi suli sewi
* ma lipu pi suli sewi
* telo pi insa linja suli wawa nimi Amasona poka ma kasi
# tenpo suno pi jan pali pi ma ali

tenpo sike 2018 la, jan mute li lon tenpo ona lon ma tomo Munsen lon ma Tosi.
jan pali pi nasin pi pali kulupu lon ma Masu.
**tenpo suno pi jan pali pi ma ali** (toki Inli: *International Workers' Day*) anu **tenpo suno pi tenpo mun nanpa luka** (toki Inli: *May Day*) li tenpo suno musi suli pi jan pali. ona li lon tenpo suno nanpa wan pi tenpo mun nanpa luka.

## tenpo pini

tenpo suno pi jan pali pi ma ali li open lon tenpo sike 1889. ona li tan tenpo ike Emake (toki Inli: *Haymarket Affair*) lon ma tomo Sikako lon ma Mewika.

## tenpo ni

jan li musi lon tenpo suno ni lon ma mute. ma mute la, jan li wile pali ala lon tenpo suno ni. ona li suli mute tawa jan pi nasin pi pali kulupu.

## tan sona
# jan Sinsiwan

| jan Sin Se Jun
Qín Shǐ Huáng |
| --- |
|  |
| kalama | /[tɕʰǐn ʂɻ̩̀ xwǎŋ/ |
| ma | ma Sonko  |
| pali | jan lawa |
| kama lon | ma Sonko |
| moli | ma Sonko |

**jan Sinsiwan** (toki Sonko: *秦始皇, Qín Shǐ Huáng*, "jan lawa sewi Sin nanpa wan") li jan lawa nanpa wan pi ma wan Sonko. tenpo pini la, ona li ma lawa mute lon ma Sonko. ma lawa ni li utala e ona ante. jan Sin Se Jun li anpa e ma lawa ante li wan e ona. tenpo sike 221 BCE la, ona li kama jan lawa suli pi ma Sonko. ona li kepeken e nimi "Huángdì" (皇帝), anu "jan lawa sewi". jan lawa kama pi ma Sonko li kepeken e nimi ni. ona li open e kulupu mama pi jan lawa Sin (toki Sonko: *秦, Qín*).ona li jan lawa suli pi ma Sin.

jan Sin Se Jun li pali mute tawa wan e ma Sonko. ona li wan e tomo sinpin suli pi ma Sonko li pana e linluwi[nimi] nasin suli. jan mute li toki e ni: ona li pakala e lipu sitelen mute li moli e jan sona. taso, jan ante pi sona tenpo li pilin ante tawa lon pi toki ni.