Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ma ko Sala

sitelen ma pi ma Asalawakupa
**ma Asalawakupa** (toki Alapi: *الصحراء الكبرى, aṣ-ṣaḥrā' al-kubrá*, toki pona: *ma suli nanpa wan pi telo lili*) li ma pi telo lili lon ma Apika. suli ma la, ona li ma seli nanpa wan pi telo lili. taso, ma Antasika en ma Asika li jo e telo lili tan sewi kin. taso, ona li ma pi kiwen lete la, kiwen lete li ken kama telo.

ma Asalawakupa li poka e telo suli Alansi e telo suli Mesitelane e telo suli loje e ma Sawi. ma Sawi li ma seli, taso ma Asalawakupa la, ona li jo e telo mute tan sewi.

## nimi

toki Alapi la, ma Asalwakupa li jo e nimi "*aṣ-ṣaḥrā' al-kubrá*" (الصحراء الكبرى). kon pi nimi ni li "ma suli nanpa wan pi tenpo lili". toki ante mute la, nimi ona li kama tan "*aṣ-ṣaḥrā'*" lon nimi ni. tan ni la, nimi ona lon toki mute li "ma Sawala" anu nimi sama mute. toki Alapi la, kon pi kipisi ni li "ma pi telo lili" taso.
# kulupu Awawi pi ma lili

| kulupu Awawi pi ma lili
 Nā Mokupuni Hawaiʻi |
| --- |
| kulupu pi ma lili |
|  |
| ma tomo pi mute jan nanpa wan | ma tomo Onolulu |
| ma suli | ma Mewika |
| ma lili | WAMLLLT[nnp] |

**kulupu Awawi pi ma lili** (toki Awawi: *Nā Mokupuni Hawaiʻi*) li kulupu pi ma lili lon ma Mewika. ma kipisi tu li lon ona. ni li ma Awawi li kulupu Kuwajelani pi ma lili(?). ma ale ona li ma lili pi nena seli(?).

## ma lili suli

| ma lili | nimi lon toki Awawi | suli (km²) | mute jan |
| --- | --- | --- | --- |
| ma lili Awawi | Hawaiʻi | 10,432.5 | 200,629 |
| ma lili Mawi | Maui | 1,883.4 | 164,221 |
| ma lili Owaju | Oʻahu | 1,545.4 | 1,016,508 |
| ma lili Kawawi | Kauaʻi | 1,430.5 | 73,298 |
| ma lili Molota | Molokaʻi | 673.4 | 7,345 |
| ma lili Lanawi | Lānaʻi | 363.9 | 3,367 |
| ma lili Nija | Niʻihau | 180.0 | 84 |
| ma lili Kajolawe | Kahoʻolawe | 115.5 | 0 |

## ma lili lili en kulupu pi ma lili
# ma Malakasi

| ma Malakasi
 Madagasikara Madagascar |
| --- |
|  len ma |  sitelen lawa |
| **kalama musi ma** |
| Ry Tanindrazanay malala ô! (a ma mama pi mama mi!)  |
|  |
| ma tomo lawa | ma tomo Antananaliju |
| toki lawa | toki Malakasi toki Kanse |
| mani | mani Alijali (MGA) |
| ISO 3166 | MG |

**ma Malakasi** anu **ma Matasikala** (toki Malakasi: *Madagasikara* [madaɡasʲˈkʲarə̥]) li ma lili lon ma Apika. telo suli Palata li lon sike ona. ma lili la, ona li suli nanpa tu tu (ma Ponejo li suli nanpa tu wan). soweli 90% pi ma Malakasi li lon ala ma ante. soweli jan pi kon moli (soweli jan Lemu) li lon ma Malakasi. tenpo pini la, jan Malakasi li kama tan ma Intonesija. tenpo sike 900 la, jan Pantu li kama tan ma Apika. tenpo sike 1896 la, ma Kanse li kama lawa e ma Malakasi. tenpo sike 1960, ma Malakasi li toki e lawa sin.

## nimi

nimi *Matasikala* li kama tan jan Mako Polo. nimi ni li kama tan ma tomo Mukasiso lon ma Somalija.
# ma Sasali

| ma Sasali
 الجزائر (al-Jazāʾir) |
| --- |
|  len ma |  sitelen lawa |
| **kalama musi ma** |
| *Kassaman* (mi mute li toki tawa anpa mi) |
|  |
| ma tomo lawa | ma tomo Asi |
| toki lawa | toki Alapi toki Tamasi |
| toki ante | toki Kanse |
| mani | mani Sina pi ma Tasali (دج) |
| ISO 3166 | DZ |

**ma Sasali** (toki Alapi: *الجزائر* /al.d͡ʒa.zaː.ʔir/, toki Alapi pi ma Sasali: /(ɪ)d.dzaː.jir/) li ma lon ma Apika lete. tenpo pini la, ona li lawa tan ma Kanse. ma Tasali li utala e ma Kanse tawa weka e lawa pi ma Kanse.
# ma tomo Kiju Si Sanelu

| ma tomo Kiju Si Sanelu
 Rio de Janeiro |
| --- |
| ma tomo |
|  |
|  len ma |  sitelen lawa |
|  |
| ma tomo Kiju Si Sanelu lon ma lawa Kiju Si Sanelu |
| ma suli | ma Pasiju |
| ma lili | ma Kiju Si Sanelu |
| jan lawa | jan Etuwatu Pasi |
| tenpo open | tenpo sike 1565 |
| tenpo | UTC-3 |
| lipu ilo | prefeitura.rio/ |

**ma tomo Kiju Si Sanelu** (toki Potuke: *Rio de Janeiro* /ˈʁi.u d͡ʒi ʒaˈne(j).ɾu/, "nasin telo pi tenpo mun nanpa wan") anu **ma tomo Kiju** (toki Potuke: *Rio* /ˈʁi.u/) li ma tomo suli lon ma Pasiju li ma tomo lawa pi ma lili Kiju. nanpa jan la, ona li ma tomo nanpa tu lon ma Pasiju li ma tomo nanpa luka wan lon ma Amelika ale. tenpo pini la, ona li ma tomo lawa pi ma Pasiju. taso, ona li tawa ma tomo Pasilija lon tenpo sike 1960.

## tenpo pini

tenpo pini suli la mute kulupu jan li lon ni tenpo ni li Kiju Si Sanelu, ona li kulupu jan Tupi (*Tupi*) en kulupu jan Puli (*Puri*) en kulupu jan Potokutu (*Botocudo*) en kulupu jan Masakali (*Maxakalí*).

tenpo sike nanpa 1502 mun wan suno wan la jan pi alasa ma tan ma Potuke tawa telo suli Kanapala (toki Potuke: *Baía da Guanabara*) kama, taso tenpo ni ona pali ma sin open ala.

tenpo sike nanpa 1555 la jan Kanse nanpa 500 pali ma sin lon ma telo Wilekanjon (toki Potuke: *Villegagnon*). ma Potuke weka ona lon tenpo sike nanpa 1567.

tenpo sike nanpa 1565 la ma Potuke pali ma tomo Kiju Si Sanelu.

tenpo sike nanpa 1763 la ma tomo Kiju Si Sanelu kama li ma tomo lawa pi ma anpa Pasiju.

tenpo sike nanpa 1931 la sitelen kiwen suli Kitu Ketento (toki Potuke: *Cristo Redentor*) li pala lon nena ma Kokowatu (toki Potuke: *Corcovado*).

tenpo sike nanpa 1960 la ma tomo Pasilija li pali. tan ni lama tomo Kiju Si Sanelu pini li ma tomo lawa pi ma Pasiju en kama li ma lili Kanapala (toki Potuke: *Estado do Guanabara*).

tenpo sike nanpa 1975 la ma lili Kanapala (toki Potuke: *Estado do Guanabara*) kama li ala en anpa ma lili Kiju Si Sanelu. tan ni ma tomo Kiju Si Sanelu kama li ma tomo lawa pi ma lili Kiju Si Sanelu.

## ma

ma tomo Kiju li jo e nena ma mute. sama ni li nena ma Pan Si Asuka (toki Potuke: *Pão de Açúcar*, "pan suwi") en nena ma Kokowatu (toki Potuke: *Corcovado*). tenpo pini la ma lili Kiju li ma kasi Alansi (toki Potuke: *Mata Atlântica*).

## lawa

ma tomo Kiju li ma tomo lawa pi ma lili Kiju. ona li jo e kipisi lawa (toki Potuke: *subprefeituras*) 8 pi ma tomo.

kipisi lawa pi ma tomo Kiju li ni:

* kipisi ma Paka en ma Sakalepaka (toki Potuke: *Barra e Jacarepaguá*)
* kipisi ma insa en insa pi tenpo pini (toki Potuke: *Centro e Centro Histórico*)
* kipisi ma Kansi Sisuka (toki Potuke: *Grande Tijuca*)
* kipisi ma Kansi Meje (toki Potuke: *Grande Méier*)
* kipisi ma Ija Tu Kowenato (toki Potuke: *Ilha do Governador*)
* kipisi ma anpa (toki Potuke: *Zona Sul*)
* kipisi ma sewi (toki Potuke: *Zona Norte*)
* kipisi ma pi suno pini (toki Potuke: *Zona Oeste*)
# ma Kana

| ma Kana
 Ghana |
| --- |
|  len ma |  sitelen lawa |
|  |
| ma tomo lawa | ma tomo Accra |
| ma suli | ma Apika |
| ISO 3166 | GH |

**ma Kana** li ma lon ma Apika pi pini suno. toki Inli la nimi ona li *Ghana*.

toki lawa pi ma Kana li toki Inli. jan mute lon ma Kana li kepeken e toki ante. toki Akan li toki suli pi ma Kana.

ma Kosiwa en ma Pukinapaso en ma Toko li lon poka pi ma Kana. telo suli Alansi li lon poka ona.
# ma Mali

| ma Mali
 Mali Maali |
| --- |
|  len ma |  sitelen lawa |
| **kalama musi ma** |
| Le Mali (ma Mali)  |
|  |
| ma tomo lawa | ma tomo Pamako |
| ma suli | ma Apika |
| toki lawa | toki Kanse |
| toki ante | toki Alapi, toki Mansi, toki Pula |
| ISO 3166 | ML |

**ma Mali** li ma lon ma Apika. kipisi pi ma ni li lon e ma pi telo ala Sajala.
# telo suli Alansi

sitelen pi telo suli Alansi
suli la, **telo suli Alansi** li telo suli nanpa tu lon ma ale. ma Amelika en ma Elopa en ma Apika li lon poka ona. tenpo pini la, jan pi ma Elopa li sona ala e ni: ma Amelika li lon poka ante pi telo suli ni.

telo suli

telo suli Alansi · telo suli Antasika · telo suli Asika · telo suli Palata · telo suli Pasipi
# ma Posuka

| ma Posuka
 Rzeczpospolita Polska |
| --- |
|  len ma |  sitelen lawa |
|  |
| ma tomo lawa | ma tomo Wasawa |
| ma suli | ma Elopa |
| toki lawa | toki Posuka |
| toki ante | toki Silun toki Kasepe |
| mani | mani Seloti (*Złoty*) |
| ISO 3166 | PL |
| lipu ilo | poland.pl |

**ma Posuka** (toki Posuka: *Rzeczpospolita Polska*) li ma lon ma Elopa. telo suli en ma Losi en ma Lijatuwa en ma Pelalusi en ma Ukawina en ma Lowenki en ma Seki en ma Tosi li lon poka.

## nimi

toki Posuka la, nimi li *Polska*. jan pi ma Posuka toki e ni:
nimi ni li tan kulupu Polana. toki Posuka la, nimi pi kulupu ni li *Polanie*.

tenpo pini la, ma Posuka li jo ala e ma lawa wan. kulupu mute li lon ma ni. kulupu Polana li lon ma Posuka suli. kulupu Polana li utala e kulupu ante li wan ma Posuka.

## ma

### ma lili

ma Posuka li jo e ma lili mute:

| ma lili | ma tomo lawa pi ma lili |
| --- | --- |
| nimi pi toki pona | nimi pi toki Posuka |
| ma Silun anpa | *dolnośląskie* | ma tomo Wasa |
| ma Kujawi-Pomose | *kujawsko-pomorskie* | ma tomo Piko,

ma tomo Tolun |
| ma Lupin | *lubelskie* | ma tomo Lupin |
| ma Lupu | *lubuskie* | ma tomo Kosu Wekopoki,

ma tomo Selona Kula |
| ma Lu | *łódzkie* | ma tomo Lu |
| ma Posuka lili | *małopolskie* | ma tomo Kaku |
| ma Masose | *mazowieckie* | ma tomo Wasawa |
| ma Opole | *opolskie* | ma tomo Opole |
| ma Pokapate | *podkarpackie* | ma tomo Sesu |
| ma Polase | *podlaskie* | ma tomo Paliso |
| ma Pomose | *pomorskie* | ma tomo Tan |
| ma Silun | *śląskie* | ma tomo Katowise |
| ma Setosike
(ma pi palisa sewi) | *świętokrzyskie* | ma tomo Kese |
| ma Wama-Masuli | *warmińsko-mazurskie* | ma tomo Osin |
| ma Wekoposa | *wielkopolskie* | ma tomo Posan |
| ma Pomose pini | *zachodniopomorskie* | ma tomo Sesin |

## jan

ma Posuka la jan mute li toki kepeken toki Posuka. taso jan pi mute lili li toki kin e toki Silun e toki Kasepe.

ma Elopa

|  |  |
| --- | --- |
| ma Elopa lete | ma Ele · ma Esi · ma Isilan · ma Juke · ma Lawi · ma Lijatuwa · ma Nosiki · ma Sensa · ma Sumi · ma Tansi |
| ma Elopa pi open suno | ma Lominija · ma Lowenki · ma Lusi · ma Mosijo · ma Motowa · ma Pelalusi · ma Posuka · ma Pokasi · ma Seki · ma Ukawina |
| ma Elopa pi pini suno | ma Esalasi · ma Kanse · ma Lisensan · ma Lusepu · ma Monako · ma Netelan · ma Pesije · ma Suwasi · ma Tosi |
| ma Elopa seli | ma Antola · ma Elina · ma Epanja · ma Italija · ma Kiposi · ma Lowasi · ma Lowensina · ma Mata · ma Potuke · ma Posan · ma Samalino · ma Sewenamaketonija · ma Sinakola · ma Sipe · ma Sopisi · ma Tuki · ma Wasikano |
# ma Pakan

ma Pakan
**ma Pakan** li kulupu ma lon ma Elopa.

## tenpo pini

tenpo sike 1918 la ma Jukosawija lon ma Pakan. tenpo sike 1992 la ma Jukosawija li kipisi.

## ma ale pi ma Pakan

* ma Elena
* ma Kiposi
* ma Kiposi lete
* ma Kosowa
* ma Lominija
* ma Motowa
* ma Pokasi
* ma Posan
* ma Sewenamaketonija
* ma Sinakola
* ma Sipe
* ma Sopisi

### ma kipisi pi ma Pakan

ma kipisi ni li lon ma Pakan taso ma kipisi ante pi ma ona li lon ala ona.

* ma Toju Takija(?) lon ma Tuki
* ma kipisi Otesa lon ma Ukawina
# ma Lipija

| ma Lipija
 ليبيا |
| --- |
|  len ma |  sitelen lawa |
| **kalama musi ma** |
| ليبيا ليبيا ليبيا (ma Lipija, ma Lipija, ma Lipija)  |
|  |
| ma Lipija lon sike ma (laso) |
| ma tomo lawa | ma tomo Talapulusi |
| toki lawa | toki Alapi |
| toki ante | toki Tamasi |
| mani | mani Tena Lipija (LYD) |
| ISO 3166 | LY |

**ma Lipija** (toki Alapi: *ليبيا*) li ma lon ma Apika. ona li lon poka pi ma Sasali, pi ma Tunisi, pi ma Nise, pi ma Sate, pi ma Sutan, pi ma Masu.

ma Masu en ma Sate en ma Nise en ma Sutan en ma Sasali en ma Tunisi li lon poka ona.

ma Lipija li jo e toki Alapi sama toki suli mute, taso kin la, jan pi ma Lipija li toki Tamasi mute li toki Tuki li toki Elina.
# ma Santapiken

**ma Santapiken** li ma lon insa pi ma Apika. ona li lon poka pi ma Kamelun pi ma Sate pi ma Sutan pi ma Susi Sutan pi ma Konko pi ma tomo Kinsasa pi ma Konko pi ma tomo Pasawi.

| ma Santapiken
 Ködörösêse tî Bêafrîka |
| --- |
|  len ma |  sitelen lawa |
| **kalama musi ma** |
| *E Zîngo*(toki Sanko) ("tenpo pi kama wawa")sitelen:La Renaissance.ogg |
|  |
| ma tomo lawa | ma tomo Sipusi |
| toki lawa | toki Sanko toki Kanse |
| mani | mani Kan pi ma Apika insa (CFA-Franc) |
| ISO 3166 | CF, CAF, 140 |
# telo suli Asika

sitelen pi telo suli Asika
**telo suli Asika** li telo suli. suli la, ona li nanpa luka lon ma ale. ona li lon poka open pi open suno. ona li lon poka pi ma Amelika lete li lon poka pi ma Elasija. ma Kalasi en ma Nowa Sema li lon ona. ma mute lon telo la, ona li nanpa tu.

telo suli

telo suli Alansi · telo suli Antasika · telo suli Asika · telo suli Palata · telo suli Pasipi
# telo suli Palata

sitelen pi telo suli Palata
**telo suli Palata** (toki Inli: *Indian Ocean*) li lon. telo suli ale la, telo suli ni li suli nanpa tu wan. ma Apika en ma Asija en ma Oselija en ma Antatika en telo suli Satan li lon poka pi telo suli ni. lon insa pi telo suli ni la ma Palata li lon. kin la, telo lili en nasin telo mute li lon telo suli ni.

telo ni li lon la, kule sewi li kama ante mute. tenpo sike la, seli ona li ante. ma ale li kama seli la, telo suli ni li kama seli mute kin.

telo suli ni la, kala en kasi telo mute li lon. taso, jan li weka e kala mute la, ni li ike. kala ante li kama weka lon tenpo kama lili.

ma mute li lon poka la, tomo tawa esun mute li lon telo. esun pi ma ante li mute. tan ni la, lon poka pi ma Apika la jan utala li lon li lukin jo e ijo tan tomo esun. ni li ike tawa esun.

o suli
telo suli

telo suli Alansi · telo suli Antasika · telo suli Asika · telo suli Palata · telo suli Pasipi
# ma Intonesija

| ma Intonesija
 Republik Indonesia |
| --- |
|  len ma |  sitelen lawa |
| **kalama musi ma** |
|  |
|  |
| ma tomo lawa | ma tomo Sakata |
| toki lawa | toki Intonesija |
| mani | mani Intonesija (*Rupiah*, IDR, Rp) |
| ISO 3166 | IDN |

**ma Intonesija** (toki Intonesija: *Indonesia*) li kulupu ma pi poka ale telo li lon ma Asija li lon ma Osejanija. poka pi suno kama la telo suli Pasipi li lon. poka pi suno weka la telo suli Palata li lon. ma pi poka ona li ma Malasija li ma Papuwanijukini li ma Simolete li ma Sinkapo li ma Pilipina li ma Wije li ma Pala li ma Oselija.

## ma

kulupu ma tu ni li lon: kulupu ma Sunta suli en kulupu ma Sunta lili. kulupu ma Sunta suli la ma Sumatela en ma Sawa en ma Kalimantan en ma Sulawesi li lon. kulupu ma Sunta lili la ma Papuwa en ma Maluku en ma Komoto en ma ante mute pi poka ale telo li lon. ma tomo lawa ona li ma tomo Sakata lon ma Sawa.

nena seli mute li lon ma Intonesija. tenpo mute la ma li ken tawa wawa.

## jan pi ma Intonesija

tenpo sike 2022 la jan 277,749,853 li lon ma Intonesija. kulupu jan en toki en nasin sewi en nasin musi li mute. jan li ken sona e jan ante ale kepeken toki Intonesija. toki ni en toki Malasija li sama mute tan toki Malasija li jo e ante lili taso.

## tenpo pini

tenpo pini la kulupu lawa mute li lon ma ni. tenpo sike 1319 la kulupu lawa pi ma Masapawi (toki Intonesija: *Majapahit*) li lon wawa. tenpo sike 1815 la kulupu pi ma Netelan li lawa. tenpo sike 1942 la kulupu pi ma Nijon li lawa. tenpo sike 1945 la jan pi ma Intonesija li lawa kepeken wile ona. tenpo ni la ma Intonesija li kama lon sama ma wan. tenpo sike 2002 la ma Simolete li weka tan ma Intonesija li kama ma sin.

## tan sona

ma Asija

|  |  |
| --- | --- |
| ma Asija lete | ma Lusi |
| ma Asija pi open suno | ma Anku · ma Monko · ma Nijon · ma Sonko · ma Soson · ma Tawan |
| ma Asija insa | ma Kasa · ma Kilisa · ma Opeki · ma Sikimen · ma Tosiki |
| ma Asija pi pini suno | ma Aja · ma Asepasan · ma Ilaka · ma Imala · ma Isale · ma Jaman · ma Kata · ma Katelo · ma Kiposi · ma Kuwe · ma Lunpan · ma Masu · ma Palen · ma Pilisin · ma Sajusi · ma Sulija · ma Tuki · ma Uman · ma Utun |
| ma Asija seli pi open suno | ma Intonesija · ma Kanpusi · ma Lajo · ma Malesija · ma Mijama · ma Pilipina · ma Pune · ma Simolete · ma Sinkapo · ma Tawi · ma Wije |
| ma Asija seli | ma Akan · ma Ilan · ma Lanka · ma Nepa · ma Pakisan · ma Palata · ma Panla · ma Siwewi · ma Tuku |
# ma Solomon

| ma Solomon
 Solomon Islands (toki Inli) Solomon Aelan (toki Pisin pi ma Solomon(?)) |
| --- |
| ma lawa |
|  len ma |  sitelen lawa |
| **kalama musi ma** |
| *God Save Our Solomon Islands* (sewi o awen e ma Solomon mi) |
|  |
| ma Solomon lon sike ma (loje) |
| ma tomo lawa | ma tomo Onijawa(?) |
| ma tomo pi mute jan nanpa wan | ma tomo Onijawa(?) |
| toki lawa | toki Inli |
| toki ante | toki Pisin pi ma Solomon(?) |
| mute jan | 721,956 |
| mani | mani Tala pi ma Solomon(?) (SBD) |
| tenpo | UTC+11 |
| ISO 3166 | SB |

**ma Solomon** (toki Inli: *Solomon Islands*, toki Pisin pi ma Solomon: *Solomon Aelan*) li ma lawa li kulupu pi ma lili lon telo suli Pasipi. ona li lon ma lili Melanesija(?). ma Solomon la ma tomo lawa en ma pi mute jan nanpa wan li ma tomo Onijawa(?).

ma Osejanija

|  |  |
| --- | --- |
| ma Oselasija(?) | ma Nusilan · ma Oselija |
| ma Melanesija(?) | ma Papuwanijukini · ma Pisi · ma Solomon · ma Wanuwatu |
| ma Makolonija | ma Kilipa · ma Makonisa · ma Mase · ma Najowelo · ma Pela |
| ma Polinesija(?) | ma Samowa · ma Tona · ma Tuwalu[*kipisi "lipu li ala" o weka*] |
# ma Pisi

| ma Pisi
 Viti (toki Pisi) Fiji (toki Inli, toki Insi pi ma Pisi) |
| --- |
|  len ma |  sitelen lawa |
|  |
| ma Pisi lon ma Osejanija (loje) |
| ma tomo lawa | ma tomo Supa |
| toki lawa | toki Pisi toki Inli toki Insi pi ma Pisi |
| toki ante | toki Lotuma |
| tenpo open | tenpo sike 1970 |
| mani | mani Tola pi ma Pisi (FJD) |
| tenpo | UTC+12 |
| ISO 3166 | FJ |
| lipu ilo |  |

**ma Pisi** anu **ma Wisi** (toki Pisi: *Viti* [ˈβitʃi]) li ma lon ma Osejanija.

## tenpo pini
# ma Tona

| ma Tona
 Tonga |
| --- |
| ma lawa |
|  len ma |  sitelen lawa |
| **kalama musi ma** |
| *Ko e fasi ʻo e tuʻi ʻo e ʻOtu Tonga* (kalama musi toki pi mije lawa pi kulupu ma Tona)  |
|  |
| ma Tona lon ma Osejanija (loje) |
| ma tomo lawa | ma tomo Nukuwalopa |
| ma suli | ma Osejanija |
| toki lawa | toki Tona |
| toki ante | toki Inli |
| jan lawa | jan lawa Tupo nanpa luka wan jan Samiju Wapulu |
| mani | mani Pana (T$) (TOP) |
| tenpo | UTC+13 |
| ISO 3166 | TO |

**ma Tona** (toki Tona: *Tonga*) li ma lawa lon ma Osejanija. ona li kulupu pi ma lili. jan 100,651 li lon ma Tona. ma Tona li jo e ma lili 172 pi sama ala.

## ma lili

ma Tona li jo e ma lili luka.ma lili ona li ni: ma lili Ewa en kulupu Wawaju pi ma lili en kulupu Apawi pi ma lili en kulupu Nijuwa pi ma lili en ma lili Tonatapu.

 ma Tona

ma lili Ewa · kulupu Wawaju pi ma lili · kulupu Apawi pi ma lili · kulupu Nijuwa pi ma lili ·
ma lili Tonatapu

## tenpo pini

tenpo pini la kulupu jan Lapita li lon ma Tona. tenpo sike nanpa 900 la ma Tuwi Tona li kama lon li lawa e ma Tona. ma Tuwi Tona la jan Tuwi Tona li pana e lawa tawa jan Tuwijatakalawa tawa jan Tuwikanokupolu. tenpo ni la jan Tuwi Kanokupolu li jan lawa tan ni: tenpo pini la jan Tupu Sosi li kama lon nasin sewi pi jan Jesu li lanpan e pana pona tan ma Juke lon utala insa pi kulupu jan lawa. tenpo ni la jan li wile e lawa pi jan ale lon ma Tona.

## o lukin kin

| lipu open:ma Tona |
| --- |
|  | * ma Tona
* tenpo pini pi ma Tona
* ma Tuwi Tona
* ma tomo Nukuwalopa
 |
| ante mute |
# ma Nusilan

| ma Nusilan
 New Zealand (toki Inli) Aotearoa (toki Majoli) |
| --- |
|  len ma |  sitelen lawa |
| **kalama musi ma** |
| "God Defend New Zealand" (mama sewi, o awen e ma Nusilan) |
|  |
| ma Nusilan (laso) |
| ma tomo lawa | ma tomo Welinton |
| ma tomo pi mute jan nanpa wan | ma tomo Okolan |
| toki lawa | toki Inli toki Majoli toki luka Nusilan |
| mute jan | 5,223,000 |
| nasin lawa | nasin lawa pi jan ale |
| jan lawa | jan lawa Sa nanpa tu wan jan Kitapa Lakon |
| mani | mani Tola pi ma Nusilan ($) (NZD) |
| tenpo | UTC+12 |
| ISO 3166 | NZ |

**ma Nusilan** anu **ma Silan sin** (toki Inli: *New Zealand* /njʉː ˈzɪələnd/) anu **ma Atejalowa** anu **ma Otejalowa** (toki Majoli: *Aotearoa* /aoˈtearoa/) anu **ma Majoli** li ma lon ma Osejanija. ma lili pi ma Nusilan la ni suli tu li lon. ma suli tu li ma Nosalan (toki Inli: *North Island*, "ma pi nasin seli") li ma Sasalan (toki Inli: *South Island*, "ma pi nasin lete"). ma lili mute kin li lon. ma Nusilan li lon poka telo suli Taman. ma Oselija la, ma Nusilan li lon nasin pi open suno. ma Nusilan li kama ma tan ni: supa kiwen suli tu li kama poka li mama e nena ma suli mute. kulupu jan nanpa wan pi ma Nusilan li kulupu jan Majoli. toki ona li toki Majoli. tenpo pini la, jan pi ma Elopa li tawa ma Nusilan. ma Juke li kama lawa e ona. tenpo ni la, ma tomo lawa pi ma Nusilan li ma tomo Welinton. mute jan la, ma tomo nanpa wan li ma tomo Okolan.

## nimi

jan Elopa li kama la, jan alasa Netelan li lukin e ma Nusilan. jan ni li jan Ape Taman. sona ona li ni: ma Nusilan li sama ma Saten lon ma Sulamelika. taso, suno sike 1643 la, jan alasa Eneli Pawa li pakala e sona ni. ona li toki e ni: ma Saten li ma pi lili mute. ni la, jan pi lipu ma lon ma Netelan li pana e nimi "ma Nusilan" (ma Silan sin). tan pi ma ni li ma Silan lon ma Netelan. ma Silan li ma kipisi lon ma Netelan.

kon pi nimi lon toki Majoli (ma Otejalowa (*Aotearoa*)) li ni: ma pi kon walo linja.

## tenpo pini

## ma

## jan

jan 5,223,000 li lon ma Nusilan.

## toki

ma Osejanija

|  |  |
| --- | --- |
| ma Oselasija(?) | ma Nusilan · ma Oselija |
| ma Melanesija(?) | ma Papuwanijukini · ma Pisi · ma Solomon · ma Wanuwatu |
| ma Makolonija | ma Kilipa · ma Makonisa · ma Mase · ma Najowelo · ma Pela |
| ma Polinesija(?) | ma Samowa · ma Tona · ma Tuwalu[*kipisi "lipu li ala" o weka*] |
# ma tomo Sijata

| ma tomo Sijata
 Seattle (toki Inli) dᶻidᶻəlal̕ič (toki Kasusi) |
| --- |
| ma tomo |
|  |
|  sitelen lawa |
|  |
| ma suli | ma Mewika ma Wasintan ma Kin |
| tenpo open | tenpo sike nanpa 1851 |

**ma tomo Sijata** (toki Inli: *Seattle* /siˈætəl/) anu **ma tomo Sisalalisi** (toki Kasusi: *dᶻidᶻəlal̕ič* d͡zid͡zəlɑl̰it͡ʃ) li ma tomo suli lon ma Kin lon ma Wasintan lon ma Mewika. ma tomo pi ma Wasintan la ma tomo Sijata li suli nanpa wan. jan li sona e ma tomo Sijata tan kalama musi ona tan esun ilo ona. tomo sona suli pi ma Wasintan en tomo sona suli pi ma Sijata en kulupu musi Seka en kulupu musi Mawene li lon ma tomo Sijata.

## tenpo pini

kulupu Tawasi (toki Kasusi: *dxʷdəwʔabš* /dxʷdəwʔɑbʃ/) li kulupu nanpa wan pi ma tomo Sijata. tenpo pini la jan Sija li jan lawa pi kulupu Tuwaja. nimi "Sijato" li tan jan Sija.

tenpo sike nanpa 1851 la jan pali tomo li tawa lon ma ni li pali e ma tomo sin. ma tomo ni li ma tomo Sijata.

tenpo sike nanpa 1919 la jan pali li utala pali suli pi ma tomo Sijata.

tenpo sike nanpa 1999 la jan pi ma ni li utala e kulupu esun pi ma ale.

tenpo sike nanpa 2020 la jan pi ma ni li utala e jan awen lawa. ni la tenpo lili la jan li pali e ma Ka lon ma tomo Sijata.

## sijelo ma

nasin ma pi pini suno la ma tomo Sijata li lon poka pi telo suli Pusi. telo ni li tan telo suli Pasipi. poka ante la telo suli Wasintan li lon. nasin pi pini suno la ma palisa Kisa en kulupu nena Olinpi li lon. nasin pi open suno la ma tomo ante en telo suli Samami en kulupu nena Kasike li lon.

nena mute li lon ma tomo Sijata. sama ma tomo Loma la jan li pilin e ni: ma tomo li lon nena luka tu.

ma tomo Sijata li lon sike seli pi telo suli Pasipi. tenpo kama la ma tawa Kasikelija li pali e tawa ma suli li pakala e ijo mute.

### kon

ma tomo Sijata la tenpo lete li jo e telo mute. tenpo seli li jo ala e telo.

## kipisi pi ma tomo

ma Pala en ma Pemon en ma Kapitoli en ma Kinaton en ma Kinle en ma Peton en ma Kinan li lon ma tomo Sijata.
# ma tomo Wankuwa

| ma tomo Wankuwa
 Vancouver |
| --- |
| ma tomo |
|  |
|  sitelen lawa |
| ma suli | ma Kanata |
| ma lili | ma Pisi |
| toki lawa | toki Inli (lon pali) |
| toki ante | toki Kantun toki Sonko toki Kanse |
| jan lawa | jan Ken Sin |
| tenpo open | tenpo sike 1870 |
| mani | mani Tala pi ma Kanata |
| tenpo | UTC-8 |
| lipu ilo |  |

**ma tomo Wankuwa** (*Vancouver*) li ma tomo lon ma Pisi lon ma Kanata. nanpa jan la, ona li ma tomo nanpa wan lon ma Pisi li ma tomo nanpa tu wan lon ma Kanata. ma tomo ni li lon poka pi telo suli Pasipi.
# ma tomo Sanpansiko

| ma tomo Sanpansiko
 San Francisco |
| --- |
| ma tomo |
|  |
|  len ma |  sitelen lawa |
|  |
| ma tomo San Pansiko lon ma Kaliponija (loje) |
| ma suli | ma Mewika ma Kaliponja **ma Sanpansiko** |
| jan lawa | jan Lanten Pi |
| mani | mani Tola pi ma Mewika ($) |
| tenpo | UTC-8 |
| lipu ilo |  |

**ma tomo Sanpansiko** (toki Inli: *San Francisco*) li ma tomo suli lon ma Kaliponja pi ma Juwese. ona li suli tawa esun tawa musi tawa nasin sona.

ma Kaliponja la, ma kipisi MMLLLTW(58) li lon. lon ona mute la, ma tomo mute li lon. taso, ma tomo Sanpansiko li ma tomo taso lon ma kipisi ni. ma tomo Sanpansiko li ma tomo li ma kipisi kin.