Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ante kalama

kalama la, **ante kalama** li toki e ni: kalama li ante seme lon tenpo? ni li sama ni: jan li luka mute e nena li awen luka ni lon ilo kama supa pi nena walo pimeja la, kalama li kama lon tenpo lili. ni la, kalama ni li kama weka.

tenpo mute la, ante kalama li toki e suli kalama. taso ona li ken toki e mute pali pi mute tenpo e sewi kalama.

mute ADSR
tenpo mute la, jan li sona e mute pi ante kalama kepeken nasin pi **mute ADSR (mute Esijesa)** anu **mute tu tu pi ante kalama.** ADSR li nimi lili tan nimi *"Attack"* tan nimi *"Decay"* tan nimi *"Sustain"* tan nimi *"Release"*. ni ale li toki e ni:

* **ante open kalama(Attack)* li toki e tenpo. tenpo li open lon kama sewi kalama tan kalama ala. tenpo li pini lon sewi nanpa wan pi sewi kalama ni.
* **ante weka kalama(Decay)* li toki e tenpo. tenpo li open lon kama anpa kalama tan sewi nanpa wan pi sewi kalama ni. tenpo li pini lon tenpo ni: sewi kalama li kama awen.
* **ante awen kalama(Sustain)* li toki e tenpo. tenpo li open lon tenpo open pi awen kalama. tenpo li pini lon tenpo pini pi awen kalama.
* **ante pini kalama(Release)* li toki e tenpo. tenpo li open lon kama anpa kalama tan pini pi awen kalama. tenpo li pini lon kalama ala.
# musi ilo

musi lon tomo pi musi ilo lon ma Nijon.
**musi ilo**  li musi kepeken ilo sona. tenpo mute mute mute la, ona li kepeken sitelen tawa kin. tan ni, ona li jo e nimi "**musi pi sitelen tawa**" kin. ilo nanpa mute li pali tan musi taso, taso mute li ala. ken la, jan li musi e musi ilo kepeken nasin mute pi ilo sona. ken la, musi ilo li pali kepeken jan wan anu jan tu anu jan mute. ilo mute pi musi ilo li lon.

musi ilo pi nanpa wan li kama lon tenpo 1950s lon tenpo 1960s. taso, musi ilo ni li esun ala. tan ni, jan lili li sona e ona lon tenpo ni. esun pi musi ilo li open lon tenpo 1970s. tenpo sin la, jan mute pi ma ale li musi e musi ilo.

## lipu ante

* musi Amanka
* musi "kasi en jan moli li utala"
* musi Manka
* musi Pokemon
* musi utala pi jan wan
* musi pi kulupu utala
* musi pi tomo tawa
* musi "toki sewi pimeja: jan soweli Ukon"
* musi "ma ko"(World of Goo)
* ante toki tawa toki pona pi musi pi ilo nanpa tan jan Lentan
* ante toki tawa toki pona pi musi pi ilo nanpa tan jan Pije
# lipu lili pi linja wawa

**lipu lili pi linja wawa** anu **lipu IC** (toki Inli la: *integrated circuit*) li lipu lili pi ijo wawa lupa, li jo e ilo wawa mute. tenpo mute la, ijo wawa lupa ni li ijo wan nanpa luka luka tu tu. ilo wawa li ilo pake li ilo kipisi li ilo jo. lipu IC li wawa e ilo sona la, ilo sona li kama lili.
# kulupu Jejusi

jan pi kulupu Jejusi lon ma ale
**kulupu Jejusi** (toki Iwisi la: *יְהוּדִים* [je.huˈdim]) li kulupu jan tan kulupu Isale tan kulupu Iwisi. nasin sewi kulupu li nasin sewi Jajasi. jan pi kulupu ni li kute mute e nasin ni. jan ante li kute ala e ona.

kulupu mute li lon kulupu Isale li kama wan lon kulupu Jejusi. nimi kulupu li tan nimi pi ma Jejusi lon ma Isale.

jan pi kulupu Jejusi li lon ma mute. ona li mute lon ma Isale lon ma Mewika.

kulupu Jejusi li ike tawa jan mute. jan ni li ike e ona li pakala e ona li moli e ona.

jan pi kulupu Jejusi li kepeken toki ante mute. toki Iwisi en toki Alamaja li toki pi lipu Tanaka. tenpo pini la, toki Iwisi li kama toki moli. taso toki Iwisi li kama suli sin lon ma Isale. toki ante pi jan pi kulupu Jejusi li toki Isisi, li toki Lasino, li toki ante mute.

## jan suli pi kulupu Jejusi

* jan Ape Ansan
* jan Jesu
* jan Ka Maku
* jan Sameno
# ma Isilan

| ma Isilan
 Ísland |
| --- |
|  len ma |  sitelen lawa |
| **kalama musi ma** |
| Með lögum skal land byggja  |
|  |
| ma Isilan (laso pimeja) lon ma Elopa |
| ma tomo lawa | ma tomo Lekawi |
| toki lawa | toki Isilan |
| mani | mani Isilan  |
| ISO 3166 | IS |

**ma Isilan** (toki Isilan la: *Ísland*) li ma lili lon ma Elopa. nimi ona li *Ísland* ("ma pi telo lete kiwen") pi toki Isilan. ma tomo lawa ona li ma tomo Lekawi (toki Isilan: *Reykjavík*). toki lawa li toki Isilan li toki luka.

ma tomo Akuleli (toki Isilan: *Akureyri*) li ma tomo suli ante

telo li lon poka ale pi ma Isilan. ma Isilan li ma suli tawa nasin pi ken jan li ma suli tawa nasin pi lawa jan.

ma Elopa

|  |  |
| --- | --- |
| ma Elopa lete | ma Ele · ma Esi · ma Isilan · ma Juke · ma Lawi · ma Lijatuwa · ma Nosiki · ma Sensa · ma Sumi · ma Tansi |
| ma Elopa pi open suno | ma Lominija · ma Lowenki · ma Lusi · ma Mosijo · ma Motowa · ma Pelalusi · ma Posuka · ma Pokasi · ma Seki · ma Ukawina |
| ma Elopa pi pini suno | ma Esalasi · ma Kanse · ma Lisensan · ma Lusepu · ma Monako · ma Netelan · ma Pesije · ma Suwasi · ma Tosi |
| ma Elopa seli | ma Antola · ma Elina · ma Epanja · ma Italija · ma Kiposi · ma Lowasi · ma Lowensina · ma Mata · ma Potuke · ma Posan · ma Samalino · ma Sewenamaketonija · ma Sinakola · ma Sipe · ma Sopisi · ma Tuki · ma Wasikano |
# toki Asepasan

| toki Asepasan
 *Azərbaycan dili آذربایجان دیلی Азәрбајҹан дили* |
| --- |
| kalama | [ɑːzæɾbɑjˈdʒɑn dɪˈli] |
| ma | ma Asepasan |
| mute jan | 24,00,00,00 (tenpo sike #2022) |
| kulupu toki | Tuki |
| toki pi tenpo pini | toki Tuki majuna pi ma palisa Anatolu
* toki Tuki Asemi
 |
| nasin sitelen | \* ma Asepasan la: sitelen Lasina \* ma Ilan la: sitelen Alapi \* ma Lusi la: sitelen Kililisa |
| nanpa toki |
| ISO 639-1 | `az` |
| ISO 639-2 | `aze` |
| ISO 639-3 | `aze` |
| Glottolog | `azer1255` |
|  |
| laso pimeja: ma la toki Asepasan li suli nanpa wan
laso walo: ma la toki Asepasan li suli nanpa wan ala, taso jan pi mute pona li toki ona |

toki Asepasan (toki Asepasan la: *Azərbaycan dili*) li toki pi kulupu Tuki. ona li toki lawa lon ma Asepasan li toki lawa wan tan 14 lon ma Take pi ma Lusi, taso jan lon ma Ilan li toki ona kin.