# utala suli nanpa tu

sama palisa pi ilo tenpo: utala pi ma Wanijalin lon ma Sonko, utala nanpa wan pi ma tomo Elalamen lon ma Masu, tomo tawa kon pi ma Tosi, utala pi ma tomo Linkajen lon ma Pilipina, ma Tosi li lon e lipu pi utala ala, utala pi ma tomo Salinka lon ma Sesesele.**utala suli nanpa tu** la kulupu ma Alije en kulupu ma Akije li utala. ona li open lon tenpo sike nanpa 1939 li pini lon tenpo sike nanpa 1945. ona li utala pi suli nanpa wan lon tenpo pini ale. jan mute li moli tan utala ni. jan moli mute li jan utala ala. jan Atoje Ite li moli e jan mute pi kulupu Jejusi e jan pi kulupu ante mute. tan ante moli li wile moku li jaki.

utala suli nanpa tu la tan mute li lon. nasin pi palisa mute li kama suli lon ma Tosi lon ma Italija. nasin utala li kama suli lon ma Nijon. pini pi utala suli nanpa wan la kulupu Alije li wawa ala e ma Tosi. tan ni la jan pi ma Tosi li wile kama wawa. kin la ma Tosi li lanpan e ma Esalasi e ma lon ma Sekolowenko. ma Nijon li utala e ma Sonko. utala insa pi ma Epanja li kama.

tenpo sike nanpa 1939 la ma Tosi en ma Sesesele li utala e ma Posuka. ni li open e utala suli nanpa tu. ma Juke en ma Kanse li wile utala e ma Tosi tan ni: ma Posuke li lon kulupu ma Alije. tenpo sike nanpa 1940 la jan Atoje Ite li utala e ma Kanse. tenpo sike nanpa 1941 la ona li open e utala lon ma Sesesele.

pini pi tenpo sike nanpa 1941 la ma Nijon li utala e ma pi kulupu Alije lon telo Pasipi. tan ni la ma Mewika li kama lon utala suli nanpa tu. tenpo sike nanpa 1942 la kulupu Alije li anpa e kulupu Akije lon ma Apika lete lon ma Sesesele. tenpo sike nanpa 1944 la kulupu Alije li kama lon ma Tosi tan utala pi ma Nomansi. ma Tosi li kama anpa lon tenpo sike nanpa 1945. tenpo sike sama la ma Nipon li kama anpa tan ni: ma Mewika li kepeken ilo pakala suli tu.

utala suli nanpa tu li ante e ijo mute. ma mute li wile ala e utala la ona li pali e kulupu pi ma mute wan. ma Mewika en ma Sesesele li kama ma pi suli nanpa wan. ni li open e utala lete. wawa pi ma Elopa li kama suli ala la ona li pini lon ma Apika.

## tan

utala suli nanpa tu li open la tan mute li lon.

### pini pi utala suli nanpa wan

utala suli nanpa wan li ante e ma Elopa. ma Esalasi Mosijo en ma Tosi en ma Pokasi en ma Osuman li kama anpa. ma sin li kama tan ma ni. ma Lusi li kama ma Sesesele li kepeken nasin pi pali kulupu. kulupu ma Alije li kama sewi li kama suli.

ma li wile ala e utala sin la ona li pali e kulupu ma (toki Inli la: *League of Nations*) lon tenpo sike nanpa 1920. kulupu ni li wile e utala ala.

lipu pi ma tomo Pesa la ma Tosi li pana e mani mute tawa kulupu Alije li kama lili li weka e jan utala mute ona li ken ala lanpan e ma ante.

### ma Tosi en ma Italija

utala suli nanpa wan li pini la ma Tosi li kama ma Wama (toki Tosi la: *Weimarer Republik*). ma ni li kepeken nasin lawa pi jan ale. ni li kama e utala tan ni: jan li pilin ike li pilin pona tawa nasin lawa ni.

ma Italija la jan Penito Musolini li kama jan lawa li kepeken nasin pi palisa mute. ona li wile e ni: ma Italija li suli sama ma Loma suli.

tenpo sike nanpa 1933 la jan Ato Ita li kama jan lawa pi ma Tosi. ona li ante e nasin lawa pi ma Tosi. ona li pilin ike tawa kulupu Jejuta tawa kulupu jan ante mute. ona li suli e kulupu utala pi ma Tosi. nasin pi jan ale li pini. nasin Nasi li kama.

### ma Asija

ma Nijon li utala e ma lon ma Asija li suli e kulupu utala ona. tenpo sike nanpa 1931 la ona li utala e ma Mansu lon ma Sonko. ma Sonko li wile e pona tan kulupu ma. ma Nijon li weka tan kulupu ni.