# toki Sonko

| toki Sonko
 *汉语* |
| --- |
| kalama | /ʈ͡ʂʊŋ˥ wən˨˥/（中文）
/xän˥˩ ɥy˨˩˦/（汉语）
/xu̯ä˨˥ ɥy˨˩˦/（华语） |
| ma | ma Sonko
ma tomo Onkon
ma tomo Omun
ma Tawan
ma Sinkapo
kulupu pi ma mute |
| kulupu toki | Sonko Po
* kulupu toki Sonko
	+ toki Sonko
 |
| nasin sitelen | sitelen Sonko pi tenpo pini sitelen Sonko pona |
| nanpa toki |
| ISO 639-1 | `zh` |
| ISO 639-2 | `chi / zho` |
| ISO 639-3 | `zho` |
| **toki li ni lukin** |
| **toki pi ken jan pi ma ale** [lipu tan] |
| 人人生而自由，在尊严和权利上一律平等。他们赋有理性和良心，并应以兄弟关系的精神相对待。
人人生而自由，在尊嚴和權利上一律平等。他們賦有理性和良心，並應以兄弟關係的精神相對待。 |

**toki Sonko** (toki Sonko la: 汉语, 漢語, *Hànyǔ*, "toki pi kulupu An") li toki pi ma Sonko. nanpa jan pi toki mama la, ona li toki nanpa wan lon ma ale. taso, "toki Sonko" li toki wan ala li kulupu toki. ken wan la, toki Sonko li nimi pi nasin toki pi kulupu lawa pi ma Sonko. toki lawa Sonko (anu "toki Putonwa" (普通话, 普通話, *Pǔtōnghuà*, "toki pi nasa ala")) li kama tan kulupu toki Kunwa (官话, "toki pi jan lawa", 官話, *Guānhuà*).

toki Sonko li toki pi ma mute. ona li toki lawa pi ma Sonko li toki lon ma Tawan li toki lon ma Sinkapo, lon ma mute ante. ante mute pi toki Sonko li lon. sitelen la ona ale li sama mute. taso toki kalama la ona li ante mute.

## kalama

ni li kalama pi toki Sonko lawa. toki Sonko ante la kalama li ante.

### kalama suli

|  | open uta | uta sewi sinpin | linja uta monsi | supa pi uta sewi | uta sewi monsi |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| nena | m马 | n你 |  | ŋ陵 |
| pini kalama | kon | pʰ普 | tʰ图 | kʰ哭 |
| kon ala | p比 | t地 | k扩 |
| pini kalama lili | kon |  | t͡sʰ此 | ʈ͡ʂʰ吃 | t͡ɕʰ气 |  |
| kon ala | t͡s子 | ʈ͡ʂ只 | t͡ɕ鸡 |
| pini lili | f服 | s宿 | ʂ书 | ɕ西 | h~x喝 |
| kalama telo | w无 | l路 | ʐ~ɻ日 | j, ɥ一鱼 |  |

### kalama lili

kalama lili pi toki Sonko li nasa mute

|  | sinpin | meso | monsi |
| --- | --- | --- | --- |
| sewi | i 一 | y 语 | ɨ 思 | u 无 |
| insa | e | ə 鹅 | o 喔 |
| anpa |  | a 阿 |  |

| kalama lili | meso kalama | kalama pini |
| --- | --- | --- |
| - | -j | -w | -n | -ŋ |
| - | -a- | a | aj 爱 | aw 奥 | an 安 | aŋ |
| -ə- | ə | ej 诶 | ow 欧 | ən 嗯 | əŋ 鞥 |
| -ɨ- | ɨ |  |
| -j- | -ja- | ja 鸭 |  | jaw 要 | jen 减 | jaŋ 羊 |
| -je- | je 也 | jow 有 |
| -(j)i- | (j)i | (j)in 音 | (j)iŋ 英 |
| -w- | -wa- | wa | waj 歪 |  | wan 完 | waŋ 王 |
| -wo- | wo | wej 为 | wən 文 | wəŋ 翁 |
| -(w)u- | (w)u | (w)un 坤 | (w)uŋ 中 |
| -ɥ- | -y- | y |  | yn 云 |  |
| -ɥe- | ɥe 月 | ɥen 元 |

### kalama pi pana kon

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| nanpa kalama | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| toki | sewi | tawa sewi | tawa anpa en sewi | tawa anpa | nasa ala |
| toki ilo Pinin | ā | á | ǎ | à | a |
| kalama lawa | pali mute (ma tomo Pesin) | ˥ 55, ˦ 44 | ˨˥ 25 | ˨˩˨ 21(2) | ˥˨ 52, ˥˧ 53 | *(mute)* |
| pali mute (ma tomo Tape) | ˦ 44 | ˧˨˧ 323 | ˧˩˨ 31(2) | ˥˨ 52, ˥˧ 53 |
| pali mute ante | ˥˦ 54, ˦˥ 45 | ˧˨˥ 325, ˨˦ 24 | ˨˩˧ 21(3), ˨ 22 | ˦˨ 42 |
| sitelen kalama pi sitelen Apije | /á/ | /ǎ/ [a᷄] | /à/ [à̤, a̤᷆, a̤᷉] | /â/ |
| nimi pi kalama pi pana kon | 陰平(阴平)
*yīnpíng* | 陽平(阳平)
*yángpíng* | 上
*shǎng* | 去
*qù* | 輕(轻)
*qīng* |
| lukin | 巴/bā | 拔/bá | 把/bǎ | 爸/bà | 吧/ba |

## toki ante

toki Sonko li toki wan ala li kulupu pi toki mute. toki lawa pi ma Sonko kama tan toki pi ma tomo Pesin. nimi pi toki ni li "toki Putonwa". toki Sonko la, nimi ni li "toki pi jan mute" anu "toki lawa". jan mute pi ma Sonko li ken toki e toki Sonko lawa. taso, jan mute pi ma Sonko li ken toki e toki ante mute. ma Sonko la, ma lili ali en ma tomo ali li jo e toki ante. jan pi sona toki li kulupu e toki ante ni. ni li kulupu suli:

* kulupu toki Kunwa (官話, 官话). toki lawa Sonko li kama tan kulupu ni.
* kulupu toki Man (閩語, 闽语) (anu kulupu toki Min anu kulupu toki Pan). kulupu suli tu pi toki Man li lon. ona li lon poka pi telo suli lon insa ma. toki pi ma Tawan (台灣話, 台湾话) en toki ante li lon kulupu Man.
* kulupu toki U (吳, 吴). toki pi ma Sane (上海話, 上海话) en toki ante li lon kulupu toki U.
* kulupu toki Ju (粵語, 粤语). toki Konton (廣東話, 广东话) en toki ante li lon kulupu toki Ju.
* kulupu toki Kin (晉語, 晋语). toki pi ma lili Sansi (山西) en toki ante li lon kulupu ni.
* kulupu toki Kan (贛語, 赣语). toki pi ma lili Sijansi (江西) en toki ante li lon kulupu ni.
* kulupu toki Aka (客家話, 客家话). kulupu toki Aka li jo e toki ante mute.
* kulupu toki Sijan (湘语 la: 湘語). toki pi ma lili Unan (湖南) en toki ante li lon kulupu ni.

## sitelen Sonko

toki ante ali pi toki Sonko li kepeken sitelen Sonko. toki Sonko la, sitelen Sonko li "sitelen Ansi" (漢字, 汉字). toki Sonko la, nimi ni li "sitelen pi kulupu jan An". sitelen Kansi li kepeken sitelen nimi. sitelen nimi li ante pi sitelen kalama. sitelen nimi li sitelen e nimi. sitelen kalama li sitelen e kalama. tenpo ni la, jan li kepeken nasin pi sitelen nimi wan taso: sitelen Kansi.

toki ante Sonko ali la, sitelen Sonko li sama. taso, jan li ken toki e sitelen Sonko kepeken kalama ante.

nasin ante pi sitelen Sonko li lon. sitelen Pin In li nasin pi sitelen Sonko kepeken sitelen Lasina. tenpo pini la, jan li sitelen Lasina e toki Sonko kepeken nasin We Sije (toki Inli la: *Wade-Giles*).

## kulupu nimi

ni li nimi pi mute lili tan toki Sonko lawa.

* 你好 (*nǐ hǎo*): toki a!
* 早上好 (*zǎoshàng hǎo*) anu 早安 (*zǎo ān*): suno pona! (lon open suno)
* 中午好 (*zhōngwǔ hǎo*) anu 午安 (*wǔ ān*): suno pona! (lon insa suno)
* 晚上好 (*wǎnshàng hǎo*): suno pona! (lon pini suno)
* 晚安 (*wǎn ān*): o lape pona! (lon pini suno)
* 謝謝/谢谢 (*xièxie*): sina pona!
* 對不起/对不起 (*duìbùqǐ*): pakala mi.
* 再見/再见 (*zài jiàn*): mi tawa./tawa pona!/o pona!

## linja tawa

lipu Wikipedia pi toki Sonko li lon.