Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# tenpo suno

tenpo suno
**tenpo suno** li tenpo ni: tenpo wan la, ma li tawa sike. sewi la, suno sike li weka li kama lon tenpo suno wan. ona li sama tenpo Ola 24 li sama tenpo Sekun 86,400 lon sike mi.
kin la, tenpo suno li ken tenpo pimeja ala. jan en soweli li kama pali lon tenpo suno.

tenpo pi tenpo suno lon mun ante li sama ni:

| nimi | tenpo suno (tenpo Ola) |
| --- | --- |
| mun Mekuli | 4222.6 |
| mun Wenu | 2802 |
| mun poka mi | 708.7 |
| mun Masi | 24.7 |
| mun Jupite | 9.9 |
| mun Satunu | 10.7 |
| mun Ulanu | 17.2 |
| mun Netunu | 16.1 |
| mun Puto | 153.3 |
# tenpo

**tenpo** la ijo li kama li tawa. tenpo pini li lon open tenpo. tenpo ni li lon ni. tenpo ni li pini la tenpo kama li lon. jan li wile lukin e tenpo la, ona li kepeken ilo tenpo.

ilo tenpo
## nasin tenpo pi tenpo pini

tenpo pini pi weka mute la jan li sona e ante tenpo tan suno tan mun. tenpo suno la suno li lon. tenpo pimeja la mun li lon. sama la jan li ken sona e tenpo sike tan suno li ken sona e tenpo mun tan mun.

ilo tenpo suno: suno li tawa lon sewi la pimeja palisa li tawa lon nanpa tenpo.
# sitelen tawa

sitelen tawa ni la jan li lon soweli tawa
**sitelen tawa** li awen e ijo pali. ona li ken jo e kalama. ken la, ona li ken jo e ijo lon anu ijo pi lon ala. lon la sitelen li tawa ala. taso ilo li pana e sitelen mute pi tawa ala la lukin la ona li tawa. sitelen tawa li pona li musi tawa jan mute.

nasin ni pi sitelen tawa li kama lon poka pi tenpo sike nanpa 1890. tenpo pini la, nasin ante pi sitelen tawa li lon. sitelen tawa li kama suli lon nasin jan. tenpo sin la, sitelen tawa li pona tawa jan pi ma ali. ilo mute li ken pana e sitelen tawa. kin la, tomo pi sitelen tawa li lon.

tenpo open la, sitelen tawa li ken jo e kule tu taso: pimeja en walo. taso tenpo ni la, sitelen tawa li ken jo e kule ali.
# toki Anku

| toki Anku anu toki Soson
 *한국어 anu 조선어* |
| --- |
| kalama | [ha(ː)n.ɡu.ɡʌ] anu
[tso.sɔ.nɔ] |
| ma | ma Anku
ma Soson
ma Sonko  |
| kulupu toki | Anku |
| toki pi tenpo pini | toki Anku pi tenpo pini
* toki Anku pi tenpo insa
	+ toki Anku open
 |
| nasin sitelen | sitelen Anku |
| nanpa toki |
| ISO 639-1 | `ko` |
| ISO 639-2 | `kor` |
| ISO 639-3 | `kor` |
| Glottolog | `kore1280` |
| Linguasphere | `45-AAA-a` |
|  |
|   ma pi toki Anku mute
  ma pi toki Anku lili
  jan lili mute pi toki Anku li lon |

**toki Anku** (toki Anku la: *한국어 anu 조선어* [ha(ː)n.ɡu.ɡʌ] anu
[tso.sɔ.nɔ]) li toki. ma Anku en ma Soson li kepeken toki ni. jan pi ma Sonko li toki kin e ni. tenpo pini la jan pi ma Anku en ma Soson li sitelen e toki ni kepeken sitelen Kansi, taso tenpo ni la jan mute pi ma Anku en ma Soson li sitelen e toki Anku kepeken sitelen Anku.

## kalama

### kalama pi pini uta

|  | open uta | kiwen sinpin uta | kiwen sinpin en kiwen sewi uta | ko sewi uta | lupa uta |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| nena sinpin | m | n |  | ŋ |  |
| pini uta | wawa ala | p | t |  | k |  |
| lupa wawa | p͈ | t͈ |  | k͈ |  |
| kon wawa | pʰ | tʰ |  | kʰ |  |
| pini uta en pini lili uta | wawa ala |  |  | t͡s anu t͡ɕ |  |  |
| lupa wawa |  |  | t͡s͈ anu t͡ɕ͈ |  |  |
| kon wawa |  |  | t͡sʰ anu t͡ɕʰ |  |  |
| pini lili uta | wawa ala |  | s anu ɕ |  |  | h |
| lupa wawa |  | s͈ anu ɕ͈ |  |  |  |
| open lili uta | w | l | j |  |  |

* kalama /ŋ/ li kama taso lon pini pi kulupu kalama

* kalama pi uta open li lon poka tu pi kalama /l/ la, kalama /l/ li kama kalama /ɾ/

* kalama /s/ la kalama /i/ anu kalama /j/ li kama la, kalama /s/ li kama kalama /ɕ/

* toki Anku pi ma Anku seli la, tenpo pini la kalama /l/ li ken ala kama lon open nimi. ni la kalama /l/ li weka anu kama kalama /n/. kama ni li nimi 두음법칙 (nasin pi open nimi). tenpo ni la kalama /l/ li ken kama lon open nimi, taso nimi pi tenpo pini tan toki Sonko li ante lon open nimi tan ni.

### kalama pi open uta

|  | sinpin | monsi |
| --- | --- | --- |
| sewi | i | (y) | ɯ | u |
| insa | e | (ø) | ʌ | o |
| anpa | a |
| kalama tu | ja jʌ jo ju je wa wʌ we wi ɰi |

* kulupu lawa pi toki Anku li toki e ni: kalama /y/ en kalama /ø/ li lon. taso jan mute li kepeken kalama [wi] li kepeken kalama [we] tawa ni.
* tenpo pini la kalama /ɛ/ en kalama /e/ li lon. jan mute pi tenpo ni la ona tu li sama li insa pi kalama tu ni.

## ijo ante

jan Anku li kepeken toki ante tan ni: jan kute li sewi anu anpa tawa ona. nasin toki ni mute li lon, taso kulupu suli tu li ken lon: toki sewi en toki anpa. pini toki pi toki sewi en ona pi toki anpa li ante. o lukin la jan li kepeken toki sewi tawa jan pi pana sona, tawa mama ona. taso jan li kepeken toki anpa tawa jan lili. sina kepeken toki anpa tawa jan pi pana sona la ona en jan ante li pilin nasa. ike la jan sina pi pana sona li utala e sina.

toki sewi: -요(*yo*), -입니다(*imnida*), -입니까?(*imnikka?*), -이에요(*ieyo*); toki anpa: -야(*ya*), -니?(*ni?*), -냐?(*nya?*)

종이(*jong-i*) li lipu lon toki Anku. o lukin la '종이입니다' li toki e ni: jan suli o, ni li lipu. taso '종이야' li toki e ni: jan pona o, ni li lipu.

## linja tawa

lipu Wikipedia pi toki Anku li lon.
# ma tomo Pusan

**ma tomo Pusan** li ma tomo lawa pi ma Anku. ona li ma tomo lawa suli nanpa tu, li ma nanpa wan pi tomo tawa telo suli lon ma Anku. toki Anku la nimi ona li 부산.

jan li tawa e tomo tawa telo la, sina ken tawa ma Nijon tan ma tomo Pusan.