Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# lipu 1984

tenpo ale la, jan suli li lukin e sina.
**lipu 1984** (toki Inli la: *Nineteen Eighty-Four*) li lipu pi tenpo kama ken tan jan So Owe (*George Orwell*). tenpo sike nanpa 1948 la ona li lon e lipu 1984. ona li toki e ni: tenpo sike nanpa 1984 la, lawa li lawa e ale, li lukin e ale pi jan ale.

jan lipu nanpa wan li jan Winson Sumi (*Winston Smith*). kulupu lawa la ona li pali, taso len la, ona li wile pakala e kulupu lawa. ona li olin e jan poka pali, e jan Sulija (*Julia*). lawa li ike tawa jan Julija kin.

pini pi lipu 1984 la kulupu lawa Inso (*Ingsoc)* li pakala e jan Winson e jan Sulija la jan Winson li toki e ni: "kulupu lawa Insake li pona a!" ni la jan Winson li ken ala lawa e jan Winson. kulupu lawa Insake li lawa e jan Winson.

## toki Tokisin

lipu la, lawa li pali e toki Tokisin (*Newspeak*). ona li weka e nimi mute tawa pona toki. jan li ken wan e nimi mute. toki Inli la, nimi mute tawa ijo wan li lon: "pona mute a" la, *"excellent"* en *"fabulous"* en *"fantastic"* en nimi ante li lon. toki Tokisin li weka e ona, li pana e nimi *"doubleplusgood"* ("pona namako tu").

suli la, ona li weka e ken toki pi wile pi pakala lawa[*tan toki Inli*], tawa ni: nasin ken Sapi-Wa la, jan li ken ala toki insa e wile la, ona li ken ala wile e ona. nimi "ken" li kama "pi toki insa ike" (*"crimethinkful"*). ona li ante e toki insa kepeken nasin ante kin: "unpa pona" (*"goodsex"*) li unpa tawa pali pi jan lili taso, li tawa ala pilin pona.

jan mute li toki e ni: toki pona li sama toki Tokisin. toki pona li toki sin kin, taso lawa li pana ala e ona tawa jan. ona li ante e lawa sina kin, taso ona li wile pona taso e toki insa.
# tawa

tomo tawa linja li tawa
**tawa** la ijo li kama lon ma ante. sona nanpa la jan li nanpa e tawa kepeken nasin mute. ona li nanpa e weka tan open e suli pi nasin tawa e wawa tawa e ante pi wawa tawa e tenpo tawa. jan li wile sona e tawa ijo la ona li wile lukin e awen pi ijo ante.

## lawa tawa

jan Isa Nuton li toki e nasin tu wan:

|  |  |
| --- | --- |
| **nasin nanpa wan**: | wawa li kama ala e ante la ijo li awen tawa sama anu tawa ala. |
| **nasin nanpa tu**: | **F = ma** wawa ale (F) li kama suli la ante pi wawa tawa (a) li kama suli. wawa sama la ijo pi suli (m) mute li ante (a) lili pi wawa tawa. |
| **nasin nanpa tu wan**: | ijo li pana e wawa tawa ijo ante la ijo ante li pana sama e wawa sama tawa ijo nanpa wan lon nasin pi ante ale. |