Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sasoronə 16

|  |
| --- |
|

Sasoronə 15 **Sasoronə 16**  Sasoronə 17
1501 1502 1503 1504 1505 1506 1507 1508 1509 1510
1511 1512 1513 1514 1515 1516 1517 1518 1519 1520
1521 1522 1523 1524 1525 1526 1527 1528 1529 1530
1531 1532 1533 1534 1535 1536 1537 1538 1539 1540
1541 1542 1543 1544 1545 1546 1547 1548 1549 1550
1551 1552 1553 1554 1555 1556 1557 1558 1559 1560
1561 1562 1563 1564 1565 1566 1567 1568 1569 1570
1571 1572 1573 1574 1575 1576 1577 1578 1579 1580
1581 1582 1583 1584 1585 1586 1587 1588 1589 1590
1591 1592 1593 1594 1595 1596 1597 1598 1599 1600  |

## Taryx

## Hodison

## Movardəjon

## Mardən

## Idon, mərasimon ijən xysusijə ružon

## Səvonon
# 1821

|  |
| --- |
|

Sasoronə 18 | **Sasoronə 19**  | Sasoronə 20
1801 1802 1803 1804 1805 1806 1807 1808 1809 1810
1811 1812 1813 1814 1815 1816 1817 1818 1819 1820
1821 1822 1823 1824 1825 1826 1827 1828 1829 1830
1831 1832 1833 1834 1835 1836 1837 1838 1839 1840
1841 1842 1843 1844 1845 1846 1847 1848 1849 1850
1851 1852 1853 1854 1855 1856 1857 1858 1859 1860
1861 1862 1863 1864 1865 1866 1867 1868 1869 1870
1871 1872 1873 1874 1875 1876 1877 1878 1879 1880
1881 1882 1883 1884 1885 1886 1887 1888 1889 1890
1891 1892 1893 1894 1895 1896 1897 1898 1899 1900

 |

## Hodison

## Movardəjon

## Mardəjon

## Idon, mərosimon ijən xysusijə ružon

## Səvonon
# Ekvador

Ekvadori parcəm
**Ekvador (Ecuador)** — cy Nyso Amerikə kišvəronədə gyləje. 24 maj 1822-inə sorədə ozod byə. Rəsmi Ispani zyvone. Əroziš 283 560 km²-e. Əholiš 15 miljon 439 həzoje. Pajtaxtyš Kitoje.

|  |
| --- |
| **Amerikə kišvəron** |
|
Amerikə Ibyə Štaton •
Kanada •
Meksika •
Beliz •
Salvador •
Honduras •
Kosta Rikə •
Gvatemala •
Nikaragua •
Panama •
Argentinə •
Bolivijə •
Brazilijə •
Venesuela •
Gajana •
Kolumbijə •
Kubə •
Paragvaj •
Peru •
Surinam •
Urugvaj •
Folklendi ləpəkon •
Firəngistoni Gviana •
Cili •
Ekvador •
Nyso Georgijə ijən Nyso Sandvis ləpəkon •  |  |
# 1831

|  |
| --- |
|

Sasoronə 18 | **Sasoronə 19**  | Sasoronə 20
1801 1802 1803 1804 1805 1806 1807 1808 1809 1810
1811 1812 1813 1814 1815 1816 1817 1818 1819 1820
1821 1822 1823 1824 1825 1826 1827 1828 1829 1830
1831 1832 1833 1834 1835 1836 1837 1838 1839 1840
1841 1842 1843 1844 1845 1846 1847 1848 1849 1850
1851 1852 1853 1854 1855 1856 1857 1858 1859 1860
1861 1862 1863 1864 1865 1866 1867 1868 1869 1870
1871 1872 1873 1874 1875 1876 1877 1878 1879 1880
1881 1882 1883 1884 1885 1886 1887 1888 1889 1890
1891 1892 1893 1894 1895 1896 1897 1898 1899 1900

 |

## Hodison

## Movardəjon

## Mardəjon

## Idon, mərosimon ijən xysusijə ružon

## Səvonon
# 1903

|  |
| --- |
|

Sasoronə 19 | **Sasoronə 20**  | Sasoronə 21
1901 1902 1903 1904 1905 1906 1907 1908 1909 1910
1911 1912 1913 1914 1915 1916 1917 1918 1919 1920
1921 1922 1923 1924 1925 1926 1927 1928 1929 1930
1931 1932 1933 1934 1935 1936 1937 1938 1939 1940
1941 1942 1943 1944 1945 1946 1947 1948 1949 1950
1951 1952 1953 1954 1955 1956 1957 1958 1959 1960
1961 1962 1963 1964 1965 1966 1967 1968 1969 1970
1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977 1978 1979 1980
1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990
1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000

 |

## Hodison

## Movardəjon

## Mardəjon

## Idon, mərosimon ijən xysusijə ružon

## Səvonon
# 1914

|  |
| --- |
|

Sasoronə 19 | **Sasoronə 20**  | Sasoronə 21
1901 1902 1903 1904 1905 1906 1907 1908 1909 1910
1911 1912 1913 1914 1915 1916 1917 1918 1919 1920
1921 1922 1923 1924 1925 1926 1927 1928 1929 1930
1931 1932 1933 1934 1935 1936 1937 1938 1939 1940
1941 1942 1943 1944 1945 1946 1947 1948 1949 1950
1951 1952 1953 1954 1955 1956 1957 1958 1959 1960
1961 1962 1963 1964 1965 1966 1967 1968 1969 1970
1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977 1978 1979 1980
1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990
1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000

 |

## Hodison

## Movardəjon

## Mardəjon

## Idon, mərosimon ijən xysusijə ružon

## Səvonon
# 1979

|  |
| --- |
|

Sasoronə 19 | **Sasoronə 20**  | Sasoronə 21
1901 1902 1903 1904 1905 1906 1907 1908 1909 1910
1911 1912 1913 1914 1915 1916 1917 1918 1919 1920
1921 1922 1923 1924 1925 1926 1927 1928 1929 1930
1931 1932 1933 1934 1935 1936 1937 1938 1939 1940
1941 1942 1943 1944 1945 1946 1947 1948 1949 1950
1951 1952 1953 1954 1955 1956 1957 1958 1959 1960
1961 1962 1963 1964 1965 1966 1967 1968 1969 1970
1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977 1978 1979 1980
1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990
1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000

 |

## Hodison

## Movardəjon

## Mardəjon

## Idon, mərosimon ijən xysusijə ružon

## Səvonon
# Mužnə

Formicidae

takson| Žinə sinife cy | Hymenoptera  |
| Taksoni nom | Formicidae  |
| Taksonə səvijə | xyjzon  |
| Taksoni nezə penə səvijə | Formicoidea  |
| This zoological name is coordinate with | Formica  |
| Cici nom noəšone | cutting  |
| Field of this occupation | agriculture in ants  |
| Bino kardə vaxt | 140 million years BCE  |
| Umutə bejdə | myrmecology  |

**Mužnə** — cy həšorəton xyjzoni nymunədə gyləje.

Mužnə syxan cy Ironi tolyšon ləhcədə morženə təki nyvyštə bedə. Morženə (*Talysh language dijə bykə Dialects*) jəne mori žəkəs ja tykynijəkəs.

## Səvonon
# Fotografija

fotografija

artistic technique, akademijə elm, type of arts, Hobbi, industry| Žinə sinife cy | activity  |
| Cymi hissəje | lens-based visual arts  |
| Oko dojdə bo | economic profit, pleasure, information exchange  |
| Kišvəri səvon | İnqiltərə  |
| Discoverer or inventor | Thomas Wedgwood  |
| Kejnə okardə byə (soxtə byə) | 1839  |
| Məhsul | photograph  |
| Xaštag | photography, 写真好きな人と繋がりたい, photooftheday  |
| Myžori taryx | history of photography  |
| Ki məšǧul bedə | photographer  |
| Stack Exchange veb-sajt |   |

**Fotografija** (φως / φωτος, cy junanon zyvonədə rušnə de nyvyšte məno dojdə) — iminə fotošikili fyrəngystonə Jozef Nisepor Neps 1822-inə sorədə kəšəše.

Iminə ranginə fotošikili 1861-inə sorədə Čejms Maksvell kəšəše. 1981-inə sorədə Sony firma dynjoədə iminə rəǧəminə fotoaparat vadoəše. Cy fotografija naturmort, portret, pejzaž kəšonyš heste. Cy fotografija texniki əloməton goroš 3 gylə kəšyš heste. Pljonka, rəǧəminə, elektrografik.

## Səvonon
# Kyty

Kyty

həjvonon dastə, komon de xəlǧə nomi məšhurin| Žinə sinife cy | kəj šytəhəjonədə, kəj həjvon, kytyjnə  |
| Oko dojdə bo | kəj həjvon, morə gətejdə, emosijə dastəki həjvon  |
| Bino kardə vaxt | 8. millennium BCE  |
| Era | Holocene  |
| Səbəb bejdə bo | bə kyty allergijə hestyše  |
| Umutə bejdə | Felinologijə  |
| Enerži səvon | kyty xorək  |
| Taksoni umumi zynə nom | Felis catus, Felis silvestris catus  |
| Kom vangi vadojdə | mijo, myr-myr kardej  |
| Female form of label | koşka  |
| Nom merdə forma | tomcat, Kater, maček, kot, koşak  |
| Unicode rəmz | 🐈, 🐱  |
| Ym vyrə vindemoni kategorijon | Kategorijə:Kyty čuron  |

**Kyty, pišik** (lat. *Felis catus*) — kəj həjvon, ən nominə bənə sypə «həjvon-həmro» hisob bedə.

Sistemədə bənəj kəj kyty hisob bedə — šytəhə həjvonon gylədəje, kyty xyjzonədə əšivo dastədə. Kali alimon kəj kyty ce vazə kyty žinə tispirədə hisob kardejdən, čo kəson bənə čo byə bioloži tispiri.

Kyty bə morə-mušon, bə gədə həjvonon šikor šedə, kyty - čəmijəti həjvone, yštə gəpədə čurbəčurə vangon oko dojdə.

Ysət dynjoədə tosə 600 milion kyty heste. 10 000 sori myddətədə odəm bə kyty ve ǧyjmətšon noə, cumcyko kyty bə gədə morə-mušon šikor kardəbe, ijən de odəmi de həvəsi hənək karde, gədə əǧylon šo karde gornə.

Ce kyty čurbəčurə tispirKyty həmul karde təxminən 9 500 sor bə nav kardə byə Nezə Həšipemədə Lonəjnə niməovšumi ərozijədə, končo bino kardə be ijən ozavzijə bin ǧədimə odəmə sivilizasijon. Kyty həmul karde bino be kejnə odəm bə nyštə žimoni tərz ovašte, kejnə kaštevonəti ozavzijəj, kejnə zijodə xorək mandejdəbe ijən mymkunot be ki əj ce morə-mušonku nyǧo doj.

Navko alimon hisob kardəbin ki iminə həmul kardə kyty misiryžonku be. Əmma ysət ce misiryžon həmul kardə kyty ce 2000—1900 cəmə era bə nav soronədə hisob bejdən. Ysət hisob bedə ki bə Ǧədimə Misir ijən bə Kipr kyty ce Anatolijəlu omə.

Hic dijə məkəmon ki kyty xəjli vaxt bə nav həmul kardə byə, vejni kytyjon be odəmə holədən žije zynedən, zynedən ižən əšivoə kyty be. Dyminə kərə əšivo byə kytyjon vejno čojli žijedən, čojli šikor kardən, ijən hərdəm gədə dastə soxtedən de delə kytyjon de kyty balon.

## Səvonon
# San-Marino

San-Marino parcəm
**San-Marino** (*San-Marino*) — Avropədə gyləj kišvər. Dynjo ən gədə kišvəronədə gyləje. De Italijə marzyš heste. Əroziš 61 km², əholiš 32 000-e. Rəsmi zyvonyš Italyane. Pulyš EURO-je.

|  |
| --- |
| **Avropə kišvəron** |
|
Almanijə •
Albanijə •
Andorrə •
Azərbojčon •
Avstrijə •
Belcikə •
Belarus •
Bolgaristan •
Bosnijə ijən Hersegovinə •
Dyždə Britanijə •
Cexijə •
Danimarkə •
Erməniston •
Estonijə •
Finlandijə •
Fyrəngyston •
Irlandijə •
Ispanijə •
Isvec •
Isvecrə •
Italijə •
Islandijə •
Kipr •
Latvijə •
Lixtenštejn •
Litvə •
Luksemburg •
Mačaryston •
Makedonijə •
Məldovə •
Maltə •
Monako •
Niderland •
Norvec •
Polša •
Portugalijə •
Gyrčiston •
Rumynijə •
San-Marino •
Serbijə •
Sijobandistan •
Slovakijə •
Slovenijə •
Tyrkijə •
Ukrajnə •
Urusijət •
Vatikan •
Xorvatijə •
Junanyston
Ce bejnəlxəlǧi tərəfiku ǧəbul kardə nybyə, əmma ce BMT kali uzvon tərəfiku ǧəbul kardə byə kišvəron:
Abxazijə •
Nyso Osetijə •
Kosovo •
Turkijə Kipr |  |
# 17 Ijul

## Taryx

## Hodison

## Movardəjon

## Mardəjon

## Idon, mərosimon ijən xysusijə ružon

## Səvonon

|  |
| --- |
| Mangon |
|
Janvar • Fevral •Mart •Aprel •Maj •Ijun •Ijul •Avgust •Sentjabr •Oktjabr •Nojabr •Dekabr |
# Pajtaxt

Tokio, cy Japonijə pajtaxt
**Pajtaxt, pojtəxt** — kišvərədə, vilojətədə, rəjonədə ja čo inzibotijə baxšpoədə əsosə šəhəre, končo adətən hukumət vyrəbəvyrə bejdə. Pajtaxt vejni vaxtonədə šəhər bejdə, končo vyrəbəvyrə bejdən hukuməti binon ijən vindemon kardə vyron. Pajtaxti status de ǧanuni ja de konstitusijə doə bejdə.

Tolyšə xanəti vaxtədə xəjli vaxt cy xanəti pajtaxt Ostoro be, pešo pajtaxtšon bə Lankon ovoštyni.

## Ədəbijot

* F. F. Əbbaszodə. Urusə-tolyšə luǧət. Moskva. 2011.
* Пирейко Л. А. «Талышско-русский словарь. Толышә үрүсә лүғәт». 1976.

## Səvonon
# Konfusij

Konfusij nəvə-nətinčon kə Tsujfu šəhərədə
**Konfusij** (cin. 孔子, nez bə. 551 sor cəmə era bənav., Tsujfu nezi — 479 sor c.e.b., Tsujfu) — Cini ǧədimə mytəfəkkir ijən filosof. Əcəj umute bə Cini žimoni ijən Həšipemə Asijə vej nyǧylə təsir kardyše, ijən əsosə fəlsəfə sistem ǧəbul be bənə konfusijəti.

Konfusij iminə universitet soxtyše ijən čurbəčurə xanəton nyvyštəjon cəmisə noše. Ce Konfusij umute ce xanon, məmuron, sərvozon ijən sojə odəmon əloǧi ǧajdon barədə Cinədə ve pevylo be bənə Budda umute Hindystanədə. Rostə nom — Kun Tsu (cin. 孔丘, pinpin *Kǒng Qiū*, pall. *Kun-tsu*), əmma ədəbijotədə rəjrə bənə Kun-tsy, Kun Fu-Tsy («Kun miəllim») ja sojə variantədə Tsy — «Miəllim». Yštə bə 20 sini nezijədə əv məšhur be bənə Cini iminə professionalə pedagog.

Ijən Tsin dinastijə ləǧv be bəpeštə konfusijəti bərpo be bənə kišvəri ideologijə, kom tosə XIX əsri ogətə byəbe, ijən kali gədə myddətonədə buddism o dəosism vyrə gətəšonbe. Ymən bə žəgo nətičə vardyše ki Konfusij figurə rost be ijən bə dini sahə dəše.