# Talatuntunan ng Kaunlarang Pantao

Ang **Talatuntunan ng Kaunlarang Pantao** (Ingles: Human Development Index, daglat: HDI) sa Ingles ay isang talatuntunan o indeks na ginagamit upang sukatin o iranggo ang mga bansa ayon sa antas ng kaunlarang panlipunan at ekonomiya ng isang bansa at karaniwang nagpapahiwatig kung ang isang bansa ay maunlad, umuunlad, o kulang sa pag-unlad.

World map representing the inequality-adjusted Human Development Index categories (based on 2018 data, published in 2019).

|  |  |
| --- | --- |
|   0.800–1.000 (very high)
  0.700–0.799 (high)
  0.550–0.699 (medium) |   0.350–0.549 (low)
  Data unavailable |

Human Development Index ng mga bansa noong 2011.

|  |  |
| --- | --- |
|   Napakataas |   Mababa |
|   Mataas |   Walang data |
|   Medium |  |

## Pamamaraan ng Pagkakalkula

### Bago ang 2011

Upang mabago ang *hilaw* na Bariabelo sabihing ang WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 sa isang unit-free index sa pagitan ng 0 at 1 (na pinapayagan ang magkaibang indices na dapat pagsamahin ang dalawa), ang sumusunod na *formula* ang ginamit:

* WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 -index = WIKINIUM\_MATH\_PH\_4

kung saan WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 at WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 ang mga pinakamababa at pinakamataas na balyu, ang bariabelo WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 ang maaaring mag-*attain*.

HDI trends between 1975 and 2004

|  |  |
| --- | --- |
|   OECD
  Central and eastern Europe, and the CIS
  Latin America and the Caribbean
  East Asia |   Arab States
  South Asia
  Sub-Saharan Africa |

Ang HDI ay binubuo ng:

* Indeks ng inaasahang panahon ng buhay = WIKINIUM\_MATH\_PH\_12
* Indeks ng edukasyon = WIKINIUM\_MATH\_PH\_14
	+ Index ng literasya ng matatanda (ALI) = WIKINIUM\_MATH\_PH\_16
	+ Indeks ng Gross na Enrollment (GEI) = WIKINIUM\_MATH\_PH\_18
* GDP = WIKINIUM\_MATH\_PH\_20

### Mula 2011 at patuloy

Ang 2011 ng HDI ay nagsasama ng tatlong mga dimensiyon:

* Isang mahaba at malusog na buhay: Inaasahang panahon ng buhay mula sa kapanganakan
* Indeks ng edukasyon: Ang mean na pag-eeskwela at inaasahang mga taon ng pag-eeskwela
* Isang disenteng pamantayan ng pamumuhay: Gross na pambansang sahod kada capita (PPP US$)

Sa 2010 Human Development Report, ang UNDP ay nagsimulang gumamit ng bagong paraan sa pagkakalkula ng HDI at binubuo ng tatlong mga indeks:
1. Indeks ng inaasahang panahon ng buhay (LEI) WIKINIUM\_MATH\_PH\_22

2. Indeks ng edukasyon (EI) WIKINIUM\_MATH\_PH\_24

2.1 Index ng mean na taon ng pag-eeskwela (MYSI) WIKINIUM\_MATH\_PH\_26
2.2 Indeks ng inaasahang mga taon ng pag-eeskwela (EYSI) WIKINIUM\_MATH\_PH\_28
3. Indeks ng sahod (II) WIKINIUM\_MATH\_PH\_30

Ang HDI ang mean na heometriko ng nakaraang mga tatlong normalisadong indeks:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_32

LE: Inaasahang panahon ng buhay sa kapanganakan

MYS: Mean na mga taon ng pag-eeskwela (Mga taon na ang isang 25 taong gulang na tao o mas matanda ay gumugol sa eskwela)
EYS: Inaasahang mga taon ng pag-eeskwela(Mga taon na ang isang 5 taong gulang na bata ay gugugol ng kanyang edukasyon sa kanyang buong buhay)

GNIpc: Gross na pambansang sahod sa paridad na kapangyarihang bumili kada capita
|}

## Ulat noong 2011

Ang mga bansa na may pinakamataas na pag-unlad na pantao:
Note: Ang mga beredeng palaso (), mga pulang palaso () at mga dash na asul () ay kumakatawan sa mga pagbabago sa ranggo kapag inihambing sa bagong data na 2011 ng HDI para sa 2010.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1. Norway 0.943 ()
2. Australia 0.929 ()
3. Netherlands 0.910 ()
4. United States 0.910 ()
5. New Zealand 0.908 ()
6. Canada 0.908 ()
7. Ireland 0.908 ()
8. Liechtenstein 0.905 ()
9. Germany 0.905 ()
10. Sweden 0.904 ()
11. Switzerland 0.903 ()
12. Japan 0.901 ()
13. Hong Kong 0.898 ( 1)
14. Iceland 0.898 ( 1)
15. South Korea 0.897 ()
16. Denmark 0.895 ()

  | 1. Israel 0.888 ()
2. Belgium 0.886 ()
3. Austria 0.885 ()
4. France 0.884 ()
5. Slovenia 0.884 ()
6. Finland 0.882 ()
7. Spain 0.878 ()
8. Italy 0.874 ()
9. Luxembourg 0.867 ()
10. Singapore 0.925 ()
11. Czech Republic 0.865 ()
12. United Kingdom 0.863 ()
13. Greece 0.861 ()
14. United Arab Emirates 0.846 ()
15. Cyprus 0.840 ()
16. Andorra 0.838 ()

  | 1. Brunei 0.838 ()
2. Estonia 0.835 ()
3. Slovakia 0.834 ()
4. Malta 0.832 ()
5. Qatar 0.831 ()
6. Hungary 0.816 ()
7. Poland 0.813 ()
8. Lithuania 0.810 ( 1)
9. Portugal 0.809 ( 1)
10. Bahrain 0.806 ()
11. Latvia 0.805 ()
12. Chile 0.805 ()
13. Argentina 0.797 ( 1)
14. Croatia 0.796 ( 1)
15. Barbados 0.793 ()

  |

## Ulat noong 2009

Ang mga sumusunod na bansa ang nakasama sa Top 38.

|  |  |
| --- | --- |
| 1. Norway 0.971 ()
2. Australia 0.970 ()
3. Iceland 0.969 ()
4. Canada 0.966 ()
5. Ireland 0.965 ()
6. Netherlands 0.964 ( 1)
7. Sweden 0.963 ( 1)
8. France 0.961 ( 3)
9. Switzerland 0.960 ()
10. Japan 0.960 ()
11. Luxembourg 0.960 ( 3)
12. Finland 0.959 ( 1)
13. United States 0.956 ( 1)

  | 1. Austria 0.955 ( 2)
2. Spain 0.955 ()
3. Denmark 0.955 ( 2)
4. Belgium 0.953 ()
5. Italy 0.951 ( 1)
6. Liechtenstein 0.951 ( 1)
7. New Zealand 0.950 ()
8. United Kingdom 0.947 ()
9. Germany 0.947 ()
10. Singapore 0.944 ( 1)
11. Hong Kong 0.944 ( 1)
12. Greece 0.942 ()
13. South Korea 0.937 ()

- Brunei 0.920 ()
- Kuwait 0.916 ()
- Cyprus 0.914 ()
- Qatar 0.910 ( 1)
- Portugal 0.909 ( 1)
- United Arab Emirates 0.903 ( 2)
- Czech Republic 0.903 ()
- Barbados 0.903 ( 2)
- Malta 0.902 ( 3)
  |

## Mga Bansang Hindi Kasali sa Tala

Ang mga bansang hindi nakasali sa Talaan ng 2009 sa kadahilanan ng kakulangan sa istatistika , kawalan ng kaayusan at hindi miyembro ng UN

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Africa Somalia
* Zimbabwe

  | **Asia Iraq
* Hilagang Korea

  | **Europe Monaco
* San Marino
* Vatican City

  | **Oceania Kribati
* Marshall Island
* Micronesia
* Nauru
* Palau
* Tuvalu

  |

## Mga sanggunian