# Kakaw

| Kakaw |
| --- |
|  |
| Mga bunga sa puno ng kakaw |
| Pag-uuring siyentipiko  |
| Kaharian: | Plantae |
| *Klado*: | Tracheophytes |
| *Klado*: | Angiosperms |
| *Klado*: | Eudicots |
| *Klado*: | Rosids |
| Orden: | Malvales |
| Pamilya: | Malvaceae |
| Henero: | *Theobroma* |
| Espesye: | T. cacao |
| Pangalang dalawahan |
| Theobroma cacao L. |
| Kasingkahulugan |
| * *Cacao mina* Gaertn.
* *Cacao minus*  Gaertn.
* *Cacao sativa*  Aubl.
* *Cacao theobroma*  Tussac
* *Theobroma cacao f. leiocarpum*  (Bernoulli) Ducke
* *Theobroma cacao subsp. leiocarpum*  (Bernoulli) Cuatrec.
* *Theobroma cacao var. leiocarpum*  (Bernoulli) Cif.
* *Theobroma cacao subsp. sativa*  (Aubl.) León
* *Theobroma cacao var. typica*  Cif.
* *Theobroma caribaea*  Sweet
* *Theobroma integerrima*  Stokes
* *Theobroma kalagua*  De Wild.
* *Theobroma leiocarpum*  Bernoulli
* *Theobroma pentagonum*  Bernoulli
* *Theobroma saltzmanniana*  Bernoulli
* *Theobroma sapidum*  Pittier
* *Theobroma sativa*  (Aubl.) Lign. & Le Bey
* *Theobroma sativa var. leucosperma*  A. Chev.
* *Theobroma sativa var. melanosperma*  A. Chev.
* *Theobroma sativum* (Aubl.) Lign. & Bey
 |

*Theobroma cacao*
Ang **kakaw** (Theobroma cacao) ay isang maliit na laging luntiang puno na may taas na 6–12 m (20–39 tal) at kabilang sa pamilyang Malvaceae. Ang mga buto nito—na tinatawag na mga butil ng kakaw kapag pinatuyo at binuro—ay ginagamit sa paggawa ng likor ng kakaw, pulbos na kokwa, mantikilyang kokwa, at tsokolate. Bagama't katutubo ang puno sa tropiko ng Kaamerikahan, ang pinakamalaking prodyuser ng mga butil ng kakaw noong 2022 ay Côte d'Ivoire.

## Paglalarawan

### Mga katangiang behetatibo

Ang mga dahon ng halaman ay salitan, buo, at walang lobo; may haba itong 10–50 cm (4–20 in) at lapad na 5–10 cm (2–4 in).

### Mga bulaklak

Ang mga bulaklak ay namumuo nang kumpol direkta sa puno ng kahoy at sa mas matatandang mga sanga; ang katangiang ito ay tinatawag na *cauliflory*. Ang mga bulaklak ay maliliit, may diyametrong 1–2 cm (3⁄8–13⁄16 in), at may kulay-rosas na takupis. Ang pormulang ploral, na ginagamit upang katawanin ang estruktura ng isang bulaklak sa pamamagitan ng mga simbolo at numero, ay ✶ K5 C5 A(5°+52) G(5).

Bagama't marami sa mga bulaklak sa daigdig ang napopolina ng mga bubuyog (Hymenoptera) o mga paruparo at gamugamo (Lepidoptera), ang mga bulaklak ng kakaw ay napopolina ng maliliit na nangangagat na *midge* ng henerong *Forcipomyia*. Ang paggamit ng likas na polinisador na *Forcipomyia* ay nagbunga ng mas maraming bunga kaysa sa paggamit ng mga artipisyal na polinisador.

Mga bulaklak ng kakaw
### Bunga

Ang bunga, na tinatawag na bao ng kakaw, ay hugis-itlog, may habang 15–30 cm (6–12 in) at lapad na 8–10 cm (3–4 in), nagiging dilaw hanggang kahel kapag nahihinog, at tumitimbang ng humigit-kumulang 500 g (1 lb) kapag hinog na. Naglalaman ito ng 20 hanggang 60 buto, na karaniwang tinatawag na "beans", na nakapaloob sa puting laman.

Ang mga buto ang pangunahing sangkap ng tsokolate, samantalang ang laman ay ginagamit sa ilang bansa upang gumawa ng katas, smoothie, helatina, at krema. Dati ay karaniwang itinatapon ang laman, ngunit mula noong ika-21 siglo, ang permentadong laman nito ay maaari nang idistila upang maging inuming may alkohol. Ang laman ay may lasa ng litsiyas o tropikal na milon. Ang bawat buto ay naglalaman ng malaking dami ng taba (40–50%) sa anyo ng mantikilyang kokwa.

Ang aktibong sangkap ng prutas ay ang pampasiglang teobromina, isang kompuwestong kahalintulad ng kapeyna.

## Mga sanggunian