Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sake

Ang **Sake** o **Saké** ( /ˈsɑːkeɪ/, "sah-keh") ay isang inuming alkoholiko na nagmula sa Hapon na yari mula sa permentadong bigas. Ang sake ay paminsan-minsang tinatawag na "alak ng bigas" ngunit ang proseso ng paggawa o pagluluto ay mas kahawig ng sa paggawa ng serbesa, na ang gawgaw o almirol ay pinagiging asukal para sa proseso ng permentasyon, sa pamamagitan ng *Aspergillus oryzae*.

Sa wikang Hapones, ang salitang "*sake*" (酒, "alak", na binibigkas din bilang *shu*) ay pangkalahatang tumutukoy sa anumang inuming may naiinom na alkohol, habang ang inuming tinatawag na "sake" sa Ingles ay karaniwang tinatawag na *nihonshu* (日本酒, "alak na Hapones") na ang diwa ay "isang uri ng inuming alkoholiko na gawa mula sa bigas". Sa ilalim ng batas na pang-alak ng Hapon, ang sake ay tinatatakan ng salitang "seishu" (清酒, "malinaw na alak"), isang kasingkahulugan na hindi gaanong karaniwang ginagamit sa paraang kolokyal.

## Mga sanggunian
# Recording Industry Association of Japan

Recording Industry Association of Japan
*Nippon Rekōdo Kyōkai*
Kapisanan ng Industriya ng Pagsasaplaka ng Hapon|  |
| Pagkakabuo | 1942 |
| Uri | Mga teknikal na pamantayan, paglilisensya at karapating-sipi (*royalties*) |
| Punong tanggapan | Kita-Aoyama, Minato, Tokyo |
| Kinaroroonan | * Hapon
 |
| Kasapihip  | 19 pangunahing kasapi, 15 kaugnay na kasapi at 24 sumusuportang kasapi (lahat-lahat simula noong August 2009) |
| Tagapangulo at Punong Opisyal na Tagapagpaganap | Naoki Kitagawa (SMEJ) |
| Mahahalagang tao | **Mga pangalawang tagapangulo**: Masaaki Saito (Victor), Kazuhiko Koike (UMG Japan/EMI Japan), Yasuharu Hara (Nippon Columbia) **Mga Direktor**: Hitoshi Namekata (UMG Japan/EMI Japan), Hirohumi Shigemura (King), Seiichi Ishibashi (Teichiku), Tomonori Sato (Nippon Crown), Toshiharu Kirihata (Pony Canyon), Kazuaki Ito (VAP), Jim Takagi (Geneon), Yutaka Goto (For Life), Masahiro Shinoki (Tokuma Japan), Keiichi Ishizaka (WMG Japan), Shinji Hayashi (Avex), Yoichiro Hata **Nakatataas na Namamahalang Direktor** at**Punong Opisyal ng Operasyon**: Kotaro Taguchi **Namamahalang Direktor**: Kenji Takasugi **Kalihim-Heneral**: Kenji Takasugi **Mga Awditor**: Hiroyuki Igarashi (DreaMusic), Koichi Yoshida (Yamaha Music), Atty. Hideto Ishida (reference:) |
| Websayt | Recording Industry Association of Japan - sa Ingles |

Naoki Kitagawa, ang Tagapangulo ng RIAJ, noong Abril 7, 2013
Ang **Recording Industry Association of Japan (RIAJ)** (日本レコード協会 *Nippon Rekōdo Kyōkai*; Kapisanan ng Industriya ng Pagsasaplaka ng Hapon) ay isang grupo ng pangkalakalang industriya na binubuo ng mga korporasyong Hapones na may kinalaman sa industriyang pang-musika.

## Sanggunian

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Hukbo

Ang **militar** o **hukbo** ay isang samahan na pinapahintulot ng bansa nito na gamitin ang puwersa, kadalasang kinabibilangan ng paggamit ng mga sandata, sa pagsanggalang ng bansa (o pagsalakay sa ibang mga bansa) sa pamamagitan ng paglaban ng aktuwal o nakikitang mga banta. Bilang isang pang-uri, ginagamit ang katawagang "militar" bilang pantukoy sa kahit anong pagmamay-ari o aspeto ng isang militar. Kadalasang gumagana ang mga militar bilang mga lipunan sa loob ng mga lipunan, sa pamamagitan ng sarili nilang militar na mga pamayanan, ekonomiya, edukasyon, medisina at iba pang aspeto ng isang gumaganang lipunang sibil.

Ang propesyon ng pagsusundalo bilang bahagi ng militar ay mas matagal pa sa natalang kasaysayan mismo.

## Mga sanggunian
# Golpong Persiko

| Golpong Persiko |
| --- |
| Tanawin ng Golpong Persiko mula sa kalawakan |
| Lokasyon | Kanlurang Asya |
| Uri | Gulf |
| Pagpasok ng agos | Golpo ng Oman |
| Mga bansang beysin | Iran, Iraq, Kuwait, Saudi Arabia, Qatar, Bahrain, United Arab Emirates and Oman (*exclave* ng Musandam) |
|  |
| Pinakahaba | 989 km (615 mi) |
| Pang-ibabaw na sukat | 251,000 km2 (97,000 mi kuw) |
| Balasak na lalim | 50 m (160 tal) |
| Pinakamalalim | 90 m (300 tal) |

Ang **Golpong Persiko** ay matatagpuan sa Kanlurang Asya sa pagitan ng Iran at Arabian Peninsula. Ito ay isang ekstensiyon ng Karagatang Indiano.

Ang Golpong Persiko ang pinagtuunan ng Digmaang Iran-Iraq noong 1980-1988 kung saan inatake ng bawat panig ang mga oil tanker ng kabilang panig.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Pagsingaw

Ang **pagsingaw** (Ingles: *evaporation*) ay ang proseso kung saan binago ng likidong gas ang likidong tubig nang hindi nangangailangan ng isang temperatura hanggang sa kumukulo na punto ng kabaligtaran na proseso ng paghalay sa pangkalahatan, makikilala natin ang pagsingaw. Sa pamamagitan ng pagtingin nang unti sa tubig Mawala nang unti unti Kapag ito ay naging singaw.

Isang modelo na nagpapakita ng proseso ng pagsingaw
## Teoryang pagsingaw

Para sa mga likidong molekula na sumingaw, dapat itong nasa ibabaw. Nasa tamang direksyon ito at mayroong mas panloob na lakas na gumagalaw kaysa sa intermolecular bond na nagko-convert mula likido patungong gas. Dahil ang pagsingaw ay dapat na nasa itaas na ibabaw, ang rate ng pagsingaw ay maliit. At ang katotohanan na ang isang Molekyul ay may lakas na gumagalaw ay nakasalalay sa temperatura nito. Ang proseso ng pagsingaw ay nagaganap sa mas mataas na temperatura. Kapag ang mga molekula ay nagkalat na may pagsingaw, Ang natitirang mga molekula ay may isang patuloy na pagbawas ng average na lakas na gumagalaw. At ang temperatura ay bababa din. Ang kababalaghang ito ay tinatawag paglamig ng pagsingaw. Ang katawan ng tao, ay gumagamit din ng pawis upang mabawasan ang temperatura nito.

## Tingnan din

* Temperatura
* Molekula
# Gobyerno ng Tsina

Ang **Gobyerno ng Republikang Popular ng Tsina** ay nahahati sa dalawang bahagdan: ang Partido Komunista ng Tsina, ang estado, at ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan. Ang mga pangunahing bahagdang ng kapangyarihang-estado ay ang Pambansang Kongresong Bayan (NPC), ang Pangulo, at ang Sangguniang Pang-estado.

## Ugnay Panlabas

* Opisyal ng Sayt
* Mga Ugnay para sa kaalaman ukol sa mga sangay ng Republikang Popular ng Tsina
* "US-China Business Council's PRC Central Government Structure" na Report Naka-arkibo 2008-05-18 sa Wayback Machine.

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Tsina** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Sasakyan

Tren, isang uri ng sasakyang panlupa.
Ang **sasakyan** ay ano mang kagamitang naigagalaw at mapaglalagyan ng ano mang bagay at maipanghahatid dito tungo sa isang patutunguhan.

## Kasaysayan

### Panimula

Ang mga pinakauna sa sandaigdigan na sinasakyan upang makapaglakbay sa kalupaan ay mga hayop katulad ng kamelyo at kabayo. Nang lumaon ay gumawa na rin ang mga tao ng mapaglalagyan at mapagsisidlan katulad ng kariton o karwahe na gawa sa kahoy na ipinahihila kung hindi sa hayop ay sa tao. Idinagdag din ang gulong upang mapabilis ang pagkalipat ng sasakyan at nang lumaon pa ay napabilis ang pagpapaikot ng gulong at napadali ang pagtulak sa sasakyan dahil sa pagkakalikha sa makina o motor.

### Paggamit ng kuryente at motor

Noong taóng 1815 ay nalikha ni Karl Benz, isang manlilikha ng mga pinaiinitang tagapagpagalaw, ang unang kotseng de-makina. Ang unang kotseng maihahalintulad sa kasalukuyan ay ang Volkswagen Beetle na unang ginawa noong taóng 1957. Nagpatuloy sa paggawa ng mga de-makinang sasakyang panlupa hanggang sa ngayon ang mga nagpangunang kompanya gaya ng *Ford Motor Corporation* at *Mercedes-Benz*, kung saan maibibilang ang ilang tanyag na modelo tulad ng *Ford Ranger* at *Mercedes-Benz G-Class.*

### Pagpapahusay

Iba't-ibang kasangkapan ang nilikha upang padaliin at paginhawain ang pagmamaneho ng sasakyan katulad ng *windshield wipers,* manibela, pang-iba ng temperatura, *car audio, radar detector,* at iba pa.

### Sa Pilipinas

Noong 1960 inilabas ang unang plakang pansasakyang panlupa sa Pilipinas. Unang ipinatala ang mga kotse saka sinundan ng mga traysikel at dyip.

## Mga uri

Ilang uri ng sasakyang ginagamit sa Pilipinas:

* bangka
* kalesa
* de-makinang kotse
* tren
* bus
* dyip o dyipni
* traysikel

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Kapuluang Senkaku

Ang **Kapuluang Pinnacle**, kilala rin sa ngalang **Kapuluang Diaoyutai** (Tsinong pinapayak: 钓鱼台群岛; Tsinong tradisyonal: 釣魚台群島; pinyin: *Diàoyútái Qúndǎo*), a ang **mga pulo ng SenkakuSenkaku Islands** (尖閣諸島, *Senkaku Shotō*) ay isang lipon ng, hini tinitirhan na mga pulo nasa ilalim ng Hapon.
# Bajo de Masinloc

Buhanginan ng Panatag| Pinag-aagawang isla Ibang pangalan: **Scarborough ShoalBajo de MasinlocPulo ng Huang​yan**​ **Minzhu Jiao** |
| --- |
|  |
| Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA |
| Heograpiya |
| Lokayson | Kanlurang Dagat ng Pilipinas |
| Mga koordinado | ﻿ / ﻿ |
| Kapuluan | 150 kilometro kuwadrado (58 mi kuw) |
| Pinakamataas na punto | Timog Bato o *South Rock* 3 metro (9.8 tal) |
| Pinamumunuan ng |
|  Pilipinas |
| Lalawigan | Masinloc, Zambales |
| Inaangkin ng |
|  Republikang Bayan ng Tsina |
|  Republika ng Tsina (Taiwan) |
| Demographics |
| Populasyon | wala |

Ang **Bajo de Masinloc** o **Buhanginan ng Panatag** (Ingles: *Scarborough Shoal*; Tsino: 黃岩島, *Huáng Yán Dǎo*, lit. na 'pulo ng dilaw na bato' o 民主礁, *Mínzhǔ Jiāo*, lit. na 'bahura ng demokrasya') ay dalawang eskolyo (bato) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at Luzon sa silangan. 220 kilometro (119 nmi) ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan. Pinag-aagawan ang karang ng Republika ng Pilipinas sa pamamagitan ng mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng Republikang Bayan ng Tsina at Republika ng Tsina (Taiwan) sa pamamagitan ng pinagtatalunang siyam na gatlang na guhit (tinatawag na labing-isa na gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga tubig sa Golpo ng Tonkin). Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Dagat Timog Tsina tulad ng mga alitan tungkol sa Kapuluang Spratly, at ang *standoff* sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na *standoff* ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng *standoff* sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.

## Talababa

## Mga sanggunian

## Mga kawing panlabas

* Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian
* Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag
* Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina
* Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict (isang artikulo)
* Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag(itinago mula sa noong 2011-05-19)
* Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng State Bureau of Surveying, National Earthquake Bureau at National Bureau of Oceanography ng Tsina
* Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas Naka-arkibo 2012-04-21 sa Wayback Machine.

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Pilipinas** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Tsina** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Taiwan** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Diwali

| Deepawali / Dipavali / Diwali |
| --- |
| Ang dekorasyon ng Rangoli, gawa sa mga makukulay na pulbo, ay kalimitang ginagamit tuwing Diwali |
| Gunuginita ng | Mga Hindu, Sikh, Mga Hain at mga Budista |
| Uri | Indian, Kultural, Mapanahon |
| Mga pagdiriwang | Diya at pagsisindi, pagdedekorayon ng bahay, pamimili, pagpapaputok, puja (pagdarasal), mga regalo, pagsasagawa ng mga ritwal, pagsasalo-salo at mga pampatamis |
| Nagsimula | Dhanteras, 2 araw bago ang Diwali |
| Natapos | Bhai Dooj, 2 araw pagkatapos ng Diwali |
| Petsa | Kartik Amavasya (Nagdedepende sa bawat Kalendaryong Lunisolar na Hindu) |
| Kaugnay ng | Kali Puja, Diwali (Hainismo), Bandi Chhor Divas |

Ang **Diwali**, kilala din bilang **Deepawali**, ay isa sa pinakamalaking pagdiriwang ng India . Ang salitang 'Deepawali' ay nangangahulugang mga hanay ng mga nakasinding ilaw. Ito ay isang Pista ng mga Ilaw at kadalasang ipinagdiriwang ito ng mga Hindu. Sa pagdiriwang na ito, iniilawan ng mga tao ang kanilang mga bahay at tindahan gamit ang Diyas (maliit na lampara ng langis na hugis tasa na gawa sa lutong luwad). Sinasamba nila ang Panginoong Ganesha para sa kapakanan at kaunlaran nila at ang Diyosa Lakshmi para sa kayamanan at karunungan.

## Iba pang mga kawing

* Ang Sinaunang Pinagmulan ng Diwali, Pinakamalaking Holiday sa India, Becky Little (2017)
# Organisasyon ng Pagkain at Agrikultura

Organisasyon ng Pagkain at Agrikultura| **Food and Agriculture Organization of the United Nations** |
|  |
|  |
| ` |
| Uri | United Nations specialised agency |
| Katayuang legal | Aktibo |
| Punong tanggapan | Roma, Italya |
| Websayt | FAO.org |
|  Politics portal |

Ang **Organisasyon ng Pagkain at Agrikultura ng mga Nagkakaisang Bansa** (**Food and Agriculture Organziation** o **FAO**) ay isang dalubhasang ahensiya ng mga Nagkakaisang Bansa na humantong sa mga pandaigdigang pagsusumikap upang talunin ang kagutuman at pagbutihin ang nutrisyon at seguridad sa pagkain. Ang motto nitong Latin, **fiat panis**, ay isinalin bilang "magkaroon ng tinapay". Ito ay itinatag noong Oktubre 1945.

Ang FAO ay may punong-tanggapan ng lungsod sa Roma, Italya at nagpapanatili ng mga panrehiyong tanggapan at mga tanggapan sa field sa buong mundo, na umiiral sa higit na 130 bansa. Tinutulungan nito ang mga gobyerno at ahensiya na pag-ugnayin ang kanilang mga aktibidad upang mapabuti at mapaunlad ang agrikultura, kagubatan, pangisdaan, at mga mapagkukunan sa lupa at tubig. Nagsasagawa rin ito ng pananaliksik, nagbibigay ng tulong teknikal sa mga proyekto, nagpapatakbo ng mga programang pang-edukasyon at pagsasanay, at nangongolekta ng datos hinggil sa output ng agrikultura, paggawa, at pag-unlad.

## Mga tala

## Mga sanggunian

## Mga panlabas na link

* Opisyal na website
* Ang Aquastat, FAO database ng paggamit ng pandaigdigang tubig
# United States Agency for International Development

United States Agency for International Development|  |
| Buod ng Ahensiya |
| Pagkabuo | Nobyembre 3, 1961 |
| Preceding agency | * International Cooperation Administration
 |
| Punong himpilan | Ronald Reagan Building Washington, D.C. |
| Empleyado | 3,909 (2012) |
| Mga tagapagpaganap ng ahensiya | * Rajiv Shah, Administrator
* Donald Steinberg, Deputy Administrator
* Sean Carroll, Chief Operating Officer
 |
| Websayt | usaid.gov |
| Talababa |
|  |

Ang **United States Agency for International Development** o **USAID** ay isang ahensiya ng pederal na pamahalaan ng Estados Unidos na pangunahing responsable para sa pagbibigay ng mga sibilyang tulong pandayuhan sa ibang bansa. Ito ay may layuning makatulong sa mga tao sa ibang bansa na mapabuti ang kanilang buhay, makaahon sa isang sakuna o magsikap na mamuhay sa isang malaya at demokratikong bansa. Ito ay pinapatakbo sa Aprika, Asya, Latin Amerika at Europa. Nilikha ito ni Pangulong John F. Kennedy noong 1961 bilang executive order upang ipatupad ang mga programang pagtulong ng kaunlaran sa mga lugar na pinahintulutan ng Kongreso ng Estados Unidos sa Foreign Assistance Act. Isinasapanahon ng Kongreso ng Estados Unidos ang pagpapahintulot na ito sa pamamagitan ng taunang mga akto ng paglalan at iba pang batas.

## Mga sanggunian
# Abdelaziz Bouteflika

| Abdelaziz Bouteflika |
| --- |
| عبد العزيز بوتفليقة |
|  |
|  |
| ika-5 na Pangulo ng Algeria |
| **Nasa puwesto** 27 Abril 1999 – 2 Abril 2019 |
| Punong Ministro | Smail Hamdani Ahmed Benbitour Ali Benflis Ahmed Ouyahia Abdelaziz Belkhadem Ahmed Ouyahia Abdelmalek Sellal Youcef Yousfi (Gumaganap) Abdelmalek Sellal Abdelmadjid Tebboune Ahmed Ouyahia Noureddine Bedoui |
| Nakaraang sinundan | Liamine Zéroual |
| Sinundan ni | Abdelmadjid Tebboune |
|  |
| Pansariling Detalye |
| Isinilang | 2 Marso 1937(1937-03-02) Oujda, Morocco |
| Yumao | 17 Setyembre 2021(2021-09-17) (84 taong gulang)  Zéralda, Algeria |
| Partido | *National Liberation Front* |
| Asawa | Amal Triki |
| Serbisyo sa militar |
| Katapatan |  Algeria |
| Sangay/Serbisyo | *National Liberation Army* |
| Taong lingkod | 1954–1962 |
| Labanan/Digmaan | Digmaang Algeriyano |

Si **Abdelaziz Bouteflika** (bigkas; Arabe: عبد العزيز بوتفليقة [ʕaːbd lʕziz butfliqa]; 2 Marso 1937 – 17 Setyembre 2021) ay isang Alheryanong politiko na naging ikalimang Pangulo ng Alherya mula noong 1999. Siya ay ang Ministro ng Ugnayang Panlabas mula 1963 hanggang 1979. Bilang Pangulo, pinangasiwaan niya ang katapusan ng madugong Digmaang Sibil ng Alherya noong 2002, at tinapos niya ang *emergency rule* noong Pebrero 2011 sa gitna ng kabagabagan sa rehiyon . Siya rin ay nagsilbi bilang pangulo ng United Nations General Assembly.

Noong Nobyembre 2012, dinaig niya si Houari Boumediene bilang pinakamahabang tagapaglingkod bilang ng pangulo ng Alherya. Nagbitiw si Bouteflika noong 2 Abril 2019 pagkatapos ng mga buwan na malawakang protesta. Sa halos 20 taon sa kapangyarihan, mula 1999 hanggang 2019, siya ang pinakmatagal na nanungkulang pinuno ng estado sa Alherya.

## Talababa

## Sanggunian
# Halaga ng palitan

Ang **halaga ng palitan** (*exchange rate*) ay ang halaga ng dayuhang pera sa bawat yunit ng lokal na pera. Mahalaga ang halaga ng palitan sa paglikha ng mga patakarang pambansa lalo na sa mga bukas na ekonomiya. Mahalaga rin ito sa paggabay ng mga kalakal-panluwas at pag-aangkat ng isang bansa.

Halimbawa, ang halaga ng piso ng Pilipinas (PHP) sa isang dolyar ng Estados Unidos (USD) sa taong 2011 ay halos P43.56 kada $1. Ang halaga naman ng piso sa isang yen ng Hapon (JPY) sa taong 2011 ay halos P0.54 kada ¥1.

## Lumulutang na halaga ng palitan

Ang ibang mga bansa ay hinahayaang lumutang ang kanilang halaga ng palitan. Ang paraang ito ay tinatawag na lumulutang o malubay na halaga ng palitan (*fixed* o *flexible exchange rate*). Ibig sabihin nito ay pinapabayaan nila na ang pagpupuno at pangangailangan (*supply and demand*) ang magpasiya at magtulak ng exchange rate. Ang mga halimbawa ng mga bansa na gumagamit ng ganitong uri ng halaga ng palitan ay ang Estados Unidos, United Kingdom at Pilipinas.

Sa ilalim ng malubay na halaga ng palitan, maaaring bumababa ang halaga ng palitan. Ang pangyayaring ito ay tinatawag na *depreciation* (pagbaba ng halaga) kung saan bumababa ang halaga ng lokal na pera kaugnay sa pera ng ibang mga bansa. Kasalungat naman nito ang *appreciation* (pagtaas ng halaga) kung saan tumataas naman ang halaga ng lokal na pera kaugnay sa pera ng ibang mga bansa.

Halimbawa, kung ang halaga ng palitan ng PHP sa USD ay P43.56 at pagkatapos ng ilang mga buwan, ito ay naging 45, nagkaroon ng *depreciation* ang PHP sa USD. Kung mula sa P43.56 ay naging P40 naman ang halaga ng palitan, *appreciation* naman ang naganap.

## Nakatakdang halaga ng palitan

Mayroong mga bansa naman na tinatakda ang kanilang halaga ng palitan. Ang bangko sentral mismo ng pamahalaan ng isang bansa ang nag-aalok na ipagpalit ang kanilang salapi para sa ibang salapi sa isang nakatakdang halaga upang mapanitili ang halaga ng palitan nito. Ang paraang ito ay tinatawag na nakatakdang halaga ng palitan (*fixed exchange rate*). Halimbawa, nakapako ang riyal ng Arabyang Saudi sa dolyar ng Estados Unidos. May nakatakdang halaga ng palitan naman ang euro ng Unyong Europeo (UE) sa mga dating salapi ng mga bansang-kasapi nito.

Sa ilalim ng nakatakdang halaga ng palitan, maaari ring bumababa ang halaga ng palitan. Ang pangyayaring ito ay tinatawag na *devaluation* (pagbaba ng halaga) kung saan bumababa ang halaga ng lokal na pera kaugnay sa pera ng ibang mga bansa. Kasalungat naman nito ang *revaluation* (muling pagpapahalaga) kung saan tumataas naman ang halaga ng lokal na pera kaugnay sa pera ng ibang mga bansa. Sa mga pangyayaring ito, maaari lamang magkaroon ng *devaluation* o *revaluation* kung ipapahayag ito ng pamahalaan.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Panunulisan

Ang **pamimirata**, **panunulisan**, o **pandarambong** ay karaniwang isang gawain ng pagnanakaw o panliligalig na kriminal (labag sa batas) na nagaganap sa karagatan, kaya't tinatawag ding **panunulisan sa dagat** o **pandarambong sa dagat**. Maaaring isama sa kataga ang mga gawain na ginagawa habang nasa lupa, nasa himpapawid, o sa iba pang pangunahing mga katawan ng tubig o habang nasa dalampasigan o baybayin. Hindi karaniwang kasali rito ang mga krimen na ginagawa laban sa mga tao na naglalakbay at nakasakay din sa mismong sasakyan ng mga tulisan (katulad ng isang pasahero na nagnakaw mula sa kaniyang mga kasamahang pirata na nakalulan sa iisang sasakyan). Ang kataga ay ginamit sa kahabaan ng kasaysayan upang tukuyin ang mga pagsalakay sa kahabaan ng mga hangganang lupain na isinagawa ng mga ahenteng walang estado.

Ang pamimirata ay ang pangalan ng isang tiyak na krimen na nasa ilalim ng karaniwang batas na pandaigdigan at pangalan din ng ilang mga krimen na nasa ilalim ng batas na munisipal ng ilang mga Estado. Ipinagkakaiba ito mula sa pagpipribadero, na pinahihintulutan o binigyang kapangyarihan (pinayagan) ng mga may-kapangyarihan ng isang bansa at sa kung gayon ay isang lehitimong anyo ng gawaing parang pakikidigma na isinasagawa ng mga gumaganap na walang kaugnayan sa estado. Ang pagpipribadero (*privateering*) ay itinuturing na isang paglusob na pangkalakalan, at ginawang labag sa batas sa pamamagitan ng Kapayapaan ng Westphalia (1648) para sa mga lumagda sa mga kasunduang ito.

Ang mga lumalahok sa mga gawain ng pamimirata ay tinatawag na mga **tulisang-dagat**, **pirata**, o **mandarambong sa dagat**. Kaugnay ng kasaysayan, ang mga lumalabag sa batas dahil sa pamimirata ay karaniwang hinuhuli ng mga tauhang militar at nililitis ng mga tribunal na pangmilitar.

Sa ika-21 daantaon, ang pamayanang internasyunal ay humaharap sa maraming mga suliranin upang maiharap sa hukuman ng batas ang mga pirata.

## Tingnan din

* Pandarambong sa Pilipinas

## Mga sanggunian
# Manoryalismo

Ang **manoryalismo**, **senyoralismo**, o **senyoryo** ay isang makaprinsipyong organisasyon o komunidad na sumibol noong unang panahon lalong lalo na sa gitnang-kanlurang Europa. Ito ay isang pamamaraan ng paghawak ng isang panginoong may lupa ng mga malalawak na lupain. Ang sistemang ito ay hindi rin nagtagal ng mahabang panahon. Isa itong sistemang pang-ekonomiya kung saan ang mga taga-bukid ay nagbibigay ng serbisyo sa isang piyudal na hari, pinuno, o may-ari bilang kapalit ng proteksiyon.

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Lipunan** at **Ekonomiya** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*