# Negosyo

Ang **negosyo** ay isang gawain na bunga ng pagtaya ng isa o higit pang mga mangangalakal ng kanilang pawis, pag-iisip at salapi upang kumita at mapalago ng higit pa.

## Kasaysayan at kahulugan

Sa kasaysayan, ang **negosyo** o **kalakal** ay tumutukoy sa mga gawain o interes. Sa pinahabang kahulugan (simula noong ika-18 siglo), naging kasingkahulugan ng salitang ito ang pagkakaroon ng pansariling pangasiwaang pangkalakalan *(commercial)*. Sa mas pangkalahatang kahulugan, ito ang pagkadugtong-dugtong ng mga gawaing pangkalakalan *(commercial)*.

Nagtatayo ang mga tao ng negosyo upang gumanap sa mga gawaing ekonomiya. Maliban sa ilan (katulad ng kooperatiba, *corporate bodies*, di kumikitang kapisanan at institusyon ng pamahalaan), namamalagi ang negosyo upang kumita. Sa ibang salita, bilang isa sa mga layunin ng mga may-ari at tagapagpalakad ng isang negosyo ang tumanggap o tumubo ng pananalaping pagkabalik ng kanilang oras, sikap at puhunan.

Binubuo ng isang lupon ng magkakaugnay na negosyo ang isang industriya, katulad ng industriya ng mga libangan o industriya ng gatasan. Kawangis ito ng isa sa mga mas pangkalahatang kahulugan ng "negosyo", at mukhang pinagpapalit ang mga katagang *negosyo* at *industriya* sa kadalasan. Sa ganitong paraan, maaaring sabihin ng isang mangingisda na (mas kolokyal) nasa negosyo siya ng pangingisda o (tila may pagkadakila) nagtratrabaho siya sa isang industriya ng pangingisda. Maaaring magsilbi na katubas ng "negosyo" at "industriya" ang salitang "pakipagkalakalan" (*trade*).

Sa isang malawakang industriya, maaari ring magkaroon ng mga tinatawag na *sub-industries*. Sa industriya ng mga pagkain at inumin, may mga *sub-industries* ito tulad ng industriya ng *fastfood*, industriya ng pagkaing pang meryenda at ng mga *softdrinks*.

## Mga uri ng negosyo

Maaaring i-uri ang negosyo sa maraming paraan. Sa mga tagapagtuos (*accountant*), binibigyang diin ang uri nito ayon sa nag-mamay-ari. Sa mga ekonomista, inuuri ito ayon sa laki o dami ng puhunan. Sa mga nagtitinda (*marketers*), kinikilala ang mga negosyo ayon sa kanilang operasyon o pagpapalakad.

Tinutukoy ng karamihan sa mga legal na hurisdiksiyon ang mga anyo na kailangan kunin ng isang negosyo, at mayroon naisulong sa bawat uri ang isang katawan ng batas pangkalakalan *(commercial)*. Kinabibilangan ng mga negosyong samahan (*partnership*), korporasyon (kilala din bilang kompanyang may hangganan ang responsibilidad), at negosyong may nag-iisang may-ari (*sole proprietorship*) ang mga ilang pangkaraniwang uri.

### Iba't ibang pag-uuri

* Ayon sa nagmamay-ari
	1. Isahang pagmamay-ari (*single proprietorship*)
	2. Sosyohan (*partnership*)
	3. Korporasyon (*corporation*)
	4. Kooperatiba (*cooperative*)
* Ayon sa laki ng puhunan
	1. Mikro-negosyo (*Micro-business*)
	2. Maliit na negosyo (*Small scale business*)
	3. Negosyong katamtaman ang laki (*Medium scale business*)
	4. Malaking negosyo (*Large scale business*)
* Ayon sa Operasyon
	1. Produksiyon (*Manufacturing*)
	2. Serbisyo (*Service*)
	3. Tingian (*Retail*)
	4. Distributor/Pakyawan (*Distributor/Wholesale*)

## Pagpapatakbo ng negosyo

Mga kinakailangan ng karaniwang negosyo:

* Puhunan
* Tauhan
* Makina at Kagamitan

Ang limang pangunahing bahagi ng isang negosyo

* Kayamanang Tao (*Human Resources*)
* Pananaliksik at Pagsulong (*Research and Development*)
* Akawnting at Pananalapi (*Accounting and Finance*)
* Produksiyon at Operasyon (*Production and Operation*)
* Pagtitinda (*Marketing*)

## Tingnan din

* Kalakalan