Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Akwarela

Isang dibuhistang nagpipinta ng isang larawan habang gumagamit ng mga pangulay na tinutubigan at pinsel na may bilog na hugis ang dulong buhukan.
**Akwarela** (Ingles: *watercolor* (Amerika) o Ingles: *watercolour* (Britanya), mula Espanyol: *acuarela*) ang tawag sa isang paraan ng pagpipinta na gumagamit ng mga tintang tinutubigan. Ang mismong mga pangkulay ay mga midyum o sangkap na nilalagyan muna ng tubig para muling matunaw bago mailapat sa kalatagan ng papel na magagamit sa pagguhit o pagpipinta. Bagaman karaniwang gumagamit ng papel bilang latagan ng mga dibuhong ganito, ginagamit din ang mga papiro, plastik, *vellum*, katad, tela, kahoy, at kanbas. Sa Silangang Asya, tinatawag ang paggamit ng ganitong tinta par sa masining na pamamaraan bilang **pagpipinta sa pamamagitan ng pinsel** (*brush painting*) o **pagpipinta sa** [ibabaw] **ng balumbon** (*scroll painting*). Sa pagpipinta ng mga Intsik, Koreano, at Hapones, ito ang pinakanangingibabaw o pangunahing kagamitan at karaniwang may bahid ng itim at kayumangging kulay. Sa Indiya, Etiyopiya, at iba pang mga bansa, nagkaroon din ng nakaugaliang pagpipinta sa pamamagitan ng mga daliri na ginagamitan ng mga **pinturang tinutubigan** na nagbuhat sa Tsina.

Hinahango ang mga pangkulay na tinutubigan mula sa mga lupa, bato, halaman, o kimikal, na tinutunaw sa tubig at pinatutuyo pagkaraan hanggang sa maging pulbos na nasa anyong mga mamon o maliliit na tabla. Kapag dinagdagan ng tubig, nagiging likidong muli ang pigmento. Ipinapahid ang mga pangulay sa puting papel o kartolina sa pamamagitan ng pinsel, tela, o bulaking lana. Kaiba sa mga pangulay na may langis o tinunaw sa langis, hindi mapapatungan ang mga pangulay na natutubigan na hindi nasisira ang dibuho o larawang ipininta, na nakasalalay ang kadalisayan sa kalinisan ng puting panlikod o pang-ilalim. Kaya't bawak pook ng isang larawang ginamit ng mga **pangulay na de-tubig** ay pinapahiran lamang ng isang ulit, walang pagbabago, at may anyong sariwa at orihinal, sa halip na kinukumpuni.

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Sining** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Gabon

| Republikang Gabonese*République Gabonaise* |
| --- |
|
Watawat

Eskudo

 |
| **Awiting Pambansa:La Concorde* |
|  |
| Kabisera | Libreville |
| Pinakamalaking lungsod | capital |
| Wikang opisyal | Pranses |
| Pamahalaan | Republic |
|  |
| • Pangulo  | Brice Oligui |
| • Punong Ministro  | Raymond Ndong Sima |
|  |
| Kalayaan |
|  |
| • mula Pransiya  | 17 Agosto 1960 |
|  |
| Lawak |
| • Kabuuan | 267,668 km2 (103,347 mi kuw) (-) |
| Populasyon |
| • Pagtataya sa 2017 | 2,025,137 |
| • Densidad | 5.2/km2 (13.5/mi kuw) (ika-216) |
| KDP (PLP) | Pagtataya sa 2005 |
| • Kabuuan | $9.621 bilyon (ika-136) |
| • Bawat kapita | $7,055 (ika-89) |
| TKP (2004) | 0.633 katamtaman · ika-124 |
| Salapi | CFA franc (XAF) |
| Sona ng oras | UTC+1 (WAT) |
| • Tag-init (DST) | UTC+1 |
| Kodigong pantelepono | 241 |
| Kodigo sa ISO 3166 | GA |
| Internet TLD | .ga |

Ang **Republikang Gabonese** o **Gabon**, ay isang bansa sa kanlurang gitnang Aprika. Nasa hangganan ito ng Equatorial Guinea, Cameroon, Republika ng Congo at ang Golpo ng Guinea. Pinamahalaan ng mga awtokratikong mga pangulo simula pa noong pagkalaya mula sa Pransiya noong 17 Agosto 1960, ipinakilala ng Gabon ang sistemang maramihang-partido at isang bagong konstitusyon noong unang bahagi ng dekada ng 1990 na ipanahintulot na isang bukas na prosesong halalan at mga reporma sa institusyon ng pamahalaan.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Aprika** at **Bansa** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# W. E. B. Du Bois

| W. E. B. Du Bois |
| --- |
| Si W. E. B. Du Bois, Noong 1918 |
| Kapanganakan | Febrero 23, 1868 Great Barrington, Massachusetts, USA |
| Kamatayan | 27 Agosto 1963(1963-08-27) (95 taong gulang)  Accra, Ghana |
| Trabaho | Academic, Scholar, Activist, Journalist |
| Pagkamamamayan | Estados Unidos ng Amerika, Ghana |
| (Mga) asawa | Nina Gomer Du Bois, Shirley Graham Du Bois |
|

---

(Mga) nakaimpluwensiya
* Booker T. Washington, Karl Marx
 |
|

---

(Mga) naimpluwensiyahan kay/kina
* Bayard Rustin, Cornel West
 |

Si **William Edward Burghardt Du Bois** (bigkas: /duːˈbɔɪs/ *doo-BOYSS*) (23 Pebrero 1868 –  27 Agosto 1963) ay isang Amerikanong aktibistang pangkarapatang sibil, intelektuwal na pampubliko, Pan-Aprikanista, propesor ng sosyolohiya, historyador, manunulat, at patnugot. Sa edad na 95, naging naturalisadong mamamayan siya ng Ghana noong 1963.

Noong 2002, isinama siya ng iskolar na si Molefi Kete Asante sa kanyang talaan ng *100 Pinakadakilang mga Aprikanong Amerikano*.

## Sanggunian
# Antropolohiyang panlipunan

Ang **antropolohiyang panlipunan** (*social anthropology* sa wikang Ingles) ay isa sa apat na itinuturing na mga larangan ng antropolohiya o agham-tao. Ito ang bahagi ng antropolohiya na itinuturing bilang mas kiling sa agham panlipunan kung ihahambing sa antropolohiyang biyolohikal na sinasabi namang mas kiling sa agham pangkalikasan.

Sa larangang ito, tinitignan at pinag-aaralan ang mga tao bilang mga kasapi ng isang partikular na lipunan. Sa ganitong paraan, masasabi natin na malaki ang hindi

kaugnayan ng antropolohiyang panlipunan sa disiplina ng sosyolohiya. Sa katunayan, ang antropolohiya at sosyolohiya ay dalawang magkaibang mga disiplina na mayroong napakalaking pagkakatulad sa isa't isa kung ihahambing sa iba pang mga sangay ng agham panlipunan. Ang sosyolohiya ay tradisyunal na itinuturing bilang ang pag-aaral ng mga "moderno", urbano, industriyal at kanluraning mga lipunan. Sa kabilang banda, ang antropolohiya ay itinuturing naman ng maraming tao bilang ang pag-aaral ng mga "primitibo", rural, tradisyunal at hindi kanluraning mga lipunan. Gayumpaman, ang ganitong uri ng paghahambing sa pagitan ng dalawang disiplinang ito ay hindi na maituturing na balido sa kasalukuyan. Isang magandang katibayan nito ay ang pag-usbong ng tinatawag na antropolohiyang panlungsod. Ang mas mahalagang pagkakaiba sa pagitan ng antropolohiya at sosyolohiya ay matatagpuan sa mga pamamaraan sa pagkalap ng mga datos. Sa antropolohiya, ang pangunahing pamamaraan na ginagamit sa pagkalap ng mga datos ay ang tinatawag na kalahok na pagmamasid kung saan ay nakikipamuhay ang isang antropologo kasama ng mga taong kabilang sa lipunang kanyang pinag-aaralan. Para sa mga antropologo, ang perspektibang ''emiko'' (*emic*) o pananaw ng taga-loob ay kasinghalaga o mas mahalaga pa kaysa sa perspektibang ''etiko'' (*etic*) o pananaw ng taga-labas. Ang pangunahing trabaho ng mga antropologo ay ang paggawa ng mga etnograpiya o mga salaysay na naglalarawan tungkol sa isang partikular na lipunan o pangkat ng mga tao. Sa kabilang banda, ang mga sosyologo naman ay mas pinagtutuunang-pansin ang pagkalap ng mga estatistikal na mga datos tungkol sa mga lipunang kanilang pinag-aaralan.

Ang antropolohiyang panlipunan ay kilala din sa tawag na antropolohiyang pangkalinangan o antropolohiyang kultural. Ilan sa mga pinag-aaralan sa disiplinang ito ay ang pagkakamag-anak, pag-aasawa, pagsasapin-saping panlipunan, kasarian, seksuwalidad, relihiyon, ekonomiya at politika.

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Antropolohiya** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Ergonomiya

Ergonomiks: ang agham ng pagdidisenyo ng interaksiyon ng tagagamit sa kasangkapan at mga pook na pinagtatrabahuhan upang umangkop sa gumagamit.
Ang **ergonomiks** o **ergonomiya** ay ang agham ng pagdidisenyo ng kapaligiran ng pook na panghanapbuhay upang maging akma sa tagagamit. Kailangan ang angkop na disenyong ergonomiko upang maiwasan ang paulit-ulit na mga pinsala dahil sa pagkabinat ng katawan o pananakit ng kalamnan, na maaaring umiral sa loob ng matagal na panahon at maaaring humantong sa kapansanang pangmatagalan. Binigyang kahulugan ng *International Ergonomics Association* (Internasyunal na Asosasyon ng Ergonomiks) ang ergonomiks bilang:

> Ang ergonomiks (o mga dahilang pangtao) ay ang makaagham na disiplinang nakatuon sa pag-unawa ng mga interaksiyon sa piling ng mga tao at ibang mga elemento ng isang sistema, at ng propesyon na gumagamit ng teoriya, mga prinsipyo, dato at mga metodo sa disenyo upang masagad ang kapakanan ng tao at pangkalahatang kaganapan ng sistema.
>
>

Ginagamit ang ergonomiks upang maisakatuparan ang dalawang mga layunin: pangkalusugan at produktibidad. May kaugnayan at katuturan ito sa pagdidisenyo ng ganitong mga bagay katulad ng ligtas na kasangkapan o muwebles at maginhawang gamitin na mga ugnayang-mukha (mga *interface*) sa mga makina.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Agham** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Seudosiyensiya

Ang **seudosiyensya** (Kastila: *pseudociencia*; Ingles: *pseudoscience*; mula sa Griyego: *Ψευδοεπιστήμη* (*Psevdoepistími*) na nangangahulugang "agham na bulaan") ay isang pahayag (claim), paniniwala (belief), o kaugalian (practice) na ipiniprisentang pang-agham, ngunit hindi sumunod sa mga pang-agham na pamamaraan. Ang isang sangay, pagsasanay, o kalipunan ng kaalaman ay maaaring makatwirang matawag na pseudoscientific kapag ito ay ipiniprisentang kapareho sa mga kaugalian ng makaagham na pananaliksik, ngunit bigo itong matugunan ang mga kaugaliang iyon.

Ang pseudoscience ay madalas na nailalarawan sa mga sumusunod: pasalungat, malabis o hindi mapatunayang pahayag; labis na pananalig sa pagkumpirma sa halip na ang mahigpit na pagtatangka sa pagpapabulaan; kakulangan ng pagiging bukas sa pagsusuri ng iba pang eksperto sa field; at ang kawalan ng sistema ng mga kasanayan sa makatwirang pagbuo ng teorya. Ang terminong *pseudoscience* ay madalas na itinuturing na nakakasira dahil ito ay nagmumungkahi ng ang isang bagay ay hindi tumpak o mapaglinlang na inilalarawan bilang agham. Alinsunod dito, ang mga sinasabing nagsasanay o nagtataguyod ng pseudoscience ay madalas na nilalaban ang ganitong mga paglalarawan.

Ang agham ay maibubukod sa pahayag (revelation), teolohiya, o kabanalan (spirituality) dahil nag-aalok ito ng kaalaman (insight) sa pisikal na mundo na nakuha sa pamamagitan ng empirikal na pananaliksik at pagsubok. Sa mga karaniwang paniniwala sa mga popular na agham (popular science) ay hindi maaaring matugunan ang mga pamantayan ng agham. Maaring pinapalabo ng "pop science" ang dibisyon ng agham at pseudoscience sa masa, at maaari ring kasangkot ang science fiction. Ang paniniwalang pseudoscientific ay laganap, kahit na sa mga guro ng agham at editor ng pahayagan.

Ang paghihiwalay sa pagitan ng agham at pseudoscience ay implikasyong pilosopiko at pang-agham. Ang pagtukoy sa pagkakaiba ng science mula sa pseudoscience may praktikal na implikasyon sa pangangalaga ng kalusugan, dalubhasang patotoo (expert testimony), patakaran sa kapaligiran, at edukasyon pang-agham. Ang pagtatangi sa katototahan at teoryang makaagham mula sa paniniwalang pseudoscientific tulad ng matatagpuan sa astrolohiya, alchemy, medikal na pandaraya (medical quakery), paniniwalang occult, at creation science na sinamahan ng konseptong pang-agham, ay bahagi ng edukasyong pang-agham at scientific literacy.

## Mga larangan ng tinuturing na seudosiyensya

### Parasikolohiya

Ang parasikolohiya ay ang pag-aaral ng mga kababalaghang sikiko. Ang mga penomenang ito ay kinasasangkutan ng pagpapalitan ng impormasyon sa pagitan ng isang tao at ng kapaligiran, na hindi ginagamitan ng limang mga pandama. Kabilang dito ang persepsiyong ekstrasensoryo (katulad ng telepatiya), impluwensiya ng isipan sa materya (sikokinesis), maanomalyang mga karanasan (katulad ng mga karanasan sa dating buhay at mga karanasan ng halos pagsapit ng kamatayan) at mga aparisyon.

## Mga sanggunian
# BRICS

BRICS
Ang **BRICS** ay ang daglat ng samahan ng limang pangunahing umuusbong na ekonomiya: **Brazil, Rusya, India, Tsina**  at **South Africa**. Orihinal na tinukoy ang pangkat na "BRIC" bago sumama ang South Africa noong 2010. Ang lahat ng kasapi ng BRICS ay mga umuunlad o bagong-industriyalisadong mga bansa, ngunit ang mga ito'y natatangi dahil sa kanilang malaki at mabilis na lumalagong ekonomiya at ang kanilang malaking impluwensiya sa panrehiyon at pandaigdigang kalakaran; kasapi rin ng G-20 ang limang bansa. Mula 2010, taon-taong pormal na nagpupulong sa isang summit ang mga bansang kasapi ng BRICS. Sa kasalukuyan, hawak ng Rusya ang panguluhan ng pangkat, at siyang paggaganapan ng ika-pitong summit ng BRICS sa Hulyo 2015.

Noong 2014, kinakatawan ng mga bansang kasapi ng BRICS ang halos 3 bilyong katao, o humigit-kumulang sa 40% ng populasyon ng mundo; dahil na rin ang limang bansang kasapi ay nasa 25 may pinakamalaking populasyon sa daigdig, apat pa rito ang nasa sampung pinakamalaki. Aabot sa US$16.039 trilyon ang pinagsamang nominal na GDP ng limang bansa, katumbas ng humigit-kumulang sa 20% ng kabuuang GDP ng mundo, at may tinatayang US$4 trilyon pinagsamang reserbang panlabas. Umaani ng papuri at kritisismo ang BRICS mula sa maraming komentarista. Ang ugnayang bilateral ng mga bansang kasapi ng BRICS ay isinasagawa batay sa di-pangingialam, pagkakapantay-pantay, at kapwa may benepisyo.

## Kasaysayan

Ang taguring "BRIC" ay unang ginamit noong 2001 ng noo'y tagapangulo ng Goldman Sachs Asset Management na si Jim O'Neill, sa kaniyang inilathalang *Building Better Global Economic BRICs*. Nagpulong ang mga minister panlabas ng naunang apat na bansa ng BRIC (Brazil, Rusya, India, at Tsina) sa Lungsod ng New York noong Setyembre 2006 sa labas ng nagaganap na Pangkalahatang Debate ng UN General Assembly, na siyang naging hudyat ng serye ng mga matataas-na-antas ng pagpupulong. Naganap ang isang ganap na malakihang diplomatikong pagpupulong sa Yekaterinburg, Rusya noong 16 Hunyo 2009.

## Mga sanggunian
# Carmelita

Ang **Orden ng Mahal na Birhen ng Bundok Carmelo** (Latin: *Ordo Fratrum Beatissimæ Virginis Mariæ de Monte Carmelo*, Ingles: *Order of the Brothers of Our Lady of Mount Carmel*) na higit na kilala bilang **Orden ng mga Carmelita** ay isang relihiyosong orden na mula pa noong ika-12 siglo. Hindi tulad ng karamihan sa mga orden, hindi matiyak kung sino at kailan talaga itinatag ang Orden ng mga Carmelita. Ang paniwala ay ito'y nagsimula nang ang isang grupo ng mga ermitanyo, kasama rito si San Bartolo, ay nanirahan sa Bundok Carmelo sa Palestina (ngayon bahagi na ng hilagang Israel) mahigit 800 taon na ang nakararaan.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Katolisismo** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*