# Nuweba Selandiya

| Nuweba Selandiya* *New Zealand* (Maori)
* *Aotearoa* (Maori)
 |
| --- |
|
Watawat

Eskudo

 |
| **Awiting Pambansa:God Defend New Zealand* "Diyos, Ipagtanggol ang Nuweba Selandiya" **Awiting Makahari:God Save the King* "Diyos, Iligtas ang Hari"  |
| Location of New Zealand, including outlying islands, its territorial claim in the Antarctic, and Tokelau |
| Kabisera | Wellington ﻿ / ﻿ |
| Pinakamalaking lungsod | Auckland |
| Wikang opisyal | Ingles • Māori |
| Katawagan | * New Zealander
* Kiwi (colloquial)
 |
| Pamahalaan | Unitary parliamentary constitutional monarchy |
|  |
| • Monarch  | Charles III |
| • Governor-General  | Cindy Kiro |
| • Prime Minister  | Christopher Luxon |
|  |
| Lehislatura | Parliament (House of Representatives) |
| Stages of independence from the United Kingdom |
|  |
| • Treaty of Waitangi  | 6 February 1840 |
| • Responsible government  | 7 May 1856 |
| • Dominion  | 26 September 1907 |
| • Statute of Westminster adopted  | 25 November 1947 |
| • Constitution Act 1986  | 1 January 1987 |
|  |
| Lawak |
| • Kabuuan | 270,534 km2 (104,454 mi kuw) (75th) |
| • Katubigan (%) | 1.6 |
| Populasyon |
| • Pagtataya sa Padron:Currentmonth 2026 | Padron:Increase neutral Padron:Data New Zealand (120th) |
| • Senso ng 2018 | Padron:Increase neutral 4,699,755 |
| • Densidad |  (167th) |
| KDP (PLP) | Pagtataya sa 2023 |
| • Kabuuan |  $279.183 billion (63rd) |
| • Bawat kapita |  $53,809 (32nd) |
| KDP (nominal) | Pagtataya sa 2023 |
| • Kabuuan |  $249.415 billion (51st) |
| • Bawat kapita |  $48,071 (23rd) |
| Gini (2022) | 30.0 katamtaman |
| TKP (2021) |  0.937 napakataas · 13th |
| Salapi | New Zealand dollar ($) (NZD) |
| Sona ng oras | UTC+12 (NZST) |
| • Tag-init (DST) | UTC+13 (NZDT) |
| Ayos ng petsa | dd/mm/yyyy |
| Gilid ng pagmamaneho | left |
| Kodigong pantelepono | +64 |
| Kodigo sa ISO 3166 | NZ |
| Internet TLD | .nz |

Ang **New Zealand** o **NuwebaSelandiya**, tinatawag ding **Aotearoa** (Māori para sa *Lupain ng Mahabang Puting Ulap*), ay isang bansa ng dalawang malalaking pulo na Hilagang Pulo (*Ingles: North Island, Māori: Te Ika-a-Māui*) at Timog Pulo (*Ingles: South Island, Māori: Te Wai Pounamu*) at maraming mas maliliit na mga pulo sa timog-kanlurang Karagatang Pasipiko. Sa mga bansa sa Timog Pasipiko, ang New Zealand ang may pinakamalaki at pinaka-industrialisadong ekonomiya at pumapangalawa lamang ang populasyon nito sa Papua New Guinea. Natatangi ang New Zealand sa kanyang pagkabukod, nakahiwalay sa Australya sa hilaga-kanluran sa pamamagitan ng Dagat Tasman, mga 2,000 km ang pagitan. Ang New Caledonia, Fiji at Tonga ang malalapit na mga kapitbahay. Binubuo ng karamihan sa populasyon sa Papua New Guinea ng mga taong nagmula sa Europa, kasama ang katutubong Māori na kabilang sa pinakamalaking minorya. Ang mga taong hindi Māori na Polynesian at Asyano ang mga mahahalagang minorya, lalo na sa mga lungsod.

## Etimolohiya

Pinangalanan ng unang bisitang Europeo sa New Zealand, ang manlalakbay na Olandes na si Abel Tasman, ang mga isla bilang *Staten Land*, sa paniniwalang bahagi sila ng *Staten Landt* na nakita ni Jacob Le Maire sa dulong timog malapit sa Timog Amerika. Pinatunayan ni Hendrik Brouwer na ang lupain na natagpuan malapit sa Timog Amerika ay isang maliit na isla noong 1643, at pagkatapos ay pinalitan ng mga kartograpong Olandes ang pangalan ng natuklasan ni Tasman na "Nova Zeelandia" mula sa Latin, batay sa Olandong probinsya ng Zeeland. Iningles ito ni James Cook, isang kilalang manlalakbay na bumisita sa New Zealand noong 1769. Bagamat ito ang kalimitang ginagamit na pangalan ng bansang ito, may iba namang pangalan ang mga katutubo doon para sa bansa nila.

## Kasaysayan

Ang unang mga tao na dumating sa New Zealand ay mga Polynesian na ngayon ay tinatawag na Māori. 'Di tiyak ang maraming mga detalye ng kanilang pagdating. Bagamat may mga kuwento ang mga Māori tungkol dito, hindi masisigurado na tunay ang mga ito. Ayon sa mga Māori, ang ninuno nilang si Kupe ay naglakbay mula sa Hawaiiki hanggang nakarating siya sa New Zealand.
Ang unang ekspedisyon ng mga Europeo na nakarating sa New Zealand ay pinangunahan ng taga-Olanda na si Abel Tasman. Pumunta siya doon noong taong 1642. Ang ilan sa mga kasama niya ay pinatay ng mga Māori, kaya bumalik sina tasman sa Olanda. Ang susunod na European na pumunta sa New Zealand ay si Capitan James Cook, na dumaan doon noong paglalakbay niya noong 1768-1771. Gumawa si Cook ng mga maayos na mapa ng New Zealand. Pagkatapos niya, dumami ang mga taga-Europa na pumunta doon. Ang karamihan sa kanila ay mga manghuhuli ng balyena at *seal*, at mga mangangalakal. Susunod na dumating ang mga misyonero. Maraming mga Māori ay tumalikod sa kanilang tradisyonal na pananampalataya at naging mga Kristyano.

Habang dumadami ang mga lumilipat sa New Zealand mula sa Europa, natakot ang mga Māori. Ang iba sa mga Pakeha, o puting taga-New Zealand ay gumagawa ng mga masasamang bagay. Gusto ng mga Māori na pangasiwaan ng reyna ng Inglatera ang mga Pakeha para maparusahan ang mga masasama. Natatakot naman ang mga taga-Inglatera na kukunin ng Pransiya ang New Zealand. Noong 6 Pebrero 1840, pinirmahan ng mga Māori ang *Treaty* (o usapan) ng *Waitangi*. Ayon sa usapang ito, mamumuno ang Inglatera sa New Zealand. Ngunit may mga problema ang salin ng usapang ito, at hanggang ngayon ay kontrobersiyal pa ang usapang ito.

## Talababa (Sa Ingles)

## Mga sanggunian