# Ateismo

Ang **ateismo,** sa pinakamalawak na diwa, ay ang kawalan ng paniniwala sa pag-iral ng mga diyos. Sa di-gaanong kalawakan, ang ateismo ay isang pagtanggi sa paniniwalang mayroong anumang diyos. Sa isang mas istriktong diwa, ang ateismo ay isang partikular na posisyon na walang *mga* diyos. Ang ateismo ay kabaliktaran ng teismo na sa pangkalahatang anyo nito ay isang paniniwalang mayroong kahit isang diyos.

Sa kasaysayan, ang katibayan ng mga ateistiko na pananaw ay maaaring matanawan pabalik sa klasikal na sinaunang panahon at unang bahagi ng pilosopiyang Indyano.  Sa Kanluraning mundo, ang ateismo ay humina nang ang Kristiyanismo ay naging prominente.  Ang ika-16 na siglo at ang Panahon ng Kalinawagan ay minarkahan ang muling pagkabuhay ng ateistiko na kaisipan sa Europa. Nakamit ng ateismo ang isang mahalagang posisyon noong ika-20 siglo nang may batas na nagpoprotekta sa kalayaan ng pag-iisip. Ayon sa mga pagtatantiya noong 2003, mayroong hindi bababa sa 500 milyong mga ateista sa mundo. Ang mga organisasyong ateista ay ipinagtanggol ang awtonomiya ng agham, kalayaan ng pag-iisip, sekularismo, at sekular na etika.

Ang mga argumento para sa ateismo ay mula sa pilosopikal hanggang sa sosyal na mga pamamaraan. Kabilang sa mga dahilan ng hindi paniniwala sa mga diyos ang kakulangan ng ebidensya, ang problema ng kasamaan, ang argumento mula sa di-magkakatugmang mga paghahayag, ang pagtanggi sa mga konseptong hindi mapapasinungalingan, at ang argumento mula sa di-paniniwala. Ang mga hindi naniniwala (*nonbelievers*) ay naninindigan na ang ateismo ay mas parsimonyang posisyon kaysa teismo —at na ang bawat isa ay ipinapanganak na walang paniniwala sa mga diyos; kaya't kanilang ipinapahayag na ang *burden of proof* (tungkulin ng pagpapatunay) ay wala sa pasanin ng ateista upang patunayan ang kawalan ng mga diyos—kundi sa teista upang magbigay ng rason o katuwiran para sa teismo.

## Kahulugan at uri

Hindi nagsasang-ayon ang mga manunulat sa kung paano pinakaakmang tukuyin at uriin ang *ateismo—*pinagtatalunan kung anong mga supernatural na nilalang ang ituturing na mga diyos, kung ang ateismo ay isang pilosopikal na posisyon sa sarili nitong karapatan o kawalan lamang ng isa, at kung ito ay nangangailangan ng may malay, tahasang pagtanggi. Gayumpaman ang pamantayan ay bigyang-kahulugan ang ateismo sa mga tuntunin ng isang tahasang paninindigang salungat sa teismo.

Ang ateismo ay itinuring na katugma sa agnostisismo, ngunit may pinagkaiba rin dito.

### Saklaw

Isang diagram na nagpapakita ng kaugnayan sa pagitan ng mga kahulugan ng weak/strong at implicit/explicit atheism.

Ang explicit strong/positive/hard atheists (sa **purple** sa **right**) ay iginigiit na isang maling pahayag ang *"kahit isang diyos ang umiiral"*

Ang explicit weak/negative/soft na ateista (sa **blue** sa **right**) ay tinatanggihan o di-tinatanggap ang paniniwalang mayroong anumang diyos nang hindi aktwal na iginiit na isang maling pahayag ang *" hindi bababa sa isang diyos ang umiiral".*

Ang mga implicit na mahina/negatibong ateista (sa **blue** sa **kaliwa**), ayon sa mga may-akda gaya ni George H. Smith, ay pinagsamasamang mga tao (tulad ng maliliit na bata at ilang agnostiko) na hindi naniniwala sa isang diyos ngunit hindi tahasang tinatanggihan ang gayong paniniwala.

(Sizes in the diagram are not meant to indicate relative sizes within a population.)
Ang ilan sa mga kalabuan at kontrobersiya na kaugnay sa pagtukoy sa ateismo ay nagmumula sa suliranin sa pag-abot ng pinag-isang kahulugan ng mga salita tulad ng diyos at banal na entidad. Ang sari-saring magkakaibang mga konsepto sa mga diyos ay humantong sa magkakaibang mga ideya kung kaugnay sa ateismo. Inakusahan ng mga sinaunang Romano ang mga Kristiyano bilang mga ateista dahil sa hindi pagsamba sa mga paganong diyos. Unti-unti, ang pananaw na ito ay naglaon sa hindi pagsang-ayon habang ang teismo ay naunawaan bilang sumasaklaw sa paniniwala sa anumang pagka-diyos.

Kaugnay ng saklaw ng mga phenomena na tinatanggihan, ang ateismo ay maaaring sumalungat sa anumang bagay mula sa pagkakaroon ng diyos, hanggang sa pagkakaroon ng anumang espirituwal, supernatural, o transendental na mga konsepto, tulad ng sa Budismo, Hinduismo, Jainismo, at Taoismo.

### Implicit vs. explicit

Nag-iiba ang mga kahulugan ng ateismo batay sa antas ng konsiderasyon na dapat ilagay ng isang tao ukol sa kamalayan sa ideya ng mga diyos para maituring na isang ateista. Ang ateismo ay karaniwang tinutukoy bilang simpleng kawalan ng paniniwala sa pag-iral ng anumang mga diyos. Kasama sa malawak na kahulugang ito, ang mga bagong silang at ibang tao na hindi pa nalalantad sa mga ideyang teistiko. Noong 1772, sinabi ni Baron d'Holbach na "Lahat ng mga bata ay isinilang na mga Ateista; wala silang ideya tungkol sa Diyos." Katulad nito, iminungkahi ni George H. Smith na: "Ang taong hindi pamilyar sa teismo ay isang ateista dahil hindi siya naniniwala sa isang diyos. Isasama rin sa kategoryang ito ang bata na may konseptwal na kapasidad na maunawaan ang mga isyung kasangkot, ngunit walang muwang sa mga isyung iyon. Sa katotohanan na ang batang ito ay hindi naniniwala sa diyos ay nagkwakwalipakado na ituring na isang ateista. Ang "*implicit atheism*" ay ang kawalan ng teistikong paniniwala nang walang sinasadyang pagtanggi dito" at ang "*explicit atheism*" ay ang mulat o tahasang pagtanggi sa paniniwala. Para sa mga layunin ng kanyang akda sa "*pilosopikal na ateismo*", tinutulan ni Ernest Nagel ang kawalan lamang ng paniniwalang teistiko bilang isang uri ng ateismo. Inuri ni Graham Oppy bilang mga "*inosente*" ang mga hindi kailanman kinokonsidera ang mga tanong dahil wala silang anumang pag-unawa sa kung ano ang isang diyos. Ayon kay Oppy, ang mga ito ay maaaring isang buwang gulang na mga sanggol, mga taong may matinding traumatikong pinsala sa utak, o mga pasyenteng may advanced na dementia.

### Positibo vs. Negatibo

Ang mga pilosopo tulad nina Antony Flew at Michael Martin ay pinaghambing ang positibong (malakas/matigas) ateismo sa negatibong (mahina/malambot) na ateismo. Ang positibong ateismo ay ang tahasang paninindigan na walang mga diyos. Kasama sa negatibong ateismo ang lahat ng iba pang anyo ng di-teismo. Ayon sa kategoryang ito, ang sinumang hindi teista ay alinman sa negatibo o positibong ateista. Ang mga terminong *mahina* at *malakas* ay relatibong bago, habang ang mga terminong *negatibo* at *positibong* ateismo ay mas matandang pinagmulan, na ginamit (sa bahagyang magkaibang paraan) sa pilosopikal na panitikan at sa Katolikong apologetika.

Habang si Martin, halimbawa, ay iginiit na ang agnostisismo ay nauugnay sa negatibong ateismo, nakikita ng maraming agnostiko na ang kanilang pananaw ay naiiba sa ateismo, na maaaring ituring nilang hindi higit na makatwiran kaysa sa teismo o na kinakailangan ng pantay na konbiksyon. Ang assertion ng di-nakakamit ng kaalaman para o laban sa pagkakaroon ng mga diyos ay minsan ay nakikita bilang isang indikasyon na ang ateismo ay nangangailangan ng isang lukso ng pananalig. Ang karaniwang mga tugon ng ateista sa argumentong ito ay kinabibilangan ng mga di-napatutunayang *relihiyosong* panukala na nararapat na hindi paniniwalaan gaya ng lahat ng *iba* pang di-napatunayang mga panukala, at ang di-mapapatunayang pag-iral ng isang diyos ay hindi nagpapahiwatig ng pantay na probabilidad ng alinmang posibilidad. Ang pilosopong Australian na si J.J.C. Smart ay pinapangatuwiran na "kung minsan ang isang tao na isa talagang ateista ay maaaring ilarawan ang kanyang sarili, kahit na apasyonado, bilang isang agnostiko dahil sa di-makatwirang heneralisadong pilosopikal na esketisismo na nagpipinid sa atin na sabihin na alam natin ang anumang bagay, maliban marahil sa mga katotohanan ng matematika at pormal na lohika. ." Dahil dito, ginusto ng ilang mga may-akdang ateista, gaya ni Richard Dawkins, na kilalanin ang mga posisyong teista, agnostiko, at ateista kabuklod ang spectrum ng teistikong probabilidad—ang posibilidad na itinalaga ng bawat isa sa pahayag na "umiiral ang Diyos".

### Kahulugan bilang imposible o hindi permanente

Bago ang ika-18 siglo, ang pagkakaroon ng Diyos ay tinanggap nang husto sa Kanluraning daigdig na kahit ang posibilidad ng tunay na ateismo ay kinuwestiyon. Ito ay tinatawag na *theistic* *innatism*—ang paniwala na ang lahat ng tao ay naniniwala sa Diyos mula sa pagsilang; sa loob ng pananaw na ito ay ang konotasyon na ang mga ateista ay nasa pagtanggi. Mayroon ding isang posisyon na naggigiit na ang mga ateista ay mabilis na naniniwala sa Diyos sa panahon ng krisis, na ang mga ateista ay gumagawa ng mga deathbed conversions, o na "walang mga ateista sa mga foxhole". Gayunpaman, mayroong mga halimbawang salungat dito, kasama ng mga ito ang mga halimbawa ng literal na "mga ateista sa mga foxhole". Ang ilang mga ateista ay may hamon sa pangangailangan ng katagang "atheism". Sa kanyang aklat na Letter to a Christian Nation, isinulat ni Sam Harris:

> Sa katunayan, ang "atheism" ay isang termino na ni hindi dapat umiral. Walang sinuman ang kailangang tukuyin ang kanyang sarili bilang isang "di-astrologer" o isang "di-alchemist". Wala kaming mga salita para sa mga taong nagdududa na buhay pa si Elvis o na binagtas ng mga alien ang kalawakan para lang molestiyahin ang mga rancher at kanilang mga baka. Ang ateismo ay walang iba kundi mga ingay na ginagawa ng mga makatwirang tao sa pagkakaroon ng di-makatarungang relihiyosong paniniwala
>
>

## Etimolohiya

Sa unang bahagi ng sinaunang Griyego, ang pang-uri na *átheos* (ἄθεος, mula sa pribadong ἀ- + θεός"diyos") ay nangangahulugang "walang diyos". Ito ay unang ginamit bilang isang terminong mapanira na halos na nangangahulugang "hindi makadiyos" o "pusong sa diyos". Noong ika-5 siglo BCE, ang salita ay nagsimulang magpahiwatig ng higit na tikis at aktibong kawalang-diyos sa diwa ng "pagputol ng relasyon sa mga diyos" o "pagtanggi sa mga diyos". Ang terminong ἀσεβής (*asebēs*) noon ay inilapat laban sa mga tinuturing na di-makadiyos na tumatanggi o di-gumagalang sa mga lokal na diyos, kahit na naniniwala sila sa ibang mga diyos. Ang mga modernong pagsasalin ng mga klasikal na teksto ay minsan ay nagsasalin ng *átheos* bilang "atheistic". Bilang isang abstract na pangngalan, mayroon ding ἀθεότης (*atheotēs*), "atheism". Isinalin ni Cicero ang salitang Griyego sa Latin na *átheos*. Ang termino ay natagpuang madalas gamitin sa debate sa pagitan ng mga sinaunang Kristiyano at Helenista, kung saan ang bawat panig ay iniuugnay ito, sa mapangwasak na kahulugan, sa isa pa.

Ang terminong *atheist* (mula sa Pranses na *athée*), sa kahulugan ng "isa na ... tinatanggihan ang pagkakaroon ng Diyos o mga diyos", ay nauna pa sa ateismo sa Ingles, na unang natagpuan noong 1566, at muli noong 1571. Ang ateista bilang isang tatak ng praktikal na kawalang-diyos ay ginamit nang hindi bababa sa taong 1577.

Ang terminong *atheism* ay nagmula sa Pranses na *athéisme* at lumilitaw sa Ingles noong mga 1587. Ang isang mas naunang gawain, mga mula noong mga 1534, ay gumamit ng terminong *atheonism*. Isinulat ni Karen Armstrong na "Noong ika-16 at ika-17 siglo, ang salitang *'atheist'* ay nakalaan pa rin ng eksklusibo para sa polemic ... Ang terminong 'atheist' ay isang insulto. Walang sinuman ang nangangarap na tawagin ang *kanyang sarili* na isang ateista."

Ang ateismo ay unang ginamit upang ilarawan ang isang self-avowed na paniniwala sa huling bahagi ng ika-18 siglong Europa, partikular na tumutukoy sa di-paniniwala sa monoteistikong Abrahamic na diyos. Noong ika-20 siglo, ang globalisasyon ay nag-ambag sa pagpapalawak ng terminong tumutukoy sa di-paniniwala sa lahat ng diyos, bagaman nananatiling karaniwan sa lipunang Kanluranin na ilarawan ang ateismo bilang "di-paniniwala sa Diyos".

## Talababa

## Mga sanggunian