# Malaysia

| Malasya |
| --- |
|
Watawat

Eskudo

 |
| **Salawikain:Bersekutu Bertambah Mutu* "Ang Pagkakaisa ay Lakas" |
| **Awitin:**Negaraku *"Aking Bayan"* |
| Show globeShow map of Southeast AsiaKinaroroonan ng  Malaysia  (dark green)– sa Asia  (dark gray & puti) – sa ASEAN  (dark gray) |
| Kabisera at pinakamalaking lungsod | Kuala Lumpur ﻿ / ﻿ |
| Punong-lungsod | Putrajaya ﻿ / ﻿ |
| Wikang opisyal | Malayo |
| Katawagan | Malasyano |
| Pamahalaan | Pederal parliamentary konstitusyonal elective monarchy |
|  |
| • Yang di-Pertuan Agong  | Ibrahim Iskandar ng Johor |
| • Punong Ministro  | Anwar Ibrahim |
| • Pangulo ng Dewan Negara  | no value |
| • Tagapagsalita ng Dewan Rakyat  | Johari Abdul |
| • Punong Mahistrado  | Tengku Maimun Tuan Mat |
|  |
| Lehislatura | Parlamento |
| • Mataas na Kapulungan | Dewan Negara (Senado) |
| • Mababang Kapulungan | Dewan Rakyat ( Kapulungan ng mga Kinatawan) |
| Kalayaan mula sa Britanya |
|  |
| • Federasyon ng Malaya  | 31 Agosto 1957 |
| • Sariling-pamamahala ng Sarawak  | 22 Hulyo 1963 |
| •  Sariling-pamamahala ng Hilagang Borneo  | 31 Agosto 1963 |
| • Proklamasyon ng Malaysia  | 16 Setyembre 1963 |
|  |
| Lawak |
| • Kabuuan | 330,803 km2 (127,724 mi kuw) (67th) |
| • Katubigan (%) | 0.3 |
| Populasyon |
| • Pagtataya sa 2024 | 34,564,810 (43rd) |
| • Senso ng 2020 | 32,447,385 |
| • Densidad | 101/km2 (261.6/mi kuw) (116th) |
| KDP (PLP) | Pagtataya sa 2023 |
| • Kabuuan |  $1.225 trillion (31st) |
| • Bawat kapita |  $37,082 (55th) |
| KDP (nominal) | Pagtataya sa 2023 |
| • Kabuuan |  $430.895 billion (36th) |
| • Bawat kapita |  $13,034 (67th) |
| Gini (2018) | 41.2 katamtaman |
| TKP (2021) |  0.803 napakataas · Ika-62 |
| Salapi | Malasyanong ringgit (MYR) |
| Sona ng oras | UTC+8 (MST) |
| Ayos ng petsa | dd-mm-yyyy |
| Gilid ng pagmamaneho | kaliwa |
| Kodigong pantelepono | +60 |
| Internet TLD | .my |

Ang **Malaysia** o **Malasya** (Malay: **Malaysia**, bigkas: /məˈleɪʒə/ o /məˈleɪziə/) ay isang bansang binubuo ng labintatlong mga estado at tatlong teritoryong pederal sa Timog-silangang Asya na may kabuuang sukat ng lupa na 330,803 kilometro kuwadrado. Ang Kuala Lumpur ay ang kabiserang lungsod nito, samantalang ang Putrajaya naman ang sentro ng pamahalaang pederal. Ang populasyon ng bansa ay umaabot sa mahigit 36 milyon. Ang bansa ay nahahati ng Dagat Timog Tsina sa dalawang magkahiwalay na rehiyon—ang Tangway ng Malaya at ang Silangang Malaysia. Kahangganan ng Malaysia ang mga bansang Taylandiya sa hilaga atSingapura sa timog ng Tangway ng Malaya, at Indonesya sa timog at Brunei sa hilaga ng Silangang Malaysia. Padagat naman ang hangganan nito sa Pilipinas sa hilagang-silangan at Biyetnam sa hilaga.

Ang bansa ay nagmula sa mga kaharian ng Malay, na, mula ika-18 siglo, ay naging sakop ng Imperyong Britaniko, kasama ang protektorado ng Brianikong Straits Settlements. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang Britanikong Malaya, kasama ang iba pang kalapit na kolonya ng Britanya at Amerika, ay sinakop ng Imperyo ng Hapon. Pagkatapos ng tatlong taon ng pananakop, ang Malaya ay panandaliang pinag-isa bilang Unyong Malayan noong 1946 hanggang 1948 nang ito ay muling istruktura bilang Pederasyon ng Malaya. Nakamit ng bansa ang kalayaan noong 31 Agosto 1957. Noong 16 Setyembre 1963, ang malayang Malaya ay nakipag-isa sa noo'y mga kolonya ng korona ng Britanya na Hilagang Borneo, Sarawak, at Singapura upang maging Malaysia. Noong Agosto 1965, ang Singapura ay nahiwalay sa pederasyon at naging isang malayang bansa.

Ang Malaysia ay tropikal at isa sa 17 bansang megadiverse; tahanan ito ng maraming uring endemiko. Ang bansa ay multietniko at multikultural, na may malaking epekto sa politika nito. Humigit-kumulang kalahati ng populasyon ay etnikong Malay, na may mga minorya ng mga Tsino, Indiyano, at mga katutubo. Ang opisyal na wika ay Malasyanong Malay, isang karaniwang anyo ng wikang Malayo. Ang wikang Ingles ay nananatiling aktibong pangalawang wika. Bagama't kinikilala ang Islam bilang opisyal na relihiyon, ang konstitusyon ay nagbibigay ng kalayaan sa relihiyon sa mga hindi Muslim. Ang gobyerno ay hinuhubog sa sistemang parlamento ng Westminster, at ang sistemang legal ay batay sa karaniwang batas. Ang pinuno ng estado ay isang halal na monarko, na pinipili mula sa siyam na pinuno ng estado tuwing limang taon. Ang pinuno ng estado ay ang Yang di-Pertuan Agong (na kadalasang tinutukoy bilang 'ang Hari' o 'ang Agong') Ang pinuno ng pamahalaan ay ang punong ministro.

Ang ekonomiya ng bansa ay dating lubos na umaasa sa agrikultura at mga pangunahing kalakal ngunit ngayon ay pinapatakbo na ng mga sektor ng serbisyo at pagmamanupaktura. Mataas ang ranggo ng Malaysia sa kapayapaan at lakas ng pasaporte at mayroong bagong industriyalisadong ekonomiya na medyo bukas at nakatuon sa estado. Ang bansa ay isang founding member ng Organization of Islamic Cooperation (OIC), ang Sumite ng Silangang Asya (EAS), at ang Samahan ng mga Bansa sa Timog-silangang Asya (ASEAN), pati na rin isang miyembro ng Non-Aligned Movement (NAM), ng Komonwelt ng mga Bansa, at ng Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko (APEC).

## Kasaysayan

Nagkaroon na ng patunay ng pagkakaroon ng mga pamayanan sa Malaysia. Humihigit-kumulang ang simula ng kasaysayan ng Malaysia ay 40,000 taon makalipas. Pinaniniwalaang ang mga unang tumira sa tangway ay mga Negrito. Nakisalamuha ang mga taga-Malaysia sa mga taga-India at Tsina, na patuloy na nagpalaganap sa kani-kanilang kultura.

Lumaganap ang Islam sa Malaysia sa pagdating ng mga Arabong mangangalakal na tumulong sa bahaginan ng kultura.

Nakalaya ang Malaysia mula sa Britanya noong 1957, at tuluyang lumabas ang Singapura mula sa sakop ng Kalipunan noong 1965.

## Pinanggalingan ng Salita

Ang salitang Malaysia na mababasa sa isang mapa noong 1914 mula sa isang Amerikanong atlas
Ang pangalang "Malaysia" ay ginamit noong 1963 nang ang Kalipunan ng Malaya, Singapura, Hilagang Borneo at Sarawak ay bumuo ng isang pederasyong may 14 na estado. Subalit bago mabuo ang pederasyon, ang pangalang ito ay madalang na ginamit upang tukuyin ang mga pook sa Timog Silangang Asya. Isang mapa ang inilathala noong 1914 sa Chicago na may nakatalang salitang Malaysia ang nagsasabi sa ilang mga teritoryo sa loob ng Arkipelago ng Malay. Minsan rin naisip ng Pilipinas na gamitin ng kanilang bansa ang pangalang "Malaysia", subalit ginamit na ito ng Malaysia noong 1963 bago man gawan ito ng hakbang Pilipinas. Ang iba pang pangalang naisip noong 1963 ay ang Langkasuka, na hango sa dating kaharian na sa hilagaang bahagi ng Tangway ng Malay noong unang sanglibong taon.

## Paghahating Pampolitika

Ang Malaysia ay binubuo ng 13 bansa (negeri) (Johor, Kedah, Kelantan, Melaka, Negeri Sembilan, Pahang, Penang, Perak, Perlis, Sarawak, Sabah, at Terengganu), at 3 teritoryong pederal (Kuala Lumpur, Labuan, at Putrajaya).

## Demograpiya

Ang populasyon ng Malaysia ay binubuo ng maraming lahi, na ang lahing Malay at iba pang katutubo (bumiputra) sa Sabah at Sarawak ang bumubuo ng may 65% ng buong populasyon. Nakabatay sa Saligang Batas na ang mga Malay ay mga Muslim na nakasayanan sa kaugalian at kulturang Malay. Kaya ang isang Muslim ng kahit anong lahi na nakasanayan sa kaugalian at kalinangang Malay ay maituturing na isang Malay at may pantay-pantay na karapatan pagdating sa karapatang Malay na nakabatay sa saligang batas. Mga pangkat na katutubo ngunit hindi Malay ay bumubuo ng mahigit sa kalahati ng populasyon ng Sarawak (30% ay mga Iban), at nasa 60% ng populasyon ng Sabah (18% ang mga Kadazan-Dusun, at 17% naman ang mga Bajau). Mayroon ding iba pang grupong katutubo sa kanlurang bahagi ng bansa, na ang tawag sa kanila ay "Orang Asli".

Ang mga Tsino ay nasa 26% ng populasyon, samantalang ang mga Indiyan ay nasa 8% . Ang karamihan sa mga Indio ay Tamil.

### Pananampalataya

Islam ang opisyal na relihiyon ng Malaysia bagaman ang bansa ay may maraming relihiyon. Ayon sa Population and Housing Census ng taong 2020, humigit-kumulang na 63.5 porsyento ng populasyon ay sinasampalatayanan ang relihiyong Islam; Budismo na may 18.7 porsyento; Kristiyanismo na may 9.1 porsyento; Hinduismo na 6.1 percent; at tradisyonal na relihiyong Tsino (2.6%). Ang nalalabing 2 porsyento ay naitala sa ibang pananampalataya, kasama na ang Animismo at Sikhismo.

Ang Saligang Batas ng Malaysia ay tumitiyak ng kalayaan sa pananampalataya, ngunit ito ay hinihigpitan sa kasalukuyan. Lahat ng etnikong Malay ay Muslim ayon na rin sa Saligang Batas ng Malaysia. Idagdag pa ang lahat ng mga hindi Muslim na nag-asawa sa isang Muslim ay kailangang itakwil ang kanilang kinaaanibang relihiyon at lumipat sa relihiyong Islam. Kapag ang isang tao ay naging Muslim, hindi na siya puwedeng itakwil ang relihiyong Islam at lumipat sa ibang pananampalataya. Samantala ang mga hindi Muslim ay nakakaranas ng pagbabawal sa ibang gawain tulad ng pagtayo ng gusaling panrelihiyon at pagdaos ng kaganapang panrelihiyon sa ibang bahagi ng bansa. Ang mga Muslim ay inoobligahang sundin ang mga pasya ng hukumang Sharia pagdating sa mga bagay na may kinalaman sa kanilang relihiyon. Ang sakop ng hukumang Sharia ay umaaplika lamang sa mga Muslim ukol sa bagay na may kinalaman sa pananampalataya at mga tungkulin bilang isang Muslim, kasama ang pag-aasawa, pamana, pagtalikod sa pananampalataya at iba pa. Hindi saklaw ng hukumang Sharia ang kasong kriminal.

## Turismo

Ang turismo ang ikatlong pinakamalaking nag-aambag sa Kabuuang Domestikong Produkto ng Malaysia, kasunod ng mga sektor ng pagmamanupaktura at mga kalakal. Noong 2019, ang sektor na ito ay nag-ambag ng humigit-kumulang 15.9% sa kabuuan ng Kabuuang Domestikong Produkto. Ayon sa Pandaigdigang Organisasyon sa Turismo, ang Malaysia ang ika-14 na pinakabinibisitang bansa sa mundo at ang ika-apat na pinakabinibisitang bansa sa Asya noong 2019, na may mahigit 26.1 milyong pagbisita.

Niranggo ang Malaysia sa ika-38 puwesto sa *Travel and Tourism Competitiveness Report* (Ulat sa Kakayahang Makipagkumpitensya sa Paglalakbay at Turismo)ng 2019. Ang mga kita nito mula sa pandaigdigang turismo noong 2019 ay umabot sa $19.8 bilyon.

## Talababa

## Sanggunian

## Mga panlabas na link

* Mapa ng Malaysia