Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Abad

Ang **abad** ay ang pinuno o ulo ng isang monasteryo. Isa itong pamagat para sa isang lalaki, na ginagamit sa sari-saring mga tradisyon na kabilang ang Kristiyanismo. Katumbas ito ng **abadesa** kung babae. Sa Griyegong Ortodoksong Simbahan, tinatawag itong **arkimandrito** (mula sa Ingles na *archimandrite*) kung lalaki, partikular na ang klerikong (o klerigo) mas mababa ang ranggo kaysa sa obispo; na nagiging **arkimandrita** naman kapag sa babae ginamit.. Nangangahulugan ang *abad* ng "ama". Maaari ring ibang ang tungkulin bilang isang parangal na titulo para sa isang klerikong hindi naman talaga pinuno ng isang monasteryo.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Timo

| Timo |
| --- |
|  |
| *Thymus vulgaris* |
| Pag-uuring siyentipiko |
| Kaharian: | Plantae |
| Dibisyon: | Magnoliophyta |
| Klase: | Magnoliopsida |
| Orden: | Lamiales |
| Pamilya: | Lamiaceae |
| Subpamilya: | Nepetoideae |
| Tribo: | Mentheae |
| Henero: | Thymus L. 1753 |
| Kasingkahulugan |
| * *Mastichina* Mill. (1754).
* *Serpyllum* Mill. (1754).
* *Cephalotos* Adans. (1763).
 |

Ang **timo** naglalaman ang genus na Thymus ng humigit-kumulang 350 species ng mabangong pangmatagalan na halaman na may halaman at mga subshrub hanggang sa 40 cm ang taas sa pamilyang Lamiaceae, katutubong sa mga mapagtimpi na rehiyon sa Europa, Hilagang Aprika at Asya.

Ang mga tangkay ay may posibilidad na makitid o kahit na makulit; ang mga dahon ay parating berde sa karamihan ng mga species, nakaayos sa magkabilang pares, hugis-itlog, buong, at maliit, 4-20 mm ang haba, at karaniwang mabango. Ang mga bulaklak ng timo ay nasa siksik na mga ulo ng terminal na may isang hindi pantay na calyx, na may itaas na labi na may tatlong lobe, at dilaw, puti, o lila.

## Mga species

* *Thymus adamovicii*
* *Thymus altaicus*
* *Thymus amurensis*
* *Thymus boissieri*
* *Thymus bracteosus*
* *Thymus broussonetii*
* *Thymus caespititius*
* *Thymus camphoratus*
* *Thymus capitatus*
* *Thymus capitellatus*
* *Thymus camphoratus*
* *Thymus carnosus*
* *Thymus cephalotus*
* *Thymus cherlerioides*
* *Thymus ciliatus*
* *Thymus cilicicus*
* *Thymus cimicinus*
* *Thymus citriodorus* (*Thymus × citriodorus*) syn. *T. fragrantissimus*, *T. serpyllum citratus*, *T. serpyllum citriodorum*. – citrus thyme
* *Thymus comosus*
* *Thymus comptus*
* *Thymus curtus*
* *Thymus decussatus*
* *Thymus disjunctus*
* *Thymus doerfleri*
* *Thymus glabrescens*
* *Thymus herba-barona*
* *Thymus hirsutus*
* *Thymus hyemalis*
* *Thymus inaequalis*
* *Thymus integer*
* *Thymus lanuginosus*, syn. *T. serpyllum* – woolly thyme
* *Thymus leucospermus*
* *Thymus leucotrichus*
* *Thymus longicaulis*
* *Thymus longiflorus*
* *Thymus mandschuricus*
* *Thymus marschallianus*
* *Thymus mastichina*
* *Thymus membranaceus*
* *Thymus mongolicus*
* *Thymus moroderi*
* *Thymus nervulosus*
* *Thymus nummularis*
* *Thymus odoratissimus*
* *Thymus pallasianus*
* *Thymus pallidus*
* *Thymus pannonicus*
* *Thymus praecox* – creeping thyme
* *Thymus proximus*
* *Thymus pseudolanuginosus*, syn. *T. serpyllum* – woolly thyme
* *Thymus pulegioides* – lemon thyme
* *Thymus quinquecostatus*
* *Thymus richardii*
* *Thymus satureioides*
* *Thymus serpyllum*
* *Thymus sibthorpii*
* *Thymus striatus*
* *Thymus thracicus* – lavender thyme
* *Thymus villosus*
* *Thymus vulgaris* – common thyme
* *Thymus zygis*

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Halaman** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Ika-9 na dantaon

|  |  |
| --- | --- |
| Milenyo: | ika-1 milenyo |
| Mga siglo: | * ika-8 dantaon
* ika-9 dantaon
* ika-10 dantaon
 |
| Mga dekada: | dekada  800 dekada 810 dekada 820 dekada 830 dekada 840 dekada 850 dekada 860 dekada 870 dekada 880 dekada 890 |

Isang pang-seremonyang tansong sisidlan na ginawa noong mga ika-9 na siglo, isa sa mga tanso na natagpuan sa Igbo-Ukwu.
Ang **ika-9 na dantaon** ay isang panahon mula 801 hanggang 900 sang-ayon sa kalendaryong Huliyano.

Sa siglong ito naitatag ang larangan ng alhebra ng Muslim na polimata na si Al-Khwarizmi. Naganap din ang labanan sa pagitan ng Kalipang Abbasid na si Al-Ma'mun at Islamikong Paham na si Ahmad ibn Hanbal.

Sa lugar kung saan Pilipinas na ngayon, nakapetsa sa taong *Saka 822* (900) ang Inskripsiyon sa Binatbat na Tanso ng Laguna na nasa sulating Kawi. Nagdulot ang pagtuklas ng dokumentong ito noong 1989 ng pagbago sa nakasulat na kasaysayan ng Pilipinas na nagsimula na noong taong 900.

## Mahahalagang tao

* Al-Khwarizmi, tagapagtatag ng Algebra
* Adi Shankara, isang Indiyanong pilosopo at teologo na pinagsama-sama ang doktrina ng Advaita Vedanta. Krinedito siya sa pag-iisa at pagtatag ng pangunahing kaisipan ng karamihan sa Hinduismo.
* Emparatris Irene ng Athenas
* Carlomagno
* Han Yu
* Harun al-Rashid

## Mga sanggunian
# Las Vegas

Las Vegas
Ang **Las Vegas** ay ang pinakamalaking lungsod sa Nevada, Estados Unidos, ang pinakamalaking lungsod na naitatag sa ika-20 dantaon, at isang pangunahing destinasyong pambakasyon, pang-*shopping*, at pansugal. Nagkaroon ito ng mabilisang paglago mula noong dekada-1960, at ayon sa senso ng 2010, may populasyon itong 583,756 katao, mas-mataas sa populasyon nito na 478,434 noong 2000. Sa tantiya ng Kawanihan ng Senso ng Estados Unidos (*U.S. Census Bureau*) noong 2013, ang populasyon ng lungsod ay 603,488.

Ang Las Vegas ay *sister city* ng Lungsod ng Ángeles, Pilipinas.

## Mga sanggunian

May kaugnay na midya ang Wikimedia Commons tungkol sa artikulong:
Las VegasAng lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Estados Unidos** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Awitin

Édith Piaf (1962).
*Para sa mga Aklat ng mga Awit ng Bibliya, tingnan ang Mga Salmo.*
Ang **awitin** ay musika na magandang pakinggan. Kadalasang itong maganda kung gusto rin ito ng makikinig. Mayroon itong tono at sukat. Naglalaman ang isang awiting ng bahaging pang-tinig na ginagampanan, inaawit at pangkalahatang tinatanghal ang mga salita (liriko), karaniwang sinusundan ng mga intrumentong pang-musika (maliban sa mga awiting *acapella* at *scat*). Kadalasang nasa anyong tula at tumutugma ang mga salita ng mga awitin, bagaman, may mga relihiyosong mga taludtod o malayang prosa. Ang mga salita ay ang liriko. Ang **awitin** ay tinatawag ding **talindaw** o **tagulaylay**, partikular na iyong mga awitin ng mga mangingisda.

## Kayarian ng awit

### Berso

Ang **berso** ay ang pangunahing bahagi ng isang awitin. Sa musikang popular, ang berso ay magaspang na umuukol sa isang saknong na pampanulaan. Kapag dalawa o mas marami pang mga seksiyon ng kanta ay pansaligang mayroong magkatulad na tugtugin at magkaibang mga panitik o liriko, ang bawat seksiyon ay itinuturing na isang berso. Hindi ito dapat ikalito sa isang preberso (*pre-verse*) o "bago pa man ang berso", na isang "patlang" o intermisyon (intermedyo) sa pagitan ng introduksiyon ng isang awit at ang pambungad o pambukas nitong berso. Bagaman hindi na pangkaraniwan sa kasalukuyan, ang teknika ng preberso ay tanyag sa musikang pang-*surf* noong dekada ng 1960.

## Mga uri ng awit

### Himno

Ang **himno** o **dalit** ay isang awit ng papuri, luwalhati, kaligayahan o pasasalamat, karaniwang para sa Diyos, sapagkat nagpapakita, nagpaparating o nagpapadama ng pagdakila at pagsamba.

## Tingnan din

* Pag-awit

## Mga sanggunian
# Punk rock

| Punk rock |
| --- |
| Pinagmulan na istilo | * Garage rock
* rock and roll
* rockabilly
* hard rock
* pub rock
* proto-punk
* glam punk
 |
| Pangkulturang pinagmulan | 1960s to mid-1970s, Estados Unidos, United Kingdom, and Australia |
| Tipikal na mga instrumento | * Vocals
* electric guitar
* bass guitar
* drum kit
 |
| Hinangong anyo | * Alternative rock
* pop punk
* new wave
* emo
* indie rock
* indie pop
* industrial
* no wave
* noise rock
* NWOBHM
* post-punk
* speed metal
 |
| Mga anyo sa ilalim nito |
| * Anarcho-punk
* art punk
* avant-punk
* Christian punk
* hardcore punk
* horror punk
* Oi!
* post-hardcore
* queercore
* riot grrrl
* Rock Against Communism
* skate punk
* street punk
* Taqwacore
 |
| Pinagsamang anyo |
| * 2 Tone
* anti-folk
* biker metal
* Celtic punk
* Chicano punk
* cowpunk
* crust punk
* dance-punk
* dark cabaret
* deathrock
* electropunk
* folk punk
* garage punk
* grebo
* grunge
* Gypsy punk
* pop punk
* psychobilly
* punk blues
* punk jazz
* rapcore
* ska punk
* surf punk
* punk rap
 |
| Eksenang panrehiyon |
| * Australia
* Basque Country
* Brazil
* California
* Canada
* France
* Germany
* Peru
* Philadelphia
* Scotland
* Spain
* Yugoslavia
* Greece
 |
| Ibang paksa |
| * DIY ethic
* list of bands, 0–K
* list of bands, L–Z
* list of festivals
* punk fashion
* punk films
* glam punk
* Generation Jones
* Generation X
* History of the punk subculture
* punk ideologies
* punk literature
* punk subculture
* punk visual art
* punk zine
* timeline
 |

**Punk rock** (o simpleng **punk**) ay isang genre ng musika na lumitaw noong kalagitnaan ng 1970s. Naipalabas noong 1960s na garage rock, tinanggihan ng mga punk band ang napansin na labis na mga batayang mainstream na 1970s. Karaniwan silang nakagawa ng mga maikling, mabilis na mga kanta na may mahirap na melodies at mga estilo ng pagkanta, natanggal na instrumento, at madalas na pampulitika, lyrics-pagtatatag. Niyakap ni Punk ang isang DIY ethic; maraming mga banda ang gumagawa ng mga pag-record ng sarili at ipinamamahagi ang mga ito sa pamamagitan ng mga independiyenteng record labels.

Ang salitang "punk rock" ay unang ginamit ng mga kritiko ng rock ng Amerika noong unang bahagi ng 1970s upang ilarawan ang mga banda sa garahe ng 1960 at ilang mga kasunod na kilos. Kapag ang kilusan na nagdadala ngayon ng pangalan ay binuo mula 1974 hanggang 1976, kumikilos tulad ng Television, Patti Smith, at Ramones sa New York City; the Sex Pistols, the Clash, at the Damned sa London; The Runaways sa Los Angeles; at the Saints sa Brisbane ay nabuo ang vanguard nito. Ang Punk ay naging isang pangunahing kababalaghan sa kultura noong UK huli noong 1976. Humantong ito sa isang punk subculture na nagpapahayag ng paghihimagsik ng kabataan sa pamamagitan ng mga natatanging estilo ng damit at adornment (tulad ng sadyang nakakasakit na T-shirt, leather jackets, studded o spiked band at alahas, safety pin , at pagkaalipin at damit ng S&M) at iba't ibang mga ideolohiyang anti-authoritarian.

## Mga Sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Musika** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Indie rock

| Indie rock |
| --- |
| Pinagmulan na istilo | * Alternative rock
* punk rock
* post-punk
* college rock
 |
| Pangkulturang pinagmulan | Late 1970s to early 1980s, Estados Unidos at United Kingdom |
| Hinangong anyo | * Chillwave
* chamber pop
* grunge
 |
| Mga anyo sa ilalim nito |
| * Emo
* math rock
* noise pop
* post-punk revival
* sadcore/slowcore
* shoegazing
 |
| Pinagsamang anyo |
| * Alternative dance
* alternative R&B
* grindie
* indie folk
* new rave
 |
| Ibang paksa |
| * Indie pop
* Britpop
* DIY ethic
* hipster
* jangle pop
* lo-fi
* noise rock
* post-rock
* timeline of alternative rock
 |

Ang **indie rock** ay isang genre ng musikang rock na nagmula sa Estados Unidos at United Kingdom noong 1970s. Orihinal na ginamit upang ilarawan ang mga independiyenteng record labels, ang term ay naging nauugnay sa musika na ginawa nila at sa una ay ginagamit nang magkahalitan sa kahaliling bato o "gitara pop rock".

Noong unang bahagi ng 2000s, isang bagong pangkat ng mga banda na naglalaro ng isang stripped-down, back-to-basics bersyon ng gitara rock ay lumitaw sa mainstream. Ang komersyal na pambihirang tagumpay mula sa mga eksenang ito ay pinangunahan ng apat na banda: The Strokes, The White Stripes, The Hives at The Vines. Ang emo ay nakipaghiwalay din sa pangunahing kultura sa mga unang bahagi ng 2000s. Sa pagtatapos ng dekada, ang paglaganap ng mga banda ng indie ay tinukoy bilang "indie landfill".

## Tingnan din

* Independiyenteng musika
* Underground music
* Eksena ng musikang indie
* List of indie rock musicians

## Mga Sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Musika** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Star Trek

Ang **Star Trek** ay prangkisa ng ilang siyensiyang piksiyong teleserye, pelikula, at iba pang media mula sa Estados Unidos. Nilikha ni Gene Roddenberry ang pinakaunang Star Trek noong 1966.

## *Star Trek* sa telebisyon

* *Star Trek: The Original Series*
* *Star Trek: The Animated Series*
* *Star Trek: The Next Generation*
* *Star Trek: Deep Space Nine*
* *Star Trek: Voyager*
* *Star Trek: Enterprise*
* *Star Trek: Discovery*
* *Star Trek: Short Treks*
* *Star Trek: Picard*
* *Star Trek: Lower Decks*
* *Star Trek: Prodigy*
* *Star Trek: Strange New Worlds*

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Ika-20 dantaon

|  |  |
| --- | --- |
| Milenyo: | ika-2 milenyo |
| Mga siglo: | * ika-19 dantaon
* ika-20 dantaon
* ika-21 dantaon
 |
| Mga dekada: | dekada  1900 dekada 1910 dekada 1920 dekada 1930 dekada 1940 dekada 1950 dekada 1960 dekada 1970 dekada 1980 dekada 1990 |

*The Blue Marble*, ang Daigdig na nakita sa Apollo 17 noong Disyembre 1972. Nakita sa pangalawang kalahati ng ika-20 siglo ang paglalakbay ng sangkatauhan sa kalawakan.
Ang **ika-20 dantaon** ay simula sa Enero 1, 1901 hanggang Disyembre 31, 2000. Ito ang ikasampu at huling siglo ng ika-2 milenyo. Hindi tulad ng karamihan ng mga taon ng siglo, taong bisyesto ang taong 2000 at ang sumunod na taong bisyesto na siglo sa kalendaryong Gregoryano pagkatapos ng taong 1600.

Pumaibabaw sa ika-20 dantaon ang isang kade-kadenang mga kaganapan na naggiit sa mga mahahalagang pagbabago sa kasaysayan ng mundo na nadulot sa muling pagbibigay kahulugan ng panahon na ito: ang pandemya ng Kastilang trangkaso, Unang Digmaang Pandaigdig at Ikalawang Digmaang Pandaigdig, enerhiyang nukleyar at panggagalugad sa kalawakan, nasyonalismo at dekolonisasayon, ang mga hidwaang Digmaang Malamig at pagkatapos ng Digmaang Malamig; mga organisasyong intergubernamental at homogenisasyong pangkalinangan sa pamamagitan ng pag-usad sa lumilitaw na nga teknolohiyang transportasyon at komunikasyon, pagbawas ng kahirapan at paglago ng populasyon ng mundo, kamalayan sa pagkasira ng kalikasan, pagkalipol na pang-ekolohiya; at ang pagsilang ng Rebolusyong Digital, na pinapaandar sa pamamagitan ng malawak na adopsyon ng mga MOS transistor at *integrated circuit*. Nakita din sa daangtaon na ito ang mga pag-unlad sa paglikha ng kuryente, komunikasyon at teknolohiyang pang-medisina na pinahintulot noong huling bahagi ng dekada 1980 ang paglikha ng Internet at henetikong pagbabago ng buhay.

## Galeriya ng kasaysayan

* Ang Ukraine noong 1941  Ukraine
* Si Albert Einstein noong 1947  Germany
* Ang Apple II Plus  United States
* Si Martin Luther King ay isang Aprikanong Amerikano pinuno na nagsusulong ng karapatang sibil sa Estados Unidos.  United States
* Ang mapa ng Europa noong 1963  European Union
* Si Richard M. Mixon at si Leonid Brezhnev  United States
* Ang Hong Kong ay nakasailalim sa administrasyon ng mga Briton noong 1842 - 1997  Hong Kong
* The Beatles  United Kingdom
* Si Charlie Chaplin sa pelikulang *The Kid* noong 1921; kasama si Jackie Coogan.  United Kingdom
* Ang Magnavox-Odyssey  United Kingdom European Union
* Ang Empire State Building na tinayo noong 1930  United States
* Si Alan Turing  European Union
* Si Norman Borlaug  United States
* Ang California noong 1938  United States
* Ang unang paglipad noong 1903  United States
* Ang watawat ng Estados Unidos na nakatapak sa buwan noong 1969  United States
* Ang MOSFET  European Union

## Mga sanggunian