# Bumbilyang pluoresente

Dalawang mahabang piraso ng tubong pluoresente nasa kisame.
Ang **bumbilyangpluoresente**, **tubong pluoresente**, o **lamparang pluoresente** (Ingles: *fluorescent lamp*), ay isang lamparang diskargang-gas na gumagamit ng singaw ng asoge (*mercury vapor*) na may mababang presyon upang makalikha ng liwanag sa pamamagitan ng pluoresente. Ang kuryenteng dumadaloy sa gas ay nagpapasigla sa singaw ng asoge, na lumilikha ng ultrabiyoleta at nagpapakislap sa patong na posporo (*phosphor coating*) sa loob ng lampara. Ang mga lamparang pluoresente ay mas mahusay sa pagpalit ng enerhiyang elektrikal tungo sa nakikitang liwanag kaysa sa mga ilaw na inkandesente o regular na bumbilya ng ilaw, subalit mas mababa ang kahusayan kumpara sa karamihan ng bumbilyang LED. Ang karaniwang kahusayan sa liwanag ng bumbilyang pluoresente ay nasa 50–100 lumen bawat watt, na ilang ulit na mas mahusay kaysa sa karaniwang bumbilyang inkandesente na may humigit-kumulang 16 lm/W.

Mas mahal ang mga lagayan ng bumbilyang pluoresente kaysa sa bumbilyang inkandesente dahil, bukod sa iba pang bagay, nangangailangan ito ng *ballast* o balasto upang kontrolin ang daloy ng kuryente sa lampara. Gayunman, nababawi ang paunang gastos dahil sa mas mababang gastos sa paggamit. Ang *compact pluorescent lamps* (CFL, literal na maliit na ilaw na pluoresente) na may parehong laki ng bumbilyang inkandesente ay ginagamit bilang alternatibong nakakatipid sa enerhiya sa mga tahanan.

Sa Estados Unidos, ang mga bumbilyang pluoresente ay inuuri bilang basurang panlahat. Inirerekomenda ng *United States Environmental Protection Agency* o Ahensiya sa Pagprotekta ng Kapaligiran ng Estados Unidos na ihiwalay ang mga ito mula sa karaniwang basura para sa pagreresiklo o ligtas na pagtatapon, at sa ilang hurisdiksiyon ay kinakailangan ang kanilang pagreresiklo.

## Mga prinsipyo ng paggana

Ang pangunahing mekanismo ng pag-convert ng enerhiyang elektrikal tungo sa liwanag ay ang paglabas ng poton kapag ang isang elektron sa atomo ng asoge ay bumababa mula sa isang *excited state* o pinaigting na estado patungo sa mas mababang antas ng enerhiya. Ang mga elektron na dumadaloy sa arko ay bumabangga sa mga atomo ng asoge. Kapag sapat ang enerhiyang kinetiko ng elektron, naililipat nito ang enerhiya sa panlabas na elektron ng atomo, kaya pansamantalang tumatalon ito sa mas mataas subalit hindi matatag na antas ng enerhiya. Ang atomo ay maglalabas ng poton na ultrabiyoleta kapag ang elektron ay bumalik sa mas mababa at mas matatag na antas ng enerhiya. Karamihan sa mga poton na inilalabas ay nasa ultrabiyoleta (UV) na bahagi ng ispektrum, lalo na sa mga *wavelength* o haba ng alon na 253.7 at 185 nanometro (nm). Hindi ito nakikita ng mata ng tao, kaya ang ultrabiyoleta na enerhiya ay ginagawang nakikitang liwanag sa pamamagitan ng pluoresente ng panloob na patong na posporo. Ang pagkakaiba ng enerhiya sa pagitan ng nasipsip na ultrabiyoleta photon at ng inilabas na nakikitang poton ay nagiging init sa patong na posporo.

Ang kuryente ay dumadaloy sa loob ng tubo bilang isang arko sa mababang presyon. Ang mga elektron ay bumabangga at nag-i-ionisado ng mga atomo ng *noble gas* sa loob ng bombilya na nakapalibot sa pilamento, na bumubuo ng plasma sa pamamagitan ng prosesong tinatawag na *impact ionization* o ionisasyon sa pamamagitan ng banggaan. Dahil sa *avalanche ionization* o ionisasyon na parang pagbaha, mabilis na tumataas ang konduktibidad ng gas na na-ionisado, kaya mas mataas na daloy ng kuryente ang maaaring dumaan sa lampara.

Ang *fill gas* o gas na nilagay sa bumbilya ay tumutulong sa pagtukoy ng mga katangiang elektrikal ng lampara subalit hindi ito mismo naglalabas ng liwanag. Pinahahaba nito ang distansyang tinatahak ng mga elektron sa loob ng tubo, kaya tumataas ang posibilidad na makipag-ugnayan ang elektron sa atomo ng asoge. Bukod dito, ang mga atomo ng argon na nasa *metastable* o pansamantalang matatag na estado dahil sa banggaan ng elejtron ay maaaring maglipat ng enerhiya sa atomo ng asoge at i-ionisado ito, na kilala bilang epektong Penning. Dahil dito, bumababa ang boltahe na kailangan upang paandarin ang lampara kumpara sa ibang *fill gas* tulad ng krypton.

Ang tubong pluoresente ay pinupuno ng halo ng argon, xenon, neon, o krypton, at singaw ng asoge. Ang presyon sa loob ng lampara ay humigit-kumulang 0.3% ng presyon ng atmospera. Ang pagganap ng mga lamparang pluoresente ay lubhang naaapektuhan ng temperatura ng dingding ng bombilya at ng epekto nito sa bahagyang presyon ng singaw ng asoge sa loob nito.

## Mga sanggunian

## Talababa

* Kane, Raymond; Sell, Heinz, mga pat. (2001). *Revolution in lamps: a chronicle of 50 years of progress* (sa wikang Ingles) (ika-2nd (na) labas). The Fairmont Press, Inc. ISBN 978-0-88173-378-5.