Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Moto

Ang **moto** o **sawikain** ay isang salita o grupo ng mga salita na nagpapahiwatig ng sentimiento ng isang grupo ng mga tao. May mga motto ang maraming mga bansa, pati na rin ang mga ibang institusyon tulad ng unibersidad o empresa.

Halimbawa, ang pambansang motto ng Paraguay ay «Vencer o Morir» na binanggit sa unang pagkakaton ni Francisco Solano López bago magsimula ang Digmaan ng Tripleng Alyansa laban sa Argentina, Brazil at Uruguay noong 1865. Ginagamit pa rin ito sa mga emblemang militar.

## Tingnan din

* Tala ng mga moto ng estado
* Mga moto ng mga institusyon

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Panitikan** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Agham na pangmilitar

Ang **agham na pangmilitar** (Ingles: military science) ay ang pagsasalin ng pambansang patakaran na pampagtatanggol upang makalikha ng kakayahang pangmilitar sa pamamagitan ng pagkakaroon ng mga tauhang katulad ng mga siyentipikong pangmilitar, kasama na ang mga teorista, mga mananaliksik, mga siyentipikong pang-eksperimento, mga siyentipikong naglalapat, mga tagapagdisenyo, mga inhinyero, mga teknisyang nagsusulit, at mga tauhang militar na may pananagutan sa pagpoprototipo. Sa pagsasagawa nito, naglalayon ang **siyensiyang pangmilitar** na maunawaan ang patakaran kung anong mga kasanayang pangmilitar ang kinakailangan, na sa pamamagitan ng pagkakaroon ng mga diwang pangmilitar at mga kaparaanang pangmilitar ay makakagamit ng mga teknolohiyang pangmilitar, mga sistema ng sandatang pangmilitar, at iba pang kagamitang pangmilitar upang makagawa ng kinakailangang kakayahang pangmilitar.

Kinasasangkutan ang agham na pangmilitar ng paglikha ng mga teoriya, mga konsepto, mga metodo at mga sistemang mailalapat o magagamit sa mga tungkulin at mga gawain ng mga sandatahang lakas, na karaniwang isinasagawa upang mapataas ang pangkalahatang kakayahang pangmilitar sa pamamagitan ng pagpapataas ng kahusayan, pagkamabisa at kapayakan ng masalimuot na mga diwa, mga kaparaanan, at mga sistemang ginagamit sa mga operasyong pangmilitar sa panahon ng kapayapaan at habang mayroong digmaan. Ang agham na pangmilitar ay ang pamamaraan kung saan nagkakamit ang tauhang militar ng teknolohiyang pangmilitar, mga sandata, kagamitan at kasanayan upang kasiya-siyang makapagbigay ng kakayahang pangmilitar ayon sa pangangailangan ng pambansang patakaran sa pagtatanggol upang makapagkamit ng tiyak na mga layuning pang-estratehiya. Ginagamit din ang agham na pangmilitar upang makapagtatag ng kakayahang pangkaaway bilang bahagi ng intelihensiiyang teknikal.

Sa kasaysayang pangmilitar, ang agham na pangmilitar ay ginamit noong panahon ng Rebolusyong Pang-industriya bilang isang pangkalahatang kataga na tumutukoy sa lahat ng mga bagay-bagay na may kaugnayan sa teoriyang pangmilitar at paglalapat ng teknolohiya bilang isang nag-iisang disiplinang pang-akademiya, kasama na ang pagpapadala at paghirang ng mga tropa sa panahon ng kapayapaan o kaya ng digmaan.

Sa edukasyong pangmilitar, ang agham na pangmilitar ay kadalasang ginagamit na pangalan o katawagan sa kagawaran na nasa loob ng institusyon ng edukasyon na nangangasiwa sa edukasyon ng kandidato sa pagiging opisyal ng militar. Subalit, ang edukasyong ito ay karaniwang tumutuon sa pagsasanay sa pagkapinuno ng opisyal at saligang kabatiran hinggil sa paggamit ng mga teoriya, mga konsepto, mga metodo at mga sistemang pangmilitar; at ang mga mga nagsipagtapos ng pag-aaral ay hindi mga siyentipikong militar kapag nakumpleto na ang mga pag-aaral, sa halip sila ay mga nakababatang mga opisyal na pangmilitar.

## Tingnan din

* Teknolohiyang pangmilitar

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Militar** at **Agham** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Araling pandaigdigan

Ang **pag-aaral ng globalisasyon** ay pang-akademikong pag-aaral ng pampolitika, ekonomiko, pang-ekolohiya, at pang-kalinangan na mga ugnayan at proseso na nakaapekto sa kalagayan ng mundo. Ang pag-aaral ng globalisasyon ay may kaugnayan sa iba't ibang larangan gaya ng ugnayang pang-merkado, galaw ng mga kalakal, pandaigdigang komunikasyon at pagkonsumo, mga takas (*refugee*), mga migrante, at ang daloy ng paggalaw ng mga tao sa iba't ibang panig ng mundo. Sinasaklaw ng kurikulum ng pag-aaral ng globalisasyon ang mga transnasyunal at lokal na usapin upang isalarawan ang mas malawak na katanungan ukol sa global na pagbabago. Maaring nakapaloob sa mga kurso sa ilalim ng global na pag-aaral ang pananaliksik at *fieldwork* ukol sa partikular na larangan batay sa interes.

Maaring ring saklaw ng pag-aaral ng globalisasyon ang internasyunal na pag-aaral o internasyunal na edukasyon. Isang aspeto ng pag-aaral ng globalisasyon ang internasyunal na pag-aaral na nakatuon sa ugnayan sa pagitan ng mga bansa. Kaugnay nito, ang internasyunal na edukasyon ay nakatugon sa pagbuo ng mga institusyon ng edukasyon batay sa internasyunal na pamantayan o pamantayan dulot ng pagkakaiba o pagkakatulad ng mga bansa. Sa parehong konteksto, nalilimitahan ng konsepto ng "nasyunal" ang kahulugan ang parehong larangan ng pag-aaral. Sa kabilang banda, mas malawak ang sakop ng pag-aaral ng globalisasyon, mula sa pandaigdig hanggang sa lokal.

## Kasaysayan

Ang pagsusulong ng pag-aaral ng globalisasyon sa sekondarya at tersiyarong antas ng edukasyon ay bunga ng globalisasyon at ng resulta nito sa internasyunal na pamayanan. Sinasabing ang globalisasyon ay nagmula noong ika-15 siglo nang ang mga bansa sa Europa ay pinagsimulan ang kolonisasyon upang pagtibayin ang kalakalan at makakuha ng higit pang kapangyarihan at estado. Ngunit sa kamakailang huling dekada lamang nagsimula ang hindi inaasahang pag-unlad ng teknolohiyang pangkomunikasyon at kompyuterisasyon na nakaapekto sa pagsulong at pagpapabilis ng proseso ng globalisasyon. Bilang resulta ng patuloy na pagbabago ng pandaigdig na komunidad, nahinuha ng mga institusyon ng edukasyon ang pangangailangan na ibilang ang global na pag-aaral sa kurikulum ng sekondaryang antas ng edukasyon (pagpapaloob ng pag-aaral ng globalisasyon sa mga kasalukuyang asignatura), at ang pabuo ng pag-aaral ng globalisasyon bilang kurso para sa tersiyaryong antas ng pag-aaral. Maraming benepisyo ang paglalangkap ng pandaigdig na kaalaman sa edukasyon, tulad ng malalim na pag-unawa sa iba't ibang kultura, pag-unawa sa kahulgan ng pandaidig na komunidad, at ang abilidad upang maisagawa ang kritikal na pagsusuri sa mga usaping pang-internasyunal.
# Pagkit

Isang kandilang yari sa pagkit.
Ang **pagkit**, **sera** o **waks** (Aleman: *Wachs*, Ingles: *wax*, Kastila, Portuges: *cera*) ay isang sustansiyang nakapagpapakintab at nagdurulot ng proteksiyon sa balat ng mga prutas at dahon ng mga gulay at ibang halaman. May mga pagkit din na nagmumula sa mga hayop, katulad ng tutuli mula sa loob ng tainga ng tao. May mga waks din na nanggagaling sa mga petrolyo at mineral. Mayroon ding mga waks na sintetiko o gawang-tao.

May kaugnayan ang mga pagkit sa mga taba. Bagaman matigas, mas madaling masira ang mga ito kung ikukumpara mula sa mga taba. Hindi tumatagos ang tubig sa kapatagan ng mga pagkit, ngunit madali silang matunaw, kung kaya't nabibigyan ng hugis. Ginagamit ang mga pagkit sa paglikha ng mga pampaganda at pamahid na kosmetiko at panggagamot, waks papel, plorwax (*floorwax*), kandila, mga plaka pang-musika, barnis, papel na karbon (*carbon paper*), krayola, mga artipisyal na halaman, at mga sabon.

## Mga uri ng pagkit

* Mula sa mga halaman:
	+ pagkit ng halamang karnauba
	+ pagkit ng halamang kandelilya
	+ pagkit ng Hapon, mula sa bungang lumboy ng halamang *bayberry* o puno ng sumak
	+ pagkit mula sa tubo (halaman) *(sugarcane)*
	+ pagkit ng ouricury
	+ pagkit ng palma
	+ pagkit ng raffia
	+ pagkit ng damong esparto, na mula sa Hilagang Aprika

* Mula sa mga hayop:
	+ pagkit ng mga bubuyog, o mantika de papel
	+ pagkit ng mga kulisap sa Tsina
	+ pagkit ng shellac
	+ pagkit mula sa butas sa ulo ng mga balyenang *sperm whale*
	+ pagkit mula sa mga hayop na nakahahabi ng lana *(wool wax)*

* Mula sa mga mineral:
	+ pagkit mula sa ozocerite
	+ pagkit na Montan, mula sa mga lignite

* Mula sa mga petrolyo:
	+ ang paraffin
	+ gulamang petrolyo *(petroleum jelly)*

* Mga sintetikong pagkit:
	+ Ang mga artipisyal na pagkit ay mga kumbinasyon ng hydrogen, carbon, oxygen, at chlorine.

## Mga sanggunian
# Yungib

Isang yungib.
Acsibi yungib.
Tanawin mula sa loob ng madilim na yungib.
Mga manlalakbay sa loob ng isang yungib na may tubig ang lapag.
Ang **yungib** o **kuweba** ay mga likas na butas na may sapat na laki at lawak na maaaring pasukin ng tao at hayop. **Lungib** o **alkoa** ang tawag sa mga yungib na nasa ilalim ng mga anyo ng tubig. Kabilang dito ang mga **groto**. Isang halimbawa nito ang Kuwebang Tabon sa Palawan, Pilipinas. Tinatawag namang **kaberna** ang isang malaking kuweba.

## Mga sanggunian

## Mga kawing panlabas

May kaugnay na midya ang Wikimedia Commons tungkol sa artikulong:
YungibAng lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# H. G. Wells

| H. G. Wells |
| --- |
|  |
| Kapanganakan | 21 Setyembre 1866
* + Bromley
* (London Borough of Bromley, Kalakhang Londres, London, Inglatera)
 |
| Kamatayan | 13 Agosto 1946
* + Londres
* (Kalakhang Londres, London, Inglatera)
 |
| Mamamayan | United Kingdom of Great Britain and Ireland United Kingdom |
| Nagtapos | Royal College of Science Pamantasan ng Londres |
| Trabaho | manunulat, historyador, mamamahayag, Idist, manunulat ng science fiction, nobelista, sosyologo, screenwriter |
| Opisina | president (1932–1935) |
| Asawa | Isabel Mary Wells (1891–1894) Catherine Wells (1895–1927) |
| Kinakasama | Amber Reeves Blanco White Rebecca West Margaret Sanger Odette Zoe Keun Moura Budberg Elizabeth von Arnim (1910–1913) |
| Anak | Anthony West, George Philip Wells, Frank Wells |
| Magulang | * Joseph Wells
* Sarah Neal
 |
| Pamilya | Francis Charles Wells, Frederick Joseph Wells |
| Pirma |
|  |

Si **Herbert George Wells** (21 Setyembre 1866 – 13 Agosto 1946) ay isang kilalang manunulat sa larangan ng mga kathang-isip na kuwentong pang-agham. Kabilang sa mga interes niya ang sosyalismo, kasaysayan, pilosopiya, sining at pananampalataya.

## Talambuhay

Ipinanganak si Wells sa Bromley, Inglatera. Sa gulang na 13, nagtrabaho siya bilang isang taga-ingat kwenta. Noong 1883, naging isa siyang guro kasabay ng pagiging isang mag-aaral. Nakapag-aral siya sa Paaralang Normal na Pang-agham sa London, kung saan naging guro niya si T. H. Huxley. Nagtapos siya mula sa Pamantasan ng London noong 1890. Siya ang pinakaunang patnugot ng *Science Schools Journal* at nakapagsulat din para sa *Educational Times*.

Nagpakasal si Wells sa isang pinsan noong 1895, na humantong lamang sa paghihiwalay. Pagkatapos madiborsiyo ang kaniyang unang asawa, muling nag-asawa si Wells. Ikinasal siya kay Amy Catherine Robbins.

Sumulat si Wells ng mahigit sa 100 mga aklat. Nahulaan niya ang pagdating ng paggamit sa larangan ng digmaan ng mga eroplano, tangke, at bombang atomiko. Naging tagapagtaguyod din siya ng deklarasyon ng karapatang-pantao sa Organisasyon ng Mga Nagkakaisang Bansa.

## Mga akda

* *The Time Machine* (1895)
* *Anticipations of the Reactions of Mechanical and Scientific Progress upon Human Life and Thought* (1901)
* *The Outline of History* (1920)
* *The Science of Life* (1931)
* *The Work, Wealth and Happiness of Mankind* (1932)

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Talambuhay** at **Inglatera** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Daloy ng kuryente

| Daloy ng kuryente |
| --- |
| Ang isang simpleng sirkitong elektriko kung saan ang kuryente ay kinakatawan ng letrang *i*. Ang relasyon sa pagitan ng boltahe (V), resistensiya (R) at kuryente (I) ay V=IR na kilala bilang batas ni Ohm. |
| Mga kadalasang simbulo | *I* |
| Yunit SI | ampere |
| Pagkahango mula sa ibang kantidad |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  |
| Dimensiyon |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_2  |

Ang **saloy** o **daloy ng kuryente** (Kastila: *corriente eléctrica*, Ingles: *electric current*) ay isang pagdaloy ng karga ng kuryente sa pamamagitan ng konduktor na isang medyum o kasangkapang. Sa ibang pananalita, ito ang pag-agos ng karga ng kuryente. Dinadala ng umaagos na karga ng kuryente sa pamamagitan ng, halimbawa, mga magalaw na elektron sa isang daluyan, mga iono sa isang elektrolito o pareho sa isang plasma.

Sa mga sirkitong elektriko, ang kargang ito ay kadalasang dinadala ng mga gumagalaw na dagisik (elektron) sa isang kawad. Ito ay maaari ring dalhin ng mga iono sa isang elektrolita o ng parehong iono at dagisik gaya ng sa isang plasma.

Ang yunit SI sa pagsukat ng rate ng daloy ng kargang elektriko ang *ampere* o amperyo na isang kargang dumadaloy sa isang surpasiyo sa antas ng isang coulomb kada segundo. Ang kuryenteng elektrikal (daloy ng kuryente) ay sinusukat gamit ang isang ammetro o amperimetro.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Elektronika** at **Agham** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Apoy

Isang malaking naglalagablab na apoy.
Ang **apoy**, ay isang uri ng pagsunog at reaksiyong kemikal na kinakasangkutan ng dalawa o higit pang uri ng mga kemikal. Kung saan nagkakaroon ng reaksiyon ang mga molekula sa bawat isa na nagiging sanhi upang makabuo ng karadagang mga kemikal. Kadalasang kulay kahel, maiinit at mausok ito. Hindi isang uri ng materyal ang apoy: sa halip, ito ang proseso ng eksotermikong oksidasyon, na kung saan nagbibigay ng enerhiya ang init at liwanag. Nagsisimula ang apoy kapag ang panggatong na may sapat na panustos ng oksihena o ibang oksidiser ay nagkaroon ng sapat na init at napapanatili sa prosesong nagpapalabas ng enerhiya ang init, gayon din ang patuloy na panustos ng oksihena at panggatong na may kombustyon. Kadalasang nagsisimula ang isang apoy sa isang palito ng posporo o layter na mayroong kombustyon dahil dinisenyo ang mga palito ng posporo at mga layter na may mga materyal na may mababang puntos ng pagkasunog. Napapatay ang apoy kapag natanggal ang isa o higit na mga elemento ng init, oksidiser, o panggatong; ginagamit ang konsepto na ito sa tatsulok ng apoy. Tinatawag na abo ang mga natirang hindi nasusunog na solido.

Hinahatid ng isang dila ng apoy o ningas ang kuryente, habang ginawang may iono ang isang maliit na bahagi ng kahit anong apoy. Namasid ito sa isang laboratoryo at gayon din sa malalaking mga sunog o *wildfire* na nagaganap sa tabi ng mga linya ng kuryente. Bahagiang nauukol sa katangiang plasma nito ang kakayahan maghatid ng kuryunte ang isang ningas.

## Pinagmulan

Hindi pa rin natitiyak hanggang ngayong kung paano natuklas ng tao ang paggawa ng apoy, at ang mismong pinagmulan nito. Maraming mga teoryang nagsasabing sa kidlat ito unang nakita.

## Mga sanggunian
# Heuristika

Ang **Heuristika** (Ingles: **heuristics** mula sa Griyegong "Εὑρίσκω", "hanapin" o "tuklasin") ay tumutukoy sa batay-sa-karanasang mga teknika ng paglutas ng problema, pagkatuto, at pagtuklas. Kung saan ang puspusang(exhausting) paghahanap ay hindi praktikal, ang mga paraang heuristiko ay ginagamit upang mapabilis ang proseso ng paghahanap ng sapat na solusyon. Ang mga halimbawa ng paraang ito ay kinabibilangan ng "patakaran ng hinlalaki"(rule of thumb) na isang edukadong paghula, intuitibong paghatol o sentido komon.
# 1000000000 (bilang)

Ang **1,000,000,000** (**isang bilyon o libong angaw**) ay isang likas na bilang na pagkatapos ng 999,999,999 at bago ng 1,000,000,001.

Ito ay sinusulat bilang 109 sa syentipikong notasyon.

Sa modernong pinaigsing wikang Ingles, ito ay tinatawag na billion o bilyon o libong angaw sa wikang Tagalog. Sa ibang pagkakataon, sa pinahabang bersiyon, ang ibig sabihin nito ay isang milyong-milyon (o 1,000,000,000,000) na dapat ay isang libong milyon.

Sa pisikal na bilang, ito ay tinatawag na giga gamit ang unlaping SI.

## Tingnan din

* 1
* 10
* 100
* 1000
* 10000
* 100000
* 1000000
* 1000000000000

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Bilang** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Ikalawang Rebolusyong Industriyal

Ang **Pangalawang Rebolusyong Industryal**, kilala din bilang ang **Rebolusyong Teknolohikal**, ay bahagi ng mas malaki pang Rebolusyong Industryal na kaayon sa kahulihang bahagi ng ikalabing-siyam na siglo, sa pagitan ng taong 1840 at 1860 hanggang sa Unang Digmaang Pandaigdig. Itinuturing na nagsimula ito sa oras ng pagpapakilala ng Bessemer Steel noong 1850 at humantong ito sa maagang pagsasakuryente ng mga pabrika, produksyong maramihan at linya ng produksyon.

Kilala ang Panglawang Pang-Industryal rebulosyon sa pagpapatayo ng riles ng tren, ang malaking produksyon ng bakal, ang malaganap na paggamit ng makinarya sa pagawaan, labis na paggamit ng enerhiyang singaw, paggamit ng langis, ang umpisa ng koryente at ang mga komunikasyong pangkoryente. Mabilis itong nakakita ng pang-industriya na pag-unlad, lalo na sa Alemanya at Estados Unidos, at sa Britanya, Pransiya, ang mga Mababang Bansa at ang Hapon. Sumunod ito mula sa Unang Rebolusyong Indutryal na nagsimula sa Britanya noong huling ikalabing-walong siglo na kumalat sa buong Kanlurang Europa at Hilagang Amerika.

Ang konseptong ito ay pinakilala ni Patrick Geddes sa *Cities In Evolution* (1910), ngunit ang paggamit ni David Landes ng termino sa kanyang 1966 na sanaysay at sa *The Unbound Prometheus* ay nag paulira ng depenisyon ng termino na matinding itinaguyod ni Alfred Chandler.
# Apropriyasyon

Ang **apropriyasyon** o **pag-aangkop** sa larangan ng sining ay ang paggamit o paghiram ng mga bagay na umiiral sa kasalukuyan, at binabago ito, kahit konti o hindi, para makabuo ng isang panibagong transpormasyon. Itong panibagong transpormasyon ng sining ay nag-uugat sa bagay na hiniram bilang batayan ng gawa. Ang paggamit ng apropriyasyon ay may ginagampanang mahalagang katayuan sa kasaysayan ng sining (pampanitikan, biswal, pang-musika at mga sining-pagganap). Sa sining-biswal, nangangahulugan ang pag-aangkop bilang ang kinakailangan ng wastong pagpapatibay, paghihiram, pag-resikulo, o paghahalimbawa ng mga aspeto (o kabuuang porma) ng kalinangang biswal na gawa ng tao.

Likas sa ating pag-uunawa na ang apropriyasyon ay isang konsepto na ang bagong gawa ng sining ay **nabubuo muli ang konteksto o kaisipan**, gamit ang kung anumang 'bagay' na hiniram ng manggagawa upang makabuo ng isang bagong gawa ng sining. Sa karamihan ng pagkakataon, ang orihinal na 'bagay' ay mananatiling madaling kunin bilang orihinal na gawa mismo na walang pagbabago.

## Kahulugan

Ang apropriyasyon ay pinakahulugan bilang "ang pagkuha, sa isang gawa ng sining, ng isang tunay na bagay o kahit ang isang umiiral na gawa ng sining."

## Mga sanggunian