Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ilog Rin

Ang Ilog Rin ay isa sa mga pinakamahahalagang ilog sa Europa. Dumadaloy ito sa Alemanya, Italya, Austria, Liechtenstein, Suwisa, Pransiya at Olanda. Ang lambak nito ay nasa Luksemburgo at Belhika.

Ang **Rin** o **Ilog Rin** (Ingles: *Rhine*; Espanyol: *Rin*; Aleman: *Rhein*; Olanda: *Rijn*; Pranses: *Rhin*; Romansh: *Rain*; Italyano: *Reno*; Latin: *Rhenus*) ay isang ilog na dumadaloy mula sa Grisones sa mga kanluraning Alpeng Suwisa patungo sa baybay ng Hilagang Dagat sa Olanda, at ito ay isa sa mga pinakamahahaba at mahahalagang ilog sa Europa, humigit-kumulang na 1,233 kilometro.

Ang Rin at ang Danubio ay nagsilbing pinaka-hilagang hangganan ng Imperyong Romano, at simula noon, ang Rin ay isang mahalaga at laging ginagamit na ilog upang dalhin ang kung anu-anong kalakal patungo sa kaloob-looban ng lupain. Nagsilbi rin itong katangiang pandepensa at naging basehan ng mga hangganang nagbubukod sa mga rehiyon at mga bansa. Ang mga iba't ibang kastilyo at muog sa mga pampang nito ay nagpapatunay sa kahalagahan nito bilang isang daang-tubig.

*Pakitignan din ang* Renania.

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Matinding init

Altapresyunan sa itaas na atmospera na nagkukulong ng init malapit sa lupa, na nagpapatindi sa init (isang halimbawa sa Hilagang Amerika)
Ang **matinding init** (Ingles: *heat wave*) ay panahon ng di-karaniwang init.  Madalas sinasamahan ang matinding init ng mataas na halumigmig. Totoo ito lalo na sa mga bansang may makaragatang klima. Iba-iba ang mga kahulugan ngunit magkatulad naman. Karaniwang sinusukat ang matinding init kumpara sa karaniwang klima sa lugar at sa karaniwang temperatura ng kapanahunan.  Ang mga temperatura na itinuturing na normal ng mga tao mula sa mas mainit na klima, ay maaaring ituring bilang matinding init sa mas malamig na lugar. Ito ang magiging kalagayan kung nasa labas ng normal na huwaran ng klima para sa lugar na iyon ang mainit na temperatura. Dumadalas ang matinding init, at mas mahimbing sa lupa, sa halos lahat ng lugar sa Daigdig mula noong d. 1950. Dahil ito sa pagbabago ng klima.

Nagkakaroon ng matinding init kapag lumakas ang isang altapresyunan sa itaas na atmospera at nanatili sa ibabaw ng isang rehiyon sa loob ng ilang araw hanggang ilang linggo. Nagkukulong ito ng init malapit sa rabaw ng mundo. Karaniwan, nadedetek ang maintinding init gamit ang mga instrumento sa pagtataya. Kaya makakapag-isyu ng babala ang mga awtoridad.

Kadalasan kumplikado ang mga epekto ng matinding init sa mga maekonomikong aktibidad ng mga tao. Binabawasan ng mga ito ang produktibidad ng paggawa, ginugulo ang mga proseso ng agrikultura at industriya at sinisira ang imprastraktura na hindi angkop para sa matinding init. Nakakaapekto ang mga kaganapang ito sa mga lokal na huwarang hidrolohiko, na maaaring humantong sa pagguho ng lupa, pagbaha, at pagkaubos ng mga lokal na mapagkukunan ng tubig, hindi lamang humahantong ang lahat ng ito sa mga problema sa maliit na antas, ngunit nakakaapekto rin sa mga lipunan sa mas malawak na paraan. Nagdulot ang mga panahon ng napakatinding init ng mga pagkabigo sa pananim at libu-libong pagkamatay mula sa hipertermiya. Pinataas ng mga ito ang panganib ng napakalaking sunog sa mga lugar na may tagtuyot. Maaari rin humantong ang mga ito sa malawakang brownout dahil mas maraming airkon ang nakabukas. Nanganganib ito sa kalusugan ng tao, dahil nasosobrahan ang termoregulasyon ng mga tao sa init at sinag ng araw.

## Mga sanggunian
# Artikong soro

| Artikong soro |
| --- |
|  |
| Katayuan ng pagpapanatili |
| LC (UICN3.1)  |
| Pag-uuring siyentipiko |
| Kaharian: | Animalia |
| Pilo: | Chordata |
| Klase: | Mammalia |
| Orden: | Carnivora |
| Suborden: | Caniformia |
| Pamilya: | Canidae |
| Henero: | *Vulpes* |
| Espesye: | V. lagopus |
| Pangalang dalawahan |
| Vulpes lagopus Linnaeus, 1758 |
|  |
| Kasingkahulugan |
| *Alopex lagopus* |

Ang **Artikong soro** (*Vulpes lagopus*), na kilala rin bilang **puting soro**, **polar fox**, o **soro ng niyebe**, ay isang maliit na soro na nagmula sa mga rehiyon ng Arctic ng Northern Hemisphere at karaniwan sa buong Artiko tundra bioma. Maayos itong inangkop sa pamumuhay sa mga malamig na kapaligiran, at kilala para sa makapal, mainit na balahibo nito na ginagamit din bilang kamangha-manghang. Ang Artikong soro ay nabubuhay lamang 3-4 taon sa ligaw. Ang haba ng katawan nito ay umaabot sa 46 hanggang 68 cm (18 hanggang 27 sa), na may pangkalahatang bilog na hugis ng katawan upang mabawasan ang pagtakas ng init ng katawan.

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Wikang Aseri

| Azerbaijani |
| --- |
| Aseri |
| Azərbaycan dili, آذربایجان دیلی, Азәрбајҹан дили |
| Bigkas | Padron:IPA-tu |
| Katutubo sa | * Azerbaijan
* Iran
* Russia
* Turkey
* Iraq
* Georgia
 |
| Rehiyon | Azerbaijan, Caucasus |
| Etnisidad | Azerbaijanis |
| Katutubo | 26 million (2007) |
| Pamilya | Turkic
* Common Turkic
	+ Oghuz
		- Western Oghuz
			* **Azerbaijani**
 |
| Pagsulat | * In Azerbaijan: Latin (Azerbaijani alphabet)
* In Russia: Cyrillic
* In Iran: Alpabetong Persa
 |
| Opisyal na katayuan |
| Opisyal na wika |  Azerbaijan  Russia
* Padron:Country data Dagestan (only in Derbentsky District)
 |
| Pamamahala | Azerbaijan National Academy of Sciences |
| Mga kodigong pangwika |
| ISO 639-1 | `az` |
| ISO 639-2 | `aze` |
| ISO 639-3 | `aze` – inklusibong kodigo Mga indibiduwal na kodigo: `azj` – North Azerbaijani `azb` – South Azerbaijani `slq` – Salchuq `qxq` – Qashqai |
| *Glottolog* | `azer1255`  Hilagang Azeri–Salchuq `sout2696`  Timog Azeri–Qashqa'i |
| Linguasphere | parte ng 44-AAB-a |
| Mga lokason ng mga mananalita ng wikang wikang Aserbaydyano o wikang Azerbaijani sa Transcaucasia   mga rehiyon ng wikang Aserbaydyano o wikang Azerbaijani na kaunti ang mananalita nito   mga rehiton ng mananalita ng wikang Aserbaydyano o wikang Azerbaijani na signipantang kaunti ang mananalita nito
 |
|

Ang wikang **Aseri** o wikang **Aserbaydyani**, kilala rin bilang wikang **Turkong Azerbaijani** o **Asering Turko**, o **Turko** ay isang wikang Turkiko na sinasalita ng mga Azerbaijani, na nakakasalita sa Transcaucasia at Iranian Azerbaijan. Ito ay pambansang wika ng Azerbaijan and Dagestan (isang uri ng pederal ng Rusya) subalit ito ay hindi ang pambansang wika ng Iranian Azerbaijan, na may kaunitian ang maninirahan ng mga Azerbaijani sa Iran.

## Alpabeto

| Old Latin (1929-1938 version; no longer in use; replaced by 1991 version) | Official Latin (Azerbaijan since 1991) | Cyrillic (1958 version, still official in Dagestan) | Perso-Arabic (Iran; Azerbaijan until 1922) | IPA |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Aa | Аа | Аа | آ / ـا | /ɑ/ |
| Ää | Əə | Әә | ا / َ / ە | /æ/ |
| Bb | Bb | Бб | ﺏ | /b/ |
| Cc | Cc | Ҹҹ | ﺝ | /dʒ/ |
| Čč | Çç | Чч | چ | /tʃ/ |
| Dd | Dd | Дд | ﺩ | /d/ |
| Ee | Ee | Ее | ئ | /e/ |
| Ff | Ff | Фф | ﻑ | /f/ |
| Gg | Gg | Ҝҝ | گ | /ɟ/ |
| Ǧǧ | Ğğ | Ғғ | ﻍ | /ɣ/ |
| Hh | Hh | Һһ | ﺡ / ﻩ | /h/ |
| Ii | İi | Ии | ی | /i/ |
| Jj | Yy | Јј | ی | /j/ |
| Kk | Kk | Кк | ک | /k/ |
| Ll | Ll | Лл | ﻝ | /l/ |
| Mm | Mm | Мм | ﻡ | /m/ |
| Nn | Nn | Нн | ﻥ | /n/ |
| Ŋŋ |  | Ңң | ݣ / نگ | /ŋ/ |
| Oo | Oo | Оо | وْ | /o/ |
| Öö | Öö | Өө | ؤ | /œ/ |
| Pp | Pp | Пп | پ | /p/ |
| Qq | Qq | Гг | ﻕ | /g/ |
| Rr | Rr | Рр | ﺭ | /r/ |
| Ss | Ss | Сс | ﺙ / ﺱ / ﺹ | /s/ |
| Šš | Şş | Шш | ﺵ | /ʃ/ |
| Tt | Tt | Тт | ﺕ / ﻁ | /t/ |
| Uu | Uu | Уу | ۇ | /u/ |
| Üü | Üü | Үү | ۆ | /y/ |
| Vv | Vv | Вв | ﻭ | /v/ |
| Xx | Xx | Хх | خ | /x/ |
| Yy | Iı | Ыы | ی | /ɯ/ |
| Zz | Zz | Зз | ﺫ / ﺯ / ﺽ / ﻅ | /z/ |
| Žž | Jj | Жж | ژ | /ʒ/ |
| ʼ | ʼ | Ьь | ع | /ʔ/ |

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Pagpaplano

Ang **pagpaplano** ay isang bagay na ginagawa o sinusunod bago gawin ang isang proyekto upang ito ay maging maayos at organisado. Isa itong proseso ng pag-iisip hinggil sa mga aktibidad na nangangailangan na matamo ang ninanais na layunin. Nakabatay ang pagpaplano sa pag-iintindi sa hinaharap, ang pundamental na kapasidad para sa paglalakabay sa oras ng kaisipan. May ilang mga mananaliksik na tinutukoy ang ebolusyon ng pag-iintindi sa hinaharap - ang kakayahng mag-isip ng maaga - bilang isang panguhaning tagagalaw sa ebolusyon ng tao.

Ang isang mahalagang aspeto ng pagpaplano ay ang kaugnayan nito sa pagtataya. Naglalayon ang pagtataya na hulaan kung ano ang magiging itsura ng hinaharap, habang iniisip ng pagpaplano kung ano ang maaring itsura ng hinaharap.

Ang pagpaplano ayon sa mga naitatag na prinsipyo - pinakakapansin-pansin noong maagang ika-20 dantaon - ay binubuo ng isang pangunahing bahagi ng maraming trabahong propesyunal, partikular sa mga larangan ng pamamahala at negosyo. Kapag nakagawa ng plano ang mga tao, maari nilang sukatin at itasa ang pagsulong, kahusayan at pagiging epektibo. Habang nagbabago ang mga kalagayan, maaring baguhin o kaya'y iwanan ang plano.

Dahil sa popularidad ng konsepto ng pagpaplano, may ilang tagasunod ng ideya ang sinusuporta ang pagpaplano para sa mga hindi planadong mga pangyayari.

## Estratehiya

Ang **estratehiya** (mula safrom Griyego στρατηγία *stratēgia*, "sining ng pinuno ng tropa; tanggapan ng heneral, pag-uutos, at pagkaheneral") ay pangkalahatang balak upang matamo ang isa o higit pang layuning pangmatagalang o kabuuan sa ilalim ng kondisyong ng kawalang-katiyakan. Unang ginamit ang salita ng militar. Nagmula ito sa sinaunang salitang Griyego para sa pangkalahatang opisyal (pinunong panglahat) na nag-uutos at namumuno sa lahat ng sandatahang lakas ng isang estado. Ang estratehiya ay isang pangmatagalang balak sa kung ano ang dapat gawin upang makamit ang isang tiyak na layunin. Kapag ang pinag-uusapan ay ang malapit na hinaharap, madalas na ginagamit sa pakikipag-usap ang salitang *taktika*. Sa kasalukuyan, ang salitang "estratehiya" ay madalas nang ginagamit; ang mga tao ay maaaring tumalakay - bilang halimbawa - ng hinggil sa "estratehiya sa negosyo".

## Tingnan din

* Layunin
* Pagpaplano ng mga kailangang materyal
* Pagpaplano ng lungsod

## Mga sanggunian
# Baliw na siyentipiko

Isang hangal na siyentipiko o *mad scientist*
Ang **baliw na siyentipiko** (Ingles: *Mad scientist*) ay isang kathang-isip na siyentipiko mula sa mga kwento, palabas, pelikula, tula at iba pa. Karaniwan sa kanila ay may edad na, magulo ang bulok, nakasuot ng lab coat at goggles, may hawak na test tube, at naka gloves. Layunin ng isang siyentipiko na mag-imbento ng mga bagay na may kinalaman sa agham. Kadalasan nilang ginagampanan ang papel bilang kontrabida sa mga pelikula.
# Blitzkrieg

Ang **blitzkrieg** ( /ˈblɪtskriːɡ/ *BLITS-kreeg*, Aleman: [ˈblɪtskʁiːk]  ( pakinggan); mula sa *Blitz* 'kidlat' + *Krieg* 'digmaan') ay isang salita na ginagamit upang isalarawan ang isang sorpresang pag-atake ng pinagsama-samang armas gamit ang isang mabilis, puspos na konsentrasyon ng puwersa na maaring binubuo ng mga pormasyong ng impanterya nakabaluti, nakamotor o nakamakina, kasama ang artilerya, pag-atake sa himpapawid at malapit na suporta sa himpapawid, na naglalayong lumusot sa mga linya ng depensa ng kalaban, pagkatapos palinsarin ang mga dumedepensa, tanggalin ang balanse ng kalaban sa pamamagitan ng pagpapahirap sa kanila na tumugon sa pagpalit ng prente, at talunin sila sa isang mapagpasyahang *Vernichtungsschlacht*: isang labanan ng pagkalipol.

Sa panahong *interwar*, naging ganap na ang mga teknolohiya ng sasakyang panghimpapawid at tangke at pinagsama ito sa sistematikong aplikasyon ng ng tradisyunal na taktikong Aleman na *Bewegungskrieg* (maniobra ng digmaan), malalim na mga penetrasyon at pag-iwas sa malakas na mga punto ng kalaban upang palibutan at wasakin ang mga puwersa ng kalaban sa isang *Kesselschlacht* (labanang kaldero/labanan ng pagkubkob). Noong Pagsalakay ng Polonya, pinagtibay ng mga mamamahayag sa Kanluran ang katawagang *blitzkrieg* upang isalarawan ang ganitong anyo ng digmaang nakabaluti. Lumitaw ang katawagang ito noong 1935, sa isang Alemang pahayagang militar na *Deutsche Wehr* (Depensang Aleman), na may koneksyon sa digmaang mabilis. Matagumpay ang mga operasyong maniobrang Aleman sa mga kampanya ng 1939–1941 at noong 1940, malawakang ginamit ang katawagang *blitzkrieg* sa midyang Kanluranin.

Sa kabila ng pagiging karaniwan sa pamamahayag sa wikang Ingles at Aleman noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, hindi kailanman ginamit ng Wehrmacht ang katawagan bilang opisyal na katawagang militar, maliban sa propaganda.

Sa pag-aaral noong 2021 naihayag na ang estratehiyang *blitzkrieg* ay maaring maging isang epektibong estratehiyang militar sa makabagong digmaan kung mayroong tamang halo kalupaan, mga kakayahang lumaban ng kalaban, antas ng kalamangan sa himpapawid at taktikong kakayahang nukleyar.

## Mga sanggunian
# Ekonomikang sanksiyon

Ang **ekonomikang sanksiyon** (economic sanction) ay mga domestikong parusa na nilalapat ng isang bansa o grupo ng mga bansa sa isa pang bansa dahil sa iba ibang dahilan. Ang sanksiyong ito ay kinabibilangan ng taripa, sagabal sa kalakalan, kota ng importe o eksporte. Ang isang pinakakilalang halimbawa ng sanksiyong ito ang 50 taong embargo ng Estados Unidos sa Cuba.
# Joseph Goebbels

| Joseph Goebbels |
| --- |
| Ministro ng propaganda ng Reich, Goebbels |
| Kanselor ng Alemanya |
| Ministro ng Kaliwanagang Pampubliko at Propaganda |
| Gauleiter ng Berlin |
| Reichsleiter |
| Ipinanganak | 29 Oktubre 1897(1897-10-29) Rheydt, Prusya, Alemanya |
| Namatay | 1 Mayo 1945(1945-05-01) (47 taong gulang)  Berlin, Alemanya |
| Alma mater | Pamantasan ng Bonn Pamantasan ng Würzburg Pamantasan ng Freiburg Pamantasan ng Heidelberg |
| Asawa | Magda Ritschel |
| Mga anak | 6 |
| Pirma |  |

Si **Dr. Paul Joseph Goebbels** (Aleman: [ˈɡœbəls]; Oktubre 29, 1897 – Mayo 1, 1945) ay isang politikong Aleman at Kalihim na Reich ng Propaganda sa Alemanyang Nazi mula 1933 hanggang 1945. Bilang isa sa mga pinakamalapit na kaugnay at pinaka-taos pusong tagasunod ni Adolf Hitler, si Goebbels ay kilala sa kanyang masigasig na publikong pananalumpati at antisemitismo.

## Sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Politiko**, **Tao** at **Alemanya** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Bagong Britanya

Ang **Bagong Britanya** (Ingles: *New Britain*) ay isang bulkanikong pulo sa Pasipiko. Ito ang pinakamalaki sa Kapuluan ng Bismarka. Ang Rabaul ang pinakamalaking lungsod at puwerto nito. Naging tagpuan ang pulo ng mabigat na labanan noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Kabilang sa pangunahing produktong iniluluwas nito sa ibang mga pook ang kopra at kakaw. Kabahagi ang pulong ito ng Papua Bagong Guinea.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Heograpiya** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Panggagahasa

Isang tagpuan ng panggagahis mula sa sinaunang bansang Hapon. Iginuhit ni Utagawa Kuniyoshi (mga 1797 hanggang 1861).
Ang **panggagahasa** ay isang uri ng sekswal na panlulusob na karaniwang pagtatalik (o iba pang gawaing penetrasyong sekswal) ang sinimulan laban sa isa o higit pang indibidwal na walang pahintulot. Ito ay maaaring gawin sa pamamagitan ng pisikal na lakas, pamimilit, pang-aabuso sa kapangyarihan o laban sa taong hindi makapagbigay ng pahintulot, katulad ng isang taong walang malay, baldado, o wala sa tamang edad. Ang terminong panggagahasa ay tinatawag ding sekswal na panghahalay.

Nag-iiba ang dalas ng pag-uulat, pagsasakdal at paghahatol ng panggagahasa sa iba’t ibang saklaw. Ang saklaw ng panggagahasang naitala ng pulisya sa taong 2010 ay nasa pagitan ng 0.2 sa bawat 100,000 katao sa Azerbaijan, 92.9 sa bawat 100,000 katao sa Botswana, at bilang *median*, 6.3 sa bawat 100,000 katao sa Lithuania. Ayon sa *American Medical Association* (1995), ang sekswal na karahasan, lalo na ang panggagahasa, ay ang pinakamadalang maulat ng panggagahasa kumpara sa ibang marahas na krimen. Ang panggagahasa ng mga estranghero ay karaniwang mas madalang kaysa sa panggagahasa ng mga taong kakilala ng biktima. Maraming pag-aaral ang nagsasaad na ang mga panggagahasang lalaki-sa-lalaki at babae-sa-babae sa mga bilangguan ay karaniwang nangyayari at maaaring ang pinakamadalang na ibalitang paraan ng panggagahasa.

Kapag bahagi ng isang laganap at sistematikong kasanayan sa panahon ng pandaigdigang hindi pagkakasundo, ang panggagahasa at seksuwal na pang-aalipin ay kinikilala bilang krimen laban sa sangkatauhan at krimeng pandigmaan. Ang panggagahasa ay kinikilala rin bilang isang elemento ng *genocide* kapag ginawa ito na may layuning sirain, sa kabuuan o sa bahagi, ang isang pangkat etniko.

Ang mga taong ginahasa ay maaaring malubhang matroma at magdusa mula sa *Posttraumatic Stress Disorder*; bilang karagdagan sa sikolohikal na pinsala. Ang panggagahasa ay maaring maging sanhi ng pisikal na pinsala at karagdagang resulta, tulad ng sakit na nakukuha sa pagtatalik, o pagbubuntis. Higit pa rito, pagkatapos mangyari ang panggagahasa, maaaring harapin ng karahasan o pagbabanta ang biktima mula sa nanggahasa, at, sa ilang kultura, mula sa pamilya at mga kamag-anak ng biktima.

## Tingnan din

* Panggagahasa sa Pilipinas
* Pangdarahas

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Batas** at **Seksuwalidad** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Kasaysayang militar

Ang kasaysayang militar ay isang disiplina ng mga araling pantao na nasa loob ng saklaw ng pangkalahatang pangkasaysayang pagtatala ng hidwaang may sandata sa kasaysayan ng sangkatauhan, at ang epekto nito sa mga lipunan, sa kanilang mga kultura, mga ekonomiya at nagbabagong pakikipag-ugnayang pampolitika at pandaigdigan.

Ang mga propesyunal na manunulat ng kasaysayan ay karaniwang tumutuon sa mga bagay-bagay na militar na nagkaroon ng isang pangunahing epekto sa mga lipunan pati na sa kinahinatnan ng mga hidwaan, habang ang mga baguhang historyador ay kadalasang tumutuon ng pansin sa isang mas malaking mga detalye ng labanan, kagamitan at mga unipormeng ginamit.

Ang mahahalagang mga paksa sa pag-aaral ng kasaysayang militar ay ang mga sanhi ng digmaan, ang mga saligang panlipunan at pangkultura, ang mga ginamit na doktrinang militar ng bawat partido, ang lohistika, pamumuno, teknolohiya, estratehiya, at taktika, at kung paano nabago ang mga ito sa pagdaan ng panahon.

Bilang isang nilapat o ginagamit na larangan, ang kasaysayang militar ay pinag-aralan sa mga akademiya at mga paaralang pangpagsisilbi dahil ang pag-aatas na militar ay naglalayong huwag maulit ang nakaraang mga pagkakamali, at mapainam ang pangkasalukuyang pagganap nito sa pamamagitan ng pagkikintal ng isang kakayahan sa mga tagapag-atas (mga komander) na mawatasan ang mga pag-aagapayang pangkasaysayan habang nasa isang paglalaban, upang makapamuhunan sa mga aral na natutunan mula sa nakaraan.

Ang disiplina ng kasaysayang militar ay dinamiko, na nagbabago sa pag-unlad ng paksa at ng mga lipunan at mga organisasyon na gumagamit nito. Ang likas na kasiglahan ng disiplina ng kasaysayang militar ay malakihang may kaugnayan sa kabilisan ng pagbabagong naganap sa mga puwersang militar, at sa sining at agham na nangangasiwa ng mga ito, pati na sa pasilakbong tulin ng kaunlarang pangteknolohiya na naganap habang nasa panahon ng Rebolusyong Pang-industriya, at sa kamakailan habang nasa mga kapanahunang nukleyar at impormasyon.

Isang mahalagang kamakailang konsepto ay ang tinatawag sa Ingles na *Revolution in Military Affairs* (RMA) o Rebolusyon sa Mga Pakikitungong Militar na nagtatangkang ipaliwanag kung paanong ang pagdirigmaan ay nabigyang hugis ng lumilitaw na mga teknolohiya, katulad ng pulbura. Binibigyang liwanag nito ang maiiksing mga bugso ng mabilis na pagbabagong nasundan ng mga panahon ng kaugnay na katatagan.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Kasaysayan**, **Militar** at **Digmaan** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Diktador

Si Benito Mussolini (kaliwa) at Adolf Hitler (kanan)Ang **diktador** ay isang tagamuno ng isang bansa o estado pag oras ng mga malalaking pangyayari katulad ng digmaan. Madalas sila nakakakuha ng kapangyarihan sa pamamagitan ng himagsikan, ngunit ang iba ay nagiging diktador sa paraan ng eleksiyon.

Ang diktador ay nangaling sa titulo ng isang mahistrado sa dating Roma na inutos ng senado na mamuno pag may nangyaring kagipitan.
Marahil ang pinakakilalang diktador sa buong mundo ay sina Adolf Hitler ng Alemanya at si Benito Mussolini ng Italya noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig.

## Tingnan din

* Diktadura

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Labanan ng Corregidor

| Battle of Corregidor |
| --- |
| Bahagi ng World War II, Pacific Front |
|  Mga nagwaging hukbong Hapones sa ibabaw ng Hearn Battery, Mayo 6, 1942. |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Petsa | May 5–6, 1942 |
| Lookasyon | Corregidor island in Manila Bay, Luzon Island, Philippines |
| Resulta |
Japanese victory |

 |
| Mga nakipagdigma |
|  United States
* Commonwealth of the Philippines
 |  Empire of Japan |
| Mga kumander at pinuno |
|  Jonathan M. Wainwright  #  George F. Moore #  Samuel L. Howard # |  Masaharu Homma  Kureo Taniguchi  Kizon Mikami |
| Lakas |
|
13,000 US and Filipino troops |
75,000 Japanese troops |
| Mga nasawi at pinsala |
|
800 napatay 1,000 nasugatan 11,000 POWs |
900 napatay 1,200 nasugatan |

Ang **Labanan ng Corregidor** na nangyari noong Mayo 5-6,1942 ang pagtatapos ng pangangampanya ng mga Hapones upang sakupin ang Komonwelt ng Pilipinas. Ang pagbagsak ng Bataan noong ika-Abril 9, 1942 ang nagwakas ng lahat ng mga organisasyong oposisyon ng U.S. Army Forces Far East sa mananakop na mga puwersang Hapones sa Luzon. Ang Corregidor ang tanging hadlang sa pananakop ng mga Hapones sa Pilipinas sa ilalim ni Tenyente Heneral Masaharu Homma. Muling nabihag ng mga hukbong Amerikano at Pilipino ang Corregidor noong 1945.
# Markes

Ang **markes** (Ingles: *marquess*; Pranses: *marquis*; Espanyol: *marqués*) ay isang taong nabibilang sa mga maharlika. Ito ay mas mataas sa isang konde ngunit mas mababa sa isang duke.

## Mga Sanggunian

* The Chronological Peerage of England, hereditarytitles.com as of March 2, 2003; Naka-arkibo 2003-02-01 sa Wayback Machine.; omits Normanby, misspells Hartington as Martington, places Marquess of Lorn and Kintyre in the peerage of England (Scotland is more probable).
* EtymologyOnLine
* *Encyclopædia Britannica* 1911: "Buckingham and Normanby, John Sheffield, 1st Duke of (1648-1721)" mentions the title Marquess of Normanby in the peerage of England.
* RoyalArk on non-European dynasties, here China under the Manchu (last) Emperors, see also Glossary, and via Home look up other nations

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Hideyo Noguchi

*Sa pangalang Hapones na ito, ang apelyido ay* Noguchi*.*
Larawan ni Hideyo Noguchi na mayroong lagda niya na nasa kaliwang panig.
Si **Hideyo Noguchi** (野口 英世, **Noguchi Hideyo**, Nobyembre 24, 1876 – Mayo 21, 1928), na kilala rin bilang Seisaku Noguchi (野口清作, **Noguchi Seisaku**), ay isang tanyag na bakteryolohistang Hapones na nakatuklas ng ahenteng sanhi ng sipilis noong 1911.

## Talambuhay

Ipinanganak si Noguchi sa Prepektura ng Fukushima, Hapon. Pagkaraang magtapos ng pag-aaral mula sa Dalubhasaang Medikal ng Tokyo noong 1897, nagpunta siya sa Estados Unidos. Nakilala siya sa Amerika dahil sa kanyang mga naging gawain para sa sipilis at dilaw na lagnat. Siya ang unang taong nakapagpalaki ng purong mga kultura ng mga mikroorganismong nakapagsasanhi ng sipilis. Habang naghahanapbuhay sa Accra, Ghana, sa Kanlurang Aprika, kaugnay ng pag-aaral ng birus ng lagnat na dilaw, hindi sinasadyang naimpeksiyon siya ng karamdamang ito. Namatay siya dahil sa pangyayaring ito.

## Mga sanggunian

| Hideyo Noguchi |
| --- |
|  |
| Japanese name |
| Kanji | 野口 英世 |
| Hiragana | のぐち ひでお |
|

| Mga transkripsyon |
| --- |
| Rominasyon | Noguchi Hideo |

 |
|  |

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Tao** at **Hapon** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*