Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Estado ng Simbahan

| Estado ng Simbahan*Stati della Chiesa* *Status Pontificius* |
| --- |
| 752–1870 |
|
Watawat

Eskudo

 |
| **Awiting Pambansa:Noi vogliam Dio, Vergine Maria* ( - 1857) (Italian) "We want God, Virgin Mary" *Gran Marcia Trionfale* (1857 - 1870) (Italyano) "Great Triumphal March" |
| Mapa ng Estadong Papal noong 1700 (around its greatest extent). |
| Kabisera | Roma |
| Karaniwang wika | Latin, Italian |
| Relihiyon  | Romano Katoliko |
| Pamahalaan | Teokrasya |
| Pope |   |
|  |
| • 752  | Stephen (elect) |
| • 1846–1878  | Pius IX |
|  |
| Kasaysayan |   |
|  |
| • Pagtayo  | 752 |
| • Kodipikasyon  | 781 |
| • Unang Pagwawalang-bisa  | 15 Pebrero 1798 |
| • 2nd Disestablishment  | Setyembre 20 1870 |
| • Vatican City  | 11 Pebrero 1929 |
|  |
| Salapi | Papal States scudo (–1866) Papal States lira (1866–1870) |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Pinalitan** | **Pumalit** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Kaharian ng Italya (midyebal) |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Kingdom of Italy (1861–1946) |  |
| Prisoner in the Vatican |  |

 |

 |

Ang mga **Estadong Papal**, **Estadong Pampapa**, **Estado ng Simbahan**, **Estadong Pontipikal**, **Estadong Eklesyastikal** o **Estadong Romano** (Italyano: *Stato Ecclesiastico, Stato Pontificio, Stato della Chiesa, Stati della Chiesa, o Stati Pontifici*; Latin: *Status Pontificius*) ay ang isa sa mga naging hisorikal na estado sa Italya mula sa 6 siglo AD hanggang sa Pagkakaisa ng Italyanong Estado noong 1861 1861 mula sa Kaharian ng Piedmont-Sardinia.

Ang Estadong Papal ay mayroong mga teritoryo mula sa direktang paghahari ng Papa sa Roma, at sa pinaka-gintong panahon nito ay sinakop ang Romagna, Marche, Umbria and Lazio. Ito ay tinawag na *temporal na kapangyarihan* ng Papa.

Ang Lungsod ng Batikano ay itinatag noong 1929 at muling binigyan ang Papasya ng mga teritoryong pangangasiwaan.

## Pagsalakay ng mga Pranses

Dahil sa Paglusob ng mga Pranses sa Italya noong 1796, naging mapanganib na ang Estadong Papal mula sa paglusob. Pagkatapos ng dalawang taon, nilusob ng mga Pranses ang Estado at nagtatag ng Republika Romano noong 1796. Si Papa Pius VI ay ipinatapon at namatay sa Pransiya noong 1799.

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Kasaysayan** at **Katolisismo** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Elemento (kimika)

Ang talaang peryodiko ng mga elementong kimikal.
Sa kapnayan, ang **elemento** (mula sa Espanyol: *elemento*) o **mulangkap** (mula sa *mula*an + sa*ngkap*) ay isang sangkap na naglalaman ng mga mulapik na pare-pareho ang bilang ng mga mulasik. Ang bilang na ito ay tinatawag na mulpikning bilang ng elemento. Halimbawa, ang lahat ng atom na may 6 na mulasik sa kanyang butod ay mulapik ng elementong karbon, at ang lahat ng mga atom na may 92 mulasik sa kanilang butod ay atom ng elementong uranium.

Mayroong 118 mulangkap, mula haydrohen (na nagtataglay ng isang mulasik) hanggang oganeson (na mayroong 118 mulasik).

Ang pinakamakisig na pagpapakita ng mga elemento ay ang talaulitan ng mga mulangkap. Ito ay nagpapangkat sa mga elementoayon sa pagkakahawig sa katangian. Matutunghayan rin sa talaulitan ang mga mulangkap ayon sa pangalan, simbolo o mulpikning bilang.

Dahil sa ang bilang ng mga mulasik sa butod ang nagdidikta sa bilang ng dagisik sa palibot ng butod at nang kaniyang katangian, at dahil sa ang mga electron ang panglabas na bahagi ng mulapik (ang bahaging rabaw na nakikita ng sanlibutan), ang pagkakakilanlan ng isang elemento ang nagdidikta kung paano ito makikipagsanib sa ibang kemikal. May ilang banayad na pagbabago sa katangiang kemika ang idinudulot ng bilang ng awansik sa nucleous ng halos ‘iisang’ elemento.

## Mga sanggunian
# Ika-7 dantaon

|  |  |
| --- | --- |
| Milenyo: | ika-1 milenyo |
| Mga siglo: | * ika-6 dantaon
* ika-7 dantaon
* ika-8 dantaon
 |
| Mga dekada: | dekada  600 dekada 610 dekada 620 dekada 630 dekada 640 dekada 650 dekada 660 dekada 670 dekada 680 dekada 690 |

Ang Silangang Emisperyo noong simula ng ika-7 dantaon.
Ang Silangang Emisperyo noong dulo ng ika-7 dantaon.
Ang **ika-7 dantaon** ay isang panahong mula 601 hanggang 700 sang-ayon sa kalendaryong Huliyano sa Karaniwang Panahon. Ang populasyon ng mundo ay lumiit sa mga 208 milyong katao.

Sa panahong ito, ang pagkalat ng Islam at ang mga pananakop na Muslim ay nagsimula sa pagsama-sama ng Arabia ni Propeta Muhammad simula noong 622. Pagkatapos mamatay ni Muhammad noong 632, lumawak ang Islam lagpas ng Tangway ng Arabia sa ilalim ng Kalipatong Rashidun (632–661) at Kalipatong Umayyad (661–750). Nagdulot ng pagbasak ng Imperyong Sasanida ang pananakop ng Muslim ng Persya noong ika-7 siglo. Nasakop din noong ika-7 dantaon ang Syria, Palestina, Armenia, Ehipto, at Hilagang Aprika.

Patuloy na nagdusa ng mga kabiguan ang Imperyong Bisantino noong mabilisang pagpapalawak ng Imperyong Muslim.

Sa Tangway ng Iberia, ang ika-7 siglo ay ang *Siglo de Concilios*, ang siglo ng mga konseho, na tumutukoy sa mga Konseho ng Toledo.

Sa Tsina, pinalitan ang dinastiyang Sui ng dinastiyang Tang, na gumawa ng mga base militar mula Korea hanggang Gitnang Asia at sumunod sa mga Umayyad sa kalaunan. Naabot ng Tsina ang rurok nito. Kumampi ang Silla sa dinastiyang Tang, na napasuko ang Baekje at tinalo ang Goguryeo upang mapag-isa ang Tangway ng Korea sa ilalim ng iisang pinuno.

Nanatili ang panahong Asuka sa Hapon sa buong ikapitong siglo.

Ipinag-isa ng Harsha ang Hilagang Indya, na bumalik sa maliliit na mga republika at estado pagkatapos ng pagbagsak ng Imperyong Gupta noong ika-6 na dantaon.

## Mahahalagang tao

Si Papa Gregoryo I na dinidikta ang awiting Gregoryano.
* Abu Bakr, unang kalipa ng Islam
* Gregory ang Dakila, (540–604), teologo, Papa, Sibil na tagapangasiwa ng Roma
* Heraclius—Mandirigmang Emperador ng Bisantino na nanalo ng maraming tagumpay laban sa mga Sasanida (Persyano)
* Khalid ibn al-Walid (592–642), kumander ng Arabeng Muslim na militar na tinalo ang mga imperyong Romano at Persiyano sa daan-daang labanan
* Muhammad (570–632), huling propeta sa relihiyong Islamiko
* Emperador Taizong ng Tang (599–649), Tsina
* Umar, ikalawang kalipa ng Islam

## Mga imbensyon, tuklas, at pagpapakilala

* Pinakamaagang kilalang rekord o tla ng larong Chaturanga, ang hinalinhan ng Ahedres.
* Ipinakilala ng matematikong Indiyano na si Brahmagupta ang unang halimbawa ng may hangganang interpolasyong pagkakaiba.
* 636: Itinayo ang Pagoda ng Xumi sa Zhengding, Tsina.
* 650: Unang nailabas ang salaping papel sa Tsina.
* Dekada 650: Pagkatapos maglayag sa Etiyopiya, ipinakilala diumano ni Sa'd ibn Abi Waqqas ang Islam sa Tsina, at itinatatag ang unang moskeng Islamiko ng Tsina sa Guangzhou.

## Mga sanggunian
# Entomolohiya

Ang **entomolohiya** (*entomology*) (mula sa Griyegong ἔντομον, entomon "kulisap"; at -λογία, -logia) o **dalubkulisapan** ay sangay ng soolohiya na sumasaklaw sa siyentipikong pag-aaral ng mga kulisap. **Entomologo** ang tawag sa mga nag-aaral nito.

## Mga Sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Soolohiya** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Wikang Gagauz

| Gagauz |
| --- |
| Gagauz dili, Gagauzca |
| Bigkas | [ɡaɡaˈuzd͡ʒa] |
| Katutubo sa | Moldova, Ukraine, Russia, Turkey |
| Rehiyon | Gagauzia |
| Katutubo | 590,000 (2009) |
| Pamilya | Mga wikang Turkiko
* Karaniwang Turkiko
	+ Mga wikang Oghuz
		- Kanlurang Oghuz
			* **Gagauz**
 |
| Pagsulat | Latin (Alpabetong Gagauz) |
| Opisyal na katayuan |
| Opisyal na wika |  Gagauzia ( Moldova) |
| Kinikilalang wika ng minorya sa |  Moldova  Ukranya |
| Mga kodigong pangwika |
| ISO 639-3 | `gag` |
| *Glottolog* | `gaga1249` |
| ELP | Gagauz |
| Linguasphere | part of 44-AAB-a |
|

Ang wikang **Gagauz** (*Gagauz dili, Gagauzca*) ay isang wikang Turkiko na sinasalita sa mga Gagauz ng Moldova, Ukranya, Rusya, at Turkey, at ito ay isang opisyal na wika sa Gagauzia, Moldova.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Wika** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Apostol Tomas

Ang dibuhong *Ang Hindi Paniniwala ni Tomas* na ipininta ni Caravaggio. Sa larawang ito, ipinakikitang kailangan pang madama ni Santo Tomas ang sugat sa tagiliran ni Hesus para maniwalang nabuhay na ngang mag-uli si Kristo.
Si **Santo Tomas**  ay isang santo ng Romano Katoliko na kabilang sa mga unang labindalawang alagad ni Hesus. Kilala rin siya bilang **Didymus**, isang pangalang kapwa nangangahulugang "kambal" sa mga wikang Arameo at Griyego. Nagpakita siya ng malakas na pananalig sa pamamagitan ng paghahangad na samahan si Hesus sa Herusalem bagaman may mga taong ibig siyang batuhin at saktan doon. Subalit nakilala rin siya bilang **Nagdududang Tomas**, **Hindi Maniwalang Tomas**, **Nagaalanganing Tomas** dahil sa pagaalanganin o hindi paniniwalang nabuhay muli si Hesukristo pagkaraang mamatay.

## Sanggunian

* St. Thomas the Apostle Naka-arkibo 2012-06-06 sa Wayback Machine.

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Santo** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Heliosentrismo

Ang heliosentrismo (pang-ibabang kahon) na inihahambing sa modelong heosentrismo (pang-itaas na kahon).
Ang **heliosentrismo**, kilala rin bilang **heliosentrisismo** o **teoriyang heliosentriko** ay isang teoriyang inilathala ni Copernicus noong 1543. Ayon sa pahayag ni Copernicus, ang araw, tinatawag na *helios* sa wikang Griyego, ay ang gitna ng sistemang solar at umiikot ang mga planeta sa palibot ng isang nakapirmeng araw.

Ang teoriyang ito ni Copernicus ang pumalit sa teoriyang heosentriko (geosentriko) o teoriyang nagsasabing ang mundo ang gitna ng sistemang solar.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Astronomiya** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*