Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Mga wikang Eslabo

Mga bansang sa Europa na gumagamit ng wikang Eslabo bilang opisyal na wika.
  Mga bansa na gumagamit ng isang Silangang Eslabong Wika bilang opisyal na wika

  Mga bansa na gumagamit ng isang Kanlurang Eslabong Wika bilang opisyal na wika

  Mga bansa na gumagamit ng isang Timugang Eslabong Wika bilang opisyal na wika
Ang **pamilya ng mga wikang Eslabo** (*Slavic* o *Slavonic*) ay ang pamilya ng mga wika ng lahing Eslabo (*Slavs*). Bahagi ang mga wikang Eslabo sa pamilya ng mga wikang Indo-Europeo. Matatagpuan ang mga katutubong nananalita ng mga wikang ito sa silangang bahagi ng Europa, karamihan mga bansa sa Balkanikong Tangway, ilang bahagi ng gitnang Europa, at sa hilagang Asya.

## Mga Kasaping Wika

Hinahati sa tatlong sangay ang pamilya ng mga Wikang Eslabo, batay sa heograpiya at pagkakahalintulad sa isa't-isa.

### Kanlurang Sangay

* Eslobako
* Polako
* Polabo
* Tseko
* Kasubyo
* Silesyo
* Sorabo

### Silangang Sangay

* Belaruso
* Ruso
* Ukranyano
* Rusyn (*Rusyn*)

### Timugang Sangay

* Eslobeno
* Bosniyo-Kroato-Serbiyo (Wikang Bosniyo, Wikang Kroato at Wikang Serbiyo)
* Bulgaro
* Masedonyo
* Sinaunang Wikang Eslabong Pansimbahan

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Wikang Tseko

| Tseko |
| --- |
| *čeština*, *český jazyk* |
| Katutubo sa | Republikang Tseko |
| Etnisidad | Mga Tseko |
| Katutubo | 10.7 million (2015) |
| Pamilya | Indo-European
* Balto-Slavic
	+ Eslabo
		- Kanlurang Eslabo
			* Tseko-Eslobako
				+ **Tseko**
 |
| Pagsulat | * Sulat Latin (Alpabetong Tseko)
* Czech Braille
 |
| Opisyal na katayuan |
| Opisyal na wika | * Czech Republic
* *European Union*
 |
| Kinikilalang wika ng minorya sa | * Austria
* Bosnia and Herzegovina
* Croatia
* Poland
* Rumaniya
* Slovakia
 |
| Pamamahala | Institute of the Czech Language (of the Academy of Sciences of the Czech Republic |
| Mga kodigong pangwika |
| ISO 639-1 | `cs` |
| ISO 639-2 | `cze (B)` `ces (T)` |
| ISO 639-3 | `ces` |
| *Glottolog* | `czec1258` |
| Linguasphere | 53-AAA-da < 53-AAA-b...-d (varieties: 53-AAA-daa to 53-AAA-dam) |
| IETF | `cs` |
|

Ang **Wikang Tseko** ay isang wikang ginagamit higit sa lahat sa Tsekya at mga form bahagi ng, kasama ng Polako, Eslobako at Sorabo, ang pangalawang putulong ng mga wikang Kanlurang Eslabo. Ang Tseko at Eslobako mga wika ay kapwa mauunawaan. Sa dalawang probinsiya ng Bohemya at Morabya at katimugang bahagi ng Silesya ay sinasalita ng tungkol sa 9,500,000 mga tao. Mayroon ding ilang mga komunidad sa kalapit na bansa.

## Diyalekto

Ang tseko idyoma ay nahahati sa dalawang pangunahing mga grupo:

Grupo ng Bohemia, na kinabibilangan ng hindi kakaiba diyalekto ng mga lugar na ang mga hangganan sa Gitnang Bohemya.
Mga iba't-ibang dialects, kasama turn papunta subgrupo (Haná, Valašsko, Slovácko) sa rehiyon ng Moravia. Ang Eslobako Slovácko ay konektado sa ilang mga tampok, habang sa katimugang bahagi ng Silesia magbahagi sa polako.

Ang salita ay kilala bilang mga karaniwang tseko ay ginagamit sa Gitnang Bohemya, karamihan sa Praga.

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Czechoslovakia** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Panaklong

| Mga panaklong |
| --- |
|

| ( ) | { } | [ ] |
| --- | --- | --- |
| Saklong | Kulot na panaklong | Parisukat na panaklong |

 |

Ang **panaklong** ay isang bantas na karaniwang ginagamit na makatugmang pares na pinapaloob ang isang teksto, upang ihiwalay o isingit sa ibang teksto. Pinakamainam na nailalarawan ang makatugmang pares bilang *pagbubukas* at *pagsasara*. Sa di-gaanong pormal na paglalarawan, nailalarawan ito bilang *kaliwa* at *kanan* sa isang kontekstong kaliwa-patungong-kanan, o bilang *kanan* at *kaliwa* sa kontekstong kanan-patungong-kaliwa.

Kabilang sa mga anyo nito ang kurba (tinatawag din na "saknong" o "saklong"), parisukat, kulot, at anggulong panaklong (tinatawag sa wikang Ingles bilang *chevron*), gayon din ang iba't ibang pares ng simbolo.

Si Desiderius Erasmus ang nagbansag sa katawagang *lunula* na tumutukoy sa saklong, (), na sinasariwa ang hugis ng gasuklay na buwan.

## Mga sanggunian
# Mga Tao (pangkat-etniko)

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Naglalaman ang artikulong ito ng mga tekstong Tsino.** Kapag walang tamang suportang pampanitik, maari kang makakita ng mga tandang pananong, mga kahon, o ibang sagisag sa halip na mga karakter na Intsik. |

Lumang larawan ng mga Tao sa baybayin ng Pulo ng Orchid, sa may Timog-Silangan ng Taiwan. kinuha noong kapanahunan ng Hapon, ca. 1931.
Ang mga **Tao** (Tsino: 達悟族), na kilala rin sa pangalang **Yami** (雅美), ay isang pangkat ng mga Katutubo ng Taiwan na nakatira sa maliit na Pulo ng Orkidya. Ang "tao" ay ibig sabihin "tao" (kasama ng wikang Tagalog).Sila ay mga manggagamit ng isang wikang Awstronisyano. Malapit ang kanilang kabihasnan doon sa kabihasnan ng mga Ivatan ng Batanes, lalo na't katulad ng wika ng mga Ivatan ang wika ng mga Tao, at malayo ang relasyon nito sa mga wikain ng mga Katutubo ng Taiwan. Mahusay sa paggawa ng mga *balanghay* ang mga Tao, at kinikilala itong simbolo ng kanilang tribo. Noong taong 2000, mahigit-kumulang 3,872 ang bilang nila o 1% populasyon ng ng mga katutubo ng Taiwan.

## Mga sanggunian

## Mga kawing palabas

* BBC News. Mga larawan noong Pista ng Paggawa ng Banca

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Soba

Soba| Pinatuyong *soba* |
| Uri | Pansit |
| Lugar | Hapon |
| Ihain nang | Mainit, malamig |
| Pangunahing Sangkap | Bakwit |
| * + Mga midyang may kaugynayan sa Media: Soba sa Wikimedia Commons
 |

Ang **soba** (そば o 蕎麦, "bakwit") ay pansit na Hapones na gawa sa harinang bakwit, na may halong iba’t ibang dami ng harinang trigo. Abo-kayumanggi ang kulay nito at medyo butil-butil ang tekstura. Inihahain ito alinman na pinalamig na may sawsawan o mainit na may sabaw. Ginagamit ito sa iba’t ibang uri ng mga putahe.

Sa Japan, matatagpuan ang soba sa iba’t ibang uri ng mga kainan, mula sa mga kainan na kinakainan nang nakatayo (立ち食いそば, *tachigui-soba*) hanggang sa mamahaling restorang espesyalisado. Ibinebenta ang pinatuyong soba sa mga tindahan, kasama ang *men-tsuyu* (sabaw o sawsawan para sa pansit), upang mapadali ang paghahanda sa bahay.

Ang balanse ng mga asidong amino sa protina ng bakwit, at samakatuwid ay sa soba, ay mahusay na tumutugma sa pangangailangan ng tao at maaaring makabawi sa kakulangan ng mga asidong amino ng iba pang pangunahing pagkain tulad ng bigas at trigo. Umusbong ang tradisyon ng pagkain ng soba sa mga karaniwang tao noong panahong Edo.

## Etimolohiya

*Mori soba*, inihahain nang malamig kasama ng sawsawan at negi
Ang salitang *soba* (蕎麦) ay nangangahulugang "bakwit" (*Fagopyrum esculentum*). Ang buong tawag sa pansit na bakwit ay soba-kiri (蕎麦切り, 'mga hiwa ng buckwheat'), ngunit karaniwang pinaikli ito sa *soba*.

Sa kasaysayan, ang pansit na soba ay tinatawag na Nihon-soba, Wa-soba, o Yamato-soba, na pawang nangangahulugang “sobang Hapones”. Ginamit ito upang itangi ang soba mula sa mga pansit na trigo mula sa Tsina, tulad ng ramen, sōmen, o udon.

Sa mas kamakailang panahon, ang soba ay maaaring tumukoy sa mga pansit sa pangkalahatan, anuman ang pinagmulan o komposisyon. Halimbawa, ang ramen ay tradisyonal na tinatawag na *chūka soba* (中華そば) o *shina soba* (支那そば), na parehong nangangahulugang “pansit na Tsino”, bagaman itinuturing na ngayong nakakasakit ang salitang *shina*. Maaari ring gamitin ang salitang soba upang tumukoy sa mga pansit na trigo, tulad ng *aburasoba* o *yakisoba*. Sa Okinawa, ang soba ay karaniwang tumutukoy sa *Okinawa soba*, na gawa rin sa harinang trigo.

## Mga sanggunian
# Aklatan

Aklatan
Ang **aklatan** ay isang silid o gusaling may koleksiyon ng mga aklat. Madalas itong puntahan ng mga taong ninanais na huwag bumili o di kaya ay walang pambili ng aklat. Karaniwan ay may mga koleksiyon din ng pahayagan at mga *magazine* sa mga aklatan.

Ang koleksiyon ng aklatan ay maaari rin namang kapalooban ng mga produkto ng makabagong teknolohiya gaya ng mga CD, DVD, audio tapes, video tapes at iba pang multimedia. Sa makabagong panahon, ang mga modernong mga aklatan ay nakapaghahandog narin ng serbisyo ng internet sa kanilang mga kliyente.

## Kasaysayan ng aklatan

Ayon sa mga arkeologo, ang mga sinaunang sibilisasyon na nagkaroon ng sistema sa pagaayos at paghahawi-hawi ng mga impormasyon ay ang mga Assyrian. Sinasabi na noong ika 3000 taon BC, pinasinayaan ng mga Sumeryan ang pag kaklasipika ng kanilang mga sulating ginagamitan ng cuneiform na nakalimbag sa mga biga ng mga luwad (clay tablets). Natuklasan naman ng mga arkeologo ang isang laksa ng mga papyrus scroll na halos nailimbag noon pang 1300-1200BC sa mga siyudad ng Armana at Thebes sa Ehipto.

Ang aklatan ng Alexandria sa Ehipto ang sinasabing pinakatanyag at pinakapabolosong aklatan sa lahat ng panahon. Ito ay isang pampublikong aklatan na ang pinapahintulutang makapunta ay mga edukado at mataas ang antas sa kanilang lipunan. Linayon ng mga bumubuo sa aklatan na mapasakanila ang lahat ng uri ng aklat na nakalimbag sa buong mundo kung kaya't may mga palagay na ang lahat ng uri ng aklat na makita sa mga mamamayan ay kinukumpiska at inilalatag sa aklatan. Ang mga hari ng Ehipto sa mga panahong yaon ay kinabibilangan ng ilang henerasyon ng mga Ptolemy na ayon sa mga iskolar ay gumamit ng pandaraya upang makakuha ng mga orihinal na manuskripto nina Aeschylus, Sophocles and Euripides galing sa mga matataas na opisyal ng mga Athenian. Gumamit sila ng mga pilak upang pang deposito sa mga hiniram na mga manuskripto, subalit sa kanilang pagsauli, ang mga manuskripto ay kanila na lamang pinalitan ng mga kinopyang akda at kanilang inari ang mga orihinal na gawa. Sinasabing ang pabolosong aklatan ng Alexandria ay naglaman ng humigit kumulang 750,000 scrolls.

## Tingnan din

* Talaan ng mga Aklatan

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Agham** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Kalyos (halaman)

| Kalyos |
| --- |
|  |
| Leaves and buds at Panamaram |
| Pag-uuring siyentipiko  |
| Kaharian: | Plantae |
| *Klado*: | Tracheophytes |
| *Klado*: | Angiosperms |
| *Klado*: | Eudicots |
| *Klado*: | Rosids |
| Orden: | Rosales |
| Pamilya: | Moraceae |
| Henero: | *Streblus* |
| Espesye: | S. asper |
| Pangalang dalawahan |
| Streblus asper Lour. |

Ang **kalyos** ay isang uri ng puno na may magaspang na mga dahon na ginagamit sa paglilinis ng mga kasangkapan sa pagluluto.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Biyolohiya** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Dyslexia

| Dyslexia, disleksiya |
| --- |
| Ibang katawagan | Diperensiya o kahirapan sa pagbasa, alexia |
|  |
| Isang pagsulat ng taong may dyslexia sa Griyego |
| Espesyalidad | Neurolohiya, pediatrika |
| Sintomas | Kahirapan sa pagbasa [reading (process) |
| Kadalasang lumalabas | Edad sa pagsisimula sa eskwela |
| Uri | Surface dyslexia |
| Sanhi | Henetika at pagkapaligiran |
| Panganib | Nasa lahi, attention deficit hyperactivity disorder |
| Pagsusuri | Pagsubok ng memorya, pagbabaybay, paningin at pagsubok sa pagbasa |
| Paunang pagsusuri | Pandinig, problema sa paningin at hindi sapat na pagtuturo |
| Paggamot | Inaankop na mga paraan ng pagtuturo |
| Dalas | 3–7% |

Ang **Dyslexia**, **disleksiya** o **diperensiya sa pagbasa** ay isang diperensiya o sakit na inilalarawan dahil sa kahirapan sa pagbasa ng isang bata o tao sa inaasahang antas ng pagbasa sa kanilang edad. Ang mga problema ay kinabibilangan ng kahirapan sa pagbabaybay ng mga salita, mabilis na pagbasa, pagsulat ng mga salita, subboklasisasyon, pagbibigkas ng mga salita kapag malakas na nagbabasa. Often these difficulties are first noticed at school. Kapag nawalan ang tao ang kakayahan na makabasa, ito ay isang **alexia**. The difficulties are involuntary and people with this disorder have a normal desire to learn. Ang mga taong may dyslexia ay mas mataas na antas attention deficit hyperactivity disorder (ADHD), mga diperensiya sa pag-unlad na pangwika, at kahirapan sa mga bilang.

Ang dyslexia ay pinaniniwalaang sanhi ng interaksiyong henetiko at pagkapaligiran.Ang ilang kaso ay nasa lahi. Ang Dyslexia ay umuunlad dahil sa pinsala sa utak, stroke, o dementia is na tinatawag na "nakuhang dyslexia". Ang sanhing mekanismo nito ay resulta ng mga pagkakaiba sa loob ng pagpoproseso ng wika sa utak..

## Mga sanggunian
# Ritong Romano

Altar ng Santa Cecilia sa Trastevere sa Roma, sa ayos noong 1700
Ang **Ritong Romano** (Latin: *Ritus Romanus*) ay ang ritung liturhikal na ginagamit ng Simbahang Katolika sa Diyosesis ng Roma. Ito ang pinakalaganap sa mga Lating ritung liturhikal, na ginagamit ng mga Kanluranin o Latin na awtonomong simbahang partikular, isa sa 23 na buong komunyon sa Obispo ng Roma. Gaya ng iba pang ritung liturhikal, ang Ritung Romano ay lumawak at yumabong sa pagdaan ng panahon. Maaring hatiin ang Liturhiya ng Eukaristiya nito sa tatlong makasaysayang bahagi: Pre-Tridentina (bago ang Konsilyo ng Trent), Tridentina (Forma Extraordinaria ng Ritung Romano) at Post-Tridentina (Forma Normativa ng Ritung Romano o Misa ni Paulo VI).

Sa kaniyang *Summorum Pontificum* noong 2007, motu proprio na inaprubahan ni Papa Benedicto XVI ang patuloy na paggamit ng Misal Romano ng 1962, na may ilang limitasyon – sa pagdiriwang ng misa sa sambayanan bilang ekstraordinaryong porma ng Ritung Romano.

## Mga sanggunian
# Tempo (musika)

Ang **tempo** (Salitang Italyano para sa "oras", mula sa salitang Latin na *tempus*) ay isang elemento ng musika na tumutukoy sa bilis o bagal ng isang awitin o tugtugin. Ito ay mahalagang elemento ng tunog, dahil nakaaapekto ito sa kondisyon at kahirapan sa pagtugtog ng isang awitin.
(na isang salita)

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Musika** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*

Maaaring gamitin ang nilalaman sa ilalim ng CC BY-SA 3.0 maliban kung nabanggit.
# Kolonyalismo

Ang **kolonyalismo** ay ang tuwirang pananakop ng isang bansa sa iba pa upang mapagsamantalahan ang yaman nito o makuha rito ang iba pang pangangailangan ng mananakop. Kinokontrol ng mananakop na bansa ang mga tao o lugar, kadalasang itinatatag ang mga kolonya, na kadalasan para sa pagbubuting estratehiya at ekonomiko. Ang kolonyalismo ay madalas na naihahalintulad sa imperyalismo ngunit ang dalawa ay mayroong pagkakaiba. Maaaring magsilbing baseng pangkalakal o pangmilitar ang kolonya. Mayroon din itong gamit sa paglalakbay ng mga tao sa isang bayan. Walang malinaw na kahulugan ng kolonyalismo; maaring iba't iba ang depinisyon depende sa gamit at konteksto.

Unang ginamit ang kolonyalismo bilang katawagang Romano upang isalarawan ang isang bukid, at sa kalaunan isang abansada (o *outpost*) o ang pinakamalaking uri ng lungsod Romano. Nabuo ang salita sa pagdaragdag ng hulaping "-ismo" at naikakabit sa iba't ibang pilosopiya at pang-estrukturang pagkaunawa ng kolonya.

Bagaman mayroon nang kolonyalismo noon pang sinaunang panahon, malakas na naiuugnay ang konsepto sa panahong kolonyal sa Europa simula noong ika-15 dantaon nang nagtatag ang ilang mga estadong Europeo ng mga imperyong nagkokolonya. Noong una, sinunod ng mga nagkokolonyang Europeo ang mga polisiyang merkantalismo, na naglalayaong patatagin ang ekonomiya ng tahanang-bansa, kaya nirestrikto kadalasan ang mga kasunduan sa kolonya sa kalakalan lamang sa metropoli (o inang bansa). Sa kalagitnaan ng ika-19 na dantaon, tinalikdan ng Imperyong Britaniko ang merkantalismo at mga paghihigpit sa kalakalan at pinagtibay ang malayang kalakalan, na may iilang paghihigpit o mga taripa.

Naging aktibo ang mga misyonerong Kristiyano sa halos lahat ng mga kolonyang kontrolado ng mga taga-Europa dahil Kristiyano ang mga metropoli. Kinalkula ng mananalaysay na si Philip Hoffman na sa 1800, bago ang Rebolusyong Industriyal, kontrolado na ng mga Europeo ang hindi bababa sa 35% ng globo, at noong 1914, nakamit nila ang pagkontrol sa 84% ng globo. Sa resulta ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, umurong ang mga kapangyarihang kolonyal sa pagitan ng 1945 at 1975; na noong panahon din na iyon, nakamit ang kalayaan ng halos lahat ng mga kolonya, na pinapasok ang binagong kolonyal, ang tinatawag na mga ugnayang poskolonyal at neokolonyalista.

Ang poskoloniyalismo a neokolonyalismo ay pinagpatuloy o nilipat ang mga relasyon at ideyolohiya ng kolonyalismo, na binibigay katuwiran ang pagpapatuloy ng konsepto nito tulad ng kaunlaran at bagong hangganan, gaya ng paggalugad ng kalawakan para sa kolonisasyon.

## Tingnan din

* Kolonya

## Mga sanggunian
# Kilometro

Ang **kilometro** (simbolo: **km**) ay isang yunit ng haba sa sistemang metriko, katumbas ng isang libong metro, ang kasalukuyang yunit ng SI ng haba.

## Tingnan din

* Kilometro 0

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Agham** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Rebolusyong Industriyal

Ang pinasisingawang kagamitang pampagalaw na ipinagsadya ni James Watt na taga-Eskosya noong taóng 1776, na pangunahing ginagatungan ng uling at nagbunsod sa paglaganap ng maramihang pagyayari ng yaman sa Britanya at sa buong sanlibutan.
Ang **Pagbabagong Pampagawaan** o **Rebolusyong Industriyal**, na hinahati minsan sa **Una at Ikalawang Pagbabagong Pampagawaan o Rebolusyong Industriyal**, ay isang panahon ng pandaigdigang pagbabago sa paglikha ng yaman tungo sa laganap, mahusay, at matatag pang mga gawain sa maramihang pagyayari, na sumunod sa Pagbabagong Pansakahan o Rebolusyong Agrikultural.

Kumalat ang Rebolusyong Industriyal sa kontinental na Europa at ang Estados Unidos mula mga 1760 hanggang sa mga 1820–1840.

## Kasaysayan

Ang *Rebolusyong Industriyal* ay isang panahon noong huling bahagi ng ika-18 siglo at unang bahagi ng ika-19 na siglo nang nagkaroon ng marubdob na epekto sa sosyo-ekonomika at pang-kulturang katayuan sa Britanya ang malaking pagbabago sa agrikultura, paggawa ng produkto, pagmimina, at transportasyon. Lumaganap sa kalaunan ang mga pagbabagong ito sa Europa, Hilagang Amerika at sa buong mundo. Nagtatak ng isang malaking pag-inog sa lipunan ng tao ang pagdating ng Rebolusyong Industriyal; halos naimpluwensiyahan ang lahat ng aspeto ng buhay sa ilang paraan, mula sa manwal na paggawa at ekonomiyang nakabatay sa paghila ng mga hayop patungo sa paggawa ng produkto sa makina. Nagsimula ito sa mekanisasyon ng industriya ng Tela, ang pagsulong ng mga kaparaanan sa paggawa ng bakal at ang pagdagdag ng gamit ng pinong uling. Pinahintulutan sa pamamagitan ng pagpapakilala ng mga kanal ang paglawak ng kalakalan. Nasuporthan ang dramatikong pagtaas ng kakayahan ng produksiyon ng pagpapakilala ng makinang pinasisingawan na pangunahing ginagatungan ng uling, malawak na paggamit ng lagumba (*water wheel*) at makinarya binigyan ng lakas (pangunahin sa paggawa ng tela). Ang pagsulong ng makinang kagamitan na lahat-metal noong unang dalawang dekada ng ika-19 na siglo ang nagpadali sa paggawa ng mas marami pang makinang pang-produksiyon para sa paggawa ng produkto sa ibang industriya. Lumaganap ito sa Kanlurang Europa at Hilagang Amerika noong ika-19 na siglo, at naapektuhan sa kalaunan ang karamihan ng mundo. Napakalaki ang epekto nito sa pagababago ng lipunan.

## Tingnan din

* Industriya

## Mga sanggunian
# Paleolitiko

| Ang Paleolitiko This box: * tingnan
* usapan
* baguhin
 |
| --- |
|
↑ bago ang *Homo* ([paleothic]])< |
Mababang Paleolitiko (c. 2.6 Ma–300 ka)
Oldowan (2.6–1.8 Ma)
Acheulean (1.7–0.1 Ma)
Clactonian (0.3–0.2 Ma)
Gitnang Paleolitiko (300–30 ka)
Mousterian (300–30 ka)
Aterian (82 ka)
Itaas na Paleolitiko (50–10 ka)
Baradostian (36 ka)
Châtelperronian (35–29 ka)
Aurignacian (32–26 ka)
Gravettian (28–22 ka)
Solutrean (21–17 ka)
Magdalenian (18–10 ka)
Hamburg (15 ka)
Ahrensburg (13 ka)
Swiderian (10 ka) |
| ↓ Mesolitiko ↓ Panahong Bato  |

Ang **Paleolitiko** ay ang panahon kung saan makikita/nakikita ang pagbabagong-anyo ng tao. Isa sa mga pinakamahalagang pangyayari dito ay ang pagdiskubre ng apoy. Ang mga tao sa Paleolitiko ay mga nomadiko, o walang permanenteng tirahan. Hinahati ang panahong Paleolitiko sa tatlong bahagi: Mababa, Gitna at Itaas. Ang Panahon ng Mababang Paleolitiko ay sinasabing panahon ng pagbabago ng anyo ng tao. Dito nakita ang isa sa mga pinakamahalagang yugto ng tao na tawag ay *Australopithecine*. Sinasabi ang nahukay na si Lucy ay isang *Australopithecine*. Ang Panahon ng Gitnang Paleolitiko ay sinasabing panahon ng pagkontrol ng mga Hominid sa kanilang kapaligiran. Sa panahon ring ito nagsimula maihayag ng mga tao ng artistikong mga abilidad. Gumuguhit sila sa mga bato at pinipinta nila ang kanilang mga katawan. Ang Panahon ng Itaas na Paleolitiko ay sinasabing panahon ng pagbuo ng kalinangan ng mga tao. Sa panahon ring ito umusbong ang mga Cro-Magnon. Sa panahong ito nagbago ang mga gawi, asal at pamumuhay ng mga tao.

## Etimolohiya ng paleolitiko

Ang katawagang Ingles na "*Palaeolithic*" ay nilikha ng arkeologong si John Lubbock noong 1865. Hinango ito mula sa Griyegong salita: παλαιός, *palaios*, "luma"; at λίθος, *lithos*, "bato", nangangahulugang "lumang panahon ng bato."

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Kasaysayan** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Malayang estado

Ang mga kasaping estado ng Mga Nagkakaisang Bansa, na lahat ay mga malayang estado, bagaman di lahat ay malayang estado ay talagang kasapi.
Sa internasyunal na batas, ang **malayang estado** ay ang di-pisikal na huridikal na entidad na kinakatawan ng isang sentralisadong pamahalaan na may kalayaan sa isang pook pangheograpiya. Binibigyan kahulugan ng internasyunal na batas ang mga malayang estado bilang may isang permanenteng populasyon, teritoryong ganap, isang pamahalaan, at ang kakayahang pumasok sa isang relasyon sa ibang nakapangestadong malaya. At karaniwang naiintidihan na ang isang nakapangyayaring estado ay di umaasa o wala sa ilalim ng ibang kapangyarihan o estado.

Ang pakakaroon o pagkawala ng isang estado ay isang pagtatanong ng katunayan. Habang sang-ayon sa paturol na teoriya ng pagiging estado na maaring magkaroon ng isang estado ng walang pagkilala ng ibang nakapangyayaring estado, ang mga di kinikilalang estado ay kadalasang mahihirapan na gampanan ng lubos na paggawa ng tratado at magkaroon ng relasyong diplomatiko sa ibang mga nakapangyayaring estado.

## Mga sanggunian
# Pangkalahatang Kasunduan sa Taripa at Kalakalan

Ang **Pangkalahatang Kasunduan sa Taripa at Kalakalan** (Ingles: **General Agreement on Tariffs and Trade**, daglat: GATT) ay isang burattty kasunduang multilateral na nagreregula ng pandaidigang kalakalan. Ayon sa panimula nito, layunin nitong "mabawasan ng malaki ang mga taripa at ng iba pang balakid sa kalakalan at pagtanggal ng mga preprensiya, sa paraan ng resiprokal at kapwa-makikinabang na batayan." Napagkasunduan ito sa kumperensiya ng United Nations ukol sa kalakalan at empleo at siyang naging bunga ng pagkabigo ng mga nakipagkakasundong pamahalaan na lumikha ng International Trade Organization (ITO). Nilagdaan ang GATT ng 23 bansa sa Geneva noong 30 Oktubre 1947 at nagkabisà noong 1 Enero 1948. Tumagal ito hanggang noong 14 Abril 1994 sa Marrakesh ng Uruguay Round Agreement nang lumagda ang 123 na nagtatag ng World Trade Organization (WTO) noong 1 Enero 1995.

## Mga sanggunian