Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Mga wika ng India

| Languages of India |
| --- |
| * Language families of the Indian subcontinent
* Nihali, Kusunda and Thai languages are not shown.
 |
| Official | * Assamese
* Bengali
* Bodo
* Dogri
* English
* Gujarati
* Hindi
* Kannada
* Kashmiri
* Konkani
* Maithili
* Malayalam
* Marathi
* Meitei
* Nepali
* Odia
* Punjabi
* Sanskrit
* Santali
* Sindhi
* Tamil
* Telugu
* Urdu
* (total: 23, including 22 8th Schedule languages and additional official language, English)
 |
| Foreign | English – 200 million (L2 speakers 2003) |
| Signed | * Indo-Pakistani Sign Language
* Alipur Sign Language
* Naga Sign Language (extinct)
 |

Isang tagapagsalita ng Lanjia dialect ng Sora na nagbabahagi ng kanyang karanasan sa Indian digital ID
Malayalam language
Ang mga wika sa India ay nabibilang sa maraming mga pamilya ng wika, ang pangunahing mga wika ng Indo-Aryan na sinasalita ng 78.05% ng mga tao sa India at ang mga wikang Drabida na isinasalita ng 19.64% ng mga Indian. Ang mga wikang sinasalita ng natitirang 2.31% ng populasyon ay nabibilang sa Austroasiatic, Sino-Tibetan, Tai-Kadai at ilang iba pang mga menor de edad na pamilya at liblib na wika. Ang India ang ika-apat na mayroong pinakamataas na bilang ng mga wika sa mundo (427), pagkatapos ng Nigeria (524), Indonesia (710) at Papua New Guinea (840).

Ang Artikulo 343 ng konstitusyon ng India ay nagsasabi na ang opisyal na wika ng Union ay Hindi sa script ng Devanagari sa halip na ang umiiral na Ingles. Nang maglaon, isang susog sa konstitusyon, Ang Opisyal na Mga Wika ng Batas, 1963, pinapayagan ang pagpapatuloy ng Ingles kasama ang Hindi sa pamahalaang India nang walang katiyakan hanggang sa magpasya ang batas na baguhin ito. Ang anyo ng mga numerong gagamitin para sa mga opisyal na layunin ng Union ay "ang pandaigdigan na anyo ng mga numerong India", na tinutukoy bilang mga numerong Arabe sa karamihan sa mga bansang nagsasalita ng Ingles. Sa kabila ng mga maling palagay, ang Hindi ay hindi pambansang wika ng India; ang Konstitusyon ng India ay hindi nagbibigay ng anumang wika ng katayuan ng pambansang wika.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Wika** at **India** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Thomas Edison

Si Thomas Alva Edison.
Duration: 23 minute and 45 second.23:45*A Day with Thomas Edison* (1922)
Si **Thomas Edison** (Pebrero 11, 1847 – Oktubre 18, 1931) ay isang Amerikanong imbentor at negosyante na nagbuo ng maraming mga aparato na labis na nakaimpluwensiya sa buhay noong ika-20 siglo. Tinaguriang "*The Wizard of Menlo Park*" (Ang Salamangkero sa Liwasan ng Menlo) ng isang taga-ulat sa pahayagan, isa siya sa mga unang imbentor na naglapat ng mga prinsipyo ng malawakang produksiyon sa proseso ng imbensiyon, at kung gayon maaaring papurihan sa paglikha ng unang industriyal na laboratoryong pampananaliksik. Hindi orihinal sa kabuuan ang ilan sa mga inimbento niya, bagkus ay mga pagbabago sa mga naunang patente (ang pinakasikat dito ay ang bombilya), o mga gawa ng mga empleyado niya. Gayunpaman, itinuturing si Edison bilang ang pinakamabungang imbentor sa kasaysayan, na humawak ng 1,097 mga patente sa Estados Unidos na nasa kaniyang pangalan, gayon din ang mga patente sa United Kingdom, Pransiya, at Alemanya.

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Tao**, **Agham** at **Kasaysayan** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Nikola Tesla

| Nikola Tesla |
| --- |
| Si Nikola Tesla. |
| Kapanganakan | 10 Hulyo 1856
* + Smiljan
* (Socialist Republic of Croatia, Sosyalistang Pederal na Republika ng Yugoslavia)
 |
| Kamatayan | 7 Enero 1943
* + Lungsod ng New York
* (New York, Estados Unidos ng Amerika)
 |
| Libingan | Nikola Tesla Museum, Belgrade, Serbia |
| Mamamayan | Imperyo ng Austria Lands of the Crown of Saint Stephen (1867–31 Oktubre 1918) Estados Unidos ng Amerika (30 Hulyo 1891–) |
| Nagtapos | Gymnasium Karlovac Technische Universität Graz Pamantasang Carlos sa Praga |
| Trabaho | imbentor, electrical engineer, pisiko, electrician, mechanical engineer, futurist |
| Asawa | none |
| Magulang | * Milutin Tesla
* Đuka Mandic
 |
| Pamilya | Marica Tesla Kosanović |
| Pirma |
|  |

Si **Nikola Tesla** (10 Hulyo 1856 – 7 Enero 1943) ay isang imbentor, inhinyerong mekanikal at elektrikal. Malimit siyang tinatanaw bilang isa sa pinakamahahalagang mga tapag-ambag sa pagsilang ng pangkomersiyong kuryente at higit na kilala dahil sa kanyang "mapanghimagsik" na mga pagpapaunlad sa larangan ng elektromagnetismo noong huling bahagi ng ika-19 daang taon at maagang bahagi ng ika-20 daang taon. Ang mga patente at mga gawang teoretiko ni Tesla ang bumuo sa batayan o basihan ng makabagong mga sistema ng lakas ng kuryente ng nagpapalitang saloy o daloy (*alternating current* o *AC* sa Ingles), kabilang ang sistema ng maramihang yugto (*polyphase system* sa Ingles) ng pagpapakalat o distribusyon ng elektrisidad at ng motor na AC, kung saan nakatulong siya sa paglulunsad ng Ikalawang Rebolusyong Industriyal.

## Links

* NikolaTesla.fr Naka-arkibo 2011-10-01 sa Wayback Machine. - More than 13,800 documents on Tesla

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Talambuhay**, **Inhenyeriya** at **Teknolohiya** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Emperador Korei

| Emperador Kōrei |
| --- |
| Ikapitong Emperador ng Hapon |
| Paghahari | maalamat |
| Pinaglibingan | *Kataoka no Umasaka no misasagi* (Nara) |
| Sinundan | Emperador Kōan |
| Kahalili | Emperador Kōgen |

Si **Emperador Kōrei** (孝霊天皇, *Kōrei-tennō*); kilala rin bilang *Ooyamatonekohikofutoni no Mikoto*; ay ang ikapitong emperadorng Hapon. Ito ay ayon sa nakaugaliang pagkakasunod-sunod ng pagtaas sa trono.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Dictionary of American English

Ang A Dictionary of American English on Historical Principles (dinadaglat na **DAE**) ay isang talahuluganan ng mga kataga na lumilitaw sa wikang Ingles sa Estados Unidos na inilathala ng University of Chicago Press na mayroong apat na mga tomo mula 1938 hanggang 1944. Nilalayong ipagpatuloy nito kung saan nahinto ang *Oxford English Dictionary*, tinatalakay nito ang mga salita at mga parirala ng Ingles na Amerikano na ginagamit mula sa unang mga maliliit na mga pamayanang Ingles sa Amerikano magpahanggang sa simula ng ika-21 daantaon.

## Kasaysayan

Ang akda ay sinimulan ni William A. Craigie noong 1925. Ang unang tomo (bolyum) ay lumitaw noong 1936 sa ilalim ng pamamatnugot nina Craigie at James R. Hulbert, isang propesor ng Ingles sa Pamantasan ng Chicago. Ang unang edisyong may apat na mga tomo ay nakumpleto sa tulong ni George Watson at Allen Walker Read.

Ang akda ay isa sa mga napagkunan para sa *Dictionary of Americanisms*, humigit-kumulang noong 1952, na inihanda sa ilalim ng pangangasiwa ni Mitford Mathews. Isang kahalintulad, ngunit hindi kaugnay na akdang moderno, na pinamagatang *Dictionary of American Regional English,* ay kasalukuyang tinitipon upang magpakita ng kaibahan sa mga diyalekto.

## Mga tomo

I. A-Corn patch.
II. Corn pit-Honk.
III. Honk-Record.
IV. Recorder-Zu-zu, Bibliography (p. 2529-2552)
## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Panitikan**, **Wika** at **Estados Unidos** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Shita-kiri Suzume

Ukiyo-e ni Katsushika Hokusai
Ang **Shita-kiri Suzume** (舌切り雀, *shita-kiri suzume*), literal na isinalin bilang "Mayang Tumataga ng Dila", ay isang tradisyonal na pabula ng Hapon na nagkukuwento tungkol sa isang mabait na matandang lalaki, sa kaniyang mapagselos na asawa at isang nasugatan na maya. Sinaliksik ng kwento ang mga epekto ng kasakiman, pagkakaibigan, at selos sa mga tauhan.

Isinama ito ni Andrew Lang bilang **The Sparrow with the Slit Tongue** sa *The Pink Fairy Book*.

Ang pangunahing anyo ng kuwento ay karaniwan sa buong mundo.

## Buod

Noong unang panahon ay may nakatirang isang mahirap na matandang mangangahoy kasama ang kaniyang asawa, na kumikita sa pamamagitan ng pagputol ng kahoy at pangingisda. Ang matanda ay matapat at mabait ngunit ang kaniyang asawa ay mayabang at sakim. Isang umaga, pumunta ang matanda sa kabundukan upang magputol ng kahoy at nakita niya ang isang sugatang maya na humihingi ng tulong. Dahil naaawa sa ibon, dinala ito ng lalaki sa kaniyang tahanan at pinakain ito ng kanin upang subukang matulungan itong gumaling. Ang kaniyang asawa, sa pagiging matakaw at walang pakundangan, ay inis na mag-aaksaya siya ng mamahaling pagkain sa isang maliit at hamak na bagay tulad ng isang maya. Gayunpaman, ipinagpatuloy ng matanda ang pag-aalaga sa ibon.

Kinailangan ng lalaki na bumalik sa bundok isang araw at iniwan ang ibon sa pangangalaga ng matandang babae, na walang balak na pakainin ito. Pagkaalis ng kaniyang asawa, lumabas siya sa pangingisda. Habang siya ay wala, ang maya ay pumasok sa ilang almirol na naiwan at kalaunan ay kinain ang lahat ng iyon. Galit na galit ang matandang babae sa kaniyang pagbabalik kaya pinutol niya ang dila ng ibon at pinalipad ito pabalik sa mga bundok kung saan ito nanggaling.

Hinanap ng matanda ang ibon at, sa tulong ng iba pang mga maya, ay nakarating siya sa isang kawayan kung saan matatagpuan ang bahay-tuluyan ng maya. Sinalubong siya ng maraming maya at dinala siya sa kaniyang kaibigan, ang munting maya na kaniyang iniligtas. Dinalhan siya ng iba ng pagkain at kinantahan at sinayaw siya.

Sa kaniyang pag-alis, ipinakita nila sa kaniya ang isang pagpipilian ng isang malaking basket o isang maliit na basket bilang isang regalo. Bilang isang mas matandang lalaki, pinili niya ang maliit na basket na inaakala niyang ito ay hindi gaanong mabigat. Pagdating niya sa bahay, binuksan niya ang basket at natuklasan ang isang malaking halaga ng kayamanan sa loob. Ang asawa, na nalaman ang pagkakaroon ng isang mas malaking basket, ay tumakbo sa bahay-tuluyan ng maya sa pag-asang makakuha ng mas maraming kayamanan para sa kaniyang sarili. Pinili niya ang mas malaking basket ngunit binalaan na huwag itong buksan bago umuwi.

Gayon na lamang ang kaniyang kasakiman kaya hindi napigilan ng asawa na buksan ang basket bago siya bumalik sa bahay. Sa kaniyang pagtataka, ang kahon ay puno ng mga nakamamatay na ahas at iba pang mga halimaw. Laking gulat ng mga ito sa kaniya kung kaya't siya ay bumagsak sa buong bundok, marahil sa kaniyang kamatayan.

## Mga sanggunian
# Hadith

Hadith
Ang **Hadith** o **Hadiz** (hango sa wikang Arabeng may literal na kahulugang "salaysay") ay mga pagsasalaysay na nakatuon sa mga sinabi at mga nagawa ng propeta ng Islam na si Muhammad. Itinuturing ng pangmuslim na mga paaralan ng hurisprudensiya ang Hadith bilang mahahalagang mga kasangkapan para sa pag-unawa ng Koran at sa mga paksa ng Fiqh. Ang Hadith ay sinuri at tinipon upang maging isang malaking kalipunan noong kapanahunan ng pamumuno ni Umar ibn AbdulAziz noong ika-8 at ika-9 na mga daantaon. Ang mga akdang ito ay tinutukoy sa mga paksang may kaugnayan sa Sharia o batas ng Islam at kasaysayang Muslim magpahanggang sa kasalukuyan. Ang dalawang pangunahing mga dominasyon ng Islam: ang Shi'ismo at Sunnismo ay may magkakaibang mga pangkat ng mga koleksiyon ng Hadith.

## Kahulugan

Ang salitang *hadith* ay nangangahulugang bago o isang piraso ng kabatiran. Ang pangrelihiyong kahulugan nito ay pahayag, kilos, o pagpayag na patungkol sa propeta ng Islam na si Muhammad. Kung gayon ang Hadith ay maaaring hatiin sa tatlong mga kategorya ayon sa kanilang mga nilalaman:

1. Ang pahayag ng Propeta
2. Ang kilos ng Propeta
3. Ang pagpayag o pagsang-ayon ng Propeta sa isang kilos ng ibang tao bukod sa kanya

## Kasaysayan

Pagkaraang mamatay ni Muhammad, nagsulat ang mga dalubhasang Muslim ng mga kuwento tungkuol sa mga sinabi at mga ginawa niya. Nagsulat din sila ng tungkol sa kung sino ang nagsulat ng bawat isang kuwento. Ilan sa mga paglalahad ay muling isinalaysay ng pasalita ng maraming mga ulit bago naisulat, at may ilang mga kuwento na hindi sumasang-ayon sa bawat isang mga detalyeng nagreresulta sa isinagawang mga detalyadong pag-aaral at paghahambing ng mga Hadith. Batay sa pagtitipon at paghahambing na ginawa ng mga dalubhasa, nagpasya sila kung aling Hadith ang tunay na mga tala ng Sunnah o "mga salita at mga gawain ni Muhammad." Tinatanaw ng mga Muslim ang Sunnah bilang isang mahalagang mapagkukunan ng gabay na kasama ng Koran.

## Mga sanggunian
# Balhae

Ang **Balhae** ay dating isang kaharian na itinatag ni Dae Jo-yeong. matatagpuan ito sa hilagang tangway ng Korea at umaabot hanggang sa Manchuria. Ang kultura nito ay pinagsanib na Tang at Goguryeo. Noong ika-10 siglo nasakop ito ng mga Nomadikong Khitan.

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Veda

Ang mga **Veda** (Sanskrit *véda* वेद "kaalaman") ay isang katawan ng mga panitik o teksto na nagmula sa sinaunang Indiya. Sila ang bumubuo sa pinakamatandang putong ng panitikang Sanskrit at ang pinakamatandang mga banal na panitik ng Hinduismo.

Batay sa kaugaliang Hindu, ang Vedas ay mga *apauruṣeya* "hindi mga akda ng tao", na pinapalagay na tuwirang ibinunyag, at samakatuwid ay tinatawag na mga *śruti* ("kung ano ang narinig"). Ang mga mantrang Vediko ay binabanggit sa mga dasaling Hindu, mga gawaing pampananampalataya at iba pang mga panahon ng masasayang pagdiriwang.

Ang mga paniniwala at sektang umunlad sa subkontinente ng Indiya ay nagbigay ng iba-ibang mga pananaw hinggil sa mga Veda. Binabanggit ng mga paaralan ng pilosopiyang Indiyano na ang Vedas ay ang kanilang makapangyarihang eskritura, kung kaya't ang mga ito ay itinuturing nilang "ortodoks" o ayon sa hindi mababagong kaugalian (āstika). Ang ibang mga tradisyon, lalo ang Budhismo at Hainismo, bagaman (katulad ng *vedanta*) sila ay maihahambing na may kinalaman sa moksha (pagbibigay-laya), hindi itinuturing ng mga ito ang mga Veda ay mga banal na kautusan, kundi mga paglalahad ng tao na mula sa mataas na baitang ng kaalamang pangkaluluwa, kung kaya't hindi maituturing na kabanal-banalan at maaari pa ring baguhan (sakrosanto). Ang mga grupong ito ay tinatawag na mga paaralang heterodoks o hindi-ortodoks. Bilang karagdagan sa Budhismo at Hainismo, hindi rin tinatanggap ng Sikhismo ang kapangyarihan ng Vedas.

## Mga sanggunian
# Hambingang panrelihiyon

Ang **hambingang panrelihiyon** o **paghahambing ng mga relihiyon** (Ingles: *comparative religion*) ay ang sangay ng mga pag-aaral ng mga relihiyon na nakatuon sa masistemang paghahambing ng mga doktrina at mga gawain ng mga relihiyon sa mundo. Maraming mga pakinabang ang nakukuha sa isang kurso ng pagsisiyasat na katulad nito subalit, sa pangkalahatan, ang pag-aaral ng relihiyon ay nakapagbibigay ng mas malalim na pagkaunawa sa mga saligang pagsasaalang-alang na pampilosopiya ng relihiyon, na katulad ng etika, metapisika, at ng kalikasan at uri ng kaligtasan. Ang isang tao na nakakuha ng ganitong kurso ng pag-aaral ay mayroong mas mayaman at mas sopistikadong pagkakaunawa sa mga paniniwala at mga gawain ng tao hinggil sa kabanalan, sobrenatural, misteryo, espirituwalidad, at dibinidad.

Sa larangan ng **aralin ng relihiyong komparatibo**, ang pangunahing mga pangkat na panrelihiyon sa mundo ay pangkalahatang inuuri bilang relihiyong Abrahamiko, relihiyong Indiyano (relihiyon ng India), o relihiyong Taoiko. Kabilang sa mga pook ng pag-aaral ang mga mito ng paglikha at ang humanismo.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Pananampalataya** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Georg Wilhelm Friedrich Hegel

| Georg Wilhelm Friedrich Hegel |
| --- |
| Si Hegel, ipinintang larawan noong 1831 ni Jakob Schlesinger |
| Kapanganakan | 27 Agosto 1770
* + Stuttgart
	+ Duchy of Württemberg
	+ Banal na Imperyong Romano
* (Königreich Württemberg)
 |
| Kamatayan | 14 Nobyembre 1831
* + Berlin
	+ Kaharian ng Prusya
	+ Deutscher Bund
* (Alemanya)
 |
| Libingan | Dorotheenstadt cemetery |
| Mamamayan | Königreich Württemberg |
| Nagtapos | Unibersidad ng Tübingen Unibersidad ng Jena Eberhard-Ludwigs-Gymnasium Tübinger Stift |
| Trabaho | pilosopo, propesor ng unibersidad, philosophy historian, manunulat, philosopher of law, logician |
| Asawa | Marie von Tucher (15 Setyembre 1811–) |
| Anak | Karl von Hegel |
| Magulang | * Georg Ludwig Hegel
* Maria Magdalena Louisa Fromm
 |
| Pamilya | Christiane Luise Hegel |
| Pirma |
|  |

Si **Georg Wilhelm Friedrich Hegel** ay isang pilosopong Aleman at isang natatanging palaisip ng idealismong Aleman. Ang kaniyang historisista at idealistang pagpapakakahulugan ng katotohanan ay naging mapaghimagsik sa pilosopiyang Europeo at naging mahalagang panimula sa pilosopiyang pangkontinente at Marxismo.

Binuo ni Hegel ang isang malawak na pampilosopiyang balangkas, o "sistema", ng idealismong lubos upang makita sa isang pinagsama at pasulong na paraan para sa ugnayan ng isipan at kalikasan, ang suheto at obheto ng kaalaman, sikolohiya, ang estado, kasaysayan, sining, relihiyon, at pilosopiya. Tiyak niyang pinaunlad ang konsepto na ang isipan o kaluluwa ay nagpakita sa isang lupon ng mga pagsasalungatan at pagtutunggalian na sa huli ay sama-sama at iisa, nang hindi inaalis ang isa-isa o binabawasan ang isa sa kanila. Ang halimbawa ng mga pagsasalungatang ito ay sa pagitan ng kalikasan at kalayaan, at sa pagitan ng inmanensiya at transcendensiya.

Inimpluwensiyahan ni Hegel ang mga manunulat mula sa iba-ibang posisyon, parehong mula sa kaniyang mga tagahanga at sa kaniyang mga katunggali. Inihambing ni Karl Barth si Hegel sa bilang isang Protestanteng Aquino. Sinulat ni Maurice Merleau-Ponty na "Lahat ng mga dakilang ideyang pampilosopo ng nakaraang siglo—ang mga pilosopiya nina Marx at Nietzsche, penomenolohiya, existensiyalismong Aleman, at sikoanalisis—ay may pinagmulan kay Hegel...". Sa pag-aaral ng digmaan, itinuturo ng mga pantas ang isang pamamaraang Hegeliana sa magnum opus ni Carl von Clausewitz na Sa Digmaan. Pinandigan ni Michel Foucault na ang mga kontemporanyong pilosopo ay maaaring "tiyak na mapapahamak na makikitang matiising naghihintay si Hegel sa dulo ng kung anumang daang ating tinatahak." Ang mga maimpluwensiyang likha ni Hegel ay iyong sa mga mapagmuning lohika o "dialektiko", "idealismong lubos". Kasama na ang "Geist" (kaluluwa), negatibidad, superasyon (*Aufhebung* sa Aleman), ang dialektikong "Panginoon/Alipin", "buhay etiko" at ang halaga ng kasaysayan.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Republika

Sa malawak na kahulugan, ang isang **republika** (mula sa Lating *rēspūblica*, mula sa mas maagang *rēs pūblica*, lit. na 'pampublikong bagay') ay isang bansa na nakabatay ang samahang pampolitika sa mga tuntunin na ang mga mamamayan o taga-halal ang bumubuo ng pinakamataas na ugat ng pagiging marapat at nagsasarili. May mga ilang kahulugan, kabilang ang *1911 Encyclopædia Britannica*, na binibigyan diin ang kahalagahan ng *pamamayani ng batas* bilang bahagi ng pagturing sa isang Republika. Kahit pa, sa pagsasanay ng karamihan ng mga bansa na walang isang monarkiyang minamana, tinatawag nila ang kanilang sarili bilang isang Republika, at sa mas malawak na kaisipan ng ideya ng isang Repulika, maaaring mabilang ang anumang anyo ng pamahalaan na hindi isang Monarkiya.

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Pamahalaan** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Pampublikong pamamahayag

Nagtatalumpati si Rajagopal P. V. sa simula ng Janadesh 2007, isang martsa na nagproprotesta sa kakulangan ng karapatan sa lupa ng mga mahirap sa India
Ang **pampublikong pamamahayag** o **pagtatalumpati** ay ang paghahayag sa pamamagitan ng direktang pagsasalita o pagbibigay talumpati ng isang indibidwal sa harap ng mga tagapakinig upang manghikayat, magbigay kaalaman, o magbigay aliw. Ang pagtatalumpati ay karaniwang itinuturing na pormal na pakikipag-usap sa pagitan ng isang tao at ng isang pangkat ng mga tagapakinig. Maihahalintulad ito sa pagtatanghal, ngunit ang pagtatanghal ay malimit na kaugnay ng mga gawaing komersyal. Madalas, ang pagtatalumpati ay isinasagawa upang manghimok ng mga tagapakinig.

## Pangkalahatang ideya

Katulad ng ibang uri ng komunikasyon, mayroong limang pangunahing salik ang pagtatalumpati na karaniwang tinutukoy bilang "sino, ano, at para kanino ang inihahayag, gamit ang anong pamamaraan, kalakip ang anong mga epekto sa mga tagapakinig." Ang layunin ng pampublikong pamamahayag ay sumasaklaw mula sa payak na pagsasalin ng impormasyon, sa paghahatid ng kaalaman upang mag-udyok ng pagkilos mula sa tao, hanggang sa paghahayag ng kwento. Ang mga magagaling na mananalumpati ay hindi lamang basta naghahayag ng impormasyon, sila rin ay dapat na makapagbago ng damdamin ng kanilang mga tagapakinig. Ang pagtatalumpati ay maaari ding ituring bilang *discourse community* (pampamayanang panayam). Ang interpersonal na komunikasyon at pagtatalumpati ay parehong mayroong bahagi na sumasaklaw sa mga bagay tulad ng komunikasyong panghikayat, pansariling pag-unlad, pangangalakal, at pangmadlang komunikasyon. Ang pagtatalumpati ay isang mabisang kasangkapan na maaring gamitin sa mga hangarin ng pag-udyok, paghikayat, paghimok, pagsalin, o *ethos*.

Sa kasalukuyan, ang pagtatalumpati sa mga kaganapan sa larangan ng pangangalakal ay isinasagawa ng mga propesyonal na mayroong mga kasunduan sa isa o grupo ng mga tagapagsalita na binabayaran ng 25-30 bahagdang komisyon o sa iba pang mga paraan.
# Simbahan

Simbahan

Ang Simbahan ng Tumauini sa Tumauini, Isabela
Ang **Simbahan** o **Iglesia** ay ang katawagan sa lahat ng mga tagasunod ni Hesus. Tinawag ni Hesus ang kaniyang simbahan bilang kaniyang katawan. Tumutukoy rin ang simbahan sa mga mamamayang mananampalataya na nagtitipun-tipon sa isang pook na tinatawag ring gusali o sambahan. Karamihan sa mga aklat na nasa Lumang Tipan ng Bibliya ay mga sulat para sa mga simbahan o pangkat ng mga mamamayan.

## Tingnan din

* Kristiyanismo
* Katolisismo

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Kristiyanismong Kanluranin

Ang **Kristiyanismong Kanluranin** ay bumubuo ng Simbahang Latin ng Simbahang Katoliko at mga denominasyong hinango mula dito kabilang ang Komunyong Anglikano, Lutheranismo, Presbyterianismo, Methodismo at iba pang mga tradisyong Protestante. Ang terminong ito ay ginagamit bilang pagsalungat sa Kristiyanismong Silanganin. Ang Kristiyanismong Kanluraning ay bumubuo ng mga 90% ng Kristiyano sa buong mundo. Ang Kristiyanismong Kanluraning ay umunlad at nanaig sa karamihan ng Kanluranin, Hilagaan, Sentral, Katimugan at mga bahagi ng Silanganing Europa, sinaunang Hilagaang Aprika, Katimugang Aprika at buong Australya at Kanluraning Hemispero. Kapag ginagamit sa mga panahong historikal simula ika-16 siglo, ang 'Kristiyanismong Kanluranin' ay tumutukoy ng magkasama sa Romano Katolisismo at Protestantismo lalo na sa mga aspetong pinagsasaluhan ng mga ito(halimbawa sa ritwal, doktrina, historikal at pampolitika) sa halip na sa mga aspeto ng pagkakaiba sa pagitan ng mga ito.

Pagkakabahagi ng Kristiyanismo

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Mga katutubo

Isang babaeng Ati. Ang mga Negrito ang unang mga unang nanirahan sa Timog-silangang Asya
Maaaring gamitin ang katawagang **mga katutubo** (Ingles: *indigenous people*) upang ilarawan ang anumang pangkat etnikong mga tao na naninirahan sa isang rehiyon kung saan mayroon silang pinakaunang kilalang koneksiyon pang-kasaysayan, kasama ang kamakailan lamang mga dayo na nagparami din sa rehiyon at maaaring mas malaki ang bilang. Bagama't may ilang malawak na tinatanggap na mga pormulasyon, na binibigyan ng kahulugan ang katawagang *katutubo* sa mas mahigpit na kahulugan, ang sinusulong ng mga kilala at kinikilala sa buong mundong organisasyon, katulad ng Mga Nagkakaisang Bansa, ang International Labour Organization, at ang Bangkong Pandaigdig.

Ang orihinal na relihiyon ng mga katutubo ay mga iba-ibang uri ng Animismo.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Tao** at **Heograpiya** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*