# Pang-uri

Wikibooks
Mayroon sa Wikibooks ng patungkol sa **Pang-uri**.

Ang **pang-uri** o **sugnó** ay isang bahagi ng pananalita na binabago ang isang pangngalan, karaniwang sinasalarawan nito o ginagawang mas partikular ito. Ang pang-uri ay nagbibigay ng turing sa isang pangngalan o panghalip. Ang mga pinakakinikilalang mga pang-uri ay iyong mga salita katulad ng *malaki*, *matanda* at *nakakapagod* na sinasalarawan ang mga tao, mga lugar, o mga bagay.

## Kayarian ng Pang-uri

May apat na anyo/kayarian ang mga pang-uri. Ito ay ang mga sumusunod:

### Payak

Ito ay binubuo ng mga salitang-ugat lamang.

Halimbawa: *hinog*, *sabog*, *ganda*

### Maylapi

Ito ay mga pang-uri na binubuo ng salitang-ugat at panlapi.

Halimbawa: *tinanong*, *kumakain*, *pagmahal*

### Inuulit

Ito ay binubuo sa pamamagitan ng pag-ulit ng buong salita o bahagi ng salita.

Halimbawa: *pulang-pula*, *puting-puti*, *araw-araw*, *gabi-gabi* (Hindi inuulit ang mga salitang: *halo-halo*, *paru-paro*)

### Tambalan

Ito ay binubuo ng dalawang salitang pinagtatambal.

Halimbawa: *ningas-kugon*, *ngiting-aso*, *balat-sibuyas*, *kapit-tuko*, *bahag buntot*

## Uri ng Pang-uri

May tatlong uri ang mga pang-uri. Ito ay ang mga sumusunod:

### Panlarawan

Ito ay nagsasaad ng laki, kulay, anyo, amoy, tunog, yari, lasa at hugis ng mga pangngalan o panghalip.
Halimbawa: *munti, biluhaba, matamis, malubha*

### Pantangi

Sinasabi nito ang tiyak na pangngalan. Ito ay binubuo ng isang pangngalang pambalana at isang pangngalang pantangi. Ang pangngalang pantangi (na nagsisimula sa malaking titik) ay naglalarawan o tumutukoy sa uri ng pangngalang pambalana.
Halimbawa: *wikang Ingles, kulturang Espanyol, pagkaing Iloko*

### Pamilang

Ito ay nagsasabi ng bilang, dami, o posisyon sa pagkakasunodsunod ng pangngalan o panghalip. May ilang uri ito.

#### Patakaran

Ito ay nagsasaad ng aktuwal na bilang ng tao o bagay. Ito ay mga basal na bilang o numeral.
Halimbawa: *isa, apat, limang libo*

#### Panunuran

Ito ay nagsasaad ng posisyon ng pangngalan sa pagkasunod-sunod ng mga tao o bagay. Isinasabi ng mga ito kung pang-ilan ang tao o bagay.

Halimbawa: *ikatlo, una, pangalawa*

#### Pamahagi

Ito ay nagsasaad ng bahagi ng kabuuan ng pangngalan. Ang unlaping *tig-* ay nagsasaad ng pantay na pamamahagi (equal distribution). Ginagamit ito kapag ang bilang ng bagay na ibinigay o natanggap ay parepareho.

Maaari rin na may anyong bahagimbilang o hating-bilang (*fraction* sa Ingles) ang pamahaging pamilang. Ginagamit din ang salitang *bahagdan*, *persentahe*, o *porsiyento* pagkatapos ng bilang para sa bahagi ng isang daan.

Halimbawa: *kalahati*, *limang-kawalo*, *sangkapat*

#### Pahalaga

Ito ay nagsasaad ng halaga (katumbas na pera) ng bagay o anumang binili o bibilhin.

Halimbawa: *piso, limampung sentimo, sandaang piso*

#### Palansak

Ito ay nagsasaad ng pagpapang-pangkat ng mga tao o bagay. Itinutukoy nito ang bilang na bumubuo ng isang pangkat ng tao o bagay na pinagsama-sama.

Halimbawa: *dalawahan, sampu-sampu, animan*

#### Patakda

Ito ay nagsasaad ng tiyak na bilang ng pangngalan. Ang bilang na ito ay hindi na madadagdagan o mababawasan pa.

Halimbawa: *iisa, dadalawa, lilima*

## Antas ng Hambingan ng Pang-uri

May tatlong antas ng hambingan ng pang-uri.

### Lantay

Ito ay naglalarawan lamang ng isa o payak na pangngalan o panghalip.

Halimbawa: *maliit, kupas, mataba*

### Pahambing

Ito ay ginagamit sa pagtutulad ng dalawang pangngalan o panghalip.

#### Magkatulad

Ito ang paghahambing kung patas sa katangian ang pinagtutulad. Ginagamitan ito ng mga unlapi tulad ng *ga-, sing-/kasing-, magsing-/magkasing-.*

#### Di-magkatulad

Ito ang paghahambing kung nagbibigay ito ng diwa ng pagkakait, pagtanggi o pagsalungat.

* **Palamang** - may higit na positibong katangian ang inihahambing sa bagay na pinaghahambing. Gumagamit ng *higit, lalo, mas, di-hamak* at iba pa.
* **Pasahol** - may hugit na negatibong katangian ang pinaghahambingan. Gumagamit ng *di-gaano, di-gasino, di-masyado* at iba pa.

### Pasukdol

Ito ang pinakadulong digri ng kaantasan. Ito ay maaaring positibo o negatibo. Ang paglalarawan ay masidhi kung kaya maaaring gumagamit ng mga katagang *sobra, ubod, tunay, talaga, saksakan, hari ng* \_\_\_, at kung minsa'y pag-uulit ng pang-uri.

| Lantay | Pahambing | Pasukdol |
| --- | --- | --- |
| Magkatulad | Di-magkatulad |
| Palamang | Pasahol |
| pangit | kasing-pangit | higit na pangit | di-gaanong pangit | pinakapangit |
| maganda | singganda | mas maganda | di-masyadong maganda | ubod ng ganda |
| mabango | magkasing-bango | lalong mabango | di-gasinong mabango | tunay na mabango |

## Antas ng paglalarawan ng pang-uri

Tatlo ang antas ng paglalarawan ng pang-uri. Ang mga antas na ito ay walang paghahambing.

### Lantay

Ito kapag payak o karaniwang anyo ng pang-uri ang ginagamit sa paglalarawan.

Halimbawa: matalino, palatawa

### Katamtaman

Ito kapag sinasamahan ng mga salitang medyo, nang kaunti, nang bahagya o pag-uulit ng salitang-ugat o unang dalawang pantig ng salitang-ugat.

Halimbawa: *medyo* mataba, malakas *nang bahagya*, malakas*-lakas*, matabang *nang kaunti*

### Masidhi

Ito kapag gumagalit ng napaka, ubod ng, saksakan ng, talagang, sobrang, masyadong at pag-uulit nang buo ng pang-uri. Ang paglalarawan sa antas na ito ng katangiang taglay ng pangngalan o panghalip ay matindi o sobra.

Halimbawa: *napaka*lakas, *ubod ng* bait, *talagang* mabango, *makinis na* makinis

## Kailanan ng Pang-uri

May tuntuning sinusunod sa pag-buo ng kailanan ng pang-uring ginagamitan ng panlaping *ma-*.

### Isahan

Kung naglalarawan sa isang pangngalan/panghalip, ginagamit ang *ma-* at salitang-ugat.

Halimbawa: *ma*saya, *ma*ungkot

### Maramihan

Kung naglalarawan sa dalawa o mahigit pang pangngalan/panghalip, ginagamit ang *ma-* at inuulit angunang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat.

Halimbawa: *ma*liliit, *ma*gaganda

Hindi na kailangan gamitin ang salitang *mga* kung magkasunod ang pangngalan at pang-uring ginagamitan ng pag-uulit ng unang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat.

Halimbawa: "Ang *ma*gagandang damit ay kasya kina Erica at Bel."

## Mga sanggunian

### Mga Pinagkunan

* *Baybayin: Paglalayag sa Wika at Panitikan 8* by Remedios Infantado ISBN 978-971-23-7030-4 p.169
* *Pinagyamang Pluma 9,* by Ailene G. Baisa-Julian, Mary Grace G. del Rosario, Nestor S. Lontoc ISBN 978-971-06-3652-5, pp. 383
* mga-uri-ng-pang-uri.pdf. *samutsamot.files.wordpress.com*. Retrieved 19 June 2019.

* *Bagong Likha: Wika at Pagbasa 4*, by Ester V. Raflores ISBN 978-971-655-331-4, pp. 326-327, 341-342
* *Baybayin: Paglalayag sa Wika at Panitikan 7* by Ramilito Correa ISBN 978-971-23-7028-1 p. 19