Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Panahong Edo

Ang **Panahon ng Edo** (江戸時代, *Edo jidai*) ay isang bahagi ng kasaysayan ng Hapon na nagsimula noong taong 1603 hanggang taong 1867. Ito ang simula ng panahon na kung saan namuno ang Kasugunang Tokugawa o kilala rin bilang Kasugunang Edo. Ang kasugunan ay isang dinastiya ng isang angkan na kasali sa mga uring militar sa Japan. Sila ang may tunay na hawak ng pampolitika na kapangyarihan at tuwirang nagpapatakbo sa bansa. Halaw ang pangalan ng panahong ito ng itatag ni Sugun (Shogun) Tokugawa Ieyasu ang kanyang pamahalaan sa Edo (Tokyo sa kasalukuyan).

Sa panahong ito, nilimitahan ng gubyerno ng mga Tokugawa ang mga banyaga kung kaya’t napanatili nila ang mga aspetong pampolitika, pangkabuhayan at relihiyosong kaisipan na may sariling panglasang Hapones. Ang mga Intsik at mga Dutch na kasapi sa East India Company ang binigyan lamang ng mga Hapones ng laya na makapasok sa Japan at makipagkalakalan sa kanila. Ang mga ibang dayuhan na dumaong sa Japan ay kaagad na hinuhuli at pinagpapaslang bilang na tanda ng kanilang pagtututol. Nagtapos ang panahon na ito noong 1867 sa pamumuno ni Tokugawa Yoshinobu ang ika-15 sugun ng Kasugunang Tokugawa. Nanumbalik ulit ang kapangyarihang pampolitika sa Emperador ng Hapon nang umupo si Mutsuhito o mas kilalang bilang Emperador Meiji sa Trono ng Krisantemo. Ang Panahong Edo ay itinuturing din na simula ng Unang Makabagong Panahon ng Japan.

### Pag-unlad ng Pangkabuhayan

Ang pag-unlad sa pangkabuhayan sa Panahon ng mga Tokugawa ay kasama ang mga sumusunod: Paglago ng mga kalunsuran, pag-usbong ng pagnenegosyo sa ibayong-dagat, pagtindi ng kalakalan at mga pamumukadkad ng samu’t saring industriyang may mga produktong yari-sa-kamay.

Sa kalagitnaan ng ika-18 dangtaon, umabot na sa isang angaw (1 milyon) ang populasyon ng Edo at ang lungsod ng Osaka at pati na rin ang punong-lungsod ng Kyoto ay meron ng mahigit na sa tig-apat na raang libong katao na. Maraming ding mga bayan-bayan na meron mga moog at kastilyo ang umunlad din. Ang Osaka at Kyoto ay naging sentro ng mga industriyang yari-sa-kamay, samantalang ang Edo ang naging sentro sa pagsusuplay ng mga pagkain at iba pang mga abubot na kailangan ng mga publikong nasa kalunsuran.

Dahil sa paglobo ng tao, namukadkad din ang mga gawaing pangkonstruksyon, pagbabangko at mga samahan ng mga negosyante. Hindi din dito nagpahuli ang mga kanayunan dahil lumago din ang mga ani sa sahakan at mga produktong yari-sa-kamay ng mga baryo at bayan.
# Hukbong Imperyal ng Hapon

| Hukbong Imperyal ng Hapon Sasakharing Hukbong Hapon Imperial Japanese Army (IJA) 大日本帝國陸軍 Dai-Nippon Teikoku Rikugun |
| --- |
|  The ensign of the Imperial Japanese Army |
| Aktibo | 1867–1945 |
| Bansa |  Empire of Japan |
| Katapatan | The Emperor |
| Sangay | Army |
| Uri | Army |
| Gampanin | Military force |
| Sukat | 6,095,000 men at its height |
| Mga Laban | First Sino-Japanese War Russo-Japanese War World War I Second Sino-Japanese War World War II |
| Mga Komandante |
| Natatanging mga komandante | Yamagata Aritomo, Ōyama Iwao, Kotohito Kan'in, Hajime Sugiyama, Hideki Tojo, Yasuji Okamura, Shunroku Hata, Tadamichi Kuribayashi, Tomoyuki Yamashita, Masaharu Homma |

Ang **Hukbong Imperyal ng Hapon** o **Sasakharing Hukbong Hapon** (Kyūjitai: 大日本帝國陸軍, Shinjitai: 大日本帝国陸軍, Romaji: Dai-Nippon Teikoku Rikugun) literal na "Hukbo ng Kalakhang Imperyong Hapones" ang opisyal na nasa lupaing sandatahang lakas ng Imperyo ng Hapon mula 1871 hanggang 1945. Ito ay kinokontrol ng Opisina ng Pangkalahatang Staff ng Hukbong Imperyal at Kagawaran ng Digmaan na parehong nasa ilalim ng Emperador ng Hapon bilang kataas-taasang komandante ng hukbo at hukbong pandagat. Kalaunan ang Inspectorate General of Military (Army) Aviation ang naging ikatlong ahensiyang nangangasiwa sa hukbo. Sa tuwing digmaan o mga emerhensiyang pambansa, ang mga nominal na tungkuling pag-uutos ng Emperador ay nakasentralisado sa Imperial General Headquarters (IGHQ) na isang katawang ad-hoc na binubuo ng chief at pangalawang chief ng Pangkalatang Staff ng Hukbo, ang kalihim ng digmaan at chief at pangalawang chief ng pangakalahatang staff ng hukbong pandagat, ang inspektor heneral ng pagpapalipad ng hukbo, at inspektor heneral ng pag-eensasyong panghukbo.

## Mga sanggunian
# Palabaybayan

Ang **palabaybayan** o **ortograpiya** (Ingles: *ortography*) ay isang kalipunan ng mga pamantayan sa pagsusulat ng isang wika. Kabilang dito ang mga pamantayan sa pagbaybay, paggigitling, pagmamalaking titik, paghinto ng salita, diin, at bantas.

Ang karamihan ng mga wikang transnasyonal sa modernong panahon ay may sistema ng pagsulat, at para sa karamihan ng gayong mga wika, nabuo ang isang karaniwang ortograpiya, kadalasang nakabatay sa karaniwang uri ng wika, at sa gayon ay nagpapakita ng mas kaunting diyalektikong pagkakaiba kaysa sa wikang sinasalita. Paminsan-minsan, maaaring magkaroon ng baryasyon sa ortograpiya ng isang wika, tulad ng Amerikanong at Britanikong pagbaybay sa kaso ng ortograpiyang Ingles.

Sa mga ilang wika pinangangasiwaan ng ang ortograpiya ng mga akademya ng wika, ngunit para sa karamihan ng mga wika (kabilang ang Ingles) walang gayong mga awtoridad, at nabubuo ang ortograpiya sa mas natural na paraan. Kahit sa mga huling wika, natural na magkaroon ng makabuluhang pagkakasunduan, ngunit nagkakaroon lamang ng pinakamataas na pagkakasuwato o pagsasapamantayan kung itinakda ng mga gabay sa istilo.

## Mga sanggunian

[[Talaksan:Padron:Stub/Lingguwistika|35px|Lingguwistika]] *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Padron:Stub/Lingguwistika** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*[[Category:Stub (Padron:Stub/Lingguwistika)]]
# Emoji

Ang *Grinning Face* (lit. Nakangiting Mukha) na emoji, mula sa Twemoji set
Emoji na idinaragdag sa isang text, 2013
Ang **emoji** ( /ᵻˈmoʊdʒiː/ *i-MOH-jee*) ay isang pictograma, logograma, ideograma o smiley na nakabaon sa teksto at ginagamit sa mga elektronikong mensahe at mga webpage. Nagpapahiwatig ang emoji ng damdamin na nawawala kapag nakapanulat ang usapan. Kabilang sa mga halimbawa ng emoji ang 😂, 😃, 🧘🏻‍♂️, 🌍, 🌦️, 🥖, 🚗, 📱, 🎉, ❤️, ✅, and 🏁. Maraming umiiral na genre ng emoji, katulad ng mga ekspresyon ng mukha, mga karaniwang bagay, mga lugar at uri ng panahon, at mga hayop. Kahawig nito ang mga emoticon, ngunit mga larawan ang emoji sa halip na mga tipograpikang aproksimasyon; sa mahigpit na kahulugan, tumutukoy ang salitang "emoji" sa mga larawan na maaaring isagisag bilang mga kodipikadong karakter, ngunit tumutukoy rin ito minsan sa mga *messaging sticker* kung palalawakin pa. Dati nangngangahulugang pictograpiya, nagmula ang salitang *emoji* sa Hapones na *e* (絵, 'larawan') + *moji* (文字, 'karakter'); nagkataon lang na magkahawig ito sa mga salitang Ingles na *emotion* at *emoticon*. Zsye ang *ISO 15924 script code* para sa emoji.

Nagmula sa mga selpong Hapones noong 1997, sumikat nang sumikat ang emoji sa buong mundo noong dekada 2010 pagkatapos idagdag sa ilang mga *mobile operating system*. Ngayon, kinokonsidera silang malaking bahagi ng kalinangang tanyag sa Kanluran at sa buong mundo. Noong 2015, pinanganlang salita ng taon ang emojing *Face with Tears of Joy* o *Mukhang Naluluha sa Galak* (😂) ng *Oxford Dictionaries*.

## Mga sanggunian
# Panahong Meiji

Ang **panahong Meiji** (明治時代 Meiji-jidai?) ay isang panahon sa kasaysayan ng Hapon mula Setyembre 1868 hanggang Hulyo 1912. Ang panahong ito ay kumakatwan sa unang kalahati ng Imperyo ng Hapon kung saan ang lipunang Hapones ay lumipat mula sa isang hiwalay na lipunang piyudal tungo sa anyong moderno nito. Ang mga pundamental na pagbabago ay nakaapekto sa istruktura ng lipunan, panloob na politika, ekonomiya, militar at mga ugnayang pandayuhan.

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Hapon** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Ibinigay na pangalan

Ang isang **ibinigay na pangalan** (tinatawag din bilang **unang pangalan**, **pinangalanan** o **pangalang Kristiyano**) ay bahagi ng pansariling pangalan ng isang indibiduwal. Kinikilala nito ang isang partikular na tao, at ipinagkakaiba ang taong iyon mula sa ibang kasapi ng isang pangkat (kadalasan sa isang pamilya o angkan) na may karaniwang apelyido. Tumutukoy ang katawagang *ibinigay na pangalan* sa katunayan na kadalasang ipinagkaloob ang pangalan sa isang tao, karaniwan sa isang bata na ibinigay ng magulang ang kanyang pangalan na malapit sa oras ng kanyang kapanganakan. Binibigay din kadalasan ng mga magulang sa kapanganakan ng kanilang anak ang pangalang Kristiyano, na sa kasaysayan, isang unang pangalan na ibinibigay sa binyag.

## Mga sanggunian
# Origami

Mga *orizuru*: mga papel na hinugis-tagak sa pag-oorigami
Pagbuo ng tagak na origami
Ang origami (折り紙, mula sa *ori* "pagtitiklop", at *kami* "papel" (naging *gami* ang *kami* dahil sa *rendaku*)) ay Hapones na sining ng pagtutupi ng papel. Sa modernong paggamit, mas ingklusibo ang "origami" kasi tumutukoy ito sa lahat ng pagtutupi ng papel anuman ang pinagmulang kultura. Layunin nitong sining ang pagbabago ng manipis na pilas ng parisukat na papel upang maging ganap na eskultura sa pagtitiklop at paglililok. Karaniwang hindi hinihikayat ng mga modernong praktikante ng origami ang paggupit, pagdikit, o pagmarka ng papel. Kadalasang ginagamit ng mga nag-oorigami ang salitang *kirigami para* sa mga disenyo na may gupit-gupit*.*

Sa detalyadong klasipikasyon ng mga Hapones, nakahati ang origami sa maistilong seremonyal na origami (儀礼折り紙, *girei origami*) at panlibang na origami (遊戯折り紙, *yūgi origami*), at karaniwang kinikilala lang ang panlibang na origami bilang origami. Sa Hapon, tinatawag na "origata" (ja:折形) ang seremonyal na origami upang mapaiba ito sa panlibang na origami. Ang "origata" ay isa sa mga lumang termino para sa origami.

Maliit lang ang bilang ng mga basikong tupi sa origami, subalit sa sari-saring mga paraan na pwedeng pagsama-samahin itong mga tupi, makakalikha ng mga madetalyeng disenyo. Marahil tagak na papel o *orizuru* ang pinakakilalang modelo na pang-origami. Karaniwang nagsisimula itong mga disenyo sa isang parisukat na pilas ng papel na ang mga gilid ay maaaring may magkakaibang mga kulay o mga tatak. Madalas na di-gaanong mahigpit sa mga kombensiyong ito ang tradisyonal na origaming Hapones, na isinasagawa mula noong panahong Edo (1603–1867), na sa kung minsan ay ginugupit ang papel o gumagamit ng hindi parisukat na mga hubog upang makapagsimula. Ginagamit din ang mga prinsipyo ng origami sa mga *stent*, pagpapakete, at iba pang aplikasyon sa inhenyeriya.

## Mga sanggunian
# Homograpo

A **homograpo** (mula sa Griyego: ὁμός, *homós*, "pareho" at γράφω, *gráphō*, "sulat") ay isang salita na pareho ang anyo ng pagkakasulat nito sa ibang salita subalit iba ang kahulugan. Bagaman, may ilang mga talahuluganan ang pinipilit na ang kailangang iba rin ang tunog ng mga salita, habang ang sinasabi ng *Oxford English Dictionary* na dapat may "ibang pinagmulan" ang mga salita. Sa Ingles, tinatala ng *The Oxford Guide to Practical Lexicography* ang iba't ibang uri ng homograpo, kabilang ang mga salitang dinidiskrimina na mayroong ibang *klaseng salita*, tulad ng *hit*, ang pandiwang *to strike* (ihampas), at *hit*, ang pangngalang *a blow* (isang suntok).

Kung, kapag sinasalita, ang mga kahulugan ay maaring ipagkaiba ng iba't ibang mga bigkas, mga heteronimo din ang mga salita. Ang mga salitang na may parehong pagsulat *at* bigkas (i.e. ay parehong homograpo at homopono) ay tinuturing mga homonimo. Bagaman, sa mas maluwag na kaisipan, maaring mailapat ang katawagang "homonimo" sa mga salitang may parehong pagsulat *o* bigkas. Kritikal na mahalaga ang paglilinaw ng homograpo sa sintesis ng pananalita, pagproseso ng likas na salita at ibang larangan. Ang magkaparehong sinulat na magkaibang kaisipan na kung saan hinuhusgaan ito na pundamental na *pareho* ay tinatawag na mga polisema: halimbawa sa Ingles, ang *wood* (sustansya) at *wood* (ang lugar na natatakpan ng mga puno).

## Sa Ingles

Mga halimbawa:

* *sow* (pandiwa)  /soʊ/ – maghasik ng binhi

*sow* (pangngalan)  /saʊ/ – inahing baboy
kung saan ang dalawang salita ay binabaybay na magkapareho subalit binibigkas ng magkaiba. Dito, hindi posible ang pagkalito sa sinalitang wika ngunit maaring mangyari sa sinulat na wika.

* *bear* (pandiwa) – isuporta o madala

*bear* (pangngalan) – ang hayop na oso
kung saan ang mga salita ay magkapareho sa baybay at bigkas ( /bɛər/), subalit iba ang kahulugan at pambalarilang tungkulin. Tinatawag itong mga homonimo.

## Sa Tagalog

Mga halimbawa na parehong ang baybay ngunit iba ang bigkas:

* *baka* (pang-abay) [ˈbaka] – siguro o posible

*baká* (pangngalan) [bɐˈka] – ang hayop na baka
* *pito* (pangngalan) [ˈpito] – matinis na tunog na gawa ng pagpuwersa ng hininga sa isang maliit na butas sa pagitan ng bahagyang bukas na labi o sa pagitan ng mga ngipin na tinatawag din na silbato

*pitó* (pangngalan/pang-uri) [pɪˈto] – ang bilang na pito

Mga halimbawa na parehong baybay at bigkas:

* *araw* (pangngalan} – isang yunit ng panahon na karaniwang tumatagal ng 24 oras

*araw* (pangngalan) – ang pinkasentrong bituin ng sistemang solar
* *buwan* (pangngalan} – isa sa 12 bahagi ng taon

*buwan* (pangngalan) – ang likas na satelayt ng isang planeta
## Mga sanggunian
# Honshū

Honshū| Heograpiya |
| --- |
| Lokasyon | Silangang Asya |
| Arkipelago | Kapuluan ng Hapon |
| Ranggo ng sukat | 7th |
| Pamamahala |
| **Japan** |
| Demograpiya |
| Populasyon | 103,000,000 |

Ang **Honshū** (本州, literal na "Pangunahing Estado") (binabaybay rin bilang **Honshu**) ay ang pinakamalaking pulo sa Hapon. Ito ang pangunahing pulo ng bansa. Ito ay nasa timog ng Hokkaidō kapag tatawirin ang Kipot Tsugaru, hilga ng Shikoku kapag tatawirin ang Dagat Inland, at hilagang silangan ng Kyūshū kapag tatawirin ang Kipot Kanmon. Ito ang ikaptong pinakamalaking pulo sa mundo at ang ikalawang pinakamatao matapos ang Java, Indonesia
# Hanshin Tigers

Ang **Hanshin Tigers** (Hapones:阪神タイガース) ay isang Japanese professional baseball team. Nabibilang sa Central League . Ang home ground ay Koshien Stadium sa Nishinomiya City, Hyogo Prefecture .
Ang pinaikling pangalan ay " Hanshin " at ang palayaw ay " Tigers ". Minsan ito ay tinatawag na " tigre " o " paglalaban ng tigre ". Kabilang sa 12 kasalukuyang propesyonal na baseball team sa Japan , ito ang may pangalawa sa pinakamahabang kasaysayan pagkatapos ng Yomiuri Giants, at isa sa mga team na nagsimula ng propesyonal na baseball league noong 1936 . Hanggang 1960, tinawag itong Osaka Tigers maliban sa isang panahon sa panahon ng digmaan.

Ang operating corporation ay Hanshin Tigers Co., Ltd. Ang pangunahing kumpanya ay Hanshin Electric Railway ( isang subsidiary ng Hankyu Hanshin Holdings ).

Limang panalo sa liga (nai-rank ang ika-5 sa bilang ng mga panalo), isang beses lamang sa Japan (tinabla para sa pinakamababa sa 12 mga koponan ), at mula 1987 hanggang 2001 , ang madilim na edad ng paglubog sa ilalim ng 10 beses sa 15 na mga season.

## Panlabas na link

* Opisyal na website
# Wikang Mongol

| Mongolian |
| --- |
| монгол хэл

ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠬᠡᠯᠡ |
| Bigkas | /mɔŋɢɔ̆ɮ xeɮ/ |
| Katutubo sa | Mongolia |
| Rehiyon | lahat ng estado sa Mongolia at Inner Mongolia, parte ng mga lalawigan ng Liaoning, Jilin, Heilongjiang, Xinjiang at Gansu sa China |
| Katutubo | 5.2 million (2005) |
| Pamilya | Mongolic
* **Mongolian**
 |
| Ninuno | Middle Mongolian
* Classical Mongolian
 |
| Pamantayang anyo | * Khalkha (Mongolia)
* Chakhar (China)
 |
| Mga dayalekto | * Khalkha
* Chakhar
* Khorchin
* Kharchin
* Baarin
* Shilin gol
* Ordos Mongolian
* Darkhad
 |
| Pagsulat | Mongolian alphabets: Traditional Mongolian script (in China), Mongolian Cyrillic alphabet (in Mongolia), Mongolian Braille |
| Opisyal na katayuan |
| Opisyal na wika |  Mongolia  Tsina
* Inner Mongolia Autonomous Region
 |
| Pamamahala | Mongolia: State Language Council, China: Council for Language and Literature Work |
| Mga kodigong pangwika |
| ISO 639-1 | `mn` |
| ISO 639-2 | `mon` |
| ISO 639-3 | `mon` – inklusibong kodigo Mga indibiduwal na kodigo: `khk` – Khalkha Mongolian `mvf` – Peripheral Mongolian (part) |
| *Glottolog* | `mong1331` |
| Linguasphere | `of 44-BAA-b part of 44-BAA-b` |
| Geographic distribution of Mongolic peoples across Asia (red) |
|

Ang **wikang Monggol** (in Mongolian script: ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ
ᠬᠡᠯᠡ **Moŋɣol kele**; in Mongolian Cyrillic: монгол хэл, **mongol khel**) ay isang wikang sinasalita sa Mongolia. Ito ay nabibilang sa pamilya ng wikang Mongol. Ito ay nasusulat sa alpabetong Siriliko sa bansang Mongolia, at sa Nagsasariling Rehiyon ng Loob na Mongolia (Inner Mongolia sa wikang Ingles) sa Tsina, ito ay nasusulat sa katutubong alpabetong Mongol.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Monggolya** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Heroglipikong Ehipsiyo

| Heroglipong Ehipsiyo  |
| --- |
| A section of the Papyrus of Ani showing cursive hieroglyphs. |
| Uri | Logography usable as an abjad |
| Mga wika | wikang Ehipsiyo |
| Panahon | 3200 BCE – 400 CE |
| Mga magulang na sistema |
(Skriptong kuneiporma)* Heroglipong Ehipsiyo
 |
| Mga anak na sistema | Hieratiko, demotiko, Meroitiko, Mga alpabetong panahong Gitnang Tanso |
| ISO 15924 | Egyp, 050 |
| Direksyon | Kaliwa-kanan |
| Alyas-Unicode | Egyptian Hieroglyphs |
| Lawak ng Unicode | U+13000–U+1342F |
| **PAALALA**: Maaaring naglalaman ang pahinang ito ng mga simbolong pamponetikong IPA. |

Ang **heroglipikong Ehipsiyo** ang pormal na sistema ng pagsulat na ginamit sa Sinaunang Ehipto na isinama sa mga elementong logograpiko at alpabetiko. Ang mga Sinaunang Ehipsiyo ay gumamit ng mga heroglipikong kursibo para sa panitikang pang-relihiyong ng Sinaunang Ehipto sa papiro at kahoy. Ang mga hindi pormal na anyo ng skripto na tinatawag na hieratiko at demotiko ay teknikal na hindi mga heroglipiko. Ang mga skolar ay naniniwala na ang heroglipikong Ehipsiyo ay umiral ng kaunting pagkatapos ng sulat Sumeryo at malamang ay inimbento sa ilalim ng impluwensiya ng huli.

## Mga sanggunian
# Sulat Ge'ez

| Ge'ez (ግዕዝ)  |
| --- |
| Uri | Abugida |
| Mga wika | Mga wikang Ethiopyong Semitiko (e.g. Ge'ez, Amhariko, Tigrinya, Tigre, Harari, atbp.), Blin, Meʻen, sa ibabang *degree* sa mga wikang Oromo & Anuak |
| Panahon | 6th–5th century BK hanggang kasalukuyan (abjad hanggang c. 330 AD)
Panitikang Ge'ez |
| Mga magulang na sistema |
Egyptian hieroglyphs * Proto-Sinaitic
	+ South Arabian
		- Ge'ez (ግዕዝ)
 |
| Mga anak na sistema | Alpabetong Amariko, ilang ibang alpabeto ng Ethiopia at Eritrea |
| ISO 15924 | Ethi, 430 |
| Direksyon | Kaliwa-kanan |
| Alyas-Unicode | Ethiopic |
| Lawak ng Unicode | * U+1200–U+137F Ethiopic
* U+1380–U+139F Ethiopic Supplement
* U+2D80–U+2DDF Ethiopic Extended
* U+AB00–U+AB2F Ethiopic Extended-A
 |
| **PAALALA**: Maaaring naglalaman ang pahinang ito ng mga simbolong pamponetikong IPA. |

Ang **Sulat Ge'ez** (ግዕዝ **Gəʿəz**) (kilala rin bilang panitikang Ethiopyo) ay isang sulat na ginagamit sa *abugida* (alpabetong pagbigkas) para sa seberal na mga wika sa Ethiopia at sa Eritrea.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Etiyopiya** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Pamilya ng wika

Ang isang **pamilya ng wika** ay isang pangkat ng mga wika na may kaugnayan sa pinagmulan sa isang karaniwang *ninunong wika* o *magulang na wika*, na tinatawag na proto-lengguwahe ng pamilyang iyon. Sinasalamin ng katawagang "pamilya" ang modelong puno ng pinagmulan ng wika sa makasaysayang lingguwistika, na ginagawang itong talinghaga para sa mga tao sa isang pambiyolohiyang pamilyang puno, o sa isang sumunod na pagbabago, para sa mga espesye sa isang pilohenetikong puno ng ebolusyonaryong taksonomiya. Sa gayon, isinasalarawan ng mga lingguwista ang *mga anak na wika* sa loob ng isang pamilya ng wika bilang *henetikong magkakaugnay*.

Sang-ayon sa *Ethnologue*, mayroong 7,139 buhay na wika ang tao na nakakalat sa 142 na iba't ibang pamilya ng wika. Ang isang "buhay na wika" ay ang kasalukuyang ginagamit na pangunahing anyo ng komunikasyon ng isang pangkat ng tao. Marami din mga patay na wika, o mga wika na wala nang buhay na katutubong tagapagsalita, at mga nalipol na wika, na wala ng inapong wika. Sa wakas, may ilang mga wika ang hindi sapat na napag-aralan upang iuri, at marahil, ilan sa kanila ang hindi alam kung umiiral pa sa labas ng kani-kanilang pamayanang salita.

Naitatag ang pagkakasapi sa mga wika sa isang pamilya ng wika sa pamamagitan ng pananaliksik sa lingguwistikang paghahambing. "Henetikong" nagmula ang mga kapatid na wika sa isang karaniwang ninuno. Kabilang sa isang karaniwang pamayanang salita ang mga tagagpagsalita ng isang pamilya ng wika. Tipikal na nangyayari ang pagkakaiba-iba ng isang proto-lengguwahe sa mga anak ng wika sa pamamagitan ng paghihiwalay sa heograpiya, na unti-unting nagbabago ang orihinal na pamayanang salita sa naiibang mga lingguwistikong yunit. Ang mga indibiduwal na kabilang sa ibang pamayanang salita ay maari din sundin ang mga wika mula sa isang ibang pamilya ng wika sa pamamagitan ng proseso ng paglipat ng wika.

## Tala ng mga pamilya ng wika

Puna: Naka-*italicize* ang mga pangalan ng wika sa Ingles.

* Indo-Europeo
	+ Griyego
	+ Romance
		- Latin
		- Espanyol o Kastila
		- Pranses
		- Portuges
		- Katalan
		- Italyano
		- *Rumano*
	+ Hermaniko
		- Aleman
		- *Swedish*
		- *Danish*
		- Olandes
		- Yidish
		- Noruwego
			* Bokmål
			* Nynorsk
		- Ingles
	+ *Slavonic*
		- Kanluran
			* *Polako*
			* *Tseko*
		- Silangan
			* Wikang Ruso
			* Wikang Ukranyo
		- Timog
			* Serbyo
			* *Bosnian*
			* Bulgaro
			* Kroato
	+ Baltic
		- *Latibyano*
		- *Litwano*
	+ *Indo-Iranian*
		- *Indo-Aryan*
			* Hindi
* *Austronesyo*
	+ *Malayo-Polynesian*
		- *Borneo-Philippines*
			* Hilagang Filipinas
				+ Ilokano
				+ Kapampangan
				+ Pangasinense
				+ Ibanag
			* Mesofilipino
				+ Gitnang Filipino
					- Bikolano
					- Tagalog
						* Filipino
					- Bisaya
						* Cebuano
						* Hiligaynon
						* Kinaray-a
						* Masbatenyo
						* Aklanon
						* Waray
		- *Sunda-Sulawesi*
			* Malay
				+ Indones
		- *Sama-Bajaw*
			* Abaknon
* *Afro-Asiatic*
	+ *Semetiko*
		- Arabe
		- Hebreo

## Mga sanggunian