# Kyūshū

Kyūshū(NASA)
Ang **Kyūshū (九州)** ay isa sa mga pangunahing isla na bumubuo sa kapuluan ng Hapon, at matatagpuan sa timog-kanlurang bahagi ng bansa.

Ang Pulo ng Kyūshū, pati na rin ang mga kalapit na maliliit na isla nito, ay minsang tinutukoy bilang bahagi ng tinatawag na Rehiyon ng Kyūshū (九州地方, Kyūshū-chihō). Dahil sa heograpikal at kultural na pagkakahalintulad, isinasama rin minsan dito ang Kapuluan ng Ryukyu.

Ang pinakamalaking lungsod sa Kyūshū ay ang Lungsod ng Fukuoka.

## kasaysayan

### Sinaunang Panahon

Noong panahon ng Jomon (mahigit 10,000 taon na ang nakalipas hanggang 3,000 taon na ang nakalipas), maraming tao ng Jomon ang nanirahan sa rehiyon ng Kyushu. Natuklasan sa iba't ibang pook-arkeolohiko ng isla ang mga palayok at kasangkapan mula sa panahong ito. Natagpuan din ang mga pagkakatulad sa anyo ng mga palayok at mga bakas ng kalakalan sa rehiyon ng Ryukyu, na nagpapahiwatig na ang Kyushu at Ryukyu ay kabilang noon sa iisang kultural na saklaw, at maaaring nagkaunawaan din sila sa wika.

### Panahon ng Yayoi

Sa Panahon ng Yayoi, dumating sa Kyushu ang mga tao mula sa Timog-Silangang Asya at Tangway ng Korea na tinutukoy ngayon bilang mga Yayoi. Ang ilan sa kanila ay nagdala ng teknolohiya ng bakal at bronse, na naging dahilan upang kumalat ang mga teknolohiyang ito sa Japan. Sa unti-unting pagsasama at pag-aasawa ng mga Yayoi at mga katutubong Jomon, nabuo ang populasyong Hapones na umiiral hanggang ngayon.

Itinuturing ang Kyushu bilang pinagmulan ng kabihasnang Hapones. Noong Panahon ng Yayoi, ang isla ay nahati sa maraming maliliit na estado. Kabilang sa mga pinaka-maimpluwensiya ang Nakoku (sa kasalukuyang Fukuoka), Itokoku (sa kasalukuyang Itoshima), at ang mga taong Hayato sa timog (ngayon ay Kagoshima at Miyazaki). Madalas silang naglalaban-laban ngunit minsan ay nagkakaisa laban sa karaniwang kaaway.

Sa pagtatapos ng Panahon ng Yayoi, lumitaw ang Yamataikoku, isang estado na pinamunuan ng shaman na si Himiko(卑弥呼). Gayunpaman, kakaunti ang tala ng kasaysayan mula sa panahong ito, kaya't patuloy na pinag-aaralan at pinagtatalunan ito.

### Panahon ng Kofun

Noong Panahon ng Kofun, naganap ang pagsupil sa mga Kumaso at ang pag-aalsa ni Iwai, na nagpapakita ng paglaban ng rehiyon sa kapangyarihan ng Yamato. May ilang teorya na nagsasabing mayroong hiwalay na dinastiya sa Kyushu na naiiba sa Yamato, at ito ay maaaring dahilan sa mga natatanging katangian ng kultura ng rehiyon.

### Panahon ng Nara at Heian

Mula Panahon ng Nara hanggang Heian, itinatag ang Dazaifu(太宰府) sa kasalukuyang Dazaifu, Fukuoka bilang administratibong kabisera ng Kyushu. Sa ilalim ng sistemang Ritsuryo, hinati ang isla sa siyam na lalawigan: Chikuzen, Chikugo, Buzen, Bungo, Hizen, Higo, Hyuga, Satsuma, at Osumi—dito nagmula ang pangalan ng rehiyon na "Kyushu." Hanggang ngayon, makikita pa rin ang mga guho ng sentrong administratibo ng Dazaifu.

### Panahon ng Kamakura

Noong Panahon ng Kamakura, sinalakay ng Imperyong Mongol ang Tsushima at Hakata, ngunit matagumpay na naipagtanggol ito ng mga samurai.

### Panahon ng Sengoku

Sa Panahon ng Sengoku, pinamunuan ng tatlong makapangyarihang angkan—Shimazu, Otomo, at Ryuzoji—ang rehiyon. Ang Shimazu (ngayon ay Kagoshima) ay naging napakalakas at tinaguriang "Sparta ng Silangan" dahil sa mahigpit nitong disiplina at edukasyon. Bagamat halos napag-isa ng Satsuma ang Kyushu, napasailalim ito kay Toyotomi Hideyoshi.

### Panahon ng Edo

Noong Panahon ng Edo, nagsara ang Japan sa dayuhang kalakalan, ngunit pinayagan ang limitadong kalakalan sa Nagasaki sa ilalim ng Hizen domain. Sa panahong ito, nanatiling mataas ang awtonomiya ng Satsuma at malapit ang ugnayan nito sa Kaharian ng Ryukyu, na nagdala ng kulturang Ryukyu sa Kyushu. Dahil dito, napreserba ang mga natatanging tradisyon na naiiba sa Honshu.

### Panahon ng Meiji

Noong huling bahagi ng Edo, si Saigo Takamori(西郷隆盛) ng Satsuma ay nagkaroon ng malaking papel sa pagtatatag ng Pamahalaang Meiji.

### Ikalawang Digmaang Pandaigdig

Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, nakaranas ang Kyushu ng matitinding pambobomba mula sa mga pwersang Amerikano, at maraming sibilyan ang namatay sa pambobomba ng Fukuoka.

### Kasalukuyang Panahon

Sa kasalukuyan, nananatili ang Kyushu bilang rehiyon na may natatanging kulturang may malakas na impluwensiya ng Jomon at timog, na nagpapakilala dito bilang isa sa pinaka-espesyal na bahagi ng Japan.

## Kultura

Ang kultura ng Kyushu ay matagal nang may malalim na ugnayan sa Okinawa (Ryukyu), at nagkaroon ng masiglang palitan sa pagitan ng dalawang rehiyon simula pa noong sinaunang panahon. Dahil dito, makikita sa Kyushu ang maraming katangian ng kulturang Okinawa, at sa kabilang banda, makikita rin sa Okinawa ang impluwensiya ng kulturang Kyushu. Kung ihahambing sa Honshu, mas nangingibabaw sa Kyushu ang mga katangiang tropikal at natatangi, na nagpapakilala sa rehiyon bilang may sariling kultura.

### Lutuin

Yakitori
Ang lutuing Kyushu ay kilala sa paggamit ng mga sangkap tulad ng Kyushu shoyu (toyo ng Kyushu) na nagbibigay ng matamis na lasa, na kakaiba kumpara sa lutuing matatagpuan sa Honshu. Lalo na sa katimugang bahagi ng Kyushu, tulad ng Kagoshima at Miyazaki, mas pinapansin ang ganitong estilo ng pagluluto. Ang pagkain mula sa Kyushu ay kilala rin bilang masustansiya, na maiuugnay sa aktibidad ng mga bulkan sa rehiyon.

#### Mga Kilalang Pagkain sa Bawat Rehiyon

* **Fukuoka**: Hakata ramen (博多ラーメン),Yakitori(焼き鳥), gameni (がめ煮, Chikuzen-ni), motsunabe (もつ鍋), kashiwa-meshi (かしわ飯), okyu-to (おきゅうと)
* **Saga**: Tsunkī dago jiru (つんきーだご汁), noppe jiru (のっぺ汁), funanko-gui (ふなんこぐい)
* **Nagasaki**: Nagasaki champon (長崎ちゃんぽん), sara udon (皿うどん), rokube (ろくべえ), Omura-zushi (大村寿司)
* **Oita**: dango jiru (だんご汁), ami-meshi (あみめし), kirasu-meshi (きらすまめし), toriten (とり天), hocho (鮑腸)
* **Kumamoto**: Nankan-age maki-zushi (南関あげ巻き寿司), takana zuke (高菜漬け), karashi renkon (からし蓮根), dago jiru (だご汁)
* **Miyazaki**: nishime (煮しめ), chicken nanban (鶏南蛮), na-dōfu (菜豆腐), hiyajiru (冷や汁), hie-zushi (稗ずーしー)
* **Kagoshima**: keihan (鶏飯), abura-zōmen (油ゾーメン), satsuma-sumoji (さつますもじ), buri-daikon (ぶり大根), gane (がね)
* **Okinawa**: goyā champurū (ゴーヤーチャンプルー), Okinawa soba (沖縄そば), rafutē (ラフテー), kufājiushi (クファジューシー)

### Mga Instrumentong Pangmusika

Gottan
Sa Kyushu, mayroong natatanging instrumentong pangmusika na tinatawag na **gottan** (ゴッタン). Ang instrumentong ito ay kahawig ng **sanshin** mula Okinawa, at makikita ang mga impluwensiya ng sanshin sa disenyo at tunog nito. Ang gottan ay itinuturing na isang uri ng instrumentong nasa pagitan ng **sanshin** at **shamisen**. Dati-rati, ito ay napakapopular at halos lahat ng sambahayan sa Kyushu ay mayroong gottan.

## Mga Lungsod

* Fukuoka
* Kumamoto
* Nagasaki
* Kagoshima

## Tingnan din

* Hapon
* Honshu
* Shikoku
* Hokkaido

## Sanggunian