# Sulat Kawi

| Kawi (Baybaying Kawi/Sulat Kawi) |
| --- |
|  |
| Uri | Abugida |
| Mga wika | Lumang Javanese, Lumang Balinese, Lumang Habanes, Lumang Sundanes, Lumang Malayo, Lumang Tagalog, Sanskrito |
| Panahon | c. 8th–16th century |
| Mga magulang na sistema |
Heroglipikong Ehipsiyo* Proto-Sinaitiko
	+ Alpabetong Penisyo
		- Alpabetong Arameo
			* Brāhmī
				+ Tamil-Brahmi
					- Pallava
						* Kawi
 |
| Mga anak na sistema | **Sa Indonesia:** Balines Batak Habanes (Hanacaraka) Lontara Sundanes Rencong Rejang Buda
**Sa Pilipinas:** Baybayin |
| Mga kapatid na sistema | Hemer, Cham, Lumang Mon, Grantha, Tamil |
| Lawak ng Unicode | U+11F00–U+11F5F |
| **PAALALA**: Maaaring naglalaman ang pahinang ito ng mga simbolong pamponetikong IPA. |

Ang **Sulat Kawi** o ang **Lumang Sulat Habanes** (Indones: *Aksara Kawi*, *Aksara Carakan Kuna*) ay isang Brahmikong sulat na pangunahing matatagpuan sa Java at ginamit sa karamihan ng Maritimong Timog-Silangang Asya mula ika-8 siglo hanggang ika-16 na siglo. Ang sulat ay isang abugida, na nangangahulugang ang mga titik ay binabasa na may likas na patinig. Ginagamit ang mga tuldik upang supilin ang patinig at kumatawan sa isang purong katinig, o upang kumatawan sa iba pang mga patinig.

## Kasaysayan

Ang sulat-Kawi ay may kaugnayan sa Nagari o lumang Devanagari na sulat sa India. Tinatawag ding Prae-Nagari sa mga publikasyong Olandes matapos ang klasikong akda ni F.D.K. Bosch tungkol sa mga sinaunang sulat ng Indonesia, ang maagang anyo ng Nagari na sulat ay pangunahing ginamit sa anyong Kawi upang isulat ang Timog-Silangang Asyanong Sanskrit at Lumang Habanes sa gitna at silangang Java. Ang Kawi ay ang ninuno ng mga kinagisnang sulat ng Indonesia, tulad ng Javanese, Sundanese, at Balinese, pati na rin ang mga kinagisnang sulat ng Pilipinas tulad ng Luzon Kawi, ang sinaunang mga sulat ng Laguna Copperplate Inscription noong 900 AD, at baybayin na may mga natitirang tala mula sa ika-16 na siglo. Ang pinakamalakas na patunay ng impluwensiya ng Nagari ay matatagpuan sa haligi ng Belanjong sa Sanur sa timog Bali, na binubuo ng mga teksto sa dalawang sulat: isa sa Maagang Nagari at ang isa pa sa Maagang Kawi na sulat. Dagdag pa rito, ang inskripsiyon sa Sanur ay naglalaman ng dalawang wika – Sanskrit at Lumang Balinese. Sa mga ito, ang bahagi ng teksto na nasa Lumang Wikang Balinese ay ipinahayag sa parehong Maagang Nagari at Maagang Kawi na sulat. Ang inskripsiyon na ito ay malamang mula sa taong 914 KP, at ang mga katangian nito ay katulad ng pinakamaagang anyo ng Kawi na sulat na matatagpuan sa gitna at silangang rehiyon ng Java, ang kalapit na isla ng Bali.

Ayon kay de Casparis, ang maagang sulat-Kawi na may inspirasyon mula sa Nagari ay umunlad nang mahigit tatlong siglo mula ika-7 hanggang ika-10 siglo, at pagkatapos ng 910 KP, lumitaw ang mas huling sulat-Kawi na nagtataglay ng mga rehiyonal na inobasyon at impluwensiya mula sa Timog India (na sa sarili nito ay naimpluwensiyahan din ng Brahmi-Nandinagari). Ang apat na yugto ng ebolusyon ng Kawi na sulat ay 910–950 KP (silangang Javanese Kawi I), 1019-1042 (silangang Javanese Kawi II), 1100–1220 (silangang Javanese Kawi III), 1050–1220 (parisukat na sulat ng panahon ng Kediri)

Ang pinakamaagang kilalang mga teksto sa Kawi ay nagmula sa kaharian ng Singhasari sa silangang Java. Ang sulat-Kawi ay nakakuha ng interes ng mga iskolar sa kasaysayan ng wika at pagkalat ng sulat, pati na rin ang mga posibleng ruta para sa paglipat ng Budismo at Hinduismo sa rehiyon ng Timog-Silangang Asya dahil maraming pangunahing mga sulat sa Timog-Silangang Asya ang nagpapakita ng impluwensiya ng Timog Indianong Pallava na sulat.

Ayon kina George Campbell at Christopher Moseley, ang makabagong sulat-Habanes ay lumitaw sa bahagi sa pamamagitan ng pagbabago ng sulat-Kawi sa panahon ng medyebal. Ang pagbabagong ito ay naganap sa bahagi sa pamamagitan ng mga pangalawang anyo na tinatawag na *pasangan* sa Javanese, at pati na rin mula sa mga pagbabago sa hugis. Ipinapakita rin nito ang impluwensya ng mga hilaga at kanlurang anyo ng Javanese na sulat na batay sa Pallava Grantha na sulat na matatagpuan sa Tamil Nadu, pati na rin ang impluwensya ng Arabiko at Romanong sulat na may mga pagbabago sa teopolitikal na kontrol ng Java at mga kalapit na isla mula ika-14 hanggang ika-20 siglo.

## Mga sanggunian