# Karing Hapones

Karing Hapones| Isang plato ng karing Hapones at kanin |
| Uri | Kari |
| Lugar | Hapon |
| Pangunahing Sangkap | Gulay (sibuyas, karots, patatas), karne (baka, baboy, manok) |
| Baryasyon | Karē raisu, karē udon, karē-pan |
| * Cookbook: Karing Hapones sa Wikibooks
* + Mga midyang may kaugynayan sa Media: Karing Hapones sa Wikimedia Commons
 |

Ang **karing Hapones** (カレー, *karē*) ay karaniwang inihahain sa tatlong anyo: kari sa kanin (カレーライス, *karē raisu*), kinaring udon (kari sa makapal na pansit), at kinaring tinapay (カレーパン, *karē pan*) (pasteleryang pinalalaman ng kari). Isa ito sa pinakasikat na pagkain sa Hapon. Kapag tinutukoy ang "kinaring kanin", madalas na tinatawag itong "kari" (カレー, *karē*) lamang.

Bukod sa sarsa, samu't saring uri ng gulay at karne ang ginagamit sa paggawa ng karing Hapones. Sibuyas, karots at patatas ang mga pangunahing gulay. Baka, baboy at manok ang mga pinakakaraniwang karne. Tinatawag na *katsukarē* ang tonkatsu na may sarsang kari.

Nanggaling ang kari sa lutuing Indiyano at idinala ng mga Briton sa Hapon mula sa Indiya. Mula noong pagpapakilala ng kari sa Hapon, binago ito upang umangkop sa Hapones na panlasa at sangkap. Ibang-iba ang karing Hapones sa mga kari mula sa ibang rehiyon. Sobrang dami ang pagbabago at pag-aangkop sa putahe mula noong pagpapakilala nito na maituturing ito bilang tanging Hapones. Isa sa mga taglay na katangian nito ang pagpapares ng Hapones na kanin na matamis at malagkit sa sarsang kari na malapot. Sumikat ang putahe at nabibili sa mga supermerkado at restawran noong patapos ng d. 1960. Kinakain ito kung saan-saan sa Hapon na maitatawag itong pambansang pagkain.

## Kasaysayan

Unang kilalang resipi ng kinaring kanin ng Hapon, ni Kanagaki Robun, 1872
### Pasimula ng karing Hapones

Ipinakilala ang kari sa Hapon noong panahong Meiji (1868–1912). Noon, nasa ilalim ng mga Briton ang subkontinenteng Indiyo. Idinala ng mga Anglo-Indiyanong alagad ng Hukbong-dagat Royal ang pinulbos na kari sa Hapon. Inuri ito bilang **yōshoku** (Kanluraning pagkain) dahil nanggaling ito sa Kanluran. Marahil pumasok ang salitang kari sa wikang Hapones bilang *karē* noong patapos ng d. 1860, kung kailan napilitang talikuran ng Hapon ang pagkakabukod (sakoku) nito at nakipag-ugnayan sa Imperyong Britaniko. Pagsapit ng d. 1870, sinimulang ihain ang kari sa Hapon.

Karaniwang pinapares ang kari sa kanin sa Hapon, na kilala bilang *karē raisu* (kinaring kanin). Nasa mga aklat-luto noong 1872 ang pinakalumang pagbanggit sa Hapon ng putaheng *raisu karē* (lit. 'kanin kari')—ngunit sa maling pagbaybay na *taisu karē*. Inilarawan din ito sa ulat noong 1872, na sinabing kinain ito ng mga eksperto sa dayuhan sa sangay sa Tokyo ng pamahalaang prepektura ng Hokkaidō. Subalit pinasikat ang salita ng Amerikanong propesor na si William S. Clark na nagtrabaho sa Kolehiyong Pang-agrikultura ng Sapporo (Unibersidad ng Hokkaido sa kasalukuyan) noong 1877. Noong 1873, mayroong ulam na tinawag na *karē raisu* sa menu ng Akademyang Militar ng Hukbong Imperyal ng Hapon.

Noong panahong Meiji (1868-1912), ipinalagay ng pribadong sektor na lutuing luho ang kari para sa mga mayayaman, na makikita lamang sa mga sosyal na restoran na nag-eespesyalisa sa *yōshoku*. Mula noong pagpapakilala nito, ibinago ito sa paggamit ng mga sangkap mula sa lutuing Hapones para bumagay sa mga kagustuhan ng mga Hapones.

### Simula ng pagsikat ng kari at ang paglitaw ng mga deribatibong pagkain

Kinaring udon at inari-zushi
Noong 1905, naging abot-kaya ang putahe para sa pangkalahatang populasyon sa pagpapakilala ng pinulbos na kari na gawa sa loob ng bansa. Noong d. 1920, nagsimula magbenta ng karing pinulbos ng mga hinalinhan ng S&B Foods at House Foods na kilalang-kialla ngayon.

Noong pasimula ng d. 1900, gumawa ang mga restoran ng iba't ibang deribatibo ng kinaring kanin. Nalikha ang mga unang kinaring udon at kinaring soba sa Tokyo o Osaka noong 1904 o 1909. Nagawa ang dalawang putaheng ito sa pagbabad ng *katsuobushi* (pinatuyong bonito na kinaskas) sa kumukulong tubig upang matunaw ang umami na sangkap, pagdagdag ng kari sa sabaw, at susunod, pagdagdag ng ginawgaw na patatas upang lumapot ang sabaw at pagbuhos nito sa udon o soba.

Ipinakilala ang unang kinaring tinapay (*karē pan*) noong 1927, at ang unang kinaring katsu noong 1918 o 1921 o 1948.

### Pagsikat sa lutong bahay

Noong 1945, nagbuo ang Oriental Co.,Ltd ng pinulbos na *roux* na pang-agarang kari, at noong 1950, nagbuo ang Bell Shokuhin Co,.Ltd ng agarang kari na *roux* na hugis-bloke, at mabilis na kumalat ang karing Hapones sa buong Hapon bilang isang putahe na madaling ihanda sa bahay. Noong 1948, inhain sa eskwela ang karing Hapones sa kauna-unahang pagkakataon.

Noong 1963, ipinakilala ng House Foods ang "Vermont Curry" (バーモントカレー), isang agarang kari na *roux* na gawa sa mansanas at hani na pumatok nang todo. Nagdala itong produkto ng banayad na tamis sa karing Hapones na dating ipinalagay na maanghang na putahe na pangmatanda, at dahil dito, naging isa sa mga pinakapaboritong putahe ng mga bata ang karing Hapones.

"Bon Curry", ang unang komersiyal na pagkain sa mundo sa loob ng bulsang retorta. Reimprenta ang kahon ng Bon Curry sa larawan.
Noong 1968 (o 1969), Otsuka Foods Company ang naging unang kompanya sa mundo na nagnegosyo ng produktong pagkain sa bulsang retorta o *retort pouch*. "Bon Curry" (ボンカレー) ang tawag sa produktong ito. Ang kari ay naging pagkain na maaaring imbakin sa matagal na panahon at, tulad ng agarang pansit, maaari itong kainin pagkatapos ng tatlong minuto sa pinakuluang tubig. Dahil hindi publiko ang detalyadong teknikal na impormasyon sa bulsang retorta, na teknolohiyang militar noon, binuo ito ng Otsuka Foods Company sa pakikipagtulungan sa isang kompanya na gumawa ng mga gamot sa ugat gamit ang teknolohiya ng isterilisasyon sa mataas na temperatura.

Ngayon, isa sa mga pinakasikat na arawang putahe ang kari sa Hapon. Noong 2013, 7,570 tonelada ng pinulbos na kari at 91,105 tonelada ng mga handa-nang sarsa ang naprodyus; noong 2008, umabot sa 7 bilyong yen ng pinulbos na kari at 86 bilyong yen ng handa-nang sarsa ang nabenta. Pagsapit ng 2000, mas madalas kinakain ang kari kaysa sa sushi o tempura.

## Kaigun karē

"Kari ng Hukbong-dagat" na ginaya nang awtentiko batay sa resipi mula sa aklat-luto ng Hukbong-dagat ng Hapon na inilathala noong 1908
Tumutukoy ang *kaigun karē* ('kari ng hukbong-dagat') sa kari na inihain ng Imperyong Hukbong-dagat at Pansariling Tanggulang Hukbong Pandagat ng Hapon. Ginamit ng Imperyong Hukbong-dagat ng Hapon ang kari para upang maiwasan ang kondisyong malnutrisyon na manas, at sa nasa kasalukuyang menu rin ito ng Pansariling Tanggulang Hukbong Pandagat ng Hapon tuwing Biyernes. Masustansiya rin ito, at madaling lutuin nang maramihan.

Inipotisa na sumikat ang kari sa Hapon dahil, katulad ng Hukbong-Dagat ng Briton, isinama ito ng Imperyong Hukbong-Dagat ng Hapon sa menu ng kainan sa kanilang barko, o dahil nasa menu ito ng kainan ng Imperyong Hukbong-Kati ng Hapon. Sa kabilang dako, ipinaliwanag ni Naoshi Takamori, isang mananaliksik sa kulinarya ng hukbong-dagat at dating opisyal ng Pansariling Tanggulang Hukbong Pandagat ng Hapon, na bagaman may mga panuto kung paano gumawa ng kari sa mga manwal ng militar ng Hapon mula noong d. 1880, hindi naging karaniwan ang kari sa Imperyong Hukbong-Dagat ng Hapon hanggang sa pagsapit ng d. 1920, noong panahong Showa. Ayon sa kanya, hindi kumalat ang kari mula sa militar ng Hapon patungo sa mga sibilyang Hapones, ngunit ginaya ng militar ang mga sibiliyano.

Gawa ang *kaigun karē* ('kari ng hukbong-dagat') sa baka o manok, patatas, sibuyas, karot, kanin at karing *roux* at isang *chutney* ng mga inatsarang gulay (*tsukemono*) ayon sa paglalarawan sa 1888 na aklat panluto, *Kaigun kappōjitsu* (海軍割烹術, 'Mga Paraan ng Pagluluto ng Hukbong-Dagat'). Ipinagpatuloy ng Pansariling Tanggulang Hukbong Pandagat ng Hapon ang tradisyon na ito pagkatapos ng digmaan at inihahain ito bawat Biyernes kasama ng ensalada, at may sariling baryante ang bawat barko.

## Mga sanggunian