Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kanji

Ang **Kanji** (漢字) ay ang mga kinuhang logograpikong Tsinong panulat na *hanzi* na ginagamit sa modernong sistemang panulat ng mga Hapones kasama ang hiragana (ひらがな, 平仮名), katakana (カタカナ, 片仮名), Numerong Indo Arabiko, at ang paggamit ng alphabetikong latin (kilala rin sa tawag na "rōmaji"). Ang Hapones na termino ng *kanji* (漢字) para sa panulat ng mga Tsino ay may kahulugang "panulat ng mga Han" at kapareho lamang sa isinusulat na termino sa wikang Tsino na tumutukoy sa *hanzi* (漢字).

**Wikang HaponesKanji • Hapon: 漢字Kana • Hapon: 仮名 Katakana • Hapon: 片仮名
* Hiragana • Hapon: 平仮名

*Ginagamit*

* Furigana • Hapon: 振り仮名
* Okurigana • Hapon: 送り仮名

*Pangkasaysayan*

* Man'yōgana • Hapon: 万葉仮名
* Hentaigana • Hapon: 変体仮名

*Pagsasalin*

* Romaji • Hapon: ローマ字
	+ Kunrei-shiki • Hapon: 訓令式
	+ Nihon-shiki • Hapon: 日本式
	+ Hepburn

## Talababa

## Iba pang pinagkuhanan

* DeFrancis, John (1990). *The Chinese Language: Fact and Fantasy*. Honolulu: University of Hawaii Press. ISBN 0-8248-1068-6.
* Hadamitzky, W., and Spahn, M., (1981) *Kanji and Kana*, Boston: Tuttle.
* Hannas, William. C. (1997). *Asia's Orthographic Dilemma*. Honolulu: University of Hawaii Press. ISBN 0-8248-1892-X (paperback); ISBN 0-8248-1842-3 (hardcover).
* Kaiser, Stephen (1991). Introduction to the Japanese Writing System. In *Kodansha's Compact Kanji Guide*. Tokyo: Kondansha International. ISBN 4-7700-1553-4.
* Morohashi Tetsuji, 大漢和辞典/Daikanwajiten (Comprehensive Chinese–Japanese Dictionary) 1984–1986. Tokyo: Taishukan *(generally regarded as the most authoritative kanji dictionary)*
* Mitamura, Joyce Yumi and Mitamura, Yasuko Kosaka (1997). *Let's Learn Kanji*. Tokyo: Kondansha International. ISBN 4-7700-2068-6.
* Unger, J. Marshall (1996). *Literacy and Script Reform in Occupation Japan: Reading Between the Lines*. ISBN 0-19-510166-9

## Mga kawing panlabas

Wikibooks
Mayroon Kanji sa Wikibooks ng patungkol sa **Kanji**.

* Kanjiten - Japanese-Filipino (Tagalog) Kanji Dictionary
* Jim Breen's WWWJDIC server Naka-arkibo 2023-04-30 sa Wayback Machine. used to find Kanji from English or romanized Japanese
* Change in Script Usage in Japanese: A Longitudinal Study of Japanese Government White Papers on Labor, discussion paper by Takako Tomoda in the *Electronic Journal of Contemporary Japanese Studies*, August 19, 2005.
* Jisho—Online Japanese dictionary

### Pagpapalit

* A simple Shinjitai—Kyūjitai converter
* A practical Shinjitai—Kyūjitai—Simplified Chinese character converter
* A complex Shinjitai—Kyūjitai converter
* A downloadable Shinjitai—Kyūjitai—Simplified Chinese character converter Naka-arkibo February 10, 2009, sa Wayback Machine.
# Romanisasyong Hepburn

**Wikang HaponesKanji • Hapon: 漢字Kana • Hapon: 仮名 Katakana • Hapon: 片仮名
* Hiragana • Hapon: 平仮名

*Ginagamit*

* Furigana • Hapon: 振り仮名
* Okurigana • Hapon: 送り仮名

*Pangkasaysayan*

* Man'yōgana • Hapon: 万葉仮名
* Hentaigana • Hapon: 変体仮名

*Pagsasalin*

* Romaji • Hapon: ローマ字
	+ Kunrei-shiki • Hapon: 訓令式
	+ Nihon-shiki • Hapon: 日本式
	+ Hepburn

Ang sistemang romanisasyong **Hepburn** (Hapones: ヘボン式ローマ字 *Hebon-shiki Rōmaji*) ay ipinangalan kay James Curtis Hepburn, na gumamit nito upang maisalin ang tunog ng wikang Hapones sa alpabetong Latin sa ikatlong edisyon ng kanyang diksyonaryong Hapones-Ingles, na nailimbag noong 1887. Orihinal na iminungkahi ang sistema ng **Samahan para sa Romanisasyon ng Alpabetong Hapones** (*Society for the Romanization of the Japanese Alphabet*) (羅馬字会 *Rōmajikai*) noong 1885. Sunod na inirebisa ang sistemang Hepburn at itinawag itong **Shūsei Hebon-shiki Rōmaji** (修正ヘボン式ローマ字). Itong bersyong inirebisa ay noong kinilala bilang **Hyōjun-shiki Rōmaji** (標準式ローマ字) (pamantayang estilo).

Ang orihinal at inirebisang uri ng Hepburn ay nananatili bilang paaran ng pagsalin ng Hapones na may pinakamalawak na pagtanggap. Dahil batay sa ponolohiyang Ingles ang Hepburn, karaniwang makakapagbigkas nang mas tumpak sa orihinal ang isang tagapagsalita ng Ingles na walang alam sa Hapones kaysa sa salitang isinalin sa sistemang Kunrei-shiki Rōmaji (sistemang inatas ng Gabinete).

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Hapon** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Furigana

**Wikang HaponesKanji • Hapon: 漢字Kana • Hapon: 仮名 Katakana • Hapon: 片仮名
* Hiragana • Hapon: 平仮名

*Ginagamit*

* Furigana • Hapon: 振り仮名
* Okurigana • Hapon: 送り仮名

*Pangkasaysayan*

* Man'yōgana • Hapon: 万葉仮名
* Hentaigana • Hapon: 変体仮名

*Pagsasalin*

* Romaji • Hapon: ローマ字
	+ Kunrei-shiki • Hapon: 訓令式
	+ Nihon-shiki • Hapon: 日本式
	+ Hepburn

Ang **furigana** (振（ふ）り仮名（がな）, Pagbigkas sa wikang Hapones: [ɸɯɾigaꜜna] or [ɸɯɾigana]) ay isang pantulong sa pagbabasa ng wikang Hapon, na binubuo ng maliliit na kana o mga karakater na papantig, na iniimprenta sa ibabaw o katabi ng kanji (mga logograpikong karakter) o ibang karakter na ipinapahiwatig ang mga bigkas nito. Isa itong uri ng tekstong *ruby*. Kilala din ang furigana bilang **yomigana** (読み仮名) at **rubi** (ルビ, [ɾɯꜜbi]) sa Hapon. Sa makabagong Hapon, ginagamit ito kadalasan upang pumaimbabaw sa bihirang kanji, upang linawin ang bihira, hindi pamantayan o hindi malinaw na babasahing kanji, o sa mga materyal na para sa bata o sa nag-aaral. Bago ang pagbabago ng mga sulating noong katapusan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, mas malawak ito.

Kadalasang sinusulat ang Furigana sa hiragana, bagaman sa ilang kaso, maari itong isulat sa katakana, mga titik ng alpabetong Romano o sa iba, mas simpleng kanji. Sa patayong teksto, ang *tategaki*, nilalagay ang furigana sa kaliwa ng linya ng teksto; sa pahalang na teksto, nilalagay ang *yokogaki* sa ibabaw ng linya ng teksto, na sinasalarawan sa ibaba.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| 漢 | か ん |
| 字 | じ |

  |
o
  |

|  |  |
| --- | --- |
| かん | じ |
| 漢 | 字 |

  |

Binabaybay ng mga halimbawang ito ang salitang *kanji*, na binubuo ng dalawang karakter ng kanji: 漢 (*kan*, sinusulat sa hiragana bilang かん) at 字 (*ji*, sinusulat sa hiragana bilang じ).

## Mga sanggunian
# Bopomofo

Ang *bopomofo* o Zhuyin Fuhao.

| Bopomofo |
| --- |
|  |
| Tradisyunal na Tsino | 注音符號 |
| Pinapayak na Tsino | 注音符号 |
|

| Mga transkripsyon |
| --- |
| Pamantayang Mandarin |
| Hanyu Pinyin | Zhùyīn fúhào |
| Bopomofo | ㄓㄨˋ ㄧㄣ ㄈㄨˊ ㄏㄠˋ |
| Yue: Kantones |
| Romanisasyong Yale | jyu yām fùh houh |
| Jyutping | zyu3 jam1 fu4 hou6\*2 |
| Southern Min |
| Hokkien POJ | Chù-im hû-hō |

 |
|  |

Ang Zhuyin Fuhao, na karaniwang dinadaglat bilang zhuyin at kolokyal na tinatawag bilang bopomofo, ay ang sistemang ponetiko sa wikang Intsik. Ang "bo", "po", "mo" at "fo" ay hinango magmula sa kumbensiyunal na pagkakasunud-sunod ng makukuhang mga pantig, na nagresulta sa pagpapahiwatig ng sari-saring mga sistemang ponetiko. Para sa mga nagsasalita ng wikang Intsik na unang pinagpakilalahanan ng sistemang Zhuyin, ang "bopomofo" ay nangangahulugang *zhuyin fuhao*.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Wika** at **Tsina** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Tradisyonal na panitik ng wikang Intsik

| Tsinong tradisyonal |
| --- |
| Uri | Logograpiko |
| Mga wikang sinasalita | Tsino |
| Petsa panahon | Magmula pa noong ika-5 dantaon AD |
| Ninunong  mga sistema | Tsino  → *Oracle Bone Script*   → *Seal Script*    → *Clerical Script*     → **Tsinong tradisyonal** |
| Inanak na mga sistema | Tsinong payak Chữ Nôm |
| Kapatid na mga sistema | Hanja, Kanji |
| ISO 15924 | Hant |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Naglalaman ang artikulong ito ng mga tekstong Tsino.** Kapag walang tamang suportang pampanitik, maari kang makakita ng mga tandang pananong, mga kahon, o ibang sagisag sa halip na mga karakter na Intsik. |

|  |
| --- |
| **Chinese characters** |
| **Origins** |
| **Traditional Chinese** |
| **Variant characters** |
| **Simplified Chinese** |
| **Simplified Chinese (2nd-round)** |
| **Traditional/Simplified (debate)** |
| **Kanji** |
| * Man'yōgana
 |
| **Hanja** |
| * Idu
 |
| **Hán tự** |
| * Chữ Nôm
 |
| **East Asian calligraphy** |
| * Oracle bone script
* Bronzeware script
* Seal script
* Clerical script
* Regular script
* Semi-cursive script
* Cursive script
 |
| **Input methods** |

Ang **tradisyonal na panitik ng wikang Tsino** (Inggles: *traditional chinese character*) ay tumutukoy sa isa sa dalawang panuntunang kalipunan ng mga nalilimbag na mga karakter ng wikang Tsino.

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Pinapayak na panitik ng wikang Intsik

| Tsinong payak |
| --- |
| Uri | Logograpiko |
| Mga wikang sinasalita | Tsino |
| Petsa panahon | mula pa noong 1956 |
| Ninunong  mga sistema | Tsino  → *Oracle Bone Script*   → *Seal Script*    → *Clerical Script*     → Tsinong Tradisyonal      → **Tsinong payak** |
| Kapatid na mga sistema | Kanji, Chữ Nôm |
| ISO 15924 | Hans |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Naglalaman ang artikulong ito ng mga tekstong Tsino.** Kapag walang tamang suportang pampanitik, maari kang makakita ng mga tandang pananong, mga kahon, o ibang sagisag sa halip na mga karakter na Intsik. |

Ang mga **payak na panitik ng wikang Tsino** (Ingles: *simplified chinese characters*, Tsinong pinapayak: 简化字; Tsinong tradisyonal: 簡化字; pinyin: *Jiǎnhuàzì*) ay isa sa dalawang pangkaraniwang kalipunan ng mga karakter ng wikang Tsino ng kontemporaryong nasusulat na wikang Tsino.

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Tsina** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Chữ Nôm

chữ nôm
Ang Chữ Nôm ay ang dating paraan ng pagsusulat ng Biyetnames gamit ng mga panitik ng Tsino (na tinawagang *Hán tự* sa Biyetnames) at mga panitik na inimbento gamit ng modelong ito. Ang kauna-unahang halimbawa ng paggamit ng *chữ Nôm* ay namataan noong ika-13 siglo.

Sa kasalukuyan, halos napalitan na ang *chữ Nôm* ng *quốc ngữ*, ang alpabetong Biyetnames batay sa Latin.

## Mga kawing panlabas

* Nom Preservation Foundation
* Chữ Nôm, Omniglot
* Tự điển Hán Nôm, Nôm Na Hanoi
* The Vietnamese Writing System, Bathrobe's Chinese, Japanese & Vietnamese Writing Systems
* Chữ Nôm character index, James Campbell
* Tự Điển Chữ Nôm Trích Dẫn Naka-arkibo 2006-05-05 sa Wayback Machine. (sa Biyetnames), Viện Việt-Học
* Vấn đề chữ viết nhìn từ góc độ lịch sử tiếng Việt (sa Biyetnames), Trần Trí Dõi

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Biyetnam** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Unicode

Ang **Unicode** ay isang pamantayan para sa mga kompyuter upang magawa silang makapagpakita ng mga teksto sa iba't ibang mga wika o panitikan. Ang mga pamantayan ng Unicode ay nilikha ng Unicode Consortium (Unicode, Inc.). Layunin nilang palitan ang pangkasalukuyang mga pamantayan sa pag-eenkodigo o pagsasakodigo ng mga karakter na may isang pang-isahang pangbuong mundong pamantayan para sa lahat ng mga wika. Mayroon higit na 100,000 mga karakter sa pinakabagong kahulugan ng Unicode. Ang Unicode ay nilathala noong 1991.

Sa kasalukuyan, may iba't ibang mga paraan upang maisakodigo ang Unicode, ang pinaka pangkaraniwan ay ang mga sumusunod:

* UTF-7, gumagamit ng 7 mga bit bawat karakter; hindi gaanong tanyag; opisyal na hindi bahagi ng Unicode
* UTF-8, gumagamit ng 8 mga bit bawat karakter; isang pagsasakodigong may nababagong lapad na nagpapanatili ng kompatibilidad sa ASCII; ang pinaka pangkaraniwang mga karakter ay makokodigo sa loob ng 2 mga bayt
* UTF-16, gumagamit ng 16 mga bit bawat karakter; isa ring pagsasakodigong may nababagong lapad
* UTF-32, gumagamit ng 32 mga bit bawat karakter; isang may nakapirmi o hindi nababagong pagsasakodigo

Ang UTF-8 ang pinaka pangkaraniwan sa mga nabanggit sa itaas. Ginagamit ito para sa elektronikong liham. Gumagamit din ang wikang pamprogramang Java ng kahalawan nito.

## Mga kawing panlabas

* opisyal na websayt ng Unicode Consortium

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Internet** at **Kompyuter** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Katakana

**Wikang HaponesKanji • Hapon: 漢字Kana • Hapon: 仮名 Katakana • Hapon: 片仮名
* Hiragana • Hapon: 平仮名

*Ginagamit*

* Furigana • Hapon: 振り仮名
* Okurigana • Hapon: 送り仮名

*Pangkasaysayan*

* Man'yōgana • Hapon: 万葉仮名
* Hentaigana • Hapon: 変体仮名

*Pagsasalin*

* Romaji • Hapon: ローマ字
	+ Kunrei-shiki • Hapon: 訓令式
	+ Nihon-shiki • Hapon: 日本式
	+ Hepburn

Ang **Katakana** (片仮名, カタカナ *or* かたかな) ay isang uri ng pagsulat sa bansang Hapon. Ito ay ginagamit kasama ang iba pa nilang uri ng kana, ang Hiragana at Kanji. Parehong umusbong ang Katakana at Hiragana sa mga karakter ng Tsina. Isa rin itong pantigan na nangangahulugang ang bawat karakter nito ay sumusimbolo sa isang pantig. Karaniwang ginagamit ito sa pagsulat ng mga makabanyagang salita at pati na rin ang pagsulat ng mga pangalan ng bansa, banyagang pook at pansariling pangalan.

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Wika** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Pagsusulat

Ilustrasyon ng isang eskriba na nagsusulat.
Ang **pagsusulat** ay isang paglalarawan ng wika sa tekstuwal na tagapamagitan sa pamamagitan ng paggamit ng isang pangkat ng mga tanda o sagisag (kilala bilang sistema ng pagsulat). Iniiba ito sa larawang-guhit, katulad ng mga larawang-guhit sa yungib at pinta, at ang pagtatala ng wika sa pamamagitan ng hindi-tekstuwal na tagapamagitan katulad ng magnetikong teyp na awdyo.

Ang pagsusulat ay maaaring nagsimula bilang isang kinahinatnan ng pagpapalaganap na pampolitika ng sinaunang mga kultura, na nangailangan ng maaasahang pamamaraan ng pagpapakalat ng kabatiran o impormasyon, pagpapanatili ng mga kuwentang pampananalapi, pagpapanatili ng mga pangkasaysayang mga pagtatala, at kahalintulad na mga gawain. Noong bandang ika-4 na milenyo BK, ang kasalimuotan ng kalakalan at pangangasiwa sa Mesopotamia ay humigit pa at lumampas sa memorya o alaala ng tao, at ang pagsusulat ay naging isang mas maaasahan o masasalalayang paraan ng pagtatala o pagrerekord at paghaharap ng mga transaksiyon na nasa isang anyong permanente o pamalagian. Sa kapwa Sinaunang Ehipto at Mesoamerika, ang pagsusulat ay maaaring nagsimula at umunlad sa pamamagitan ng mga pangkalendaryong pagbibilang o pagtutuos (kalendriko) at isang pangangailangang pampolitika para sa pagtatala ng mga kaganapang pangkasaysayan at pangkapaligiran. Ang pinakamatandang nalalamang paggamit ng pagsusulat sa Tsina ay ang sa dibinasyon o panghuhula sa loob ng royal na korte.

## Tingnan din

* Kasulatan

## Mga sanggunian
# Bigkas

Ang **pagbigkas** o **bigkas**, kilala rin bilang **pagsasatinig**, **pagsasabi**, **pronunsasyon** o **pronunsiyasyon**, **badya** o **pagbabadya**, ay ang paraan ng kung paano binabanggit o sinasalita ang isang salita o wika, o ang kaparaanan kung paano namumutawi ang isang salita mula sa isang tao. Kapag sinabing ang isang tao ay may "tamang pagbigkas", sa gayon tumutukoy ito kapwa sa loob ng isang tiyak na diyalekto.

Ang isang salita ay maaaring wikain ng sari-saring mga indibidwal o mga pangkat sa iba't ibang mga paraan, depende sa maraming mga bagay-bagay, katulad ng: ang lugar na pinagkalakihan nila, ang pook na kinatitirahan nila sa ngayon, kung mayroon silang kapansanan sa pagsasalita o kapinsalaan sa tinig, kanilang pangkat-etniko, kanilang antas sa lipunan, o kanilang edukasyon.

## Terminolohiyang lingguwistiko

Ang mga pantig (kataga) o silaba ay binibilang bilang mga yunit ng tunog (mga *pono* sa ponetika) na ginagamit nila sa kanilang wika. Ponetika ang tawag sa sangay ng lingguwistika nag-aaral ng ganitong mga yunit ng tunog. Pinagsasama-sama ang mga pono (*phone* sa Ingles) bilang mga klaseng katulad ng mga ponemo o ponema, ang pinakamaiigsing mga yunit ng tunog ng salita. Tinatawag na ponolohiya, ponemiks (ponemika, ponemika), o ponematiks (ponematiko, ponematika) ang pag-aaral ng mga ponemo. Bilang mga bahagi ng **artikulasyon** o pagbigkas, ang mga pono ay karaniwang nilalarawan na ginagamit ang Internasyunal na Ponetikong Alpabeto(IPA).

## Mga sanggunian
# Sistema ng pagsulat

Ang **sistema ng pagsulat** ay isang paraan upang sumagisag ng pandiwang komunikasyon sa pamamagitan ng paningin. Ang nakabahaging pagkaunawa tungkol sa kahulugan na hanay ng mga titik na gumawa ng sistemang pagsulat ay kailanganin sa pagitan ng mga mambabasa at manunulat.

## Pag-uuri

Ang sistema ng pagsulat sa buong mundo ay inuri sa anim na uri o kategorya.

Pag-uuri ni Daniels| Kategorya | Ang Bawat Sagisag ay Kumakatawan | Halimbawa |
| --- | --- | --- |
| Logograpiko | morpema | Mga karakter ng wikang Tsino |
| Silabiko | pantig o mora | Hapones *kana* |
| Alpabetiko | ponema (katinig o patinig) | Sulat Latin |
| Abugida | ponema (katinig+patinig) | Indiyanong *Devanāgarī* |
| Abjad | ponema (katinig) | Alpabetong Arabe |
| Featural | phonetic feature | Koreanong *hangul* |

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Wika** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Salitang hiram

Ang *tofu* ay salitang Ingles na hiniram mula sa salitang Hapon na *tōfu*, na siya namang hiniram mula sa salitang Tsino na *dòufu*.
Ang **salitang-hiram** (Ingles: *loanword*) ay salita na kinuha mula sa isang wika (wikang pinaghiraman) at ginamit sa ibang wika (wikang tumanggap o wikang pinaglipatan) sa pamamagitan ng proseso ng panghihiram. Maaaring bahagyang baguhin ang anyo o tunog ng salita upang bumagay sa wikang tumanggap. Ang *panghihiram* ay isang matalinghagang tawag na matagal nang ginagamit sa lingguwistika kahit na kinikilala ang kakulangan nito sa paglalarawan: wala namang tunay na kinukuha mula sa wikang pinaghiraman at wala ring inaasahang isasauli (halimbawa, ang salitang-hiram).

Ang salitang-hiram ay naiiba sa salitang salin-buo (*calque*), na hinango mula sa ibang wika sa pamamagitan ng tuwirang pagsasalin ng kahulugan, sa halip na gayahin ang anyo o tunog ng salita. Iba rin ito sa mga kognat (*cognate* o magkaugnay na salita), na makikita sa dalawa o higit pang magkaugnay na wika at nagkakahawig dahil pareho silang nagmula sa isang matandang wika—hindi dahil hiniram ng isa ang salita ng isa pa.
# Pagpapanumbalik ng Meiji

Ang **Pagbabalik ng Meiji**, **Pagsasauli ng Meiji**, **Pagpapanumbalik ng Meiji**, o **Restorasyon ng Meiji** (明治維新 *Meiji Ishin* sa Hapones; *Meiji Restoration* sa Ingles), kilala rin bilang ang *Meiji Ishin*, nangangahulugan ang *ishin* ng "himagsikan" o "pagpapanibago," ay isang pagkasunod-sunod na mga pangyayari na nagdulot ng malakihang pagbabago sa katayuang pangpamahalaan at katayuang panglipunan ng Hapon. Ito ay nangyari sa ikalawang hati ng ika-19 na siglo, isang panahon na napamamagitan ng panahong Edo (madalas na tawag na Huling shogunate na Tokugawa) at ang simula ng panahong Meiji.

## Pagtatapos ng Kasugunan

Ang Kasugunan ng Tokugawa ay naipahayag ang opisyal na pagtatapos noong Nobyembre 9, 1867, nang si Tokugawa Yoshinobu, ang ika-15 Sugun ng Tokugawa ay nagbigay ng kanyang mga ari-arian sa emperador at nagbitiw sa puwesto 10 araw matapos. Ito ay ang mabunga na "pagbabago" (*Taisei Hōkan*) ng maharlikang pamumuno - ngunit si Yoshinobu ay nanatiling mapaghikayat.

Matapos ng Enero, 1868, ang Giyera ng Boshin (Giyera sa Taon ng Dragon) ay nagsimula sa Digmaan ng Toba-Fushimi sa Chōshū at ang Dominyo ng Satsuma ay tumalo sa nakaraang hukbo ng shogun. Ito ay nagsapiltang itulak si Yoshinobu palabas ng kapangyarihan na nagsapilaitang nagtulak kay Emperador Meiji ng pagsimula ng isang panhon ng opisyal na pagbabago. Noong Enero 3, 1868, ang Emperador ay nagpahayag ng pormal na pagpapahayag ukol sa pagbabalik ng kapangyarihan:

> "Ang Emperador ng Hapon sa lahat ng mga banyagang bansa at sa kanilang mga paksa na pahintulot ay ibinibigay sa Shogun Tokugawa Yoshinobu upang maibalik ang namamahala sa kapangyarihan ayon sa kanyang sariling kahilingan. Dapat namin simula ngayon gamitin ang kapangyarihan sa lahat ng mga panloob at panlabas na usapin ng bansa. Kaya ang pamagat ng Emperador ay dapat mapalitan na ng Taikun, kung saan ang mga pag-uusap ay naisagawa. Opisyal ay hinirang ng sa amin na ang pag-unlad ng Hapon sa mga suliraning panlabas. Ito ay kanais-nais na ang mga kinatawan ng mga kasunduan na kilalanin ang pagpapahayag na ito."
>
> — Enero 3, 1868
> Mutsuhito

Ang ilang mga hukbo ng shogunate ay umalis patungong Hokkaidō na kung saan sila ay nagtangkang magtatag ng isang hiwalay na Republikang nagngangalang Republika ng Ezo ngunit, ang mga hukbong maka-Emperador ay tinapos ang pagtatangkang ito noong Mayo 1869 sa Digmaan ng Hakodate sa Hokkaidō. Ang pagkatalo ng hukbo ng naunang shogun (pinamunuan ni Enomoto Takeshi at Hijikata Toshizo) ay naghudyat ng pagtatapos ng kapangyarihan ng Shogunate ng Tokugawa at ang kapangyarihan ng Emperador ay nanumbalik nang tuluyan.

## Mga Bunga

Ang panunumbalik ng Meiji ay nagpabilis sa industriyalisasyon sa Hapon na nagbigay daan sa kapangyarihang panghukbo noonng 1905 sa ilalim ng islogan na "Pagyamanin ang bansa, palakasin ang hukbo" (富国強兵 *fukoku kyōhei.)*

## Mga sanggunian
# Pamahalaan ng Hapon

Ang **pamahalaan ng Hapon** ay isang monarkiyang konstitusyonal na kung saan ang kapangyarihan ng Emperador ay may hanggan. Bilang isang taong pangseremonyal, siya ay tinutukoy ng konstitusyon bilang ang "simbolo ng estado at ng pagkakaisa ng mga tao." Ang kapangyarihan ay tunay na nasa ilalim ng Punong Ministro ng Hapon at ang iba pang hinalal na kasapi ng Diet habang ang kalayaan ay nasa mga Hapones. Ang Emperador ay ang mabisang kumukilos na pinuno ng bansa sa mga pangyayaring diplomatiko. Si Naruhito ay ang kasalukuyang Emperador ng Hapon.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Pinyin

Ang **Pinyin** (Tsino: 拼音; pinyin: *pīnyīn*) o **Hanyu Pinyin** (汉语拼音 / 漢語拼音) ay ang kasalukuyang pinakaginagamit na sistemang romanisasyong para sa Pamantayang Mandarin (标准普通话 / 標準普通話). Ang *Hànyǔ* (汉语 / 漢語) ay nangangahulugang Wikang Tsino, at ang *pīnyīn* (拼音) ay nangangahulugang "ponetiko". Kilala ang sistema sa paggamit sa Pamantayang Mandarin, at hindi ginagamit sa ibang wikang Tsino, kasama na ang sinaunang opisyal na Tsinong Guangyun (广韵 / 廣韻). Ang sistema ay ginagamit ngayon sa Tsina, Hong Kong, Macau, at ilang bahagi ng Taiwan, Malaysia at Singapore bilang panturo sa Wikang Mandarin at sa ibang bansa upang turuan ng Mandarin bilang ikalawang wika. Ginagamit din ito upang baybayin ang mga pangalang Tsino sa mga banyagang palimbagan at maaaring gamitin upang maipasok ang mga Tsinong karakter (*hanzi*} sa kompyuter o sa *cellphones*.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*