# Wikang Ingles

| Ingles |
| --- |
| Inggles |
| *English* |
| Bigkas |  /ˈɪŋɡlᵻʃ/ |
| Katutubo sa | Ang mundong Anglopono, kabilang na ang Reyno Unido, Estados Unidos, Kanada, Australia, Irlanda, Nueva Selanda, Karibeng Komonwelt, Timog Aprika at iba pa |
| Katutubo | L1: 380 milyon (2021)
* L2: 1.077 bilyon (2021)
* Kabuuan: 1.457 billion
 |
| Pamilya | Indo-Europeo* Hermaniko
	+ Kanlurang Hermaniko
		- Ingaeboniko
			* Angliko
				+ **Ingles**
 |
| Ninuno | Proto-Ingles
* Lumang Ingles
	+ Gitnang Ingles
		- Maagang Modernong Ingles
 |
| Mga dayalekto | * Britanikong Ingles
* Hilagang Amerika
* Karibe
* Australia
* Nueva Selanda
* Timog Aprika
* Irlandiya
* Pilipinas

 (talaan) |
| Pagsulat | * Latin (Alpabetong Ingles)
* Futhorc (noon)
* Braille ng Ingles, Pinagsanib na Braille ng Ingles
 |
| Kinodigong anyo | Manually coded English (iba-iba) |
| Opisyal na katayuan |
| Opisyal na wika | * 57 bansa at 30 dependensiya
* Mga organisasyon kabilang na ang UN, EU, Komonwelt, ICC, IMF, IOC, ISO, NATO, WTO, ASEAN at OAS
 |
| Mga kodigong pangwika |
| ISO 639-1 | `en` |
| ISO 639-2 | `eng` |
| ISO 639-3 | `eng` |
| *Glottolog* | `stan1293` |
| Linguasphere | `52-ABA` |
|   Mga rehiyon kung saan katutubong wika ng mayorya ang wikang Ingles
  Mga rehiyon kung saan opisyal o malawakang ginagamit ang wikang Ingles, pero hindi isang katutubong wika ng mayorya
 |
|

**Inglés**, binabaybay ding **Ingglés**, ang kanlurang wikang Hermaniko na nagmula sa Inglatera at ang pandaigdigang *lingua franca* sa kasalukuyan. Nagmula ang pangalan ng wika mula sa mga Anglo, isa sa mga sinaunang grupong Hermaniko na lumipat sa Britanya sa pagtatapos ng panahong Romano sa naturang lugar. Ingles ang pinakaginagamit na wika sa mundo, dahil na rin sa matinding impluwensiya ng Imperyong Britaniko noon (na pinalitan ng Komonwelt ng mga Bansa sa kasalukuyan) gayundin ng Estados Unidos sa kasalukuyan. Ito rin ang may pinakamaraming gumagamit bilang pangalawang wika, mas marami pa kesa sa mga katutubong mananalita nito. Gayunpaman, ikatlo lamang ang Ingles sa may pinakamaraming katutubong mananalita, pagkatapos ng wikang Mandarin at Espanyol.

Ingles ang opisyal o isa sa mga opisyal na wika ng 57 bansa at 30 dependensiya, ang pinakamarami para sa kahit anong wika. Sa mga bansang tulad ng Estados Unidos, Reyno Unido, Australia, at Nueva Selanda, ito ang pinakaginagamit na wika dahil na rin sa kasaysayan bagamat hindi ito isang opisyal na wika. Isa rin ito sa mga opisyal na wika ng Mga Nagkakaisang Bansa, Unyong Europeo, at iba pang mga pandaigdigan at panrehiyong organisasyon. Ito rin ang *de facto* na wika ng diplomasya, agham at teknolohiya, pandaigdigang kalakalan, turismo, libangan, at ng internet. Ayon sa isang pagtataya ng *Ethnologue* noong 2021, meron itong 1.4 na bilyong mananalita.

Nagmula ang Lumang Ingles mula sa mga dayalekto ng mga kanlurang wikang Hermaniko na sinasalita ng mga Anglo-Saxon. Nakasulat sa mga *rune* (*futhorc*) ang wika bago ito gumamit ng isang alpabetong nagmula sa wikang Latin. Hiniram kalaunan ng Lumang Ingles ang ilang balarila at pangunahing bokabularyo mula sa Lumang Nordiko, isang hilagang wikang Hermaniko. Nalinang nang husto ang alpabeto at tuluyang pinalitan nito ang paggamit sa mga *rune*, kasabay ng pag-usbong ng Gitnang Ingles matapos masakop ng mga Normando ang Inglatera simula noong 1066. Sa panahong ito matinding nanghiram ng mga salita ang Ingles mula sa wikang Pranses, na ngayo'y bumubuo ng 28% ng lahat ng mga salita sa wika sa kasalukuyan, gayundin sa wikang Latin, na bumubuo sa karagdagang 28%. Bagamat pawang nagmula sa Latin at iba pang mga wikang Romanse ang malaking bahagdan ng bokabularyo ng Ingles, nananatili pa ring Hermaniko ang pang-araw-araw na bokabularyo, balarila at ponolohiya nito. Umusbong naman ang Modernong Ingles matapos ng isang malawakang pagbabago sa mga patinig nito. Ilan sa mga malapit na kamag-anak ng kasalukuyang anyo ng wika ang wikang Scots, na nasa isang kontinuo ng mga dayalekto sa Ingles, gayundin ang mga wikang Prisyano at Mababang Aleman.

## Klasipikasyon

Bahagi ng pamilyang Indo-Europeo ang wikang Ingles, partikular na sa Kanlurang Hermanikong sangay ng mga Hermanikong wika. Dahil pare-parehong nagmula ang Ingles at ng ibang mga wikang Hermaniko kagaya ng mga wikang Olandes at Aleman sa iisang ninuno na tinatawag na Proto-Hermaniko, nagtataglay ang mga ito ng mga magkakatulad na tampok kagaya ng paghahati sa mga pandiwa bilang malakas o mahinang klase, ang paggamit sa mga pandiwang modal, at pagsasailalim sa serye ng pagbabago sa pagbigkas sa mga katinig ng Proto-Indo-Europeo na kilala ngayon bilang mga batas Grimm at Verner.

Isa ang Lumang Ingles sa napakaraming mga wikang Ingaeboniko na umusbong sa isang kontinuo ng mga dayalektong sinasalita ng mga Kanlurang Hermaniko simula noong ikalimang siglo sa Prisya, partikular na sa baybayin ng Dagat Hilaga. Umusbong ang Lumang Ingles mula sa mga mananalita ng mga wikang ito na lumisan sa lugar at nanirahan sa kapuluang Britaniko. Kalaunan, umusbong ang Gitnang Ingles, na sinundan naman ng Modernong Ingles. May ilang mga dayalekto ng Luma at Gitnang Ingles na hiwalay na nalinang at naging mga wikang Angliko, lalo na ang wikang Scots.

Dahil nakahiwalay ang wikang Ingles mula sa ibang mga wikang Hermaniko sa kontinente, nalinang ang sarili nitong bokabularyo, sintaksis, at ponolohiya. Hindi naiintindihan ang Ingles ng mga mananalita ng kahit anong wikang Hermaniko, bagamat may iilang wika katulad ng wikang Olandes at Prisyano na may malaki-laking antas ng kaugnayan. Tradisyonal na iniuugnay ang Ingles sa Prisyano, na madalas na ipinagpapalagay na pinakamalapit na kamag-anak ng Ingles sa mga wikang Hermaniko. Gayunpaman, ipinapakita ng modernong pananaliksik sa dalawang wika na kaunti lamang ang pagkakapareho nito sa Ingles. Bagamat parehong sumailalim ang dalawa sa magkaparehong serye ng pagbabago sa tunog, hindi ito naganap nang sabay upang masabing may matindi silang kaugnayan sa isa't-isa.

## Kasaysayan

### Proto-Hermaniko patungong Lumang Ingles

Manuskritong nakasulat sa panulatang unsiyal ng epikong tula na *Beowulf* sa Lumang Ingles, isinulat noong bandang taong 975 hanggang 1025.

Nagsimula ang tula sa: *Hƿæt ƿē Gārde / na ingēar dagum þēod cyninga / þrym ge frunon ...*[Pakinggan! Ating narinig ang kadakilaan ng nagdaang panahon ng mga katutubong hari ng mga *Gār-Dene* [isang maalamat na tribo ng mga Danes] ...]
Lumang Ingles, o Anglo-Sahon, ang pinakaunang anyo ng wikang Ingles na ginamit mula bandang taong 450 hanggang 1150. Nagmula ito sa mga dayalekto ng mga kanlurang wikang Hermaniko, minsang tinutukoy bilang mga wikang Anglo-Prisyano o di kaya'y mga wikang Hermaniko ng Dagat Hilaga, na sinasalita sa rehiyon ng Prisya, Mababang Sahonya, at katimugang Jutland (sakop ngayon ng Dinamarka at Alemanya) ng mga Hermanikong kilala sa kasaysayan bilang mga Anglo, Sahon, at Yuto. Simula noong ikalimang siglo, tumira ang mga Anglo-Sahon sa Britanya matapos itong lisanin ng mga Romano. Pagsapit ng ikapitong siglo, Lumang Ingles na ang pangunahing wikang sinasalita sa lugar at pinalitan ang mga wikang Karaniwang Britoniko at Britanikong Latin na sinalita noong panahon ng mga Romano. Ang wika gayundin sa lugar ng Inglatera ay parehong pinangalan mula sa mga Anglo.

Nahahati ang Lumang Ingles sa dalawang dayalektong Angliko (Mersiyano at Nortumbriyo) at dalawang dayalektong Sahon (Kentiko at Kanlurang Sahon). Dahil sa impluwensiya ng kaharian ng Wessex at ang reporma sa edukasyon noong panahon ni haring Alfredo noong ikasiyam na siglo, Kanlurang Sahon ang siyang naging pamantayan sa pagsusulat sa Lumang Ingles. Nakasulat ang epikong tula na *Beowulf* sa Kanlurang Sahon, habang nakasulat naman sa Nortumbriyo ang pinakalumang tula sa wikang Ingles na *Himno ni Caedmon*. Gayunpaman, nalinang ang Modernong Ingles mula sa dayalektong Mersiyano habang nalinang naman ang wikang Scots mula sa Nortumbriyo. Isinulat ang ilang mga pinakamaagang tala ng Lumang Ingles gamit ng alpabetong runiko, bagamat ginamit kalaunan ang alpabetong Latin pagsapit ng ikapitong siglo; gumamit ito ng mga kalahating unsiyal na titik at may kasama ring mga runikong titik na *wynn* ⟨*ƿ*⟩, *thorn* ⟨*þ*⟩, at mga binagong titik Latin na *eth* ⟨*ð*⟩ at *ash* ⟨*æ*⟩.

Malaki ang pagkakaiba ng Lumang Ingles sa modernong anyo ng wika. Hindi ito mauunawaan ng isang mananalita ng Ingles sa ika-21 siglo nang walang pagsasanay. Halos kapareho ang balarila nito sa balarila ng wikang Aleman: maraming mga impleksiyon sa dulo ng salita at anyo ang mga pangngalan, pang-uri, panghalip, at pandiwa, at mas malaya ang ayos ng salita nito kesa sa modernong anyo nito. May mga anyo ang Modernong Ingles para sa kaukulan (*grammatical case*) ng panghalip (halimbawa [panlalaki] 'siya': *he, him, his*) at may iilan din para naman sa mga pandiwa (halimbawa 'magsalita': *speak, speaks, speaking, spoke, spoken*), pero sa Lumang Ingles, meron ding mga kaukulan para sa mga pangngalan at may mga dagdag na impleksiyon din ang mga pandiwa para sa katauhan at kailanan.

### Impluwensiya ng Lumang Nordiko

Sa pagitan ng ikawalo hanggang ika-11 siglo, sumailalim ang Ingles na sinasalita sa ilang mga rehiyon sa impluwensiya ng Lumang Nordiko, na isang Hilagang wikang Hermaniko. Dahil sa sunod-sunod na pagkolonisa ng mga Nordiko sa ilang bahagi ng Britanya noong panahong ito, nakakasalamuha ng mga mananalita ng Lumang Ingles sa mga mananalita ng Lumang Nordiko. Pinakamatindi ang interaksyon sa dalawang wika sa mga barayti ng wikang sinasalita sa hilagang-silangan na sakop noon ng Danelaw sa rehiyon ng York. Sa kasalukuyan, pinakamakikita ang impluwensiyang ito sa wikang Scots at sa Hilagang Ingles. Nakasentro ang impluwensiya ng mga Nordiko sa Lindsey sa Midlands. Matapos mapasailalim ang Lindsey sa kapangyarihan ng mga Anglo-Sahon noong taong 920, mabilis na kumalat ang Ingles sa naturang rehiyon. Sa modernong Ingles, ang impluwensiya ng mga Nordiko ay makikita sa panghalip sa ikatlong katauhan na nagsisimula sa *th-* ('sila', 'nila', 'kanila': *they, them, their*), na siyang pumalit sa mga orihinal na panghalip ng Anglo-Sahon na nagsisimula naman sa *h-* (*hie, him, hera*). Makikita rin ito sa mga hiram na salita na pumalit sa mga katutubong Lumang Ingles kagaya ng *give* ('magbigay'), *get* ('kumuha'), *sky* ('langit'), *skirt* ('palda'), at *egg* ('itlog'). Mauunawaan ang Lumang Nordiko nang maayos-ayos ng mga mananalita ng ilang mga dayalekto ng Lumang Ingles, lalo na sa may hilaga.

### Gitnang Ingles

>
> *Englischmen þeyz hy hadde fram þe bygynnyng þre manner speche, Souþeron, Northeron, and Myddel speche in þe myddel of þe lond, ... Noþeles by comyxstion and mellyng, furst wiþ Danes, and afterward wiþ Normans, in menye þe contray longage ys asperyed, and som vseþ strange wlaffyng, chyteryng, harryng, and garryng grisbytting.*
>
> [Bagamat sa simula pa lamang, may tatlong paraan na ang mga Ingles sa pagsasalita, yaong nasa Katimugan, nasa Hilaga, at nasa Midlands sa gitna ng bansa, ... Gayunpaman, dahil sa pakikihalubilo at paghahalo, umusbong ang wika ng bansa mula sa mga ito, habang may iilan na gumagamit pa rin ng kakaibang pag-uutal, daldalan, ungol, at nakakarinding ngitngitan.]
>
>
>

Juan ng Trevisa, c. 1385

Karaniwang pinepetsahan ang pagsisimula ng Gitnang Ingles sa pananakop ng mga Normando sa Britanya mula noong 1066. Sa mga sumunod na siglo pagkatapos, sumailalim ang Ingles sa matinding impluwensiya ng anyo ng Lumang Pranses na sinasalita ng mga Normando na nanirahan sa Inglatera at naging bago nitong namumunong uri; kilala ito ngayon bilang Lumang Normando. Sa paglipas ng mga dekada, pawang mga naging bihasa sa dalawang wika ang parehong gitna at nakatataas na uri ng lipunan, mapa-Ingles man o Normando. Pagsapit ng 1150, bihira na lang sa panahong ito ang mga miyembro ng aristokrasya na marunong lamang ng Pranses. Kalaunan, nalinang ang wikang Pranses na ginagamit ng mga Normando bilang wikang Anglo-Normando. Matuturo rin ang paghihiwalay ng Luma sa Gitnang Ingles sa kapanahunan ng paggawa sa komposisyong *Orculum* ng Agustinong kanon na si Orrm noong ika-12 siglo, na nagtatampok sa paghahalo ng mga elemento ng Lumang Ingles at Anglo-Normando sa kauna-unahang pagkakataon.

Samantala, nanatili pa ring marunong lamang sa Ingles ang mababang uri, na kumakatawan sa napakalaking bahagdan ng populasyon. Sa panahong ito, maraming hiram na salita ang ginamit nila na may kinalaman sa politika, batas, at iba pang mga prestihiyosong gawain. Halimbawa, nagmula sa Pranses na *trône* ang salitang Ingles na *throne*, na tumutukoy sa pisikal na inuupuan ng isang hari gayundin sa metaporikal na kapangyarihan nito. Naging simple rin sa panahong ito ang mga impleksiyon ng Ingles, maaaring dahil sa paghahalo ng Lumang Nordiko at Lumang Ingles, na pawang parehas sa morpolohiya ngunit magkaiba ng impleksiyon. Nawala rin ang pagkakaiba ng kaukulang palagyo (nominatibo) at palayon (akusatibo) maliban sa mga panghalip panao, nawala rin ang kaukulang pagamit (instrumental), at naging para lamang sa pag-aari ang kaukulang paari (henetibo). Naging regular din ang maraming mga di-regular na anyo ng impleksiyon,{{sfn|Lass|1992|pp=103–123} at naging payak rin ang sistema ng kasunduan sa mga pangungusap, na humantong sa isang hindi gaanong malayang ayos ng salita.

Ilan sa mga sikat na panitikang naisulat sa Gitnang Ingles ang *Mga Kuwento sa Canterbury* (c. 1400) ni Geoffrey Chaucer at *Ang Kamatayan ni Arturo* (1485) ni Thomas Malory. Naging talamak sa panahong ito ang paggamit sa panitikan ng dayalekto ng mga rehiyon, kagaya sa mga gawa ni Chaucer. Mababasa sa unang salin sa Ingles ni John Wycliffe sa Bibliya noong 1382 ang Mateo 8:20 bilang: "*Foxis han dennes, and briddis of heuene han nestis*" ('May mga lungga ang mga soro, at may mga pugad ang mga ibon sa langit'). Mapapansin rito na may hulaping *-n* pa rin sa pandiwang *have* ('magkaroon') pero wala na sa mga pangngalan.

### Maagang Modernong Ingles

Ang Malawakang Pagbabago ng Patinig na naganap sa mga mahahabang patinig ng Maagang Modernong Ingles. Matapos naging mga diptonggo /ai au/ ang mga nakabukang patinig /iː uː/, umangat nang isang antas kalaunan ang bawat nakasarang patinig upang matumbasan ang pagbabago.
Saklaw ng Maagang Modernong Ingles ng ika-14 hanggang ika-18 siglo ang pagsimple pa lalo na sistema ng impleksiyon, pagsasakodigo sa wika, at ang tinatawag na Malawakang Pagbabago sa Patinig, kung saan nagsimulang lumipat ang mga patinig sa mga salitang Ingles patungo sa modernong bigkas nito. Umangat ang mga gitna at nakabukang patinig at nahati bilang mga diptonggo ang mga nakasarang patinig. Halimbawa, binibigkas noon ang salitang Ingles na *bite* ('kagat', binabasa *bayt*) bilang *beet* ('remolatsa') sa kasalukuyan, at binibigkas naman noon ang *bout* sa *about* ('tungkol', binabasa *abawt*) bilang *boot* ('bota') sa kasalukuyan. Ito ang dahilan kung bakit may malaking pinagkaiba ang pagbigkas sa mga salitang Ingles at sa pagbaybay sa mga ito; ito rin ang dahilan bakit maraming pwedeng maging tunog ang bawat patinig ng Ingles kumpara sa ibang mga wika.

Nagsimula maging prestihiyoso ang paggamit sa wikang Ingles, kumpara sa Normandong Pranses, sa kasagsagan ng kapanahunan ni Enrique V ng Inglatera. Sinimulang gamitin ng Court of Chancery sa Westminster ang Ingles sa mga opisyal na dokumento nito noong bandang 1430, at nabuo dahil rito ang isang bagong pamantayang anyo ng Gitnang Ingles na tinatawag na Pamantayang Chancery mula sa mga dayalekto ng London at Silangang Midlands. Noong 1476, ipinakilala ni William Caxton sa Inglatera ang palimbagan, na lalong nagpalawak pa sa impluwensiya ng naturang pamantayan ng Ingles.

Kabilang sa mga panitikang nakasulat sa Maagang Modernong Ingles ang mga gawa ni William Shakespeare gayundin ang Bersiyon ni Haring Jaime (KJV) ng Bibliya noong 1611. Bagamat halos katulad na ng modernong bigkas at baybay ang mga salita sa puntong ito, may mga pagkakaiba pa rin sa bigkas mula sa modernong Ingles, kagaya ng pagbigkas pa rin sa mga kumpol-katinig na /kn ɡn sw/ sa *knight* ('kabalyero'), *gnat* ('niknik'), at *sword* ('espada'), na sa ngayo'y pawang mga di na binibigkas ang isa sa mga katinig nito. Ilan sa mga tampok ng Maagang Modernong Ingles na ginamit ni Shakespeare ay maituturing na'ng laos o makaluma sa modernong mambabasa nito. Mababasa ang Mateo 8:20 sa KJV bilang: "*The Foxes have holes and the birds of the ayre have nests.*" ('May mga lungga ang mga soro habang may mga pugad ang mga ibon ng himpapawid.') Dito, mapapansin ang pagkawala ng mga kaukulan at ang resulta nito tulad halimbawa ng paggamit sa ayos na paksa–pandiwa–layon (*subject–verb–object*) at sa salitang *of* bilang pamalit sa nawalang kaukulang paari. Makikita rin dito ang mga hiram na salitang nagmula sa Pranses kagaya ng *ayre* (ngayo'y *air*, 'himpapawid') at sa ibang mga kaso, nagpalit mismo sa katutubong salita nito tulad ng *bird* ('ibon') na pumalit sa Lumang Ingles na *fugol*.

### Pagkalat

Pagsapit ng huling bahagi ng ika-18 siglo, naipakalat ng Imperyong Britaniko ang wikang Ingles sa mga teritoryo at nasasakupan nito. Dahil sa paggamit sa kalakalan, agham at teknolohiya, diplomasya, sining, at pormal na edukasyon, Ingles ang naging pinakaunang tunay na pandaigdigang wika, na ginagamit sa pandaigdigang komunikasyon. Ginamit ito sa Hilagang Amerika, ilang bahagi ng Aprika, Oseaniya, at iba pang mga rehiyon. Nang lumaya ang mga bansang may maraming katutubong wika, Ingles ang ginamit nilang opisyal na wika upang maiwasan ang mga politikal na balakid dahil sa paggamit sa isang katutubong wika kesa sa iba. Bumilis pa lalo ang pagkalat ng wika dahil sa mabilis na paglaki ng impluwensiya sa kultura at politika ng Estados Unidos matapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, gayundin sa pagbobrodkast sa buong mundo sa wikang Ingles ng mga brodkaster tulad ng BBC ng Reyno Unido. Ingles ang pinakaginagamit na wika sa ika-21 siglo.

Habang nalilinang ang modernong Ingles, nabuo ang mga pamantayang gabay para sa wika, na ginamit kalaunan sa opisyal na paraan kagaya halimbawa sa pampublikong edukasyon at pahayagan. Noong 1755, nilathala ni Samuel Johnson ang *Dictionary of the English Language*, na nagpakilala sa pamantayang pagbaybay at paggamit sa mga salita. Samantala, nilathala naman ng Amerikanong si Noah Webster noong 1828 ang isang diksiyonaryo na may layuning makapagtatag ng isang pamantayang anyo sa pagsusulat at pagsasalita ng Amerikanong Ingles na hiwalay sa pamantayan ng Britanya. Sa Britanya, unti-unting bumaba ang tingin sa mga dayalekto at barayti ng Britanikong Ingles na wala sa pamantayan, na nagpabilis sa paggamit ng mga prestihiyosong dayalekto ng mga nasa gitnang uri.

Sa modernong Ingles, wala na halos mga kaukulan; tanging makikita na lang ito sa mga panghalip. Halos matatag na rin ang paksa–pandiwa–layon (SVO) na ayos ng salita. Naging talamak na rin ang paggamit sa ilang mga pagbabago sa wika kagaya ng paggamit ng salitang *do* para sa mga kaso kung saan kinakailangang baliktarin ang mga sugnay tulad sa mga tanong. Dumami rin ang mga kaso ng paggamit sa anyong progresibo (mga nagtatapos sa hulaping *–ing* ng pandiwa, at tuloy-tuloy ring nagiging regular ang mga pandiwang may di-regular na anyo (hal. *dreamed* ('napanaginipan') imbes na *dreamt*) gayundin sa paggamit pa lalo sa mga analitikal na alternatibo sa mga impleksiyon (hal. *more polite* ('mas magalang') imbes na *politer*). Dahil sa tindi ng presensiya sa midya ng Amerikanong Ingles, naiimpluwensiyahan na rin pati ang Britanikong Ingles.

## Heograpiya

  Katutubong wika ng mayorya   Katutubong wika ng mayorya at isa sa mga opisyal na wika   Opisyal na wika pero katutubong wika ng minorya   Pangalawang wika: sinasalita ng lagpas 20% ng populasyon, *de facto* na wika ng trabaho, pamahalaan, edukasyon, atbp.
Ayon sa isang ulat noong 2016, tinatayang nasa 400 milyong katao ang katutubong mananalita ng wikang Ingles, at nasa 1.1 bilyong katao naman ang nagsasalita nito bilang pangalawang wika. Ingles ang wika na may pinakamaraming mananalita sa kabuuan, na sinasalita sa lahat ng kontinente. Nakadepende ang dami ng mga mananalita bilang pangalawang wika o bilang banyagang wika sa antas ng kagalingan, mula 400 milyon hanggang lagpas 1 bilyon. Tinataya naman noong 2003 na mas marami ang mananalita ng Ingles bilang pangalawang wika kumpara sa mga katutubong mananalita nito nang tatlo sa isa.

### Tatlong bilog ng Ingles

Kagalingan sa wikang Ingles ng piling mga bansa sa Europa at Mediteraneo ayon sa isang ulat noong 2019:   Napakataas (63.07–70.27)   Mataas (58.26–61.86)   Katamtaman (52.50–57.38)   Mababa (48.69–52.39)   Napakababa (40.87–48.19)   Hindi kasama sa ulat
Grinupo ng lingwistang si Braj Kachru ang mga bansa sa mundo sa tatlong bilog ayon sa antas ng paggamit sa wikang Ingles rito. Ipinapakita ng modelong ito ang pagkalat ng Ingles mula sa mga katutubong bansa nito patungo sa iba, gayundin sa dami ng gumagamit nito sa isang partikular na bansa. Tinatawag ang tatlong bilog bilang "loob", "labas", at "lumalawak". Maaaring gumalaw ang mga bansa papaloob o papalabas depende sa magiging kahihinatnan ng wika rito sa hinaharap.

* **Loobang bilog** (*inner circle*) ang mga bansa na may malaking porsyento ng populasyon ang katutubong mananalita ng Ingles. Kabilang rito ang Reyno Unido, Estados Unidos, Kanada, Australia, Nueva Selanda, Irlanda, at Timog Aprika.
* **Labas na bilog** (*outer circle*) ang mga bansa na may mas maliit na bilang ng mga katutubong mananalita ng Ingles ngunit ginagamit bilang pangalawang wika para sa mga pang-araw-araw na gawain at institusyon kagaya sa edukasyon, pamahalaan, at negosyo. Kabilang rito ang Pilipinas, gayundin ang Nigeria, India, Pakistan, Malasya, Singapura, at Hamayka.
* **Lumalawak na bilog** (*expanding circle*) ang mga bansa kung saan hindi karaniwang sinasalita ang Ingles at tinuturo bilang isang banyagang wika. Sa mga bansang ito kumakalat ang wikang Ingles dahil sa katayuan nito bilang isang pandaigdigang wika.

### Plurisentrikong wika

Isang plurisentrikong wika ang Ingles; ibig sabihin, wala itong iisang pambansang otoridad na namamahala sa pamantayan ng wika. Madalas na sinusundan ng sinasalitang Ingles lalo na sa brodkasting ang mga pambansang pamantayan sa pagbigkas na kinagisnan imbes na isinakodigo. Karaniwang malalaman sa kanilang aksent kung saan nagmula ang mga brodkaster, pero madalas na sinusulat ang iskrip sa mga balita sa isang pandaigdigang anyo ng pamantayang Ingles. Tipikal na dinidikta ng konsenso mula sa mga iskolar ng wika ang mga karaniwang gawi sa pagsusulat sa Ingles, hindi mula sa isang pamahalaan o pandaigdigang organisasyon.

Maiintindihan ng mga Amerikanong tagapakinig ang maraming brodkast na nagmula sa Britanya at kabaligtaran. Maiintindihan ng mga mananalita ng Ingles ang karamihan sa kahit anong mga programa sa radyo at telebisyon gayundin sa mga pelikulang nagmula sa mga bansang nagsasalita ng Ingles. Parehong may pormal at di-pormal na estilo ang pamantayan at panrehiyong barayti ng Ingles, at tanging nagkakaiba lamang sa mga salitang ginagamit (hal. *lift* sa Britanya habang *elevator* sa Amerika), sintaksis (hal. *on the weekend* sa Amerika habang *at the weekend* sa Britanya), at paggamit sa teknikal at di-teknikal na rehistro.

Dahil sa kasaysayan ng paninirahan sa mga bansang nasa loobang bilog, nagawang maipantay ng Britanya ang pagkakaiba sa dayalekto at makagawa ng mga anyong koine ng Ingles sa Timog Aprika, Australia, at Nueva Selanda. Mabilis na natutong mag-Ingles ang marami sa mga migranteng nanirahan sa Estados Unidos. Sa kasalukuyan, malaking bahagdan ng populasyon ng Estados Unidos ngayon ay kaya lamang magsalita ng iisang wika.

Ukol sa pambansang katayuan ng wikang Ingles sa mga piling bansa,

* Sa Australia, walang itinalagang opisyal na wika sa parehong pambansa at pang-estadong lebel.
* Sa Kanada, parehong opisyal na wika sa pambansang lebel ang Ingles at Pranses. Opisyal na wika (o isa sa mga opisyal na wika) rin sa anim na lalawigan at tatlong teritoryo ang Ingles, habang wala namang itinalagang opisyal na wika sa tatlong lalawigan. Sa Quebec, Pranses lamang ang tanging opisyal na wika nito.
* Sa Irlanda, Ingles ang itinalagang pangalawang wika ng bansa, habang Irlandes naman ang itinalagang unang wika.
* Bagamat mayorya ng populasyon ng Nueva Selanda ang nagsasalita ng Ingles, tanging Maori at ang pambansang wikang nakasenyas nito ang itinalagang opisyal na wika ng bansa.
* Walang itinalagang opisyal na wika sa Reyno Unido. Gayunpaman, sa Gales at Hilagang Irlanda, Ingles ang isa sa mga opisyal na wika nito. Walang itinalagang opisyal na wika sa Eskosya at Inglatera.
* Sa Estados Unidos, Ingles ang itinalagang opisyal na wika ng bansa sa bisa ng isang kautusang tagapagpaganap noong 2025. Opisyal na wika (o isa sa mga opisyal na wika) ang Ingles sa 32 estado at limang teritoryo. Walang itinalagang opisyal na wika sa natitirang 18 estado at sa Distrito ng Columbia.

### Pandaigdigang wika

Katayuan ng wikang Ingles sa pampublikong edukasyon sa bawat rehiyon:  Kinakailangang asignatura  Mapipiling asignatura  Walang datos
Inilalarawan minsan ang wikang Ingles bilang ang pinakaunang pandaigdigang *lingua franca*, o di kaya'y bilang ang pinakaunang pandaigdigang wika. Pinakaginagamit na wika ang Ingles pagdating sa paglalathala, telekomunikasyon, kalakalan, libangan, at diplomasya. Nakamit nito ang pagkapantay sa wikang Pranses noong 1919 sa kasagsagan ng negosasyon sa Kasunduan sa Versailles. Pagsapit ng pagtatag sa Mga Nagkakaisang Bansa noong 1945, naging pangunahing wika na ang Ingles; isa ito sa anim na opisyal na wika ng naturang organisasyon at ang kasalukuyang pinakaginagamit na wika sa pandaigdigang diplomasya at pakikipag-ugnayan. Nakatalaga ang Ingles bilang isang opisyal na wika o di kaya'y wika ng trabaho sa maraming mga pandaigdigang organisasyon kagaya ng Pandaigdigang Lupong Olimpiko (IOC), Ginagamit rin ito bilang wika ng trabaho kahit maging sa mga panrehiyong organisasyon kagaya ng Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya (ASEAN) at Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko (APEC), kung saan hindi gaanong kalaganap ang paggamit sa naturang wika sa mga kasaping bansa nito. Sa Unyong Europeo (EU), Ingles ang karaniwang ginagamit na wika ng trabaho ng mga kasaping bansa nito kahit na pinapayagan ng unyon na gumamit ang mga kasapi nito ng kahit anong wika. Ingles ang ginagamit na basehan sa mga kontroladong likas na wika, gayundin bilang ang wikang ginagamit sa larangan ng paglalayag at pagpapalipad.

English Proficiency Index noong 2014:   Napakataas (80–100%)   Mataas (60–80%)   Katamtaman (40–60%)   Mababa (20–40%)   Napakababa (0.1–20%)   Walang datos
Wikang Ingles ang pinaka-inaaral na banyagang wika sa mundo. Nag-aaral ang karamihan sa mga tao ng Ingles dahil sa praktikal na kadahilanan at hindi sa ideolohiya. Sa EU, Ingles ang pinakasinasalitang banyagang wika sa 19 sa 25 kasaping bansa nito kung saan hindi opisyal na wika ito. Ayon sa isang opisyal na poll noong 2012 (noong kasapi pa ang Reyno Unido) sa mga kasaping bansa na hindi opisyal na wika ang Ingles, 38% ng mga sumagot ay nagsabing kaya nilang makapagsalita ng Ingles sa antas ng pakikipag-usap sa iba. Kinokonekta ang matinding impluwensiya ng Ingles sa pagbilis ng kamatayan ng ibang mga maliliit na wika; dahil rito, inaakusahan din ang wika ng imperyalismo at marami rin ang aktibong tumututol sa paggamit nito. Gayunpaman, patuloy pa ring dumadami ang mga mananalita ng Ingles dahil sa paniniwalang nagdadala ng kaginhawaan at mas mabuting buhay ang paggamit nito.

Kinakailangang marunong sa wikang Ingles sa maraming mga larangan kagaya ng sa medisina at kompyuting. Bagamat magkasingpantay noon ang Ingles sa Pranses at Aleman pagdating sa pananaliksik, Ingles na ang natatanging nananaig na wika sa kasalukuyan. Makikita ang dominasyon nito sa maagham na paglalathala sa mga indeks ng mga siyentipikong dyornal kagaya ng *Chemical Abstracts*: noong 1998, nasa lagpas 80% ng lahat na naka-indeks na siyentipikong artikulo ng dyornal ang nakasulat sa Ingles, 90% sa mga likas na agham noong 1996, at 82% sa araling pantao noong 1995.

Sa kasagsagan ng dekolonisasyon sa Imperyong Britaniko noong dekada 1950s at 1960s, patuloy na ginamit ng mga lumayang kolonya ang wikang Ingles imbes na alisin ito sa mga wika ng kanilang bansa. Halimbawa, patuloy na ginagamit sa India ang Ingles matapos nitong lumaya sa Reyno Unido. India ngayon ang ikatlong may pinakamaraming inilalathalang aklat sa naturang wika matapos ng Estados Unidos at Reyno Unido, kahit na di lalagpas sa 5% ng populasyon nito ang marunong magsalita ng Ingles nang maayos. Noong 2004, ipinagpalagay ng iskolar na si David Crystal na India ang may pinakamalaking populasyon na kayang magsalita o makaunawa ng Ingles sa mundo, bagamat marami ring iskolar na naniniwalang Estados Unidos pa rin ang may hawak sa naturang titulo. Marami sa mga mananalita ng Ingles Aprika ang bahagi ng pamayanang "Apro-Sakson" ng kontinente. Pinaniniwalaan na mananatili ang Ingles bilang isang wikang koine sa hinaharap.

## Dayalekto, aksent, at barayti

Maraming mga dayalekto ng wikang Ingles ang natukoy ng mga dayalektologo, na kumakatawan sa panrehiyong pagkakaiba pagdating sa balarila, bokabularyo, at pagbigkas. Naiiba ito sa mga panrehiyong aksent, na tanging tumutukoy lamang sa pagkakaiba sa pagbigkas. Karaniwang hinahati ng mga lingwista ang wikang Ingles sa dalawang malalawak na kategorya, Britanikong Ingles (BrE) at Hilagang Amerikanong Ingles (NAE).

### Britanya at Irlanda

* Boses ni Alain de Botton, na may modernong aksent na RP.
* Boses ni Danny Baker, na may aksent na Cockney.
* Boses ni Russell Brand, na lumaki sa Essex at may aksent na Estuaryong Ingles.
* Boses ni Damien Hirst, na may aksent na kanlurang Yorkshire.
* Boses ni John Bishop, na may aksent na Scouse.
* Boses ni Rob Brydon, na may aksent na katimugang Gales.
* Boses ni Alex Salmond, na gumagamit ng isa sa mga aksent ng Eskosya.
* Boses ni George Best, na may aksent na Hilagang Irlanda.
* Boses ni Mary Robinson, na gumagamit ng isa sa mga aksent ng Irlanda.

Mga pangunahing rehiyon ng mga dayalekto ng wikang Ingles sa Britanya at Irlanda.
Dahil sinasalita na ang wikang Ingles sa Britanya sa nakalipas na humigit-kumulang 1,500 taon, maraming mga dayalekto ng wika ang nabuo rito. Sa Reyno Unido, itinuturing ang Received Pronunciation (RP, lit. na 'Tamang Pagbigkas'), isang edukadong aksent na nagmula sa Timog-silangang Inglatera, bilang ang tradisyonal na pamantayang ginagamit sa brodkasting partikular na ang BBC (kaya tinatawag din itong *BBC English*, lit. na 'Ingles ng BBC') at kinokonsidera bilang pinaka-prestihiyoso sa lahat ng mga dayalekto ng bansa. Ang mabilis na pagkalat ng aksent na ito dahil sa midya ang siyang itinuturong dahilan sa mabilis ding pagbaba ng paggamit sa mga panlalawigang aksent. Napag-alaman sa Sarbey ng mga Dayalekto ng Ingles noong 1950 hanggang 1951 na bagamat may pagkakaiba pa rin sa balarila at bokabularyo ang mga dayalekto ng wikang Ingles sa Reyno Unido, mapapansing kumokonti ang pagkakaibang ito sa paglipas ng panahon.

Gayunpaman, tanging naapektuhan lamang ang mga pagkakaiba ng mga dayalekto pagdating sa balarila at bokabularyo. Nasa 3% lamang ng mga Ingles ang aktuwal na gumagamit ng RP sa karaniwang usapan; ginagamit ng natirang 97% ang mga panrehiyong aksent na naimpluwensiyahan lamang ng RP sa iba't ibang antas. Meron ding pagkakaiba sa mga gumagamit ng RP, lalo na sa panlipunang uri sa pagitan ng RP ng Mataas at Mababang Uri gayundin sa katutubong mananalita ng RP at sa mga gumagamit ng RP pero hindi lumaki sa naturang aksent. Sa Britanya, may maituturing ding pagkakaiba sa pagitan ng mga panlipunang uri; kinokonsidera bilang taliwas sa pamantayan ang ilang mga katangian kahit na di-hamak na laganap ito na madalas ding idinidikit sa pananalita ng mabababang uri. Halimbawa nito sa kasaysayan ang pagtatanggal ng *h* ng mga mabababang uring mananalita ng Ingles ng London, lalo na ang Cockney, na ngayo'y isa na'ng karaniwang katangian ng naturang dayalekto. Gayunpaman, nananatili pa rin itong wala sa rehistro ng mga matatataas na uri ng lipunang Britaniko.

Mahahati sa apat na pangunahing rehiyon ng dayalekto ang Ingles sa Inglatera: Timog-silangan, Timog-kanluran (kilala ring Ingles ng West Country), Midlands, at Hilaga. Sa bawat rehiyon na ito, meron ding mga dayalekto: nahahati ang Hilaga sa mga dayalektong Yorkshire, Geordie (sinasalita sa Newcastle), at Lanchashire, na kinabibilangan ng mga suburbanong dayalekto ng Manchester (Mancunian) at Liverpool (Scouse). Dahil sa pagiging sentro ng pananakop ng mga Danes noong kapanahunan ng mga Viking sa Inglatera, nanatili ang mga Nordikong katangian sa wika sa mga dayalektong ito kesa sa ibang mga rehiyon, lalo na sa dayalektong Yorkshire. Samantala, sa Kanlurang Midlands, naipreserba naman sa mga dayalektong tulad ng Black Country (Yam Yam) at sa Birmingham (Brummie) ang mga arkaikong katangian mula sa maagang moderno at Gitnang Ingles kagaya ng mga Hermanikong elemento sa balarila at bokabularyo.

Simula noong ika-15 siglo, nakasentro sa London ang mga dayalekto ng Timog-silangang Inglatera. Tradisyonal na ginagamit doon ang dayalektong Cockney ng mga mabababang uri kaya mababa rin ang tingin dito. Dahil sa pagkalat ng mga katangian ng Cockney sa ibang mga dayalekto sa rehiyon, kinokonsidera ng midya ito bilang isang bagong dayalekto ng Estuaryong Ingles, bagamat tutol dito ang ilang mga lingwista dahil sa impluwensiya ng London sa karatig-lugar nito noon pa man. Ilan sa mga katangiang kumalat mula London ang mga sumusunod:

* sumisingit na *R**,* pagbigkas ng salitang *drawing* ("pagguhit") bilang *drawring* /ˈdrɔːrɪŋ/ kung saan sumisingit sa isang bahagi ng salita ang tunog na *r*.
* glotalisasyon ng *t**,* pagbigkas sa *Potter* bilang *Po'er* /ˈpɒʔə/ kung saan pinapalitan ang tunog na *t* ng impit)
* paghaharap ng *th*, pagbigkas sa *thanks* ("salamat") bilang *fanks* o *bother* ("abala") bilang *bover* kung saan nagiging *f* o *v* ang tunog na *th*.

Kinokonsidera na ngayon bilang hiwalay na wika ang wikang Scots, pero nagmula ito sa maagang Hilagang Gitnang Ingles, at nadebelop at naimpluwensiyahan kalaunan ng ibang mga wika kagaya ng wikang Gaeliko at Lumang Nordiko. Nagtataglay din ng maraming dayalekto ang wikang Scots. Bukod dito, kabilang ang Ingles ng Eskosya sa mga barayti ng pamantayang Ingles sa Eskosya; karamihan sa mga ito ay mga dayalekto ng hilagang Inglatera na naimpluwensiyahan ng wikang Scots.

Samantala, sa Irlanda, maraming mga anyo ng wikang Ingles ang nagsimulang gamitin matapos ang pananakop ng mga Anglo-Norman sa naturang rehiyon noong ika-11 siglo. Sa kondado ng Wexford at sa rehiyong pumapalibot sa Dublin nadebelop ang dalawang dayalekto na ngayo'y wala na, Forth and Bargy at Fingallian. Parehong nagmula ito sa Maagang Modernong Ingles at ginamit hanggang noong ika-19 na siglo. Gayunpaman, nagmula ang modernong anyo ng wikang Ingles sa Irlanda sa kolonisasyon ng mga Ingles simula noong ika-17 siglo. Sa kasalukuyan, nahahati ang Ingles ng Irlanda sa Ingles ng Ulster, Ingles ng Hilagang Irlanda na naimpluwensiyahan nang matindi ng wikang Scots, at marami pang mga dayalekto sa Irlanda. Kagaya ng dayalekto ng Eskosya gayundin ng karamihan sa mga dayalekto ng Hilagang Amerika, nananatili ang rotosidad sa halos lahat ng mga dayalekto sa naturang rehiyon di tulad ng mga dayalektong naimpluwensiyahan ng RP.

### Hilagang Amerika

* Boses ni Emery Emery, na lumaki sa Midwest sa Estados Unidos at may aksent na Pangkalahatang Amerikano.
* Boses ni Martha Roby, na lumaki sa Alabama na may aksent na Timog Amerikano.
* Boses ni Chuck Zito, na may aksent na New York.
* Boses ni Marty Walsh, na may aksent na Boston.
* Boses nina D.J. Shockley at Russell Gage, na parehong may aksent na Aprikanong Amerikano.
* Boses ni Margaret Atwood, na may aksent na Pamantayang Canada.

Bahagdan ng mga Amerikanong edad lima pataas sa 50 estado, Washington DC, at Puerto Rico na nagsasalita ng wikang Ingles sa tahanan, ayon sa American Community Survey, isang sarbey na isinagawa noong 2016 hanggang 2021
Dahil sa mataas-taas na antas ng paghahalo, akomodasyon, at koinesasyon na naganap noong panahong kolonyal sa Hilagang Amerika, itinuturing ang mga dayalekto ng wikang Ingles sa kontinente bilang walang pinagkaiba sa isa't isa kumpara sa Inglatera. Gayunpaman, ipinapakita sa modernong pananaliksik na may mga pagkakaiba rin ang mga dayalekto at barayti ng wika sa Hilagang Amerika. Tumataas ang baryasyon sa aksent sa Estados Unidos sa panrehiyong antas pero bumababa sa lokal na antas, bagamat nananatili pa rin itong nasa isang kontinuo ng mga magkakaparehong aksent na kilala sa tawag na Pangkalahatang Amerikano (GA).

Kinokonsiderang bahagi ng Pangkalahatang Amerikano ang mga barayti ng wikang Ingles ng Canada maliban sa rehiyong Atlantiko ng bansa gayundin sa Quebec, bagamat may mga maliliit na pagkakaiba sila sa mga aksent ng Estados Unidos kagaya ng pagtaas ng mga patinig na  /aɪ/ at  /aʊ/ bago ang mga di-matutunog na katinig at mga pagkakaiba sa pagsusulat at pagbigkas sa mga salita. Kabilang sa Ingles ng Atlantikong Canada ang Maritime at Newfoundland, at naimpluwensiyahan ng wikang Ingles ng Britanya at Irlanda, gayundin ng mga wikang Irlandes, Gaeliko, at Pranses, partikular na ang barayti na Acadia.

Karamihan sa mga aksent ng Hilagang Amerika ay pawang mga rotiko; ibig sabihin, binibigkas nila ang tunog na *r*. Di tulad ng sitwasyon sa Britanya, itinuturing itong prestihiyoso lalo na sa pagtatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, kung saan hinahanay ang di pagbigkas sa *r* sa mga mababang uri at di nakapagtapos. Sa kasalukuyan, nananaig na ang rotosidad sa Ingles ng Katimugang Amerika, mula sa historikal na pagkaprestihiyoso ng di pagbigkas sa *r*. Karaniwang inilalarawan ang mga aksent nito bilang *twang* (may katangian ng pailong) o *drawl* (pinapahaba), at natutukoy agad dahil sa pagbubura ng patinig na /aɪ/ sa pagbigkas sa mga salitang tulad ng *spy* ("espiya"), na binibigkas na parang *spa*, ang paghahati sa mga harapang patinig bilang mga madudulas na patinig o maging dalawang hiwalay na pantig (hal. *press* "midya" na binibigkas na parang *prey-us*), ang pag-iisa ng bigkas sa *pen* ("panulat") at *pin* ("pantusok"), at iba pa. Karamihan sa mga pagbabagong ito ay nagsimula lamang noong ika-19 na siglo.

Samantala, ginagamit naman ng nagtatrabaho at gitnang uri ng mga Aprikanong Amerikano ang Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles (AAVE). Di tulad ng karamihan ng mga aksent sa kontinente, karaniwan itong di-rotiko. Nagmula ito sa mga inaliping Aprikano at Aprikanong Amerikano na naimpluwensiyahan ng mga di-pamantayang aksent ng Katimugang Estados Unidos. Gayunpaman, pinaniniwalaan ng ilang mga lingwista na nagmula ito sa mga wikang Aprikano na sinasalita ng mga alipin na napilitang gumawa ng isang pidgin o creole ng wikang Ingles upang magkaintindihan sila sa ibang mga aliping nagmula sa ibang lugar. Dahil sa mga karaniwang katangian nito sa ibang mga aksent sa rehiyon, mabilis itong kumalat at ginamit sa lugar upang maging isa sa mga pangunahing aksent nito simula noong ika-19 at ika-20 siglo. Karaniwang hinahanay ang AAVE bilang isang anyo ng "pangit" na Ingles na sinasalita ng mga hindi edukado (kasama rin ang mga katimugang aksent ng mga Puti), bagamat unti-unti na itong kinikilala bilang isang ganap na barayti ng wikang Ingles.

### Australia at Nueva Selanda

* Boses ng isang lalaki na may pangkalahatang aksent na Australia.
* Boses ni Julia Gillard, na may pangkaraniwang aksent na Australia.
* Boses ni Geoffrey Rush, na may pangmayamang aksent na Australia.
* Boses ni Eleanor Catton, na may aksent na Nueva Selanda.
* Boses ni John Key, na may aksent na Nueva Selanda.

Simula noong 1788, sinasalita na ang wikang Ingles sa kontinente ng Oseaniya, at nadebelop ang wikang Ingles ng Australia bilang ang pangunahing wika ng mga naninirahan sa Australia sa ilalim ng isang pangkalahatang aksent. Naging pangunahing wika rin ang wikang Ingles sa Nueva Selanda, bagamat hindi sa antas ng sa Australia. Magkaugnay ang dalawang uri ng wikang Ingles, na nag-impluwensiya sa isa't isa kasama ang mga wikang Ingles ng Timog Aprika at ng Timog-silangang Inglatera. Tulad ng mga dayalektong ito, pawang mga di-rotiko rin ang mga wikang Ingles sa dalawang bansa, maliban sa pulong South sa Nueva Selanda. Partikular na kilala ang mga Ingles ng Australia at Nueva Selanda sa kanilang mga patinig: marami sa mga maiiksing patinig ang hinaharap o tinataas, habang nagiging mga diptonggo ang marami sa mga mahahabang patinig. Ipinapakita rin sa Ingles ng Australia ang pagtatangi sa mga maiiksi at mahahabang patinig, isang katangiang di nakikita sa ibang mga barayti ng wika. Humahanay rin ang balarila nito sa Britaniko at Amerikanong Ingles; kagaya ng sa Amerikanong Ingles, itinuturing ang mga pangngalang kolektibo bilang isahan (hal. ginagamit sa pangngalang kolektibo na *government* ang kopulang *is* imbes na ang katumbas nitong pangmaramihan na *are*). Samantala, gumagamit naman ang Ingles ng Nueva Selanda ng mga harapang patinig na mas mataas pa kesa sa Ingles ng Australia.

### Timog-silangang Asya

* Boses ng isang lalaking may aksent na Singapura.
* Boses ng isang lalaki at babaeng may aksent na Pilipino.

Isa sa mga opisyal na wika ang wikang Ingles sa Pilipinas, kung saan talamak ang paggamit sa naturang wika lalo na sa industriya, negosyo, midya, at mga dokumento ng pamahalaan. Naging mahalaga ito sa bansa simula noong panahon ng mga Amerikano mula 1898 hanggang 1946. Ginagamit din ang Taglish bilang isang anyo ng pagpapalitang-kodigo sa pagitan ng wikang Tagalog at Ingles.

### Aprika, Karibe, at Timog Asya

* Boses ng isang lalaki na may aksent na Timog Aprika.
* Boses ni Chimamanda Ngozi Adichie, na may edukadong aksent na Nigeria.
* Boses ng babae at lalaki na may aksent na Hamayka.
* Boses ni Arundhati Roy, na may aksent na India.

Madalas na sinasalita ang wikang Ingles sa katimugang Aprika, kung saan isa ito sa mga opisyal na wika ng mga bansa sa rehiyon. Sa Timog Aprika, sinasalita na ang wikang Ingles simula pa noong 1820 kasama ng wikang Afrikaans at mga wikang Aprikanong tulad ng mga wikang Khoe at Bantu. Sa kasalukuyan, tinatayang nasa 9% ng populasyon ng Timog Aprika ang nagsasalita ng wikang Ingles ng Timog Aprika (SAE) bilang kanilang unang wika. Isang di-rotikong barayti ang SAE na sumusunod madalas sa RP. Isa ito sa mga kaunting di-rotikong barayti ng wikang Ingles na walang sumisingit na *R*. Nakadepende sa mga katutubong wika ng mananalita ang mga barayti ng pangalawang wika sa bansa. Pawang mga patinig ang karamihan sa mga pagkakaiba sa ponolohiya mula sa RP. Kabilang sa mga pagkakaiba naman sa katinig ang tendensiya ng mga mananalita na bigkasin ang mga katinig na /p, t, t͡ʃ, k/ nang walang paghinga (hal. binibigkas ang *pin* ("pantusok") bilang [pɪn] imbes na [pʰɪn] tulad ng ibang mga barayti), habang binibigkas naman ang *r* bilang isang simpleng pakatal [ɾ] imbes bilang pasutsot.

Sinasalita sa Nigeria ang isang barayti ng wikang Ingles, kung saan sinasalita ito sa iba't ibang antas ng humigit-kumulang 150 milyong katao. Bagamat tradisyonal na naimpluwensiyahan ng Britanikong Ingles, unti-unti na'ng naiimpluwensiyahan rin ito ng Amerikanong Ingles simula noong ika-20 siglo. Umusbong din ang mga natatanging salita at konsepto sa naturang barayti na ito upang punan ang mga pangkulturang konsepto na natatangi sa bansa.

Kumalat ang mga barayti ng wikang Ingles sa mga dating sakop ng Gran Britanya sa Karibe, kabilang na ang Hamayka, kapuluang Leeward at Windward, Trinidad at Tobago, Barbados, kapuluang Kayman, at Belise. May mga sari-sariling barayti ng Ingles ang mga ito, gayundin ng mga wikang creole na nakabatay sa Ingles at mga wikang Aprikano. Pinakaprominente sa mga ito ang Ingles ng Hamayka at ang wikang creole nito. Sa Gitnang Amerika, sinasalita ang mga wikang creole na nakabatay sa Ingles sa mga rehiyon ng Nicaragua at Panama na nakaharap sa Karibe. Karaniwang bihasa ang mga mananalita sa mga ito sa parehong barayti ng Ingles at ng creole, at talamak ang pagpapalitang-kodigo sa mga ito. Inilalarawan ang sitwasyong ito bilang isang bahagi ng kontinuo kung saan itinuturing na pormal na rehistro ang mga barayti ng Ingles habang di-pormal naman ang mga wikang creole.

Karamihan sa mga barayti ng wikang Ingles sa Karibe ay nakabatay sa Britanikong Ingles, kaya naman karamihan din sa mga ito ay pawang mga di-rotiko maliban sa pormal na rehistro ng wikang Ingles ng Hamayka, na karaniwang rotiko. Naiiba ang barayti na ito mula sa RP sa imbentaryo ng patinig nito, na itinatangi sa haba imbes sa diin tulad ng pamantayang wikang Ingles. Mga monoptonggo na [eː] at [oː] ang mga diptonggong /ei/ at /ou/. Minsan ding binibigkas ang [ie] at [uo] bilang kabaligtaran ng isa't isa (hal. binibigkas ang *bay* ("look") bilang [bʲeː]). Karaniwan ding tinatanggal ang huling bahagi ng isang kambal-katinig kung nasa dulo ito ng isang salita (hal. binibigkas ang *child* ("anak") bilang [t͡ʃail]),

Samantala, sa India, karaniwang tinitingnan ang RP bilang ang "tamang" anyo ng wikang Ingles kaya ito rin ang ginagawang basehan para sa lokal na barayti nito. Matutukoy ang aksent ng Ingles ng India dahil sa pagbigkas sa mga ponemang tulad ng /t/ at /d/ bilang mga kaakibat nitong katinig sa dilang pulupot [ʈ] at [ɖ], pagpapalit sa mga ponemang /θ/ at /ð/ sa katumbas nitong katinig sa ngipin [t̪] at [d̪]. Binibigkas din minsan ng ilang mga mananalita ng barayti ang mga salita ayon sa eksakto nitong pagbaybay (hal. binibigkas ang /gh/ sa *ghost* bilang matunog na pasara na may paghinga [ɡʱ], kahit na tahimik na titik ang *h* sa salitang ito).

### Di-katutubong barayti

* Boses ng isang lalaking lumaki sa wikang Kastila na nagsasalita ng wikang Ingles.
* Boses ni Shinzo Abe, isang Hapones, na nagsasalita ng wikang Ingles.
* Boses ni Werner Herzog, isang Aleman, na nagsalita ng wikang Ingles.

Maaaring iba ang pagbigkas sa mga salitang Ingles ang mga mananalitang hindi lumaki sa naturang wika. Dahil ito sa paglalapat nila sa ponolohiya ng kanilang wikang kinagisnan sa mga salitang ito o di kaya'y paggamit sa mga estratehiyang katulad sa mga paraan sa pagtuto bilang pangunahing wika. Humahantong kalaunan ang mga ito sa mga di-karaniwang pagbigkas sa mga salita na hindi matatagpuan sa mga barayti ng wikang Ingles.

## Ponolohiya

Nagkakaiba ang ponolohiya ng wikang Ingles depende sa dayalekto, ngunit madalas pa ring nagkakaunawaan ang mga mananalita nito kahit ganito. Nakakapekto ang barayti ng ponolohiya sa imbentaryo ng mga ponema, na siyang nagdidikta sa pagkakaiba sa ponetika at pagbigkas sa mga ponema. Inilalarawan ng bahaging ito ang mga pamantayang barayti ng wikang Ingles: Received Pronunciation ng Reyno Unido at General American (GA, lit. na 'Pangkahalatang Amerikano') ng Estados Unidos.

### Katinig

Nasa 24 na ponemang katinig ang marami sa mga dayalekto ng wikang Ingles; 26 kung isasama pati ang /x/ at /ʔ/. Tumpak para sa Ingles ng California at sa RP ang sumusunod na imbentaryo.

Mga ponemang katinig ng wikang Ingles| LugarParaan | Labi | Labi–ngipin | Ngipin | Gilagid | Likurang gilagid | Paleta | Ngala-ngala | Tagukan |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Pailong |  | m |  |  |  | n |  |  |  | ŋ |  |
| Pasara | p | b |  |  | t | d |  |  |  | k | ɡ | (ʔ) |  |
| Pasara-sutsot |  |  |  |  |  |  | tʃ | dʒ |  |  |  |  |
| Pasutsot |  | f | v | θ | ð | s | z | ʃ | ʒ |  | (x) |  | h |  |
| Palapit | Gitna |  |  |  |  |  | ɹ |  | j |  | w |  |
| Gilid |  |  |  |  | l |  |  |  |  |

Inilalarawan ang mga bawat pares ng mga tunog na may harang (pasara, pasara-sutsot, pasutsot) bilang *fortis* at *lenis* ("malakas" at "mahina"). Sa bawat pares, una ang *fortis* habang pangalawa naman ang *lenis*. Mas matindi ang pagpapalabas ng hangin sa mga katinig na *fortis* at palaging di-matunog. Bahagya namang matunog ang mga katinig na *lenis* sa simula at dulo ng salita, at ganap na matunog kung nasa pagitan ng mga patinig. May mga karagdagang artikulasyon ang mga katinig na *fortis* sa ilang mga dayalekto, tulad halimbawa ng pag-ihip (hal. [pʰ]) kung mag-isa ito o nasa simula ng nakadiin na pantig. Sa mga salitang may iisang pantig, mas maiksi ang pagbigkas sa mga ito kumpara sa katumbas nitong *lenis;* halimbawa, mas mabilis bigkasin ang salitang *nip* ("kurot") kesa sa *nib* ("dulo ng panulat").

May dalawang alopono ang katinig na palapit pagilid /l/ sa RP: [l] (hal. *light* [laɪt] "liwanag") na inilalarawan bilang *malinaw*, at [ɫ] (hal. *full* [fʊɫ] "puno [ng laman]") na inilalarawan naman bilang *madilim*. Samantala, mas madalas na madilim na anyo ang ginagamit sa GA.

Nawawalan ng tunog naman ang mga tunog na walang harang (malapatinig, pailong, likido) kapag sumusunod sa isang di-matunog na tunog na may harang, at palaging silabiko ang mga ito kapag sumusunod sa isang katinig sa dulo ng mga salita.

### Patinig

Diptonggo sa dulo| RP | GA | Salita |
| --- | --- | --- |
| eɪ | *b**ay |
| əʊ | oʊ | *r**oa**d* |
| aɪ | *cr**y |
| aʊ | *c**ow |
| ɔɪ | *b**oy |

Diptonggo sa gitna| RP | GA | Salita |
| --- | --- | --- |
| ɪə | ɪɹ | *p**eer |
| eə | ɛɹ | *p**air |
| ʊə | ʊɹ | *p**oor |

Monoptonggo| RP | GA | Salita |
| --- | --- | --- |
| iː | i | *n**ee**d* |
| ɪ | b**i**d |
| e | ɛ | *b**e**d* |
| æ | *b**a**ck* |
| ɑː | ɑ | *br**a |
| ɒ | *b**o**x* |
| ɔ, ɑ | *cl**o**th* |
| ɔː | *p**aw |
| uː | u | *f**oo**d* |
| ʊ | *g**oo**d* |
| ʌ | *b**u**t* |
| ɜː | ɜɹ | *b**ir**d* |
| ə | *comm**a |

Nakadepende sa dayalekto ang pagbigkas sa mga patinig, kaya isa ito sa mga pinakamapapansing aspeto ng aksent ng isang mananalita. Makikita sa talahanayan ang mga ponemang patinig sa parehong RP at GA gamit ang mga pamantayang leksema.

Ponemiko ang mga patinig sa RP; ibig sabihin, may mahahabang patinig sa barayti na ito. Walang ganitong pagtatangi sa GA. Gayunpaman, sa parehong RP at GA, umiiksi sa haba ang mga patinig bago ang mga katinig na *fortis* sa parehong pantig, pero hindi bago ang mga katinig na *lenis* o sa mga bukas na pantig. Ibig sabihin, mas maiiksi ang pagbigkas sa mga patinig sa mga salitang tulad ng *rich* ("mayaman") kumpara sa mga salitang kagaya ng *ridge* ("tagaytay"). Dahil karaniwang di-matunog ang mga katinig na *lenis* sa dulo ng mga pantig, mahalagang pantukoy ang haba ng patinig para madetermina kung ang kasunod ba na katinig ay *fortis* o *lenis*.

Nakikita lamang ang patinig na /ə/ sa mga walang diin na pantig at mas bukas sa kalidad kapag nasa dulo ng mga pantig. Hindi itinatangi sa ilang mga dayalekto ang mga patinig na /ɪ/ at /ə/ sa mga bahaging walang diin, kagaya ng pagiging magkasingtunog ng mga salitang *rabbit* ("kuneho") at *abbot* ("abad"), sa prosesong tinatawag na pagsasama ng mga mahihinang patinig. Nagiging patinig na tunog-*R* [ɚ] ang mga diptonggong /ɜr/ at /ər/ sa GA, kagaya halimbawa ng salitang *further* ("higit pa"), na binibigkas bilang [ˈfɚðɚ] imbes na /ˈfɜrðər/, habang [ˈfəːðə] naman sa RP.

### Ponotaktika

Nagtataglay ang mga pantig sa wikang Ingles ng patinig bilang gitna nito. Opsyonal lamang ang simula at dulo ng pantig. Maaaring magsimula ang mga pantig nang hanggang sa tatlong katinig (hal. *sprint* "takbo"), at magtapos nang hanggang sa lima (hal. *angsts* "pagkabalisa"). Pinagpapalagay na ang salitang *strengths* ("mga lakas") ang pinakamalapit sa pinakakomplikadong posibleng pantig na maaaring mabuo sa wika. May mga limitasyon sa mga katinig na pwedeng maging magkatabi sa isa't isa depende kung nasa simula o dulo ito ng isang pantig. Maaaring maging isa sa apat na uri ng mga kambal-katinig ang mga katinig sa simula: pasara at palapit (hal. *play* "maglaro"), di-matunog na pasutsot at palapit (hal. *sly* "tuso") o di-matunog na pasara (hal. *stay* "manatili"), o ang titik na *s*, di-matunog na pasara, at palapit (hal. *string* "tali"). Pinapayagan lamang ang kambal-katinig na pailong at pasara sa dulo. Palaging sumasang-ayon ang mga magkakatabing tunog na may harang sa tunog, at bawal ang mga matitinis na katinig at pasara na nasa parehong lugar ng artikulasyon. May mga katinig na limitado lamang ang paggamit: maaari lamang sa simula ng pantig ang tunog na /h/ habang maaari lamang sa dulo ng pantig ang tunog na /ŋ/.

### Diin, ritmo, at intonasyon

Mahalaga ang diin sa wikang Ingles. May mga pantig na dinidiinan, habang hindi naman sa iba. Kombinasyon ang diin ng haba, tindi, kalidad ng patinig, at minsan, pagbabago sa tinis. Mas mahaba at malakas ang pagbigkas sa mga dinidiinang pantig, habang madalas na binabawasan ng mga patinig ang mga di-dinidiinang pantig.

Ponemiko ang diin sa wikang Ingles. Halimbawa, ang salitang *contract* ay maaaring maging pangngalan ("kontrata") o pandiwa ("paliitin" o "magkasakit") depende sa kung saang pantig ang diin: pangngalan ito kung nasa unang pantig ( /ˈkɒntrækt/ *KON-trakt*) at pandiwa naman kung nasa pangalawa ( /kənˈtrækt/ *kən-TRAKT-'*). Ginagamit din ang diin para itangi ang mga salita mula sa mga parirala; halimbawa, *hotdog* ( /ˈhɒtdɒɡ/, isang uri ng pagkain) kumpara sa *hot dog* { /ˈhɒt ˈdɒɡ/, "mainit na aso"). Pagdating sa ritmo, inilalarawan ang wikang Ingles bilang isang wikang pa-diin ang tayming; ibig sabihin, madalas na parehas lang ang haba ng oras sa pagitan ng mga dinidiinang pantig.

### Pagkakaiba

Mga katangiang ponolohikal sa mga pamantayanag barayti ng wikang InglesItago|  | Estados Unidos | Canada | Irlanda | Hilagang Irlanda | Eskosya | Inglatera | Gales | Timog Aprika | Australia | Nueva Selanda |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Pag-iisa sa bigkas ng *father* at *bother* | Oo | Oo |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Di-mabilog ang /ɒ/ | Oo | Oo | Oo |  |  |  |  |  |  |  |
| Pagbigkas sa /ɜr/ bilang [ɚ] | Oo | Oo | Oo | Oo |  |  |  |  |  |  |
| Pag-iisa sa bigkas ng *cot* at *caught* | Maaari | Oo | Maaari | Oo | Oo |  |  |  |  |  |
| Pag-iisa sa bigkas ng *full* at *fool* |  |  |  | Oo | Oo |  |  |  |  |  |
| Pagpapalitan ng /t, d/ | Oo | Oo | Maaari | Madalas | Minsan | Minsan | Minsan | Minsan | Oo | Madalas |
| Pag-iiba sa bigkas ng *trap* at *bath* |  |  | Maaari | Maaari |  | Madalas | Oo | Oo | Madalas | Oo |
| Kawalang-rotisidad |  |  |  |  |  | Oo | Oo | Oo | Oo | Oo |
| Mga nakasarang patinig sa /æ, ɛ/ |  |  |  |  |  |  |  | Oo | Oo | Oo |
| Posibleng bigkasin ang /l/ bilang [ɫ] | Oo | Oo |  | Oo | Oo |  |  |  | Oo | Oo |
| Hinaharap ang /ɑː/ bago ang /r/ |  | Maaari | Maaari |  |  |  |  |  | Oo | Oo |

Mga dayalekto at mababang patinig| Leksema | RP | GA | CanE | Pagbabago |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| THOUGHT | /ɔː/ | /ɔ/ o /ɑ/ | /ɑ/ | Pag-iisa sa bigkas ng *cot* at *caught* |
| CLOTH | /ɒ/ | Pag-iiba sa bigkas ng *lot* at *cloth* |
| LOT | /ɑ/ | Pag-iisa sa bigkas ng *father* at *bother* |
| PALM | /ɑː/ |
| BATH | /æ/ | /æ/ | Pag-iiba sa bigkas ng *trap* at *bath* |
| TRAP | /æ/ |

Pinakamalaki ang pagkakaiba ng mga barayti ng wikang Ingles pagdating sa pagbigkas sa mga patinig. Dumaan ang wikang Ingles sa napakaraming mga pagbabago sa pagbigkas sa paglipas ng panahon, na nakaapekto sa marami o ilan sa mga barayti nito. Pinakakilala sa mga pagbabagong ito ang tinatawag na Malawakang Paglilipat ng Patinig (*Great Vowel Shift*) na nakaapekto sa maraming barayti nito partikular sa mga mahahabang patinig, bagamat iba ang naging epekto nito sa ilang mga barayti. Samantala, nakaranas ng dalawang malawakang pagbabago ang wikang Ingles sa Hilagang Amerika, ang Paglilipat ng Patinig sa mga Hilagang Lungsod (*Northern Cities Vowel Shift*) at ang Paglilipat ng Patinig sa Canada (*Canadian Vowel Shift*).

May mga barayti na mas malaki ang imbentaryo ng mga ponema kesa sa karaniwang pamantayang barayti. May iilang mga konserbatibong barayti ng wika kagaya ng sa Eskosya na may di-matunog na katinig na [ʍ] na makikita sa salitang *whine* ("umangal") na itinatangi nila sa salitang *wine* ("alak"), na may matunog na katinig naman na [w]; walang pagtatanging ganito sa ibang mga barayti kung saan kinokonsiderang magkasingtunog ang dalawang salita, isang katangiang tinatawag na pag-iisa sa bigkas ng *whine* at *wine*. Makikita rin ang tunog na [x] sa Ingles ng Eskosya, kung saan itinatangi ito sa salitang *loch* ("lawa") at *lock* ("kandado"). Wala namang tunog na [h] sa ilang mga barayti kagaya ng sa Cockney sa prosesong tinatawag na pagtatanggal sa *h*. Samantala, wala namang mga katinig na pasutsot sa ngipin [θ ð] ang ilang mga dayalektong may pagpipigil at paghaharap sa *th* kagaya ng sa Aprikanong Amerikanong Bernakular at Estuaryong Ingles; pinalitan nila ang mga ito mga katinig na pasara sa ngipin o gilagid [t d]o maging mga pasutsot sa labi-ngipin [f v]. Bukod sa mga ito, sumailalim rin ang ibang mga barayti sa mga pagbabago sa pagbigkas kagaya ng pagsasama o pagtatanggal sa *yod* gayundin sa pagbabawas sa mga kambal-katinig.

Nagkakaiba ang RP at GA sa pagbigkas nila sa tunog na /r/ pagkatapos ng isang patinig sa dulo ng isang pantig. Rotiko ang GA, ibig sabihin, binibigkas nila ang tunog na ito sa mga dulo ng pantig, habang di-rotiko naman ang RP kung saan pawang pinapadulas lamang nila ang patinig imbes na bigkasin ang tunog na /r/.

Komplikado ang pagkakaiba sa mga salitang may nakabukang patinig sa harap at likod /æ ɑː ɒ ɔː/. Itinatangi ang lahat ng apat na tunog na ito sa RP, Australia, Nueva Selanda, at Timog Aprika. Sa GA, tatlo lamang ang itinatangi, /æ ɑ ɔ/, habang dalawa lamang ito sa Canada, /æ ɑ/.

## Talababa

## Sanggunian

### Pinagkunan

* Aarts, Bas; Haegeman, Liliane (2006). "English Word classes and Phrases" [Mga klase ng salita at parirala sa Ingles]. Mula sa Aarts, Bas; McMahon, April (mga pat.). *The Handbook of English Linguistics* [*Handbook sa Lingguwistikang Ingles*] (sa wikang Ingles). Blackwell. ISBN 978-1-4051-6425-2.
* Abercrombie, D.; Daniels, P. T. (2006). "Spelling Reform Proposals: English" [Mga Mungkahing Reporma sa Pagbaybay: Ingles]. *Encyclopedia of Language & Linguistics* [*Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika*] (sa wikang Ingles). pp. 72–75. doi:10.1016/B0-08-044854-2/04878-1. ISBN 978-0-08-044854-1.
* Aitken, A. J.; McArthur, Tom, mga pat. (1979). *Languages of Scotland* [*Mga Wika ng Eskosya*]. Occasional paper – Association for Scottish Literary Studies (sa wikang Ingles). Bol. 4. Edinburgh, Reyno Unido: Chambers. ISBN 978-0-550-20261-1.
* Alcaraz Ariza, M. Á.; Navarro, F. (2006). "Medicine: Use of English" [Medisina: Paggamit sa Ingles]. *Encyclopedia of Language & Linguistics* [*Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika*] (sa wikang Ingles). pp. 752–759. doi:10.1016/B0-08-044854-2/02351-8. ISBN 978-0-08-044854-1.
* Ammon, Ulrich (2006). "Language Conflicts in the European Union: On finding a politically acceptable and practicable solution for EU institutions that satisfies diverging interests" [Mga Hidwaan sa Wika sa Unyong Europeo: Ukol sa paghahanap sa isang politikal na pagsang-ayon at praktikal na solusyon para sa mga institusyon ng EU nang nagagampanan ang mga nagkakaibang interes] (PDF). *International Journal of Applied Linguistics* (sa wikang Ingles). **16** (3): 319–338. doi:10.1111/j.1473-4192.2006.00121.x. S2CID 142692741. Inarkibo mula sa orihinal (PDF) noong 2 Enero 2011 – sa pamamagitan ni/ng DYLAN project.
* Ammon, Ulrich (2008). "Pluricentric and Divided Languages" [Mga Plurisentro at Nakahating Wika]. Mula sa Ammon, Ulrich N.; Dittmar, Norbert; Mattheier, Klaus J.; atbp. (mga pat.). *Sociolinguistics: An International Handbook of the Science of Language and Society* [*Sosyolingguwistika: Pandaigdigang Handbook ng Agham ng Wika at Lipunan*]. Handbooks of Linguistics and Communication Science (sa wikang Ingles). Bol. 2 (ika-2nd (na) labas). De Gruyter. ISBN 978-3-11-019425-8.
* Annamalai, E. (2006). "India: Language Situation" [India: Sitwasyon sa Wika]. *Encyclopedia of Language & Linguistics* [*Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika*] (sa wikang Ingles). pp. 610–613. doi:10.1016/B0-08-044854-2/04611-3. ISBN 978-0-08-044854-1.
* Australian Bureau of Statistics (28 Marso 2013). "2011 Census QuickStats: Australia" [QuickStats sa Senso ng 2011: Australia] (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong 6 Nobyembre 2015.
* Bailey, Guy (2001). "The relationship between African American and White Vernaculars" [Ang kaugnayan ng Aprikanong Amerikano at Puting Bernakular]. Mula sa Lanehart, Sonja L. (pat.). *Sociocultural and historical contexts of African American English* [*Sosyokultural at historikal na konteksto ng Aprikanong Amerikanong Ingles*]. Varieties of English around the World (sa wikang Ingles). John Benjamins. pp. 53–84. ISBN 978-1-58811-046-6.
* Bailey, G. (1997). "When did southern American English begin" [Kailan nagsimula ang katimugang Amerikanong Ingles]. Mula sa Edgar W. Schneider (pat.). *Englishes around the world* [*Mga Ingles sa iba't-ibang panig ng mundo*] (sa wikang Ingles). John Benjamins. pp. 255–275. ISBN 9789027248763.
* Bao, Z. (2006). "Variation in Nonnative Varieties of English" [Baryasyon sa mga hindi Katutubong Barayti ng Ingles]. *Encyclopedia of Language & Linguistics* [*Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika*] (sa wikang Ingles). pp. 377–380. doi:10.1016/B0-08-044854-2/04257-7. ISBN 978-0-08-044854-1.
* Barry, Michael V. (1982). "English in Ireland" [Ingles sa Irlanda]. Mula sa Bailey, Richard W.; Görlach, Manfred (mga pat.). *English as a World Language* [*Ingles bilang Pandaigdigang Wika*] (sa wikang Ingles). University of Michigan Press. pp. 84–134. ISBN 978-3-12-533872-2.
* Baugh, Albert C.; Cable, Thomas (2002). *A History of the English Language* [*Kasaysayan ng Wikang Ingles*] (sa wikang Ingles) (ika-5 (na) labas). Longman. ISBN 978-0-13-015166-7.
* Bazelmans, Jos (2009). "The Early-Medieval Use of Ethnic Names from Classical Antiquity: the Case of the Frisians" [Ang Maagang Medyebal na Paggamit sa mga Etnikong Pangalan mula sa Klasikong Antigong Panahon: ang Kaso ng mga Prisyano]. Mula sa Derks, Ton; Roymans, Nico (mga pat.). *Ethnic Constructs in Antiquity: The Role of Power and Tradition* [*Mga Etnikong Gawa sa Antigong Panahon: Ang Gampanin ng Kapangyarihan at Tradisyon*]. Amsterdam Archaeological Studies (sa wikang Ingles). Bol. 13. Amsterdam University Press. pp. 321–338. ISBN 978-90-485-0791-7. JSTOR j.ctt46n1n2.1.
* Bermúdez-Otero, Ricardo; McMahon, April (2006). "English phonology and morphology" [Ponolohiya at morpolohiya ng Ingles]. Mula sa Aarts, Bas; McMahon, April (mga pat.). *The Handbook of English Linguistics*. Blackwell Handbooks in Linguistics (sa wikang Ingles). Oxford: Wiley–Blackwell. pp. 382–410. doi:10.1002/9780470753002.ch17. ISBN 978-1-4051-6425-2.
* Blench, R.; Spriggs, Matthew (1999). *Archaeology and Language: Correlating Archaeological and Linguistic Hypotheses* [*Arkeolohiya at Wika: Pagsasama sa mga Arkeolohiko at Lingguwistikong Palagay*] (sa wikang Ingles). Routledge. pp. 285–286. ISBN 978-0-415-11761-6.
* Blake, Norman, pat. (1992). *Cambridge History of the English Language* [*Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge*] (sa wikang Ingles). Bol. 2. Cambridge University Press. doi:10.1017/CHOL9780521264754.003. ISBN 978-1-139-05553-6.
	+ Lass, Roger. "Phonology and Morphology". Sa Blake (1992), pp. 23–154.
* Boberg, Charles (2010). *The English language in Canada: Status, history and comparative analysis* [*Ang Wikang Ingles sa Kanada: Katayuan, kasaysayan, at pagsusuring komparatibo*]. Studies in English Language (sa wikang Ingles). Cambridge University Press. ISBN 978-1-139-49144-0.
* Bosworth, Joseph; Toller, T. Northcote (1921). "Engla land". *An Anglo-Saxon Dictionary (Online)* (sa wikang Ingles). Charles University. Inarkibo mula sa orihinal noong 21 Disyembre 2012.
* Brinton, Laurel J.; Brinton, Donna M. (2010). *The linguistic structure of modern English* [*Ang lingguwistikong estraktura ng modernong Ingles*] (sa wikang Ingles). John Benjamins. ISBN 978-90-272-8824-0.
* Brutt-Griffler, J. (2006). "Languages of Wider Communication" [Mga Wika ng mas Malawak na Komunikasyon]. *Encyclopedia of Language & Linguistics* [*Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika*] (sa wikang Ingles). pp. 690–697. doi:10.1016/B0-08-044854-2/00644-1. ISBN 978-0-08-044854-1.
* Burridge, Kate (2010). "English in Australia" [Ingles sa Australia]. Mula sa Kirkpatrick, Andy (pat.). *Routledge Handbook of World Englishes* [*Handbook ng Routledge ukol sa mga Ingles ng Mundo*] (sa wikang Ingles). Routledge. pp. 132–151. ISBN 978-0-415-62264-6.
* Campbell, Alistair (1983) [1959]. *Old English Grammar* [*Balarila ng Lumang Ingles*] (sa wikang Ingles). Oxford, Inglatera: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-811943-2.
* Carr, Philip; Honeybone, Patrick (2007). "English phonology and linguistic theory: an introduction to issues, and to 'Issues in English Phonology'" [Ponolohiya at lingguwistikong teorya ng Ingles: panimula sa mga isyu, at sa 'Mga Isyu sa Ponolohiya ng Ingles']. *Language Sciences* (sa wikang Ingles). **29** (2): 117–153. doi:10.1016/j.langsci.2006.12.018.
* Cassidy, Frederic G. (1982). "Geographical Variation of English in the United States" [Heograpikong Baryasyon ng Ingles sa Estados Unidos]. Mula sa Bailey, Richard W.; Görlach, Manfred (mga pat.). *English as a World Language* [*Ingles bilang Pandaigdigang Wika*] (sa wikang Ingles). University of Michigan Press. pp. 177–210. ISBN 978-3-12-533872-2.
* Cercignani, Fausto (1981). *Shakespeare's works and Elizabethan pronunciation* [*Mga gawa ni Shakespeare at ang Isabel na pagbigkas*] (sa wikang Ingles). Clarendon. ISBN 978-0-19-811937-1. JSTOR 3728688.
* Clark, Urszula; Asprey, Esther (2013). *West Midlands English: Birmingham and the Black Country* [*Ingles ng Kanlurang Midlands: Birmingham at ang Black Country*] (sa wikang Ingles). Edinburgh University Press. ISBN 978-0-7486-4169-7.
* Collingwood, Robin George; Myres, J. N. L. (1936). "The Sources for the period: Angles, Saxons, and Jutes on the Continent" [Ang mga Pinagmulan para sa panahon: Mga Anglo, Saxon, at Jute sa Kontinente]. *Roman Britain and the English Settlements* [*Romanong Britanya at ang mga Tirahang Ingles*] (sa wikang Ingles). Bol. 5. Oxford, Inglatera: Clarendon. JSTOR 2143838. LCCN 37002621.
* Cohen, Antonie (2012) [1952]. *The Phonemes of English: A Phonemic Study of the Vowels and Consonants of Standard English* [*Ang mga Ponema ng Ingles: Isang Ponemikong Pag-aaral sa mga Patinig at Katinig ng Pamantayang Ingles*] (sa wikang Ingles). Springer. ISBN 978-94-010-2969-8.
* Collins, Beverley; Mees, Inger M. (2003) [1981]. *The Phonetics of English and Dutch* [*Ang Ponetika ng Ingles at Olandes*] (sa wikang Ingles) (ika-5 (na) labas). Leiden, Olanda: Brill. ISBN 978-90-04-10340-5.
* Connell, B. A. (2006). "Nigeria: Language Situation" [Nigeria: Sitwasyon sa Wika]. *Encyclopedia of Language & Linguistics* (sa wikang Ingles). pp. 635–637. doi:10.1016/B0-08-044854-2/01655-2. ISBN 978-0-08-044854-1.
* Conrad, Andrew W.; Rubal-Lopez, Alma (1996). *Post-Imperial English: Status Change in Former British and American Colonies, 1940–1990* [*Imperyong Ingles: Pagbabago sa Katayuan sa mga Dating Kolonya ng Britanya at Amerika, 1940–1990*] (sa wikang Ingles). De Gruyter. p. 261. ISBN 978-3-11-087218-7.
* Cruttenden, Alan (2014). *Gimson's Pronunciation of English* [*Pagbigkas sa Ingles ng Gimson*] (sa wikang Ingles) (ika-8 (na) labas). Routledge. ISBN 978-1-4441-8309-2.
* Crystal, David (2000). *Language Death* [*Pagkamatay ng Wika*] (sa wikang Ingles). doi:10.1017/CBO9781139106856. ISBN 978-0-521-65321-3.
* Crystal, David (2003a). *English as a Global Language* [*Ingles bilang Pandaigdigang Wika*] (sa wikang Ingles) (ika-2 (na) labas). Cambridge University Press. p. 69. ISBN 978-0-521-53032-3.
* Crystal, David (2003b). *Cambridge Encyclopedia of the English Language* [*Ensiklopediya ng Cambridge ukol sa Wikang Ingles*] (sa wikang Ingles) (ika-2 (na) labas). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-53033-0.
* Crystal, David (2004). "Subcontinent Raises Its Voice" [Itinaas ng Subkontinente ang Kanyang Boses]. *The Guardian* (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong 17 Abril 2008.
* Daniels, Peter T.; Bright, William, mga pat. (1996). *The World's Writing Systems* [*Ang mga Sistema ng Oagsulat ng Mundo*] (sa wikang Ingles). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-507993-7.
* Dehaene, Stanislas (2009). *Reading in the Brain: The Science and Evolution of a Human Invention* [*Pagbabasa sa Utak: Ang Agham at Ebolusyon ng isang Imbensiyon ng Tao*] (sa wikang Ingles). Viking. ISBN 978-0-670-02110-9.
* Denning, Keith; Kessler, Brett; Leben, William Ronald (17 Pebrero 2007). *English Vocabulary Elements* [*Mga Elemento sa Bokabularyo ng Ingles*] (sa wikang Ingles). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-516803-7.
* Deumert, A. (2006). "Migration and Language" [Migrasyon at Wika]. *Encyclopedia of Language & Linguistics* [*Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika*] (sa wikang Ingles). pp. 129–133. doi:10.1016/B0-08-044854-2/01294-3. ISBN 978-0-08-044854-1.
* Dixon, R. M. W. (1982). "The grammar of English phrasal verbs" [Ang balarila ng mga pariralang pandiwa ng Ingles]. *Australian Journal of Linguistics* (sa wikang Ingles). **2** (1): 1–42. doi:10.1080/07268608208599280.
* Donoghue, D. (2008). Donoghue, Daniel (pat.). *Old English Literature: A Short Introduction* [*Panitikan ng Lumang Ingles: Maikling Panimula*] (sa wikang Ingles). Wiley. doi:10.1002/9780470776025. ISBN 978-0-631-23486-9.
* Durrell, M. (2006). "Germanic Languages" [Mga Wikang Hermaniko]. *Encyclopedia of Language & Linguistics* [*Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika*] (sa wikang Ingles). pp. 53–55. doi:10.1016/B0-08-044854-2/02189-1. ISBN 978-0-08-044854-1.
* Eagleson, Robert D. (1982). "English in Australia and New Zealand" [Ingles sa Australia at Nueva Selanda]. Mula sa Bailey, Richard W.; Görlach, Manfred (mga pat.). *English as a World Language* [*Ingles bilang Pandaigdigang Wika*] (sa wikang Ingles). University of Michigan Press. pp. 415–438. ISBN 978-3-12-533872-2.
* "Summary by language size" [Buod batay sa laki ng wika]. *Ethnologue: Languages of the World* (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong 26 Disyembre 2018.
* Special Eurobarometer 386: Europeans and Their Languages [Mga Natatanging Eurobarometer 386: Mga Europeo at ang Kanilang Wika] (PDF) (Ulat). Eurobarometer Special Surveys (sa wikang Ingles). European Commission. Hunyo 2012. Inarkibo mula sa orihinal (PDF) noong 6 Enero 2016.
* Fasold, Ralph W.; Connor-Linton, Jeffrey, mga pat. (2014). *An Introduction to Language and Linguistics* [*Panimula sa Wika at Lingguwistika*] (sa wikang Ingles) (ika-2 (na) labas). Cambridge University Press. ISBN 978-1-316-06185-5.
* Flemming, Edward; Johnson, Stephanie (2007). "*Rosa's roses*: reduced vowels in American English" [*Mga rosas ni Rosa*: pagbawas sa mga patinig sa Amerikanong Ingles] (PDF). *Journal of the International Phonetic Association* (sa wikang Ingles). **37** (1): 83–96. CiteSeerX 10.1.1.536.1989. doi:10.1017/S0025100306002817. S2CID 145535175. Inarkibo (PDF) mula sa orihinal noong 19 Setyembre 2018.
* Giegerich, Heinz J. (1992). *English Phonology: An Introduction* [*Ponolohiya ng Ingles: Panimula*]. Cambridge Textbooks in Linguistics (sa wikang Ingles). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-33603-1.
* Gneuss, Helmut (2013). "The Old English Language" [Ang Lumang Wikang Ingles]. Mula sa Godden, Malcolm; Lapidge, Michael (mga pat.). *Cambridge Companion to Old English Literature* [*Pantulong ng Cambridge ukol sa Panitikan ng Lumang Ingles*] (sa wikang Ingles) (ika-2 (na) labas). Cambridge University Press. pp. 19–49. ISBN 978-0-521-15402-4.
* Görlach, Manfred (1991). *Introduction to Early Modern English* [*Panimula sa Maagang Modernong Ingles*] (sa wikang Ingles). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-32529-5.
* Gordin, Michael D. (4 Pebrero 2015). "Absolute English" [Ingles Lamang]. *Aeon* (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong 7 Pebrero 2015.
* Gordon, Elizabeth; Campbell, Lyle; Hay, Jennifer; Maclagan, Margaret; Sudbury, Angela; Trudgill, Peter (2004). *New Zealand English: its origins and evolution* [*Ingles ng Nueva Selanda : mga pinagmulan at ebolusyon nito*]. Studies in English Language (sa wikang Ingles). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-10895-9.
* Gottlieb, H. (2006). "Linguistic Influence" [Impluwensiya ng Wika]. *Encyclopedia of Language & Linguistics* [*Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika*] (sa wikang Ingles). pp. 196–206. doi:10.1016/B0-08-044854-2/04455-2. ISBN 978-0-08-044854-1.
* Graddol, David (2006). *English Next: Why global English may mean the end of 'English as a Foreign Language'* [*Susunod Ingles: Bakit maaaring matapos ang 'Ingles bilang Banyagang Wika' dahil sa pandaigdigang Ingles*] (PDF) (sa wikang Ingles). The British Council. Inarkibo mula sa orihinal (PDF) noong 12 Pebrero 2015.
* Graddol, David (2010). *English Next India: The future of English in India* [*Susunod Ingles sa India: Ang hinaharap ng Ingles sa India*] (PDF) (sa wikang Ingles). The British Council. ISBN 978-0-86355-627-2. Inarkibo mula sa orihinal (PDF) noong 12 Pebrero 2015.
* Graddol, David; Leith, Dick; Swann, Joan; Rhys, Martin; Gillen, Julia, mga pat. (2007). *Changing English* [*Nagbabagong Ingles*] (sa wikang Ingles). Routledge. ISBN 978-0-415-37679-2.
* Green, Lisa J. (2002). *African American English: a linguistic introduction* [*Ingles ng Aprikanong Amerikano: panimula sa wika*] (sa wikang Ingles). Cambridge University Press.
* Greenbaum, S.; Nelson, G. (2002). *An introduction to English grammar* [*Panimula sa balarila ng Ingles*] (sa wikang Ingles) (ika-2 (na) labas). Longman. ISBN 978-0-582-43741-8.
* Halliday, M. A. K.; Hasan, Ruqaiya (1976). *Cohesion in English* [*Pagkakaisa sa Ingles*] (sa wikang Ingles). Pearson. ISBN 978-0-582-55041-4.
* Harbert, Wayne (2006). *The Germanic Languages* [*Mga Wikang Hermaniko*] (sa wikang Ingles). doi:10.1017/CBO9780511755071. ISBN 978-0-521-80825-5.
* Hickey, R. (2007). *Irish English: History and present-day forms* [*Ingles ng Irlanda: Kasaysayan at mga kasalukuyang anyo*] (sa wikang Ingles). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-85299-9.
* Hogg, Richard M., pat. (1992). "The Place of English in Germanic and Indo-European". *Cambridge History of the English Language* [*Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge*] (sa wikang Ingles). Bol. 1. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-26474-7.
	+ Bammesberger, Alfred. "The Place of English in Germanic and Indo-European". Sa Hogg (1992), pp. 26–66.
	+ Hogg, Richard M. "Phonology and Morphology". Sa Hogg (1992), pp. 67–168.
	+ Kastovsky, Dieter. "Semantics and Morphology". Sa Hogg (1992), pp. 290–408.
	+ Toon, Thomas E. "Old English Dialects". Sa Hogg (1992), pp. 409–451.
* Hogg, Richard M.; Denison, David, mga pat. (2006). *A History of the English language*. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-71799-1.
	+ Crystal, David. "English worldwide". Sa Hogg & Denison (2006), pp. 420–439.
	+ Fischer, Olga; van der Wurff, Wim. "Syntax". Sa Hogg & Denison (2006), pp. 109–198.
	+ Hogg, Richard M.; Denison, David. "Overview". Sa Hogg & Denison (2006), pp. 1–30.
	+ Hogg, Richard M. "English in Britain". Sa Hogg & Denison (2006), pp. 352–383.
	+ Kastovsky, Dieter. "Vocabulary". Sa Hogg & Denison (2006), pp. 199–270.
	+ Lass, Roger. "Phonology and Morphology". Sa Hogg & Denison (2006), pp. 43–108.
	+ Nevalainen, Terttu; Tieken-Boon van Ostade, Ingrid. "Standardization". Sa Hogg & Denison (2006), pp. 271–311.
* "How English evolved into a global language" [Paano naging pandaigdigang wika ang Ingles]. *BBC News* (sa wikang Ingles). 20 Disyembre 2010. Inarkibo mula sa orihinal noong 25 Setyembre 2015.
* Huddleston, Rodney; Pullum, Geoffrey K. (2002). *Cambridge Grammar of the English Language* [*Balarila ng Wikang Ingles ng Cambridge*] (sa wikang Ingles). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-43146-0.
* Hughes, Arthur; Trudgill, Peter (1996). *English Accents and Dialects* [*Mga Asento at Dayalekto ng Ingles*] (sa wikang Ingles) (ika-3 (na) labas). Arnold. ISBN 978-0-340-61445-7.
* "Personnel Licensing FAQ" [Mga Madalas Itanong sa Personal na Lisensiya] (sa wikang Ingles). International Civil Aviation Organization – Air Navigation Bureau. 2011. In which languages does a licence holder need to demonstrate proficiency?. Inarkibo mula sa orihinal noong 20 Disyembre 2014. Controllers working on stations serving designated airports and routes used by international air services shall demonstrate language proficiency in English as well as in any other language(s) used by the station on the ground.
* "IMO Standard Marine Communication Phrases" [Pamantayang Parirala sa Komunikasyon sa Dagat ng IMO] (sa wikang Ingles). International Maritime Organization. 2011. Inarkibo mula sa orihinal noong 3 Oktubre 2011.
* *Handbook of the International Phonetic Association: A guide to the use of the International Phonetic Alphabet* [*Handbook ng Pandaigdigang Ponetikong Asosasyon: Gabay sa paggamit sa Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto*] (sa wikang Ingles). International Phonetic Association, Cambridge University Press. 1999. ISBN 978-0-521-65236-0.
* Jambor, Paul Z. (2007). "English Language Imperialism: Points of View" [Imperyalismo ng Wikang Ingles: Mga Pananaw] (PDF). *Journal of English as an International Language* (sa wikang Ingles). **2**: 103–123. Inarkibo (PDF) mula sa orihinal noong 11 Disyembre 2023.
* Jespersen, Otto (2007) [1924]. "Case: The number of English cases" [Kaso: Ang bilang ng mga kaso sa Ingles]. *The Philosophy of Grammar* [*Ang Pilosopiya ng Balarila*] (sa wikang Ingles). Routledge.
* Kachru, B. (2006). "English: World Englishes" [Ingles: Mga Ingles ng Mundo]. *Encyclopedia of Language & Linguistics* (sa wikang Ingles). pp. 195–202. doi:10.1016/B0-08-044854-2/00645-3. ISBN 978-0-08-044854-1.
* König, Ekkehard; van der Auwera, Johan, mga pat. (1994). *The Germanic Languages* [*Mga Hermanikong Wika*]. Routledge Language Family Descriptions (sa wikang Ingles). Routledge. ISBN 978-0-415-28079-2. JSTOR 4176538.
* König, Ekkehard (1994). "English". Mula sa König, Ekkehard; van der Auwera, Johan (mga pat.). *The Germanic Languages* [*Mga Hermanikong Wika*]. Routledge Language Family Descriptions (sa wikang Ingles). Routledge. pp. 532–562. ISBN 978-0-415-28079-2.
* Labov, W. (1972). "The Social Stratification of (r) in New York City Department Stores" [Ang Panlipunang Pagsasagrupo sa (r) sa mga Pamilihan ng Lungsod ng New York]. *Sociolinguistic patterns* [*Mga patern sa sosyolingguwistika*] (sa wikang Ingles). University of Pennsylvania Press. pp. 168–178. doi:10.1007/978-1-349-25582-5\_14. ISBN 978-0-333-61180-7. S2CID 107967883.
* Labov, W. (2012). "About Language and Language Change" [Ukol sa Wika at Pagbabago ng Wika]. *Dialect Diversity in America: The Politics of Language Change* [*Dibersidad ng Dayalekto sa Amerika: Sng Politika ng Pagbabago ng Wika*] (sa wikang Ingles). University of Virginia Press. ISBN 978-0-8139-3327-6.
* Lanham, L. W. (1982). "English in South Africa" [Ingles sa Timog Aprika]. Mula sa Bailey, Richard W.; Görlach, Manfred (mga pat.). *English as a World Language* [*Ingles bilang Pandaigdigang Wika*] (sa wikang Ingles). University of Michigan Press. pp. 324–352. ISBN 978-3-12-533872-2.
* Lass, Roger, pat. (2000). *Cambridge History of the English Language* [*Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge*] (sa wikang Ingles). Bol. 3. Cambridge University Press.
	+ Lass, Roger. "Phonology and Morphology". Sa Lass (2000), pp. 56–186.
* Lass, Roger (2002), "South African English" [Ingles sa Timog Aprika], mula sa Mesthrie, Rajend (pat.), *Language in South Africa* [*Wika sa Timog Aprika*] (sa wikang Ingles), Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-79105-2
* Lawler, J. (2006). "Punctuation" [Bantas]. *Encyclopedia of Language & Linguistics* [*Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika*] (sa wikang Ingles). pp. 290–291. doi:10.1016/B0-08-044854-2/04573-9. ISBN 978-0-08-044854-1.
* Lawton, David L. (1982). "English in the Caribbean" [Ingles sa Karibe]. Mula sa Bailey, Richard W.; Görlach, Manfred (mga pat.). *English as a World Language* [*Ingles bilang Pandaigdigang Wika*] (sa wikang Ingles). University of Michigan Press. pp. 251–280. ISBN 978-3-12-533872-2.
* Leech, G. N. (2006). *A glossary of English grammar* [*Glosaryo ng balarila ng Ingles*] (sa wikang Ingles). Edinburgh University Press. ISBN 0-7486-2406-6.
* Leech, Geoffrey; Hundt, Marianne; Mair, Christian; Smith, Nicholas (2009). *Change in contemporary English: a grammatical study* [*Pagbabago sa kontemporaryong Ingles: gramatikao na pag-aaral*] (PDF) (sa wikang Ingles). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-86722-1. Inarkibo (PDF) mula sa orihinal noong 2 Abril 2015.
* Levine, L.; Crockett, H. J. (1966). "Speech Variation in a Piedmont Community: Postvocalic r\*" [Baryasyon sa Pagbigkas sa isang Pamayanang Piedmont: Posbokalikong r\*]. *Sociological Inquiry* (sa wikang Ingles). **36** (2): 204–226. doi:10.1111/j.1475-682x.1966.tb00625.x.
* Li, David C. S. (2003). "Between English and Esperanto: what does it take to be a world language?" [Sa Pagitan ng Ingles at Esperanto: paano maging isang pandaigdigang wika?]. *International Journal of the Sociology of Language* (sa wikang Ingles) (164): 33–63. doi:10.1515/ijsl.2003.055. ISSN 0165-2516.
* Lim, L.; Ansaldo, U. (2006). "Singapore: Language Situation" [Singapura: Sitwasyon sa Wika]. *Encyclopedia of Language & Linguistics* [*Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika*] (sa wikang Ingles). pp. 387–389. doi:10.1016/B0-08-044854-2/01701-6. ISBN 978-0-08-044854-1.
* Maclagan, Margaret (2010). "The English(es) of New Zealand" [Ang (mga) Ingles ng Nueva Selanda]. Mula sa Kirkpatrick, Andy (pat.). *Routledge Handbook of World Englishes* [*Handbook ng Routledge ukol sa mga Ingles ng Mundo*] (sa wikang Ingles). Routledge. pp. 151–164. ISBN 978-0-203-84932-3.
* MacMahon, M. K. (2006). "English Phonetics" [Ponetika ng Ingles]. Mula sa Bas Aarts; McMahon, April (mga pat.). *The Handbook of English Linguistics* [*Ang Handbook ng Lingguwistika ng Ingles*] (sa wikang Ingles). Oxford, Inglatera: Blackwell. pp. 359–382. ISBN 978-1-4051-6425-2.
* "Macquarie Dictionary". *Australia's National Dictionary & Thesaurus Online | Macquarie Dictionary* (sa wikang Ingles). Macmillan Publishers Group Australia. 2015. Inarkibo mula sa orihinal noong 21 Hulyo 2019.
* Mair, C.; Leech, G. (2006). "Current Changes in English Syntax" [Mga Kasalukuyang Pagbabago sa Sintaksis ng Ingles]. *The Handbook of English Linguistics* [*Ang Handbook ng Lingguwistika ng Ingles*] (sa wikang Ingles). Blackwell. ISBN 978-1-4051-6425-2.
* Mair, Christian (2006). *Twentieth-century English: History, variation and standardization* [*Ingles ng Ikadalawampung Siglo: Kasaysayan, baryasyon, at pagsasapamantayan*] (sa wikang Ingles). Cambridge University Press. doi:10.1017/S1360674307002420. S2CID 120824612.
* Mazrui, Ali A.; Mazrui, Alamin (1998). *The Power of Babel: Language and Governance in the African Experience* [*Ang Kapangyarihan ng Babel: Wika at Pamamahala sa Karanasang Aprikano*] (sa wikang Ingles). University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-51429-1.
* McArthur, Tom, pat. (1992). *Oxford Companion to the English Language* [*Pantulong ng Oxford sa Wikang Ingles*] (sa wikang Ingles). Oxford University Press. doi:10.1093/acref/9780192800619.001.0001. ISBN 978-0-19-214183-5.
* McCrum, Robert; MacNeil, Robert; Cran, William (2003). *The Story of English* [*Ang Kuwento ng Ingles*] (sa wikang Ingles) (ika-3 (na) labas). London: Penguin. ISBN 978-0-14-200231-5.
* McGuinness, Diane (1997). *Why Our Children Can't Read, and what We Can Do about it: A Scientific Revolution in Reading* [*Bakit Hindi Makapagbasa ang Ating mga Anak, at Ano ang Magagawa Natin: Rebolusyong Maagham sa Pagbabasa*] (sa wikang Ingles). Simon and Schuster. ISBN 978-0-684-83161-9.
* Meierkord, C. (2006). "Lingua Francas as Second Languages" [Mga Lingua Franca bilang mga Pangalawang Wika]. *Encyclopedia of Language & Linguistics* [*Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika*] (sa wikang Ingles). pp. 163–171. doi:10.1016/B0-08-044854-2/00641-6. ISBN 978-0-08-044854-1.
* "English". *English - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary*. *Merriam Webster*. 26 Pebrero 2015. Inarkibo mula sa orihinal noong 25 Marso 2015.
* Mesthrie, Rajend (Nobyembre 2010). "New Englishes and the native speaker debate" [Mga Bagong Ingles at ang debate sa katutubong mananalita]. *Language Sciences* (sa wikang Ingles). **32** (6): 594–601. doi:10.1016/j.langsci.2010.08.002.
* Miller, Jim (2002). *An Introduction to English Syntax* [*Panimula sa Sintaksis ng Ingles*] (sa wikang Ingles). Edinburgh University Press. ISBN 0-7486-1254-8.
* Montgomery, M. (1993). "The Southern Accent—Alive and Well" [Ang Asento ng Katimugan–Buhay at Maayos]. *Southern Cultures* (sa wikang Ingles). **1** (1): 47–64. doi:10.1353/scu.1993.0006. S2CID 143984864.
* Mountford, J. (2006). "English Spelling: Rationale" [Pagbabaybay sa Ingles: Paliwanag]. *Encyclopedia of Language & Linguistics* [*Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika*] (sa wikang Ingles). pp. 156–159. doi:10.1016/B0-08-044854-2/05018-5. ISBN 978-0-08-044854-1.
* Mufwene, S. S. (2006). "Language Spread" [Pagkalat ng Wika]. *Encyclopedia of Language & Linguistics* [*Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika*] (sa wikang Ingles). pp. 613–616. doi:10.1016/B0-08-044854-2/01291-8. ISBN 978-0-08-044854-1.
* Mugglestone, Lynda, pat. (2012) [2006]. *Oxford History of English* [*Kasaysayan ng Ingles ng Oxford*]. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-966016-2.
	+ McMahon, April. "Restructuring Renaissance English". Sa Mugglestone (2012), pp. 180–218.
	+ Townend, Matthew. "Contacts and Conflicts: Latin, Norse, and French". Sa Mugglestone (2012), pp. 75–105.
* Müller, Stefan (2020). *Grammatical theory* [*Teorya sa balarila*] (sa wikang Ingles). Language Science Press. ISBN 978-3-96110-273-0.
* Nation, I. S. P. (2001). *Learning Vocabulary in Another Language* [*Matuto ng Bokabularyo sa Ibang Wika*] (sa wikang Ingles). Cambridge University Press. p. 477. ISBN 978-0-521-80498-1.
* "Census 2011: Release 2A". Scotland's Census 2011 (sa wikang Ingles). National Records of Scotland. 26 Setyembre 2013. Inarkibo mula sa orihinal noong 2 Abril 2015.
* Neijt, A. (2006). "Spelling Reform" [Reporma sa Pagbaybay]. *Encyclopedia of Language & Linguistics* [*Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika*] (sa wikang Ingles). pp. 68–71. doi:10.1016/B0-08-044854-2/04574-0. ISBN 978-0-08-044854-1.
* "Census 2011: Key Statistics for Northern Ireland December 2012" [Senso 2011: Mga Pangunahing Estadistika para sa Hilagang Irlanda Disyembre 2012] (PDF). *Statistics Bulletin* (sa wikang Ingles). Northern Ireland Statistics and Research Agency. 2012. Table KS207NI: Main Language. Inarkibo mula sa orihinal (PDF) noong 24 Disyembre 2012.
* Northrup, David (2013). *How English Became the Global Language* [*Paano Naging Pandaigdigang Wika ang Ingles*] (sa wikang Ingles). Palgrave Macmillan. ISBN 978-1-137-30306-6.
* O'Dwyer, Bernard (2006). *Modern English Structures: Form, Function, and Position* [*Estraktura ng Modernong Ingles: Anyo, Gamit, at Posisyon*] (sa wikang Ingles) (ika-2 (na) labas). Canada: Broadview. ISBN 978-1-55111-763-8.
* "Language in England and Wales, 2011" [Mga Wika sa Inglatera at Gales, 2011]. *2011 Census Analysis* (sa wikang Ingles). Office for National Statistics. 4 Marso 2013. Inarkibo mula sa orihinal noong 2 Abril 2015.
* "Oxford Learner's Dictionaries" (sa wikang Ingles). Oxford. Inarkibo mula sa orihinal noong 9 Pebrero 2015. Nakuha noong 25 Pebrero 2015.
* Patrick, P. L. (2006a). "Jamaica: Language Situation" [Hamayka: Sitwasyon ss Wika]. *Encyclopedia of Language & Linguistics* [*Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika*] (sa wikang Ingles). pp. 88–90. doi:10.1016/B0-08-044854-2/01760-0. ISBN 978-0-08-044854-1.
* Patrick, P. L. (2006b). "English, African-American Vernacular" [Ingles, Aprikanong Amerikano Bernakular]. *Encyclopedia of Language & Linguistics* [*Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika*] (sa wikang Ingles). pp. 159–163. doi:10.1016/B0-08-044854-2/05092-6. ISBN 978-0-08-044854-1.
* Payne, John; Huddleston, Rodney (2002). Huddleston, R.; Pullum, G. K. (mga pat.). *Cambridge Grammar of English* [*Balarila ng Ingles ng Cambridge*] (sa wikang Ingles). Cambridge University Press. doi:10.1017/9781316423530.006. ISBN 978-0-521-43146-0.
* Peters, Pam (2004). *The Cambridge Guide to English Usage* [*Ang Gabay ng Cambridge sa Paggamit sa Ingles*] (sa wikang Ingles). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-62181-6.
* Phillipson, Robert (28 Abril 2004). *English-Only Europe?: Challenging Language Policy* [*Patakarang Ingles Lamang sa Europa? Paghamon sa Patakaran sa Wika*] (sa wikang Ingles). Routledge. ISBN 978-1-134-44349-9.
* Richter, Ingo (2012). "Introduction" [Panimula]. Mula sa Richter, Dagmar; Richter, Ingo; Toivanen, Reeta; atbp. (mga pat.). *Language Rights Revisited: The challenge of global migration and communication* [*Pagbisita muli sa mga Karapatan sa Wika: Ang hamon ng pandaigdigang migrasyon at komunikasyon*] (sa wikang Ingles). BWV Verlag. ISBN 978-3-8305-2809-8.
* Roach, Peter (2009). *English Phonetics and Phonology* [*Ponetika at Ponolohiya ng Ingles*] (sa wikang Ingles) (ika-4 (na) labas). Cambridge.
* Robinson, Orrin (1992). *Old English and Its Closest Relatives: A Survey of the Earliest Germanic Languages* [*Lumang Ingles at ang Pinakamalapit Nitong Kamag-anak: Sarbey sa mga Pinakaunang Wikang Hermaniko*] (sa wikang Ingles). Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-2221-6.
* Romaine, Suzanne (1982). "English in Scotland" [Ingles sa Eskosya]. Mula sa Bailey, Richard W.; Görlach, Manfred (mga pat.). *English as a World Language* [*Ingles bilang Pandaigdigang Wika*] (sa wikang Ingles). University of Michigan Press. pp. 56–83. ISBN 978-3-12-533872-2.
* Romaine, Suzanne, pat. (1999). *Cambridge History of the English Language* [*Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge*] (sa wikang Ingles). Bol. 4. Cambridge University Press. doi:10.1017/CHOL9780521264778.002. ISBN 978-0-521-26477-8.
	+ Algeo, John. "Vocabulary". Sa Romaine (1999), pp. 57–91.
	+ Romaine, Suzanne. Introduction. Sa Romaine (1999), pp. 1–56.
* Romaine, Suzanne (2006). "Language Policy in Multilingual Educational Contexts" [Patakaran sa Wika sa mga Konteksto ng Multilingwal na Edukasyon]. *Encyclopedia of Language & Linguistics* [*Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika*]. pp. 584–596. doi:10.1016/B0-08-044854-2/00646-5. ISBN 978-0-08-044854-1.
* "The Routes of English" [Ang Mga Ruta ng Ingles]. *BBC* (sa wikang Ingles). 1 Agosto 2015. Inarkibo mula sa orihinal noong 24 Oktubre 2015.
* Rowicka, G. J. (2006). "Canada: Language Situation" [Kanada: Sitwasyon sa Wika]. *Encyclopedia of Language & Linguistics* [*Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika*] (sa wikang Ingles). pp. 194–195. doi:10.1016/B0-08-044854-2/01848-4. ISBN 978-0-08-044854-1.
* Rubino, C. (2006). "Philippines: Language Situation" [Pilipinas: Sitwasyon sa Wika]. *Encyclopedia of Language & Linguistics* [*Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika*] (sa wikang Ingles). pp. 323–326. doi:10.1016/B0-08-044854-2/01736-3. ISBN 978-0-08-044854-1.
* Ryan, Camille (Agosto 2013). "Language Use in the United States: 2011" [Paggamit ng Wika sa Estados Unidos: 2011] (PDF). *American Community Survey Reports* (sa wikang Ingles). p. 1. Inarkibo mula sa orihinal (PDF) noong 5 Pebrero 2016.
* Sailaja, Pingali (2009). *Indian English* [*Ingles ng India*]. Dialects of English (sa wikang Ingles). Edinburgh University Press. ISBN 978-0-7486-2595-6.
* Schiffrin, Deborah (1988). *Discourse Markers* [*Mga Pananda sa Diskurso*]. Studies in Interactional Sociolinguistics (sa wikang Ingles). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-35718-0.
* Schneider, Edgar (2007). *Postcolonial English: Varieties Around the World* [*Poskolonyal na Ingles: Mga Barayti sa Iba't-ibang Panig ng Mundo*] (sa wikang Ingles). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-53901-2.
* Schönweitz, Thomas (2001). "Gender and Postvocalic /r/ in the American South: A Detailed Socioregional Analysis" [Kasarian at ang Posbokalikong /r/ sa Katimugang Amerika: Detalyadong Sosyorehiyonal na Pagsusuri]. *American Speech* (sa wikang Ingles). **76** (3): 259–285. doi:10.1215/00031283-76-3-259. S2CID 144403823.
* Shaywitz, Sally E. (2003). *Overcoming Dyslexia: A New and Complete Science-based Program for Reading Problems at Any Level* [*Pagtagumpayan ang Dyslexia: Isang Bago at Kumpletong Programang Nakaayon sa Agham para sa mga Problema sa Pagbabasa*] (sa wikang Ingles). A. A. Knopf. ISBN 978-0-375-40012-4.
* Smith, Jeremy J. (2009). *Old English: A Linguistic Introduction* [*Lumang Ingles: Panimula sa Lingguwistika*] (sa wikang Ingles). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-86677-4.
* "Population by mother tongue and age groups (total), 2011 counts, for Canada, provinces and territories" [Populasyon batay sa inang wika at grupo ng edad (kabuuan), bilang noong 2011, para sa Kanada, mga lalawigan, at teritoryo] (sa wikang Ingles). Statistics Canada. 22 Agosto 2014. Inarkibo mula sa orihinal noong 26 Hulyo 2018.
* "2013 QuickStats About Culture and Identity" [2013 QuickStats ukol sa Kultura at Pagkakakilanlan] (PDF) (sa wikang Ingles). Statistics New Zealand. Abril 2014. p. 23. Inarkibo mula sa orihinal (PDF) noong 15 Enero 2015.
* Lehohla, Pali, pat. (2012). "Population by first language spoken and province" (PDF). *Census 2011: Census in Brief* (PDF) (sa wikang Ingles). Pretoria: Statistics South Africa. p. 23. ISBN 978-0-621-41388-5. Report No. 03‑01‑41. Inarkibo (PDF) mula sa orihinal noong 13 Nobyembre 2015.
* Stiles, Patrick (2018). *Friesische Studien II: Beiträge des Föhrer Symposiums zur Friesischen Philologie vom 7.–8. April 1994* [*Araling Prisyano II: Mga Artikulo mula sa Föhr Symposium ukol sa Pilolohiyang Prisyano na ginanap noong ika-7 at ika-8 ng Abril 1994F0*]. NOWELE Supplement Series (sa wikang Aleman). Bol. 12. doi:10.1075/nss.12. ISBN 9789027272843.
* Svartvik, Jan; Leech, Geoffrey (2006). *English: One Tongue, Many Voices* [*Ingles: Isang Dila, Maraming Boses*] (sa wikang Ingles). Palgrave Macmillan. ISBN 978-1-4039-1830-7.
* Swan, M. (2006). "English in the Present Day (Since ca. 1900)" [Ingles sa Kasalukuyang Panahon (simula c. 1900)]. *Encyclopedia of Language & Linguistics* [*Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika*] (sa wikang Ingles). pp. 149–156. doi:10.1016/B0-08-044854-2/05058-6. ISBN 978-0-08-044854-1.
* Sweet, Henry (2014) [1892]. *A new English grammar* [*Isang bagong balarilang Ingles*] (sa wikang Ingles). Cambridge University Press.
* Thomas, Erik R. (2008). "Rural Southern white accents" [Mga asento ng mga puti sa rural na Katimugan]. Mula sa Edgar W. Schneider (pat.). *Varieties of English* [*Mga Barayti ng Ingles*] (sa wikang Ingles). Bol. 2. de Gruyter. pp. 87–114. doi:10.1515/9783110208405.1.87. ISBN 978-3-11-020840-5.
* Thomason, Sarah G.; Kaufman, Terrence (1988). *Language Contact, Creolization and Genetic Linguistics* [*Kontak sa Wika, Pagsasa-creole, at Lingguwistikang Henetiko*] (sa wikang Ingles). University of California Press. ISBN 978-0-520-91279-3.
* Toon, Thomas E. (1982). "Variation in Contemporary American English" [Baryasyon sa Kontemporaryong Amerikanong Ingles]. Mula sa Bailey, Richard W.; Görlach, Manfred (mga pat.). *English as a World Language* [*Ingles bilang Pandaigdigang Wika*] (sa wikang Ingles). University of Michigan Press. pp. 210–250. ISBN 978-3-12-533872-2.
* Trask, Robert Lawrence (2010). *Why Do Languages Change?* [*Bakit Nagbabago ang mfa Wika?*] (sa wikang Ingles). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-83802-3.
* Trudgill, Peter (1999). *The Dialects of England* [*Mga Dayalekto ng Inglatera*] (sa wikang Ingles) (ika-2 (na) labas). Oxford: Blackwell. ISBN 978-0-631-21815-9.
* Trudgill, P. (2006). "Accent" [Asento]. *Encyclopedia of Language & Linguistics* [*Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika*] (sa wikang Ingles). p. 14. doi:10.1016/B0-08-044854-2/01506-6. ISBN 978-0-08-044854-1.
* Trudgill, Peter; Hannah, Jean (2002). *International English: A Guide to the Varieties of Standard English* [*Pandaigdigang Ingles: Gabay sa mga Barayti ng Pamantayang Ingles*] (sa wikang Ingles) (ika-4 (na) labas). London: Hodder. ISBN 978-0-340-80834-4.
* Trudgill, Peter; Hannah, Jean (2008). *International English: A Guide to the Varieties of Standard English* [*Pandaigdigang Ingles: Gabay sa mga Barayti ng Pamantayang Ingles*] (sa wikang Ingles) (ika-5 (na) labas). London: Arnold. ISBN 978-0-340-97161-1.
* "Everything You Always Wanted to Know About the United Nations" [Lahat ng mga Gusto Mong Malaman Tungkol sa Mga Nagkakaisang Bansa] (PDF) (sa wikang Ingles). United Nations. 2010. The working languages at the UN Secretariat are English and French.
* Versloot, Arjen P. [sa] (2017). "Traces of a North Sea Germanic Idiom in the Fifth–Seventh Centuries AD" [Mga Bakas ng isang Dagat Hilagang Hermanikong Idiyoma noong Ikalima hanggang Ikapitong Siglo KP]. Mula sa Hines, John; IJssennagger, Nelleke (mga pat.). *Frisians and their North Sea Neighbours: From the Fifth Century to the Viking Age* [*Mga Prisyano at ang Kanilang mga Kapitbahay sa Dagat Hilaga: Mula Ikalimang Siglo hanggang sa Panahon ng mga Viking*] (sa wikang Ingles). Woodbridge, Inglatera: Boydell & Brewer. pp. 339–373. doi:10.1017/9781787440630. ISBN 978-1-78744-063-0.
* Wardhaugh, Ronald (2010). *An Introduction to Sociolinguistics* [*Panimula sa Sosyolingguwistika*]. Blackwell textbooks in Linguistics (sa wikang Ingles). Bol. 4 (ika-6 (na) labas). Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-4051-8668-1.
* Watts, Richard J. (2011). *Language Myths and the History of English* [*Mga Mito sa Wika at ang Kasaysayan ng Ingles*] (sa wikang Ingles). Oxford University Press. doi:10.1093/acprof:oso/9780195327601.001.0001. ISBN 978-0-19-532760-1.
* Wells, John C. (1982). *Accents of English* [*Mga Asento ng Ingles*] (sa wikang Ingles). Bol. 1 (pp. i–xx, 1–278), Bol. 2 (pp. i–xx, 279–466), Bol. 3 (pp. i–xx, 467–674). Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9780511611759, doi:10.1017/CBO9780511611766. ISBN 0-52129719-2 , 0-52128540-2 , 0-52128541-0 .
* Wojcik, R. H. (2006). "Controlled Languages" [Mga Kontroladong Wika]. *Encyclopedia of Language & Linguistics* [*Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika*] (sa wikang Ingles). pp. 139–142. doi:10.1016/B0-08-044854-2/05081-1. ISBN 978-0-08-044854-1.
* Wolfram, W. (2006). "Variation and Language: Overview" [Baryasyon at Wika: Buod]. *Encyclopedia of Language & Linguistics* [*Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika*] (sa wikang Ingles). pp. 333–341. doi:10.1016/B0-08-044854-2/04256-5. ISBN 978-0-08-044854-1.

## Link sa labas

* Mga asento ng wikang Ingles mula sa ibat-ibang panig ng mundo (Pamantasan ng Edinburgh) – mga maiikling rekord ng pagbigkas sa 110 piling salitang Ingles sa 50 asento ng wika.
* International Dialects of English Archive – mga rekord ng mga asento ng katutubo at pandaigdigang pananalitang L2 ng wikang Ingles.
* British Council Philippines
* TESOL Philippines Naka-arkibo 2015-04-02 sa Wayback Machine.