Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Umaga

Umaga, kasunod lamang ng sikatan ng araw sa isang sakahan sa Namibia (2014)
Ang **umaga** ay panahon mula sikatan ng araw hanggang tanghali. Walang eksaktong oras para sa simula ng umaga (totoo rin para sa gabi) dahil nagkakaiba-iba ito ayon sa istilo ng pamumuhay ng isang tao at sa oras ng liwanag ng araw sa bawat oras ng isang taon. Gayunman, nagwawakas ang umaga sa tanghali, kung kailan nagsisimula ang hapon. Maaaring ipaliwanag ang umaga bilang nagsisimula sa hatinggabi hanggang tanghali.

Nauuna ang umaga sa hapon at gabi sa isang araw.

## Kahalagahan

### Pagbati

Ang ilang mga wika na gumagamit ng oras ng maghapon sa pagbabati ay may natatanging pagbati para sa umaga, tulad ng magandang umaga sa Tagalog. Nakadepende sa kultura o konsepto ng tagapagsalita sa umaga ang naaangkop na oras sa paggamit ng gayong mga pagbati, gaya kung magagamit ito sa pagitan ng hatinggabi at bukang-liwayway. Hindi tiyak ang paggamit ng *'magandang umaga'*, kadalasang dumidepende kung kailan gumigising ang tao. Bilang pangkalahatang tuntunin, ginagamit ang ganitong pagbabati mula 3:00n.u. hanggang tanghali.

### Mga aktibidad

Karaniwang kabilang sa mga gawain sa umaga ang pagliligo, pag-aalmusal at posibleng pagmemerienda, pagbibihis, at, para sa ilang tao pagpaplano ng iskedyul ng araw o pagbabasa ng pahayagan.

### Kultural na paggamit

Para sa ilan, maaaring tumukoy ang salitang *umaga* sa panahon karaka-raka matapos gumising anuman ang kasalukuyang oras ng maghapon. Itong makabagong diwa ng *umaga* ay dahil sa pandaigdigang paglaganap ng kuryente, at pagsasarili buhat sa mga likas na pinagmumulan ng liwanag.

### Talaangkanan

Ang umaga ay maaaring maging panahon ng pinahusay o nabawasang enerhiya at produktibidad. Nakakaimpluwensiya sa kakayahan ng tao na gumising sa umaga ang hene na tinatawag na "PER3". May dalawang anyo itong hene, isang "mahaba" at isang "maikling" baryante. Waring nakakaapekto ito sa kagustuhan ng tao sa mga gumaga o gabi. Labis na kinakatawan ang mga taong nagtataglay ng mahabang baryante bilang mga taong mahilig sa umaga, habang kinakatawan naman ang mga taong nagtataglay ng maikling baryante bilang mga taong mahilig sa gabi.

## Galeriya

* Ang look ng Sorrento tuwing umaga
* Hamog sa umaga
* Lambak ng Yosemite sa umaga
* Ang unang apurahang oras ng araw ay tuwing umaga, Londres, Abril 2012
* Punong maple na may pulang dahon sa hamog ng umaga. Kanlurang Estonia

## Mga sanggunian
# Hapon (panahon)

Isang hapon sa Faridpur, Bangladesh
Ang **hapon** ay ang oras sa pagitan ng tanghali at gabi. Ito ang oras nang bumababa ang Araw mula sa tanghaling tapat (na tugatog nito sa kalangitan) tungo sa mistulang bago sa hangganan nito sa horisonte sa kanluran. Sa buhay ng tao, sinasakop nito ang halos kalahati ng karaniwang araw ng trabaho o pag-aaral.

## Terminolohiya

Kadalasang binibigyang kahulugan ang hapon bilang ang panahon sa pagitan ng tanghali at palubog ng araw. Kung susundin ang kahulugang ito, iba-iba ang partikular na haba ng oras sa isang direksyon: binibigyan kahulugan ang tanghali bilang ang oras nang naabot ng Araw ang pinakamataas na punto nito sa kalangitan, subalit ang hangganan sa pagitan ng hapon at gabi ay walang pamantayang kahulugan.

Ang katagang "maghapon" tulad sa pariralang "maghapon at magdamag" ay karaniwang tumutukoy sa buong araw subalit may pagkakataon na ginagamit ito para tukuyin ang buong hapon subalit hindi madalas.

## Mga kaganapan

Ang hapon ay isang panahon kapag ang Araw ay bumababa mula sa tugatog nito, ang tanghaling tapat. Tuwing hapon, lumilipat ang Araw mula sa halos sentro ng langit hanggang sa lalim tungo sa kanluran. Sa dapit-hapon, partikular na maliwanag at nakasisilaw ang liwanag ng araw, dahil nasa mababang anggulo ang Araw sa langit. Ang karaniwang oras ng trabaho sa mga bansang maunlad ay mula sa umaga hanggang sa dapit-hapon o pagsapit ng dilim — tipikal mula 9:00 am hanggang 5:00 pm — kaya, nasa hapon ang huling bahagi ng oras na ito. Sa Estados Unidos, kadalasang hinahayaan ng mga paaralan na palabasin ang kanilang mga mag-aaral sa tinatayang mga 3:00 pm na nasa gitna ng hapon. Sa Dinamarka, tinuturing na nasa ng 1:00 at 5:00 pm ang hapon.

## Mga sanggunian
# Petsa

| Kalendaryo | Ngayon |
| --- | --- |
| Gregoryano | 12 Hunyo 2026 |
| Huliyano | 30 Mayo 2026 |
| Hijri (Tabular) | 26 Dhu al-Hijjah 1447 |
| Ebreo | 27 Sivan 5786 |

Ang isang **petsa** ay isang pagtukoy sa isang partikular na araw na kinakatawan sa isang sistema ng kalendaryo. Matutukoy ang isang ispesipikong araw dahil sa isang petsa. Maaaring ikalkula ang bilang ng araw sa pagitan ng dalawang mga petsa. Halimbawa, ang "ika-25 ng Hunyo, 2026" ay sampung araw pagkatapos ng "ika-15 ng Hunyo, 2026". Nakadepende ang petsa ng isang partikular na kaganapan sa ginagamit na sona ng oras. Halimbawa, ang Pag-atake sa Pearl Harbor na nagmula noong 7:48 a.m *Hawaiian time* noong ika-7 ng Disyembre, 1941, ay naganap noong 3:18 a.m. *Japan Standard Time*, ika-8 ng Disyembre sa Hapón.

## Pagkakaayos ng petsa

Mayroong malaking pagkakaiba-iba sa mga ginagamit na ayos para sa mga petsa, na naiiba sa pagkakasunod-sunod ng mga bahagi ng petsa. Gumagamit ang mga baryasyong ito ng halimbawang petsa na 31 Mayo 2006: (hal. 31/05/2006, 05/31/2006, 2006/05/31), mga nagpapahiwalay ng mga bahagi (hal. 31.05.2006, 31/05/2006, 31-05-2006), kung kasama ang mga *leading zero* (hal. 31/5/2006 vs. 31/05/2006), kung sinusulat ang lahat ng apat na mga *digit* ng taon (hal. 31.05.2006 vs. 31.05.06), o kung sinusulat ang buwan gamit ang mga bilang na Arabe o Romano o gamit ang pangalan nito (hal. 31.05.2006, 31.V.2006 vs. 31 Mayo 2006).
# Buwan (astronomiya)

*Para sa ibang gamit, tingnan ang buwan (paglilinaw) at luna (paglilinaw).*
Larawan ng ating buwan.
Ang **buwan** (sagisag: ) ay ang natatanging likas na satelayt ng daigdig, at ito ang panglima sa tala ng pinakamalalaking mga buntabay sa sangkaarawan.*Crescent* (Unicode: ☾) ang sumasagisag sa buwan.

Mula sa buntunan ng daigdig papunta sa buntunan ng buwan, ang pangkaraniwang layo ay 384,403. 3,474 km ang bantod ng buwan. Ika-anim ng hatak ng daigdig ang kabuuang batak ng buwan. Nakakalibot ang buwan sa daigdig sa loob ng 27.3 na araw, nguni't dahil sa pana-panahong pag-iiba sa kaayusan ng kaayusang araw-daigdig-buwan, ang nakikita na bilis ng paglibot ng buwan mula sa daigdig ay 29.5 na araw. Kung minsan, nag-tataman ang *orbit* ng buwan at ng araw, dahil dito, isang eklipse ang nabubuo.

Ang buwan, bukod sa daigdig, sa ngayon ay ang natatanging bagay sa santinakpan kung saan ang tao'y nakapaglakad na, sa kilalang mga pakay Apollo, na ang pinakakilala sa lahat ay ang Apollo 11.

## Pangalan

Ang buwan ay tinatawag sa iba't ibang pangalan sa iba't ibang wika ng daigdig, hindi tulad ng ibang mga buntabay ng ibang mga buntala. Ang buwan ay minsan-minsan ring tinatawag na "Luna", hango mula sa wikang Latin.

## Pagpunta sa Buwan ng mga tao

Sa pagitan ng 1969 at 1972, nagpadala ang Apollo program ng Estados Unidos ng labindalawang tao upang lumapag sa Buwan, sina Neil Armstrong at Buzz Aldrin ng Apollo 11 ang una sa kanila. Sina Frank Borman, James Lovell at William Anders ng Apollo 8 ang unang ipinadala sa Buwan. Bago ng panahong iyon, target ang Buwan ng maraming paglapag at pag-orbit ng mga space probe, na sinimulan ng Soviet Luna 1 noong 1959.

## Tingnan din

* Programang Luna (Unyong Sobyet)
* Programang Lunar Orbiter (Estados Unidos)
# 24-oras na orasan

| 24-oras na orasan | 12-oras na orasan |
| --- | --- |
| 00:00 | 12:00 ng hatinggabi (simula ng araw) |
| 01:00 | 1:00 a. m. |
| 02:00 | 2:00 a. m. |
| 03:00 | 3:00 a.m |
| 04:00 | 4:00 a. m. |
| 05:00 | 5:00 a. m. |
| 06:00 | 6:00 a. m. |
| 07:00 | 7:00 a. m. |
| 08:00 | 8:00 a. m. |
| 09:00 | 9:00 a. m. |
| Sa 10:00 | 10:00 a. m. |
| 11:00 | 11:00 a. m. |
| 12:00 | 12:00 ng tanghali \* |
| 13:00 | 1:00 p. m. |
| 14:00 | 2:00 p. m. |
| 15:00 | 3:00 p. m. |
| 16:00 | 4:00 p. m. |
| 17:00 | 5:00 p. m. |
| 18:00 | 6:00 p. m. |
| 19:00 | 7:00 p. m. |
| 20:00 | 8:00 p. m. |
| 21:00 | 9:00 p. m. |
| 22:00 | 10:00 p. m. |
| 23:00 | 11:00 p. m. |
| 24:00 | (hatinggabi)\* (katapusan ng araw) |
| \* Tingnan ang "Pagkalito sa tanghali at sa hatinggabi" |

Ang **24-oras na orasan** ay ang convention ng oras sa pagsunod sa kung saan ang araw ay tumatakbo mula sa hatinggabi sa hatinggabi at ay nahahati sa 24 na mga oras, na ipinahiwatig sa pamamagitan ng ang mga oras na lumipas mula noong hatinggabi, mula sa 0 hanggang 23. Ang system na ito ay ang pinaka-karaniwang ginagamit na oras pagtatanda sa mundo ngayon, at ay ginagamit sa pamamagitan ng mga internasyonal na mga pamantayan ng ISO 8601.

## Mga sanggunian
# Kalendaryong Ebreo

Ang **kalendaryong Ebreo** (Ebreo: הלוח העברי, *haluaẖ ha'ivri*) ay isang lunisolar na kalendaryo at ang pansariling kalendaryong ginagamit ng mga Hudyo kasabay ng pang-araw-araw na kalendaryong ginagamit sa kanilang pook ng paninirahan. Sa kalendaryong Ebreo nakabatay ang mga petsa ng mga banal na araw sa Hudaismo.

Ang mga pangalan ng mga labindalawang buwan sa kalendaryong Ebreo ay ihinango mula sa wikang Akadyo, na nakuha noong panahon ng pagtapon ng mga Hudyo sa Babilonya, at hindi mahahanap saanman sa Bibliya. Mayroong dalawang pagkakasunod-sunod ang kalendaryo: isang sibil at isang pampananampalataya. Nakapanaklong ang mga anyong Ebreo.

| **Sibil** | **Pananampalataya** |
| --- | --- |
| Tishre (תשרי‎) | Nisan |
| Ḥeshvan (חשון) | Iyyar |
| Kislev (כסלו) | Sivan |
| Tevet (טבת) | Tammuz |
| Shevat (שבט) | Av |
| Adar (אדר) | Elul |
| Nisan (ניסן‎) | Tishre |
| Iyyar (אייר‎) | Ḥeshvan |
| Sivan (סיון) | Kislev |
| Tammuz (תמוז) | Tevet |
| Av (אב‎) | Shevat |
| Elul (אלול‎) | Adar |

Inuulit ang *Adar* tuwing taong bisyesto.

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Astronomiya

Ang **dalubtalaan** o **astronomiya** ay isang agham na kinapapalooban ng pagmamasid at pagpapaliwanag ng mga kaganapang nangyayari sa labas ng Daigdig at ng himpapawid nito. Pinag-aaralan nito ang pinagmulan, pagbabago, at mga katangiang pisikal at kimikal ng mga bagay na mapagmamasdan sa kalangitan (na nasa labas ng atmospero), pati ang mga kaugnay na mga proseso at kababalaghan.

Ang astronomiya ng buwan (astronomiyang lunar): ang malaking *crater* ay ang Daedalus, kinunan ng tauhan ng Apollo 11 nang pinalubutan nila ang Buwan noong 1969. Matatagpuan ito na malapit sa gitna ng malayong gilid ng Buwan. Ang diyametro nito ay humigit-kumulang sa 93 km.
Ang astronomiya ay isa sa mga piling agham na kung saan gumanap ng aktibong papel ang mga amateur, lalo na sa pagtuklas at pagmonitor ng di-palagiang kabalaghaan (*transient phenomena*). Hindi dapat ipagkamali ang astronomiya sa astrolohiya, na nagpapalagay na ang kapalaran ng tao at pamumuhy sa pangkahalatan ay may kaugnayan sa nakikitang na kinalalagyan ng mga bagay sa kalangitan—kahit na ang dalawang larangang na ito ay magkapareho ang pinagmulan; sinusunod ng mga astronomo ang makaagham na pamamaraan, habang hindi ito sinusunod ng mga astrologo.

## Etimolohiya ng salita

Ang salitang *astronomiya* ay nagmula sa Wikang Griyegong αστρονομία = άστρον + νόμος, *astronomia* = *astron* + *nomos*, na mayroong literal na kahulugang *"batas ng mga bituin"*.

## Mga inoobserbahan

* Ibang mga planeta
* Ibang araw
* Iba pang mga makikita sa kalawakan, katulad ng itim na butas

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Astronomiya** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Tropiko

Ang hitsura ng Pilipinas ay isang tropikong rehiyon.
Mapa ng mundo kung saan ang tropiko ay ipinahiwatig ng isang pulang banda
Ang **tropiko** o mga bansa na tropiko ay ang heograpikong rehiyon sa Lupa o "earth" na naka-sentro sa ekwador o "equator". Nililimitahan ito sa latitud ng dalawang *tropiko*: ang Tropiko ng Cancer sa hilaga at ang Tropiko ng Capricorn sa timog na hemisperyo. Ito ay nagmula sa salitang griyego na *tropos*, na ang ibig sabihin ay bwelta o pag-ikot.

Ang rehiyong ito ay nakalatag sa pagitan ng 23.5° H latitud at 23.5° T latitud, at kasama dito ang lahat ng parte ng Lupa na direktang tinatamaan ng araw(o kung saan naka-anggulong 90° altitud ang araw mula sa lupa) nang maski isang beses lang sa isang taong solar (hindi nagagawa ito ng araw lampas hilaga ng Tropiko ng Cancer at lampas timog ng Tropiko ng Capricorn). Sa panukalang klasipikasyon ng klima ni Köppen, ang klimang tropikal ay nilalarawan bilang isang klimang hindi-arid, na ang lahat sa labindalawang buwan ng taon ay may promedyong temperaturang hindi bababa sa 18 °C.

## Mga Organismo

Ang mga **tropikal** na halaman at hayop ay yung mga katutubong espesye (species) sa rehiyon. Ang salitang ito ay ginagamit din bilang pagtukoy sa isang lugar na mainit at mahalumigmig buong taon, na may saganang kahalamanan. Subalit may mga ilang lugar sa tropiko na hindi talaga "tropikal" at mga alpine tundra at niyebeng tuktok, tulad ng sa bundok ng Mauna Kea.

## Halimbawa ng mga lungsod tropikal

* Bombay, India (19.1º H)
* Hong Kong, Hong Kong SAR, Tsina (22.3º H)
* Nairobi, Kenya (1.3º S)
* Rio de Janeiro, Brazil (22.9º T)
* Singapore (1.4º H)
* Maynila, Pilipinas

## Tingnan din

* Taong tropikal (Ingles: *tropical year*)
* Mga sakit tropikal
# Selestiyal na espera

Paglalarawan ng isang panlangit na timbulog.
Ang **selestiyal na espera** ay ang kathang-isip o imahinaryong espera sa kalangitang nabubuo sa paligid ng mundo. May kaugnayan ito sa nadir at rurok.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Astronomiya** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Wikang Islandes

| Islandes |
| --- |
| **Íslenska** |
| Bigkas | ['i:s(t)lɛnska] |
| Katutubo sa | Islandiya |
| Katutubo | 314,000 (2015) |
| Pamilya | Indo-Europeo* Hermaniko
	+ Hilagang Hermaniko
		- Kanrulang Eskandinabyo
			* Eskandinabyong Insular
				+ **Islandes**
 |
| Ninuno | Wikang Lumang Nordiko
* Lumang Kanlurang Nordiko
	+ Lumang Islandes
 |
| Pagsulat | Latin (Alpabetong Islandes) Braille ng Islandes |
| Opisyal na katayuan |
| Opisyal na wika |  Iceland |
| Pamamahala | Suriang Árni Magnússon para sa Araling Islandes sa kapasidad ng pagpapayo |
| Mga kodigong pangwika |
| ISO 639-1 | `is` |
| ISO 639-2 | `ice (B)` `isl (T)` |
| ISO 639-3 | `isl` |
| *Glottolog* | `icel1247` |
| Linguasphere | `52-AAA-aa` |
| Ang mananalita ng wikang Islandes:   mga rehiyon kung saan may mayoridad ang wikang Islandes   mga rehiyon kung saan may minoridad ang wikang Islandes
 |
|

Ang wikang **Islandes**  /aɪsˈlændɪk/ (Islandes: [íslenska] ( pakinggan)) ay isang wikang Hilagang Hermaniko na sinasalita ng halos 314,000 katao, karamihan nito ay nakatira sa Islandiya kung saan ito ang pambansang wika. Malapit nitong kamag-anak ang Peroes at Kanlurang Noruwego.

Mas konserbatibo ang wika kumpara sa mga ibang wikang Kanlurang Europeo. Habang ang karamihan sa kanila ay may antas ng impleksyon na lubusang nabawasan (lalo na deklensyon ng mga pangngalan), pinapanatili ng Islandes ang apat na kaso ng sintetikong bararila (maihahambing sa Aleman, ngunit higit na mas konserbatibo at sintetiko) at nakikilala sa pamamagitan ng mga sarisaring iregular na deklensyon. Dahil hindi masyadong nagbago ang nasusulat na wika, nakababasa ang mga taga-Islandiya ng mga klasikong panitikang Lumang Nordiko na inilikha noong ika-10 hanggang ika-13 siglo (tulad ng mga *Edda* at saga) nang may kadalian.

Ang Islandes ay malapit na kamag-anak ng, ngunit hindi kapwa nauunawaan kapag sinasalita, ang wikang Peroes habang haos pareho ang mga anyong nasusulat. Hindi kapwa nauunawaan ito at ang mga wikang Eskandinabyong kontinental (Danes, Noruwego, at Suweko) at mas malayo pa mula sa mga pinakasinasalitang wikang Hermaniko Ingles at Aleman kumpara sa unang tatlo.

Maliban sa 300,000 nagsasalita ng Islandes sa Islandiya, sinasalita ito ng halos 3,000 tao sa Dinamarka, 5,000 tao sa Estados Unidos, at higit sa 1,400 tao sa Canada, lalo na sa rehiyon kilala bilang New Iceland sa Manitoba na pinagtirahan simula noong dekada 1880.

Nagsisilbi ang Suriang Árni Magnússon para sa Araling Islandes na pinondohan ng gobyerno bilang sentro ng pagpepreserba ng mga edad medyang manuskritong Islandes at pag-aaral ng wika at ang kanyang mga panitikan. Ang Sanggunian sa Wikang Islandes, na binubuo ng mga kinatawan ng mga unibersidad, manlilikha, mamamahayag, guro, at ang Ministeryo ng Kultura, Agham at Edukasyon ay nagpapayo sa mga awtoridad tungkol sa patakaran ng wika. Mula 1995, tuwing 16 Nobyembre bawat taon, ipinagdiriwang ang kaarawan ni Jónas Hallgrímsson, isang makata noong ika-19 siglo, bilang Araw ng Wikang Islandes.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Wika** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Wikang Noruwego

Ang **Wikang Noruwego** (norsk) ay isang Hilaga malaaleman wika sinasalita lalo na sa Noruwega, kung saan ito ay ang opisyal na wika. Sama-sama sa Suweko at Danes, Noruego anyo ng isang higit pa o mas mababa kapwa mauunawaan lokal at rehiyonal na pagkakaiba.

## Data

Wikang Noruego ay ang wika ng tungkol sa 4,500,000 Noruegong. Sa pagitan ng 16 at 17% ng mga Noruego nakatira sa isang strip sa baybayin at sa central kabundukan Nynorsk gamitin bilang isang nakasulat na wika, ang mga lunsod o bayan populasyong ay nananatiling matatag na nakatuon ang normatibo Norwegian Bokmål, kung saan ay ang wika ng administrasyon, negosyo at media. Sa lahat ng elementarya paaralan ay maaaring pumili upang malaman ang balarila bilang nynorsk at bokmål pagkatapos ng pangunahing paaralan.

## Pagsusulat

Ang runik script ay ginagamit sa Noruwega dahil hindi bababa sa ika-apat na siglo. Ang runik pagsulat ay napanatili hanggang sa ikalabing-walo siglo sa mga komunidad tulad ng lipas na sa Oppdal (kalapit na rehiyon upang Swesiya), kahit na sa pangkalahatan pagkatapos ang panlabing-apat na siglo ang paggamit nito ay lubos na nabawasan. Sa 1599 ay dumating ng manu-manong Suweko runologia, ang petsa kung saan ang runik pagsulat ay maaaring ang produkto ng katutubong tradisyon o pag-aaral sa pamamagitan ng mga libro.

Ang mga manunulat na ginagamit ang mga skin sulatan o hayop sa panahon ng Noruego average na gumagamit na ng mga Latin alpabeto, na kung saan ay ipinakilala mula sa Inglatera sa isang punto sa kalagitnaan ng pang-onse siglo. Ang mga modernong Norwegian alpabeto ay binubuo ng 26 standard Latin mga titik na may tatlong karagdagang: *æ, O, a*. Ang paggamit ng dyakritiko mark ay limitado.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z | Æ | Ø | Å |
| a | b | c | d | e | f | g | h | i | j | k | l | m | n | o | p | q | r | s | t | u | v | w | x | y | z | æ | ø | å |

 *Ang mga titik **a, e, i, o, u, y, æ**, Oh, isang* kumakatawan vowels.  *Ang mga titik **c, q, w, x, z ay ginagamit lamang sa unang ilang mga pangalan, mga pangalan ng pamilya at mga salita ng mga banyagang pinanggalingan. Ang talamak na tuldik, libingan at tuldik na maaaring magamit upang makilala sa pagitan ng ilang mga homographs, at din sa mga salita ng mga banyagang pinanggalingan upang markahan ang stressed pantig o mapanatili ang orihinal na pagbaybay. Gayunpaman, kinakailangan lamang sa mga pangalan. Aa' **at *ee* ay maaaring mangyari sa ibinigay na pangalan at palayaw sa halip ng isang'at isang*.

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Noruwega** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Wikang Danes

| Danes |
| --- |
| *dansk* |
| Bigkas | [dæˀnsɡ] |
| Katutubo sa | **Denmark,  Faroe Islands,  Greenland,  Schleswig-Holstein (Alemanya),  Iceland** |
| Katutubo | c. 6 milyon |
| Pamilya | Indo-Europeo
* Hermanikp
	+ Hilagang Hermaniko
		- Silangang Eskandinabo
			* **Danes**
 |
| Pagsulat | Latin (kahalawang Danes) |
| Opisyal na katayuan |
| Opisyal na wika |  Denmark  Faroe Islands  Greenland
 European Union Konsehong Nordiko

---

Wika ng menorya:  Alemanya |
| Pamamahala | Dansk Sprognævn ("Komite ng Wikang Danes") |
| Mga kodigong pangwika |
| ISO 639-1 | `da` |
| ISO 639-2 | `dan` |
| ISO 639-3 | `dan` |

Ang **Danes** (*dansk*) ay isang wika sa pamilyang Indo-Europeo. Ito ay ang opisyal na wika sa Dinamarka at ang pangunahing wika ng lahing Danes.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Denmark** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Wikang Suweko

Ang **wikang Suweko** ay isa sa limang North malaaleman mga wika. Ito ay ginagamit sa 9,000,000 mga tao, nakararami sa Swesiya at mga bahagi ng Pinlandiya, lalo na sa baybayin at sa Åland isla.

## Data

Ang Suweko wika ay ang pambansang wika ng Sweden na may populasyong tungkol sa 8,500,000 mga naninirahan, ito ay din ang unang wika ng tungkol sa 300,000 mga tao sa Finland at ang pangalawang sa ilang mga wika minorities, na umaabot sa 1 milyong mga tao, karamihan sa mga ito kamakailang mga imigrante pati na rin ang katutubong Finns at Lapps (samer).

## Pagsulat

Ang pinakamaagang mga teksto na nakasulat sa Suweko (maliban runik mga teksto) gamitin ang Latin alpabeto, kahit na binago ng pagsasama ng mga titik **Æ**, Oh, ika, **D**. Ang alpabeto na ginagamit ngayon ay isang binagong Latin alpabeto ng 29 titik, na may karagdagan sa dulo ng parehong **å, ä, ö**, Oh. Ang mga titik **q** at **w** lumitaw lamang sa nouns. Ang isang sulat ipinakilala sa press pagkatapos ng 1400, na binuo mula sa medieval pa, habang ang isang umunlad habang **æ**. Ang bagong O sulat ay naaayon sa medyebal Suweko (bagaman na ay ginagamit pa rin sa araw na ito Dinamarka at Noruwega).

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Suwesya** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Wikang Olandes

| Olandes |
| --- |
| *Nederlands* |
| Bigkas | [ˈneːdərlɑnts] ( pakinggan) |
| Katutubo sa | Netherlands at Flandes |
| Rehiyon | Netherlands, Belhika, Suriname; Additionally in Aruba, Curaçao, Indonesia, Sint Maarten and French Flanders |
| Etnisidad | * Dutch
* Plandero
* Indo
 |
| Katutubo | 24 million (2016) Total (L1 plus L2 speakers): 29 million (2018) |
| Pamilya | Indo-European
* Hermaniko
	+ Kanlurang Hermaniko
		- Low Franconian (Pransiko)
			* **Olandes**
 |
| Ninuno | Lumang Olandes
* Gitnang Olandes
 |
| Pagsulat | * Latin (Alpabetong Olandes)
* Dutch Braille
 |
| Kinodigong anyo | Signed Dutch (*NmG*) |
| Opisyal na katayuan |
| Opisyal na wika |  Belhika  Netherlands  Suriname

Dependent entities
* Aruba
* Curaçao
* Sint Maarten
 |
| Pamamahala | Nederlandse Taalunie (Dutch Language Union) |
| Mga kodigong pangwika |
| ISO 639-1 | `nl` |
| ISO 639-2 | `dut (B)` `nld (T)` |
| ISO 639-3 | `nld` Dutch/Flemish |
| *Glottolog* | `mode1257` |
| Linguasphere | `52-ACB-a` |
| Dutch-speaking world (included are areas of daughter-language Afrikaans) |
| Distribusyon ng wikang Olandes sa Kanlurang Europa |
|

Ang **Olandes** ay isang wikang Kanlurang Hermaniko na sinasalita sa Unyong Europeo ng mga 23 milyong katao bilang ang unang wika—bahagi ang karamihan ng populasyon ng Olandes at mga animnapung bahagdan ng Belhika—at ng iba pang 5 milyon bilang ang pangalawang wika. Ito ang ikatlong pinaka sinasalitang Hermanikong wika, pagkatapos ng Aleman at Ingles.
# Meridyano (heograpiya)

Sa laragang ng heograpiya, ang **meridyano** ay ang imahinaryo o kathang-isip na paikot na guhit sa paligid ng mundong dumaraan sa polong hilaga at sa polong timog. Sa isang Mercator projection o sa isang Gall-Peters projection, ang bawat meridian ay patayo sa lahat ng bilog ng latitude. Ang meridian ay kalahati ng isang malaking bilog sa ibabaw ng Earth. Ang haba ng isang meridian sa isang modernong ellipsoid na modelo ng Earth (WGS 84) ay tinatayang 20,003.93 km (12,429.87 mi).

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Heograpiya** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*