Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Biyaheng daang-bakal

Ang **biyaheng daang-bakal** (halaw sa dalawang salitang "daan" at "bakal") o **biyaheng riles** ay ang transportasyon o paghakot, paghila, pagdadala, paglululan, pagkakarga, pagluluwas, pag-aangkat, at paglilipat ng mga taong lulan o pasahero at mga bagay na tulad ng mga mabubuting dala-dalahin (mga *goods* sa Ingles) sa pamamagitan ng paggamit ng mga sasakyang may mga gulong at dinisenyong tumakbo o umandar sa ibabaw ng mga **daang-bakal** (**daanang bakal**, o **daambakal** kung batay sa ortograpiya bago ang taong 1977). Kilala rin ang daang-bakal bilang **riles ng tren** o **riles** lamang, **tramo**, at **riles perokaril**. Sa karamihan ng mga bansa, nakakatulong ang ganitong paraan o metodo ng transportasyon sa internasyunal na kalakalan at kaunlarang pangkabuhayan o pang-ekonomiya. Nagbibigay ang mga daang-bakal ng matalab o episyenteng paggamit at pagkonsumo ng enerhiya upang makapaglipat ng mga materyales o bagay na inaangkat sa ibabaw ng lupa. Malalaking bahagi ng sistema ang mga daang-bakal at nakapagdurulot ng makinis at matigas na kalatagan o kahabaan kung saan nakagugulong ang mga gulong ng tren habang nagsasanhi lamang ng maliit na antas ng priksyon. Gayundin, ikinakalat ng daang-bakal o riles ang bigat ng tren, na nangangahulugang may mas malalaking bilang ng mga bagay ang nadadala kaysa sa paggamit ng mga trak at mga kalsada.

## Tignan din

* Sistemang mabilisan
* Trambiya

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Transportasyon** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Pag-ikot

Ang **pag-ikot** o **rotasyon** (mula Kastila *rotación*) ay ang pabilog na paggalaw ng isang bagay sa isang sentro (o punto) ng pag-ikot. Ang lapyang pangheometriya (*geometric plane*) na iniikutan nito ay tinatawag na lapyang iniikutan (*rotation plane*), habang ang linyang guniguni (*imaginary line*) na tumatagos mula sa sentro at nakatadlong (*perpendicular*) sa lapyang iniikutan nito ay tinatawag namang *aksis ng pag-ikot* (*rotation axis*). Kayang mapaikot palagi ang isang tatlong-dimensiyong bagay ng kahit anong bilang ng aksis.

Kung umiikot ang isang bagay sa sarili niya, kadalasan dahil sa sentro ng bugat (*mass*) nito, masasabing "pumipihit" (*spinning)* ito. Sa kabilang banda naman, kung may iniikutan naman ang isang bagay, kadalasan dahil naman sa dagsin, masasabi naman ito ay "lumiligid" (*orbiting*) sa bagay na iyon.

Sa kaso ng pagpihit, ang salubungan ng kalapagan (*surface intersection*) nito ay tinatawag na *taluktok* o *polo* (*pole*). Sa kaso naman ng pagliligid, ang dulo naman ng aksis ng pag-ikot nito ay tinatawag na *polong nililigiran*.

Isang halimbawa ng pagpihit at pagligid ay ang mga planeta. Pumipihit ang Mundo sa sarili niya, habang nililigiran naman nito ang Araw.

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Matematika** at **Pisika** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Merkuryo (planeta)

Koloradong litrato ng Merkuryo
Ang **Merkuryo** (Ingles: *Mercury*; sagisag: ) ay isang planeta sa sistemang solar at ang pinakamaliit at ang unang planeta mula sa Araw. Ipinangalan ito sa Romanong diyos na si Merkuryo.

Walang atmospera ang Merkuryo. May pagkakahalintulad ang Merkuryo sa ating buwan. Marami itong mga krater o *craters*. Dito matatagpuan ang pinakamalaking krater sa Sistemang Solar, ang *Caloris Basin*. Ang haba ng isang araw doon ay katumbas ng 56.8 na araw sa daigdig at ang planetang ito ay umiikot ng 1 rebolusyon sa loob ng 88 mundong araw.

## Kawing Panlabas

* NASA's Mercury fact sheet Naka-arkibo 2014-03-28 sa Wayback Machine.

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Astronomiya** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*