# Pamamaraang makaagham

Ang **pamamaraangmakaagham** o **siyentipiko** ay isang empirikal na paraan ng pagkuha ng kaalaman sa pamamagitan ng maingat na obserbasyon, mahigpit na pagdududa, pagsubok sa hipotesis, at pagpapatunay sa pamamagitan ng eksperimento. Binuo mula sa mga sinauna at medyebal na kasanayan, kinikilala nito na ang mga kognitibong pagpapalagay ay maaaring makaapekto sa pagpapakahulugan sa mga obserbasyon. Ang pamamaraang makaagham ay naging batayan ng agham mula pa noong ika-17 siglo. Kasama sa siyentipikong pagsisiyasat ang pagbuo ng isang masusubok na hipotesis sa pamamagitan ng induktibong pangangatwiran, pagsubok nito sa pamamagitan ng mga eksperimento at pagsusuring istatistikal, at pagbabago o pagtanggi sa hipotesis batay sa mga resulta.

Bagama’t iba-iba ang mga pamamaraan sa iba’t ibang larangan, ang pinagbabatayang proseso ay kadalasang magkatulad. Sa mas detalyado: ang pamamaraang siyentipiko ay kinabibilangan ng pagbuo ng mga haka-haka (mga hipotetikal na paliwanag), paghula sa mga lohikal na kahihinatnan ng hipotesis, at pagsasagawa ng mga eksperimento o empirikal na obserbasyon batay sa mga hulang ito. Ang hipotesis ay isang haka-haka na batay sa kaalamang nakalap habang naghahanap ng sagot sa isang tanong. Maaari itong maging napakatiyak o malawak, ngunit dapat itong mapabulaanan. Ibig sabihin, dapat may posibleng kinalabasan ng isang eksperimento o obserbasyon na maaaring sumalungat sa mga hulang hinango mula sa hipotesis; kung wala nito, hindi ito masusubok nang makabuluhan.

Bagama’t ang pamamaraang siyentipiko ay kadalasang inihaharap bilang isang tiyak na pagkakasunod-sunod ng mga hakbang, ito ay kumakatawan sa isang hanay ng pangkalahatang prinsipyo. Hindi lahat ng hakbang ay isinasagawa sa bawat siyentipikong pagsisiyasat (o sa parehong antas ng lawak), at hindi rin sila palaging sumusunod sa parehong pagkakasunud-sunod. Maraming mga tuklas ang hindi sumunod sa modelong itinuturo sa aklat-aralin ng pamamaraang siyentipiko, at sa ilang mga kaso, may papel ang pagkakataon.

## Mga elemento ng pagsisiyasat

Ang pamamaraang siyentipiko ay karaniwang inilalarawan bilang isang patuloy na proseso. Ang diyagram na ito ay isa lamang sa maraming baryasyon nito.Ang pamamaraang siyentipiko ay ang prosesong ginagamit sa agham. Tulad ng sa iba pang larangan ng pagsisiyasat, ang agham (sa pamamagitan ng pamamaraang siyentipiko) ay maaaring magpalawak ng naunang kaalaman at pag-isahin ang pag-unawa sa mga paksang pinag-aaralan nito sa paglipas ng panahon. Sa kasaysayan, naging mahalaga ang pag-unlad ng pamamaraang siyentipiko sa Rebolusyong Siyentipiko.

Ang pangkalahatang proseso ay kinabibilangan ng pagbuo ng mga haka-haka (hipotesis), paghula sa mga lohikal na kahihinatnan ng mga ito, at pagkatapos ay pagsasagawa ng mga eksperimento batay sa mga hulang iyon upang matukoy kung tama ang orihinal na haka-haka. Gayunpaman, may mga kahirapan sa pagbibigay ng isang pormulang paglalarawan ng pamamaraang ito. Ang pamamaraang siyentipiko ay nakabatay sa mga pangkalahatang prinsipyo sa halip na isang nakapirming pagkakasunud-sunod. Hindi lahat ng hakbang ay nagaganap sa bawat pagsisiyasat, at hindi rin palaging nasa iisang pagkakasunod-sunod. Nangangailangan ito ng katalinuhan, imahinasyon, at pagkamalikhain sa halip na mahigpit na pagsunod sa isang pamamaraan.

## Tingnan din

* Agham

## Mga pananda

## Mga sanggunian