Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Hunyo 18

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Hunyo** | >> |
| Lu | Ma | Mi | Hu | Bi | Sa | Li |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |  |  |  |  |
| 2026 |

Ang **Hunyo 18** ay ang ika-169 na araw sa kalendaryong Gregoryano (ika-170 kung bisyestong taon), at mayroon pang 196 na araw ang natitira.

## Pangyayari

* 1908 - Itinatag ang Unibersidad ng Pilipinas.

## Kapanganakan

## Kamatayan

* 1234 - Namatay si Chūkyō, ika-85 Emperador ng Hapon.

## Panlabas na link

* BBC: On This Day

| Mga buwan at araw ng taon* t
* u
* b
 |
| --- |
| Enero | *0* | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Pebrero |   | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 *30* *31* |
| Marso | *0* | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Abril |   | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Mayo | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Hunyo | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Hulyo | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Agosto | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Setyembre | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Oktubre | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Nobyembre | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Disyembre     | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Araw** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Tiktik

*Tungkol ito sa isang trabaho. Para sa sekreto, pumunta sa lihim. Tunguhan din ang Lihim (paglilinaw). Tingnan din ang espiyonahe.*
*Para sa palabas na pantelebisyon, tingnan ang Imbestigador.*
Ang mga **detektib**, **tiktik**, **batyaw** o **sekreta** (Ingles: *detective*, *secret service man*) ay isang uri ng imbestigador o **espiya** na nagsisiyasat hinggil sa mga pangyayaring kriminal. Inaasahang sa proseso ng imbestigasyon na malalaman niya at maituturo kung sino ang tunay na gumawa ng krimen. Tinatawag din itong **tiktik** o **katiktik**, na isang uri ng alagad ng batas at **imbestigador**, na maaaring kasapi sa ahensiya ng pulisya o isang taong pribado. Tinatawag na **pribadong imbestigador** (mga P.I. o "Pribadong I", na pinanggalingan ng nilarong mga salitang "*private eye*" o "pribadong mga mata"). Sa hindi pormal na pangangahulugan, pangunahin na sa kathang-isip, ang detektib ay isang lisensiyado o walang lisensiyang taong lumulutas ng mga krimen, kasama na ang krimeng pangkasaysayan o historikal, o tumitingin sa mga tala o mga rekord.

Tinatawag din ang *imbestigador* bilang **tagapagsiyasat**, **tagapaglitis**, **tagapag-usig**, o **tagapagsuri**, na isang uri ng taong nag-iimbestiga hinggil sa mga pangyayaring kriminal at pook na pinangyarihan ng mga krimen.

## Tingnan din

* Espiyonahe
* Obserbasyon

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Tao** at **Batas** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Taon

Ang isang **taon** ay ang oras sa pagitan ng dalawang umuulit ng pangyayari na may kaugnay sa orbit ng Daigdig sa palibot ng Araw. Bukod dito, maaaring ilapat ito sa kahit anong planeta katulad ng "taon sa Mars"

## Taon sa Daigdig

Ang taon ay ang sandali o kapanahunan na kinakailangan ng isang planeta upang makalibot sa araw. Sa Daigdig, kinakailangan ng 365 na araw, 5 oras, 56 na minuto at 59 na segundo. Sa ibang planeta, maaring mas mabilis ang kanilang taon o mas mabagal.

May tinatawag na "Bisyestong taon" o *"leap year"* kung saan ang kada makaapat na taon, ang 365 na araw sa kalendaryo ay nagiging 366 sa pamamagitan nang pagdaragdag ng isang araw sa Pebrero. Ito ay nagiging 29 na araw, at hindi 28 na nakaugalian.

## Kaugnay na paksa

* Listahan ng mga taon

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Wikang Aymara

| Aymara |
| --- |
| *Aymar aru* |
| Katutubo sa | Bolivia, Peru at Chile |
| Etnisidad | Aymara people |
| Katutubo | (2.8 milyon sinipi 2000–2006) |
| Pamilya | Aymaran
* **Aymara**
 |
| Opisyal na katayuan |
| Opisyal na wika | Bolivia Peru |
| Kinikilalang wika ng minorya sa | Chile |
| Mga kodigong pangwika |
| ISO 639-1 | `ay` |
| ISO 639-2 | `aym` |
| ISO 639-3 | `aym` – inklusibong kodigo Mga indibiduwal na kodigo: `ayr` – Gitnang Aymara `ayc` – Timog Aymara |
| *Glottolog* | `nucl1667` |
| ELP | Aymara |
| Geographic Distribution of the Aymara language |
|

Ang **wikang Aymara**  /aɪməˈrɑː/ (*Aymar aru*) ay isang wikang Aymaran na sinasalita sa mga Aymara ng Andes.

## Alpabeto

| Titik | Tunog | Titik | Tunog | Titik | Tunog |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A a | a | L l | la | R r | ra |
| Ä ä | ä | Ll ll | lla | S s | sa |
| Ch ch | cha | M m | ma | T t | ta |
| Chh chh | chha | N n | na | Th th | tha |
| Ch' ch' | ch'a | Ñ ñ | ña | T' t' | t'a |
| I i | i | P p | pa | U u | u |
| Ï ï | ï | Ph ph | pha | Ü ü | ü |
| J j | ja | P' p' | p'a | W w | wa |
| K k | ka | Q q | qa | X x | xa |
| Kh kh | kha | Qh qh | qha | Y y | ya |
| K' k' | k'a | Q' q' | q'a | Nh nh | nha |

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Wika** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Sabado

*Para sa kahalagahan ng araw sa tradisyong Hudyo, tingnan ang Sabado (Hudaismo). Para sa artikulong pang-awitin, pumunta sa Sabado (awit).*
Ang **Sabado** ay ang ika-anim o huling araw ng linggo sa pagitan ng Biyernes at Linggo.

## Halagang pampananampalataya

### Hudaismo

Kaugnay ng Tora, sinabi ng Diyos sa mga Israelita na ipagdiwang at alalahanin ang araw ng Sabado. (Sa Bibliya, ito ang "ikapitong" araw ng linggo, hindi ang ikaanim o ang tunay na araw ng Sabado ng kalendaryong Gregoryano; kabilang sa mga "Sabado" ang iba pang mga opisyal na banal na araw sa Ingles.)

### Kristiyanismo

Sa Bagong Tipan, nagkaroon ng malimit na kataliwasan ang pagtuturo ni Hesus at ng mga pinuno sa pananampalataya hinggil sa Sabado. Ginawang mas pleksibol ng mga Pariseo ang pagdiwang ng Sabado sa pamamagitan ng paglikha ng mga patakaran at panuntunan ukol sa kung ano hindi dapat gawin tuwing Sabado, isang gawaing masidhing tinutulan ng mga Saduseo, na naniwala sa mababaw at literalistang interpretasyon ng Tora. Naging isang larawan ang Sabado ng angking "pahinga at kapayapaan" ng mga tagasunod ni Hesus dahil sa mga naging gawain at nagawa ni Hesus para sa kanila.

## Mga sanggunian

Mga araw ng linggo
Linggo |
Lunes |
Martes |
Miyerkules |
Huwebes |
Biyernes |
Sabado

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Linggo (araw)

Ang **Linggo** (na kilala rin sa mga pangalang **Domingo** o **Dominggo**) ay ang una o huling araw ng linggo. Ito ay nasa pagitan ng Sabado at Lunes. Sa ibang mga kalinangan, ito ay ang ikalawang araw ng weekend. Ito ay itinuturing na holiday sa mga lugar na laganap ang Kristiyanismo, ang araw kung kailan nagsisimba ang mga Kristiyano.

Sa talaarawang Gregoryano, walang dantaon ang nagsisimula sa Linggo. Sa Hebrew calendar, walang taon ang nagsisimula sa Linggo. Ang alinmang buwan na nagsisimula sa Linggo ay mayroong Biyernes sa ika-13 araw.

## Mga sanggunian

Mga araw ng linggo
Linggo |
Lunes |
Martes |
Miyerkules |
Huwebes |
Biyernes |
Sabado

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Linggo (panahon)

Ang **linggo** (Ingles: *week*) ay isang yunit ng panahon na mas mahaba sa isang araw at mas maiksi sa isang buwan. Sa karamihan sa makabagong kalendaryo, kasama ang kalendaryong Gregoryano, ang isang linggo ay isang panahon na binubuo ng pitong araw. Ito ang pinakamahabang kumbensyunal na yunit ng panahon na binubuo ng tiyak na bilang ng araw. Kahit na wala itong basehan sa astronomiya, ito ang karaniwang ginagamit na yunit ng panahon.

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Buwan (panahon)

**Buwan** (Ingles: *month*) ang tawag sa isa sa 12 bahagi ng taon.

## Mga buwan sa iba't ibang kalendaryo

### Juliano at Gregoryano

Ang kalendaryong Gregoryano, kagaya ng kalendaryong Juliano bago nito, ay may labindalawang buwan. Narito ang mga pangalan ng buwan sa mga wikang Tagalog, Kastila at Inggles.

|  | **Tagalog** | **Kastila** | **Ingles** |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Enero | Enero | January |
| 2 | Pebrero | Febrero | February |
| 3 | Marso | Marzo | March |
| 4 | Abril | Abril | April |
| 5 | Mayo | Mayo | May |
| 6 | Hunyo | Junio | June |
| 7 | Hulyo | Julio | July |
| 8 | Agosto | Agosto | August |
| 9 | Setyembre | Septiembre | September |
| 10 | Oktubre | Octubre | October |
| 11 | Nobyembre | Noviembre | November |
| 12 | Disyembre | Diciembre | December |

Ang mga pangalan ng buwan sa wikang Tagalog ay ibinatay sa wikang Kastila.

### Ebreo

Ang mga pangalan ng mga labindalawang buwan sa kalendaryong Ebreo ay ihinango mula sa wikang Akadyo, na nakuha noong panahon ng pagtapon ng mga Hudyo sa Babilonya, at hindi mahahanap saanman sa Tanakh. Mayroong dalawang pagkakasunod-sunod ang kalendaryo: isang sibil at isang pampananampalataya. Nakapanaklong ang mga anyong Ebreo.

| **Sibil** | **Pampananampalataya** |
| --- | --- |
| Tishre (תשרי‎) | Nisan |
| H̱eshvan (חשון) | Iyar |
| Kislev (כסלו) | Sivan |
| Tevet (טבת) | Tamuz |
| Shvat (שבט) | Av |
| Adar (אדר) | Elul |
| Nisan (ניסן‎) | Tishre |
| Iyar (אייר‎) | H̱eshvan |
| Sivan (סיון) | Kislev |
| Tamuz (תמוז) | Tevet |
| Av (אב‎) | Shvat |
| Elul (אלול‎) | Adar |

Inuulit ang *Adar* tuwing taong bisyesto.

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Agham** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Gabi (panahon)

Ang Lungsod ng Maynila sa gabi
Ang **gabi** ay ang oras ng kadiliman sa paligid mula sa paglubog hanggang pagsikat ng araw sa panahon ng bawat 24-oras ng isang araw, nang ang Araw ay nasa baba ng horisonte. Nagsisimula at nagtatapos ang gabi depende sa lokasyon at nag-iiba sa buong taon, batay sa mga kadahilanan tulad ng pana-panahon at latitud.

Maari gamitin din ang salita sa isang kahulugang panlipunan bilang ang oras sa pagitan ng oras ng pagtulog at umaga. Sa karaniwang komunikasyon, isa itong paalam (kadalasang pinapahaba bilang "magandang gabi"), na kadalasang sinasabi kapag matutulog na o aalis.

Araw ang kabaligtaran ng gabi (tinatawag ang araw na may liwanag bilang *daytime* sa wikang Ingles, upang ipagkaiba ito sa "araw' na tumutukoy sa panahong 24-oras). Tinatawag na "bukang-liwayway" o "madaling araw" ang panahon ng gabi pagkatapos sumikat ang araw, samantalang, tinatawag na "takipsilim" o "pag-aagaw-dilim" ang panahon ng gabi pagkatapos ng paglubog ng araw. Sa mga panahong ito, lumiliwanag pa rin ang Araw sa kalangitan kapag nasa ibaba ng horisonte. Sa kahit anumang binigay na oras, may liwanag ng araw ang isang banda ng Daigdig, habang ang kabilang banda ay nasa kadiliman na nangyayari sa pagharang ng Daigdig ng liwanag ng araw. Ang pinakagitnang bahagi ng anino ay tinatawag na umbra (o pusikit na anino), kung saan pinakamadilim ang gabi.

Tinatawag na magdamag ang buong gabi na maghapon ang kabaligtaran na tumutukoy sa buong araw.

## Epekto sa buhay

### Panlipunan

Kalye Regent, London, Inglatera, sa ganap na 10:00 pm
Ipinamalas ang unang di-nagbabagong bombilya (o elektrikong liwanag) noong 1835. Habang napabuti ang artipisyal na liwanag, lalo na pagkatapos ng Rebolusyong Industriyal, tumaas ang aktibidad tuwing gabi at naging bahagi na ng ekonomiya sa karamihan ng mga lugar. Maraming mga establisamiyento, tulad ng mga *nightclub*, bar, *convenience store* (kumbiyenteng tindahan), restawrang *fast-food* (mabilisang pagkain), gasolinahan, pasilidad sa pamamahagi, at istasyon ng pulis ay tumatakbo na ngayon ng 24 oras o bukas hanggang sa 1 o 2 a.m. Kahit walang artipisyal na liwanag, ang liwanag ng buwan ay kadalasang ginagawang posible ang paglakbay o pagtrabaho sa labas tuwing gabi.

Ang *nightlife* (o buhay sa gabi) ay isang kolektibong katawagan para sa paglilibang na mayroon at pangkalahatang mas popular sa gabi hanggang sa mga unang oras ng umaga.

## Mga sanggunian
# Paglubog ng araw

Paglubog ng araw sa Look ng Maynila.
Ang **paglubogng araw**, na kilala rin bilang **paglubog** ng araw, ay ang araw-araw na paglaho ng Araw sa ilalim ng abot-tanaw dahil sa pag-ikot ng Earth . Kung titingnan mula sa lahat ng dakoIminungkahi ng arkitekto na si Buckminster Fuller ang mga terminong "sunsight" at "sunclipse" upang mas mahusay na kumatawan sa heliocentric na modelo, kahit na ang mga termino ay hindi pumasok sa karaniwang wika. sa Earth (maliban sa North at South pole), ang ekinoks Sun ay lumulubog sa kanluran sa sandali ng Spring at Autumn equinox. Kung titingnan mula sa Hilagang Emisperyo, ang araw ay lumulubog sa hilagang-kanluran (o hindi sa lahat) sa tagsibol at tag-araw ng Northern hemisphere, at sa timog-kanluran sa taglagas at taglamig; ang mga panahon na ito ay binaligtad para sa Timog Emisperyo .

Ang oras ng paglubog ng araw ay tinukoy sa astronomiya bilang ang sandali kapag ang itaas na paa ng Araw ay nawala sa ilalim ng abot-tanaw. Malapit sa abot-tanaw, ang repraksyon ng atmospera ay nagdudulot ng pagkasira ng sinag ng araw sa isang lawak na sa geometriko na ang solar disk ay halos isang diameter sa ibaba ng abot-tanaw kapag ang paglubog ng araw ay naobserbahan.

Ang paglubog ng araw ay naiiba sa takip- silim, na nahahati sa tatlong yugto. Ang una ay *civil* twilight, na nagsisimula kapag nawala na ang Araw sa ilalim ng horizon, at nagpapatuloy hanggang sa bumaba ito sa 6 degrees sa ibaba ng horizon. Ang ikalawang yugto ay *nautical* twilight, sa pagitan ng 6 at 12 degrees sa ibaba ng abot-tanaw. Para sa pangatlo, ito ay *astronomical* twilight, na siyang panahon kung kailan ang Araw ay nasa pagitan ng 12 at 18 degrees sa ibaba ng abot-tanaw. *Ang takipsilim* ay nasa pinakadulo ng astronomical twilight, at ito ang pinakamadilim na sandali ng takip-silim bago ang gabi . Sa wakas, ang gabi ay nangyayari kapag ang Araw ay umabot sa 18 degrees sa ibaba ng abot-tanaw at hindi na nagpapaliwanag sa kalangitan.

Paglubog ng araw sa dalampasigan ng Porto Covo sa lungsod ng Sines, Portugal.
Ang mga lokasyong higit pa sa Hilaga kaysa sa Arctic Circle at higit pa sa Timog kaysa sa Antarctic Circle ay hindi nakakaranas ng ganap na paglubog ng araw o pagsikat sa hindi bababa sa isang araw ng taon, kapag ang polar day o ang polar night ay patuloy na nagpapatuloy sa loob ng 24 na oras.

## Mga sanggunian